Bijlage 2. 20251107 Concept investeringsnota Deel B Holterbergdistrict_Ruimtelijk-programmatisch raamwerk.pdf
Tekst van het document
Investeringsnota Deel B Holterbergdistrict
Ruimtelijk-programmatisch raamwerk Definitief concept 07 november 2025
Centrum
Zuidas
Holterbergdistrict
Schiphol
Centrum Zuidoost
Ligging van het Holterbergdistrict in relatie tot de context
A9 Laarderhoogtweg
A2 Lemelerbergweg
Hoogoorddreef
Hoogoorddreef
Holterbergweg Burg. Stramanweg
Holterbergdistrict: huidige situatie en omgeving
2 | HOLTERBERGDISTRICT
Inhoudsopgave
Abstract
1 Ruimtelijk-programmatisch Raamwerk 1.1
Kernwaarden
Stedenbouwkundige lagen: 1.2 Verduurzamen: landschap 1.3 Verbinden: mobiliteit 1.4 Verblijven: kwartieren en identiteit 1.5 Verdichten: bebouwing en voorzieningen
2 Beeldkwaliteit principes 2.1 2.2 2.3
Principes en identiteit Beeldkwaliteit landschap Beeldkwaliteit massa en architectuur
5
6 7 10 22 30 36
48 49 52 60
3 Straatprofielen
78
4 Raamwerkkaart
86
HOLTERBERGDISTRICT | 3
Holterbergdistrict: Weteringkwartier (Fase Doorkijk)
Holterbergdistrict: Stapelkwartier (Eerste Ontwikkelstap)
4 | HOLTERBERGDISTRICT
Abstract
Dit document is het Ruimtelijk-programmatisch Raamwerk van het Holterbergdistrict en is deel B van de Investeringsnota Holterbergdistrict. In de Investeringsnota deel A worden de motieven voor de ontwikkeling van het Holterbergdistrict onderbouwd, terwijl in dit document het ruimtelijk en programmatisch raamwerk wordt vastgelegd. Waarom een Ruimtelijk-programmatisch Raamwerk? Het Holterbergdistrict wordt de transformatie van een succesvol bedrijventerrein tot een levendige stadswijk vol contrasten en kansen. Hier groeit in de komende decennia een plek waar werken, wonen, leren, zorg en recreatie elkaar versterken en een bruisend stedelijk ecosysteem vormen. Het voorliggend Ruimtelijk-programmatisch Raamwerk voor het gebied geeft richting voor de invulling van de ontwikkeling van het Holterbergdistrict. Het schept de ruimte om flexibel te ontwikkelen, terwijl het tegelijkertijd stevig houvast biedt in de essenties: een fijnmazig stratenpatroon, sterke groengebieden en een slimme mix van functies die samen een aangenaam en toekomstbestendig stuk stad opleveren. Wat wordt er ontwikkeld? Binnen het plangebied is circa 210.000m2 bruto vloeroppervlak aan gebouwd programma aanwezig. Voor de Doorkijk wordt uitgegaan van de bouw van een totaal van 1,2 à 1,3 miljoen m2 bvo (excl. parkeren) in 2040–2050.
De groei zit deels in de uitbreiding van bedrijvigheid (naar 150% van het huidige metrage), om de identiteit van de plek te waarborgen en kracht bij te zetten, maar ook in de toevoeging van woningen, kantoren en voorzieningen zodat er een echt gemengd stedelijk gebied ontstaat. In de Eerste Ontwikkelstap wordt uitgegaan van ruim 480.000m2 bvo, waarbij deels het bestaande programma wordt vervangen. In deze beginfase komen circa 4.000 bewoners en evenveel werkenden; in de Doorkijk kan dit op termijn oplopen tot 12.000 à 13.000 in beide categorieën. Van lichte maakindustrie en voorzieningen tot woningen en HPCfaciliteiten: het Holterbergdistrict is een broedplaats voor de techniek van vandaag én morgen. Het ruimtelijk raamwerk en de identiteiten worden gevormd door drie landschappen die elkaar aanvullen:
Het Holterbergdistrict wordt ontworpen op de menselijke maat. De openbare ruimte vormt de ruggengraat van ontmoeting en beweging, met volop ruimte voor voetgangers en fietsers. Klimaatadaptatie, natuurinclusief bouwen en duurzame mobiliteit zijn geen randvoorwaarden, maar vormen de kern van het plan. Door elke fase en stap altijd als 'af' te beschouwen kan het gebied in de tijd ruimtelijk doorgroeien terwijl de kwaliteit in elke stap al goed is. Zo groeit het district organisch uit tot een veerkrachtig stadsdeel dat meebeweegt met maatschappelijke en technologische veranderingen – een wijk die niet alleen duurzaam en innovatief is, maar ook rauw, levendig en karaktervol. Leeswijzer Deel B van de Investeringsnota vormt het Ruimtelijk-programmatisch Raamwerk voor de gebiedsontwikkeling van het Holterbergdistrict in Amsterdam Zuidoost. Het document dient als basis voor de investeringsnota en richt zich op de Eerste Ontwikkelstap van de ontwikkeling, met een doorkijk naar de langere termijn. De opbouw van het document volgt een thematische lijn: Hoofdstuk 1 beschrijft het raamwerk in diverse lagen: het landschap, mobiliteit, kwartieren, identiteit, bebouwing en voorzieningen. Hoofdstuk 2 bevat de principes voor beeldkwaliteit van landschap, massa en architectuur. Hoofdstuk 3 gaat in op de straatprofielen van het plangebied. Hoofdstuk 4 toont de raamwerkkaarten.
Bij het lezen is het belangrijk om de nadruk op de gefaseerde ontwikkeling in gedachten te houden: elke ontwikkelstap is ontworpen als zelfstandig eindbeeld. In het document worden regelmatig termen als “Eerste Ontwikkelstap”, “Doorkijkscenario” en “Ruimtelijk-programmatisch Raamwerk” gebruikt – deze verwijzen naar respectievelijk de startfase, de langetermijnvisie en de strategische inbedding van programma en ruimte, zonder een klassiek stedenbouwkundig plan op te leggen. In het vervolgproces dient er per deelgebied een uitwerking neergelegd te worden, die verdere gedetailleerde invulling te zijner tijd geeft aan de ontwikkeling van het Holterbergdistrict.
• Het stadslandschap, met groene hoofdassen en logistieke structuren die de wijk verbinden met de stad. • Het parklandschap, een glooiend raamwerk voor sport, spel en ontmoeting. • Het daklandschap, waar biodiversiteit, stadsbedrijvigheid, AI, onderzoek en sport samenkomen, waterbeheer en publieke functies letterlijk een extra laag aan de stad geven. Samen verankeren deze landschappen drie kwartieren, elk met hun eigen karakter: • Het Arenakwartier, de stedelijke entree, krachtig verbonden met ArenApoort. • Het Weteringkwartier, een intiem en groen woonhart. • Het Stapelkwartier, een dynamische gebied waar stadsdistibutie, stadsbedrijvigheid, AI-campus, onderzoek en sport samenkomen.
HOLTERBERGDISTRICT | 5
1
RUIMTELIJK PROGRAMMATISCH RAAMWERK
6 | HOLTERBERGDISTRICT
RUIMTELIJK-PROGRAMMATISCH RAAMWERK
Kernwaarden Holterbergdistrict, een vernieuwend stuk stad Het Holterbergdistrict wordt een vernieuwend stuk stad dat kenmerken van sfeervolle gemengde stedelijke gebieden en duurzame oplossingen van de toekomst met elkaar combineert. Dit wordt gedaan op basis van de kernwaarden, waarbij er wordt gestreefd naar drie paraplu waardes: sociaal en inclusief, ondernemend en innovatief en duurzaam en natuurinclusief. Het Holterbergdistrict wordt een combinatie-stad waar wonen en werken in harmonie naast elkaar plaatsvinden. Door deze mix aan functies met elk een eigen ritme ontstaat er levendigheid en beweging op alle momenten van de dag. De combinatie-stad wordt door de jaren heen gekenmerkt door verschillende sferen, afhankelijk van de ontwikkelingen die plaatsvinden. Het voelt altijd af en ook altijd onaf, wat flexibiliteit biedt om in te spelen op benodigdheden die op dat moment gewenst zijn.
MOBILITEIT
U
L
A
O
RU
RC
IE
CI
EF
OM
IM
ON
TE
EC
TI
ONDER
CLU
NEM
RIN
EN
TU
D
NA
EN
EN
IN
N
IR
IAAL EN INCLUSIE
AM
RA
SOC
F
D
A
U
M
UR
M
ZA
OG
HE
PR
ID
SIEF
EDE ACCTOAO S TYESCYSHSNTTOEL EOEMG IEE M
SO
CIA
A L M A AT S C H A P P E L
IJK
Duurzame kernwaarden voor projectontwikkeling die alle stedelijke thema’s beïnvloeden. Ondersteund door de stadsdonut en data-technologie als katalysator voor gezonde grenzen. (Projectnota, 2023)
Duurzame verdichtingsstrategie Het Ruimtelijk-programmatisch Raamwerk is dynamisch en flexibel opgezet en kan zich aanpassen aan de snel veranderende technologische en sociaal-maatschappelijke werkelijkheid, om in te spelen op toekomstige ontwikkelingen. Het stappenplan in het diagram laat zien hoe het Holtenbergdistrict van een monofunctioneel gebied ontwikkelt en verdicht naar een multifunctioneel, divers, actief en productief gebied.
Verdichting van lichte industrie De locatie wordt momenteel onderbenut. Door de verdichting van lichte industrie door middel van verticaal stapelen, komt er ruimte vrij.
1. Verdichting door middel van Verdichting van lichte industrie gestapelde bedrijvigheid
Verdichting van lichte industrie De locatie wordt momenteel onderbenut. Door de verdichting van lichte De locatie wordt momenteel Door dekomt verdichting van lichte industrie door middel vanonderbenut. verticaal stapelen, er ruimte vrij. industrie door middel van verticaal stapelen, komt er ruimte vrij.
In de nieuwe opzet zal de bedrijfsruimte met 150% ten opzichte van het huidige aantal vierkante meters toenemen waarmee de stadsverzorgende bedrijvigheid behouden blijft en niet wordt verdrongen tot over de stadsgrenzen. De verdichtingsstrategie werkt daarmee als een ecosysteem. 1. De ruimte van het plangebied kan efficiënter worden benut. De verdichting van bedrijfsruimte vindt plaats door middel van een unieke verticale stapeling en zal ruimte vrijmaken voor nieuwe ontwikkelingen. 2. De vrijgekomen ruimte laat een geleidelijk ecologisch herstel van het gebied toe door middel van groene, openbare voorzieningen. 3. Nieuwe functies als de HPC (High Performance Computing faciliteiten) trekken krachtige computerbedrijven, laboratoria, en onderzoekscentra aan, waardoor het plangebied een broedplaats voor innovatie wordt. De faciliteiten worden aangedreven door hernieuwbare energie en herverdelen hun overwarmte. 4. De her-genaturaliseerde omgeving en de introductie van de HPC faciliteren het ontstaan van een duurzaam ecosysteem voor wonen, werken en maken. Elke ontwikkeling een succes De gebiedsontwikkeling kenmerkt zich door de grote omvang van het terrein en door de afhankelijkheid van de beschikbaarheid van terreinen en de initiatieven die plaatsvinden. De schema’s hiernaast geven aan welke kavels in eigendom zijn en wanneer ze worden ontwikkeld.
VA
Wooden City Ecosysteem
Her-naturalisatie van de locatie
De her-genaturaliseerde omgeving en de introductie van HPC faciliteren de opkomst van een ecosysteem voor wonen, werken en maken.
De extra ruimte maakt geleidelijk ecologische herstel van de locatie mogelijk met behulp van groene, openbare voorzieningen.
Wooden City Ecosysteem 4.De Ecosysteem Wooden City Ecosysteem her-genaturaliseerde omgeving en de introductie van HPC faciliteren de
Her-naturalisatie van de locatie 2. Her-naturalisatie van de locatie
Her-naturalisatie van de locatie De extra ruimte maakt geleidelijk ecologische herstel van de locatie mogelijk De extra ruimte maakt geleidelijk ecologische herstel van de locatie mogelijk met behulp van groene, openbare voorzieningen. met behulp van groene, openbare voorzieningen.
De her-genaturaliseerde omgeving envoor de introductie van HPC faciliteren de opkomst van een ecosysteem wonen, werken en maken. opkomst van een ecosysteem voor wonen, werken en maken.
HPC als katalysator voor innovatie
3. HPC als katalysator voor innovatie (High Performance Computing)
De HPC-faciliteiten trekken bedrijven aan die zich bezighouden met high-performance computing, laboratoria, onderzoekscentra, enz., waardoor de locatie een broedplaats voor innovatie wordt. Aangedreven door hernieuwHPC als katalysator voor innovatie bare energie zijn de faciliteiten ook duurzaam door warmteverdeling. HPC als katalysator voor De HPC-faciliteiten trekken bedrijven aan die zichinnovatie bezighouden met high-perDe formance HPC-faciliteiten trekken bedrijven onderzoekscentra, aan die zich bezighouden met high-percomputing, laboratoria, enz., waardoor de formance computing, laboratoria, onderzoekscentra, enz., door waardoor de locatie een broedplaats voor innovatie wordt. Aangedreven hernieuwlocatie broedplaats voor innovatie Aangedreven door hernieuwbareeen energie zijn de faciliteiten ook wordt. duurzaam door warmteverdeling. bare energie zijn de faciliteiten ook duurzaam door warmteverdeling.
Stappen van de duurzame verdichtingsstrategie
Figuur 41:
Ontwikkelstrategie Holterbergdistrict Amstel III. Bron: Herzog & de Meuron Figuur 41: Ontwikkelstrategie Holterbergdistrict Amstel III. Figuur 41: Ontwikkelstrategie Holterbergdistrict Amstel III. 63 Projectnota Bron: Herzog & de Meuron Bron: Herzog & de Meuron 63 63
Projectnota Projectnota
Ontwikkelstrategie en participatie Ontwikkelstrategie en participatie Ontwikkelstrategie en participatie
Voor het succesvol functioneren van het gebied is het belangrijk dat de nieuwe ontwikkeling al vanaf het begin zowel fysiek als sociaal verbonden is met de context en er onderdeel van gaat uitmaken. Daarmee wordt de levensduur van de bestaande waarden gewaarborgd en tegelijkertijd wordt de basis gelegd voor de toekomst. Het is een voorwaarde dat elke ontwikkeling een op zichzelf staande kwaliteit kent en zich meteen verhoudt tot de bestaande omgeving, ook als volgende fases uitgesteld worden of anders verlopen. In dit document worden de stedenbouwkundige uitgangspunten voor het Doorkijk scenario en de Eerste Ontwikkelstap gegeven. Het Doorkijk scenario geeft een voorbeelduitwerking hoe de verdichting vorm kan krijgen in de toekomst. Door nu al verder te kijken dan de Eerste Ontwikkelstap kunnen kwaliteiten geborgd worden.
Huidige situatie
Eerste Ontwikkelstap
Doorkijk scenario Legenda ontwikkeld bouwveld te ontwikkelen bouwveld bestaande bebouwing te ontwikkelen park ontwikkeld park HOLTERBERGDISTRICT | 7
RUIMTELIJK-PROGRAMMATISCH RAAMWERK
Eerste Ontwikkelstap De Bedrijvenstrook is grotendeels in de jaren 80 en 90 van de vorige eeuw tot ontwikkeling gebracht. De auto-bereikbaarheid vormde de belangrijkste basis voor deze ontwikkeling. De Bedrijvenstrook functioneert als een op zichzelf staand gebied dat als bedrijventerrein nog goed werkt, hoewel er ook signalen van leegstand zijn. Het wordt gekenmerkt door de omliggende ontsluitingswegen, grote bedrijfshallen in een lage dichtheid, een lage verblijfskwaliteit en weinig groen.
De Eerste Ontwikkelstap zorgt voor een doorzicht naar de toekomst en sluit naadloos aan op het bestaande. Placemaking gebeurt vanaf dag één, waarbij men zich verbonden voelt met wat de district maakt en wat de toekomst te bieden heeft.
Vesnerpolder
ArenAPoort Amsterdamse Poort
Stapelkwartier
Weteringkwartier
Arenakwartier
J.C. ArenA
Bijlmer
Amstel III - Bullewijk
Amstel III Paasheuvelwijk
Eerste Ontwikkelstap (zwart omlijnd) van de Amstel III Bedrijvenstrook, met doorkijkplannen van ArenApoort en Bullewijk 8 | HOLTERBERGDISTRICT
RUIMTELIJK-PROGRAMMATISCH RAAMWERK
Doorkijk (voorbeelduitwerking) De nieuwe stedenbouwkundige opzet van het Holterbergdistrict, een 31ha groot gebied, komt voort uit de analyse van de stedenbouwkundige traditie van Amsterdam en kenmerken van de stedenbouwkundige opzet van Amsterdam Zuidoost. De traditionele structuur vormt de basis van het ontwerp, waarbij straten en plekken duidelijk worden gedefinieerd door bebouwing. Amsterdam Zuidoost laat bovendien het belang van openheid en
porositeit in de openbare ruimte zien, gekenmerkt door individuele gebouwen van wisselende hoogtes, een heterogene stedelijke opzet en een rijkdom aan verschillende buurten. Het Holterbergdistrict vormt een extra toevoeging aan deze rijkdom aan identiteiten met de drie nieuwe kwartieren aangegeven op onderstaande kaarten: het Arenakwartier, het Weteringkwartier en het Stapelkwartier.
Vesnerpolder
ArenAPoort Amsterdamse Poort
Holterbergdistrict
Stapelkwartier
Weteringkwartier
Arenakwartier
J.C. ArenA
Bijlmer
Amstel III - Bullewijk
Amstel III Paasheuvelwijk
Mogelijke toekomstscenario lange termijn 2040-2050 HOLTERBERGDISTRICT | 9
1.2 LANDSCHAP
10 | HOLTERBERGDISTRICT
LANDSCHAP
Verbonden stadslandschap Van park naar polder Het Ruimtelijke-programmatisch Raamwerk van het Holterbergdistrict verbindt Amsterdam Zuidoost met de Amstelscheg door het versterken, aanvullen en uitbreiden van de bestaande groen en waterstructuren en het mobiliteitsnetwerk. De nieuwe oost-west verbindingen worden groene kwalitatieve assen met een open watersysteem. Naast de oost-west verbindingen ontstaat er bij elke ontwikkelstap een kwalitatief park dat zich doorontwikkelt naar een aaneengekoppeld centraal park met wadi’s, dat de verbindende factor is van de aaneengesloten groenstructuur en de basis is voor een gezonde, klimaatadaptieve, natuurinclusieve en aantrekkelijke stadswijk. Met de nieuwe structuur ontstaat er een route van het plangebied naar het Hondsrugpark aan de oostzijde en de nieuwe fietsbrug aan de westzijde vormt de verbinding met de Amstelscheg. De aansluitingen met de context veranderen van een autogericht netwerk naar een fijnmazig open en verbonden multimodaal mobiliteitsnetwerk, waar de de voetgangers en fietsers voorop staan. Door een sterk ruimtelijk raamwerk te definiëren dat rekening houdt met de bredere context, kan een nieuwe gebouwde omgeving tot stand worden gebracht. Groenstructuur
Waterstructuur
Verhardingsstructuur
< Amsterdam
Amsterdam ArenA
A2 ArenAPoort Bijlmer Arena Station
Bijlmer-centrum Hoogoorddreef
Amstelscheg Bijlmer Nelson Mandela Park Amstel III Bullewijk
Karspeldreef
Bullewijk Station
Lemelerbergweg
Legenda Water Ondergrondse waterverbinding Polderlandschap, park Onverhard oppervlak Hoofdwegen Secundaire wegen Groene hoofdstructuren
Hondsrugweg
A9
Utrecht >
Van park naar polder, een schematische verbinding van een toekomstig raamwerk
HOLTERBERGDISTRICT | 11
LANDSCHAP
Drie landschappen vormen de basis Het Holterbergdistrict vormt een schakel tussen park en polder. De ontwikkeling speelt in op de ruimtelijke groenstructuren van Amsterdam Zuidoost, bestaande uit een orthogonaal stedelijk opzet van dreven. Op langere termijn worden zo het Nelson Mandelapark en de Amstelscheg met een fijnmazig en agrarisch poldersysteem aan elkaar verbonden. Inspelend op die bestaande structuren, geven drie landschappen vorm aan het Holterbergdistrict: het stadslandschap, het parklandschap en het daklandschap met binnentuinen. Het stadslandschap heeft een infrastructurele en rechtlijnige logica. Dit landschap vormt de ontsluiting van het plangebied en organiseert de verschillende logistieke bewegingen en verkeersstromen. Twee grote stedelijke dreven vormen de hoofdstructuur van het plangebied. Ze borduren voort op de bestaande oostwestverbindingen: de Hoogoorddreef en de Karspeldreef. Ze worden ingericht als groene parklanen met minimale verharding en open water.
Spelen, sporten, beleven, fietsen en wandelen staan centraal in het Holterbergdistrict, wat een onderdeel vormt van de beweegvriendelijke stad. De uiteinden van het park zijn meer dynamisch en naar het kanaal toe in het midden wordt het park rustiger en natuurlijker. De dynamische stedelijke pleinen vormen de overgang tussen het parklandschap en het, ook nog groene, stadslandschap. Het dak- en het gevellandschap geven een verticale dimensie aan het landschap en vormen een integraal onderdeel van het landschap. Geïnspireerd door de gelaagdheid van Alpenlandschappen, zullen de groendaken anders worden vormgegeven naarmate ze hoger zijn. Op die manier ontsaat er een variatie aan biotopen, waar lokale soorten kunnen groeien en bloeien. Zo ontstaat een gelaagd systeem waarbij de lanen, dreven, het park en de daken een leefbaar, dynamisch en robuust Holterbergdistrict maken.
De interne ontsluiting van het Holterbergdistrict gebeurt door middel van een systeem van inprikkers. Dit zijn smallere straten waar fietsers en voetgangers prioriteit krijgen. Lineaire wadi’s bepalen de sfeer van de inprikkers. Het lineaire parklandschap vormt de verbinding van noord naar zuid en sluit naadloos aan op de openbare ruimte van ArenApoort en Bullewijk. Een netwerk van wandel- en fietsroutes verbindt het Holterbergdistrict met de omgeving en een systeem van slingerende paden door het park verbinden de diverse programma onderdelen aan elkaar. Deze invulling, afgestemd op de context en omliggende activiteiten, brengt het Holterbergdistrict tot leven en stimuleert beweging.
Stadslandschap
12 | HOLTERBERGDISTRICT
Parklandschap
Daklandschap en binnentuinen
Drie landschappen
LANDSCHAP
De uitvoering van de Eerste Ontwikkelstap vormt de eerste stap in de realisatie van het Ruimtelijk-programmatisch Raamwerk. Het doel is om enerzijds een kwalitatieve en leefbare omgeving te bieden aan de eerste gebruikers van de ontwikkeling, en anderzijds om het Holterbergdistrict vanaf het begin goed te verbinden met de grotere context. De ambities voor de Eerste Ontwikkelstap: 1. Stadslandschap • Inzetten op het realiseren van de Oost-west verbindingen, de dreven om het Holterbergdistrict beter te verbinden met Zuidoost. Het verbeteren van de oversteekbaarheid van de Holterbergweg. • Aanpassing van de Hoogoorddreef met open water. • De Karspeldreef wordt vergroend en er wordt een tijdelijke doorsteek tussen de gebouwen naar de Holterbergweg gerealiseerd. • Realisatie van de inprikkers en logistieke lussen tussen de bouwblokken. • Een tijdelijke verbinding ter hoogte van de toekomstige Entree verbindt de ArenApoort met het Holterbergdistrict. 2. Parklandschap • Realisatie van het Hoogoordpark. De programmering van het park wordt afgestemd met de Gemeente: verschillende zoekgebieden voor (publiek) sporten, spelen en bewegen worden gekoppeld aan een slingerend padensysteem en afgestemd op de context.
Daarnaast worden de oevers vergroend en beter toegankelijk gemaakt. Over de Molenwetering verbindt een (tijdelijke) brug het noordelijke en zuidelijke deel met elkaar. • Creëren van routes door het centrale park om noord en zuid met elkaar te verbinden en de doorwaadbaarheid van het gebied te verbeteren. • Realiseren van het Karspelplein, het centrale plein van het Stapelkwartier, waar stoerdere activiteiten zoals urban sports een plek kunnen krijgen. 3. Daklandschap en verhoogde binnentuinen • Binnen de bouwblokken komen verhoogde, intieme binnentuinen. Zo ontstaan omsloten, (semi)publieke binnentuinen voor de inwoners en gebruikers. • Op de hogere lagen van de daken kan het daklandschap ingevuld worden volgens de principes beschreven op pagina 19. Deze ingrepen vormen het begin van de realisatie van de drie landschappen en de impact die het kan hebben op de omgeving van Amsterdam Zuidoost. In de onderste doorsnede is de Doorkijk fase weergegeven, waar het stadslandschap, het parklandschap en het daklandschap samenkomen. Gezien de grote omvang, de beschikbaarheid van terreinen en veranderde inzichten in tijd kunnen er meerdere uitkomsten mogelijk zijn in de toekomst.
• Het vergroenen en activeren van de Molenwetering. Er wordt ingezet op kwalitatieve wandel- en fietsverbindingen.
Hoogoorddreef
Doorsnede: huidige situatie
Laarderhoogtweg
Molenwetering
Activatie daklandschap en verhoogde binnentuinen
Hoogoord park
Activatie van het pakhuis
Hoogoord dreef
Kans om te vergroenen
Molenwetering
Karspelplein
Laarderhoogtweg
Karspelplein
Laarderhoogtweg
Doorsnede: Eerste Ontwikkelstap - korte termijn
Hoogoord park Arenakwartier
Hoogoord dreef
Park
Molenwetering Weteringkwartier
Park
Stapelkwartier
Doorsnede: Doorkijk - lange termijn
HOLTERBERGDISTRICT | 13
LANDSCHAP
Stedelijk landschap Principes
1. Entree
Het stadslandschap wordt gevormd door vijf grote stedelijke assen in oost-westelijke richting: de Entree, Hoogoorddreef, Molenwetering Karspeldreef en Laarderhoogtweg. Deze assen sluiten aan op de bestaande dreven en verbinden het gebied met de grotere context van Amsterdam Zuidoost. De drevenstructuur wordt versterkt door het behouden van de bestaande bomenstructuur, het aanplanten van bomenrijen en de toevoeging van open water.
2. Hoogoorddreef Molenwetering 4. Inprikker 3. Karspeldreef Laarderhoogtweg
1. De Entree, het gezamenlijke ontvangst en verbindingsplein van Holterbergdistrict en ArenApoort-west Zet de functionaliteit en sfeer van de Arenapoort verder in het Holterbergdistrict.
•
Uitnodigende ruimte die aanzet tot bewegen, flaneren en verblijven, waar sporten en spelen in het groen centraal staan.
•
Bomen in lijnen vergroenen de Entree en vormen een aanzet voor verdere vergroening buiten het district, zoals de Arenapoort.
•
De entree voorziet in een overgangszone van 1-2m, afgestemd op het overwegend publieke programma in de plint. Langs de overgangszones worden voetpaden voorzien van min. 2m.
P
P
1-2m>2m > 3m >4.5m 1-2m
2. De Hoogoorddreef, verkeersas van het Holterbergdistrict •
Bestaande bomen blijven behouden. Het groene drevensysteem wordt versterkt door de bomenrijen verder aan te vullen.
•
De Hoogoorddreef heeft een snelheidsbeperking van 30km/u.
•
Aparte enkel of dubbelrichtingsfietspaden. De fietsroute sluit aan op het grotere fietsnetwerk.
•
Ruimte wordt gereserveerd voor het creëren van open water. De specifieke randvoorwaarden voor het open water met groene oevers worden technisch getoetst aan de hand van de voorliggende profielen.
•
Het gebouwde programma activeert de publieke ruimte. Een overgangszone langs de gebouwen van min. 1m tot max. 2m maakt het mogelijk de publieke ruimte toe te eigenen met bijvoorbeeld banken, terrassen en beplanting.
•
1-2m >4.5m > 3m >2m 1-2m
MAX.
1.
48m
NVO
min 1.25m
•
P
1-2m >2m
MAX.
>5m
MAX.
6.2 M
2.
>1m 4.5m 1-2m
42m
Langs de overgangszones worden voetpaden voorzien van min. 2m.
3. Karspeldreef, verbinder van het Stapelkwartier. Centrale as van het Stapelkwartier.
•
Bomen plaatsen in lijnen, wat het karakter vormt van de typische dreven.
•
Er wordt open water voorzien met groene oevers. Het exacte ontwerp hiervan wordt later verder onderzocht.
•
Het gebouwde programma activeert de publieke ruimte. Een overgangszone langs de gebouwen van min. 1m tot max. 2m maakt het mogelijk de publieke ruimte toe te eigenen met bijvoorbeeld banken, terrassen en beplanting.
•
Langs de overgangszones worden voetpaden voorzien van min. 2m.
Onderhoudspad
5m min 1.25m
•
NVO P
3.
1-2m >4.5m MAX.
>5m
>1m >3.85m 1-2m
25m
4. Inprikkers als smalste straten van het stadslandschap •
Ze bevorderen de verbinding van het park met de omgeving en zijn hoofdzakelijk voor fietsers en voetgangers.
•
De inprikkers worden ingericht als een erf, met lineaire wadi’s.
•
Een overgangszone langs de gebouwen van min. 1m tot max. 2m maakt het mogelijk de publieke ruimte toe te eigenen met bijvoorbeeld banken, terrassen en beplanting.
De Molenwetering en de Laarderhoogtweg worden verder in het Raamwerk behandeld. Voor zowel de beplantingen als materialisatie zal het Puccini handboek de basis vormen, hierover wordt dieper ingegaan in het hoofdstuk ‘Beeldkwaliteit’.
14 | HOLTERBERGDISTRICT
2m 4.5m MAX. m 2m
4.
14m
LANDSCHAP
Een robuust watersysteem Om toekomstige uitdagingen zoals hevige neerslag en hittestress op te vangen, is een robuust en toekomstbestendig watersysteem in het plangebied noodzakelijk. Er wordt daarom een aanvullend systeem van een open watersysteem in de dreven en een aanvullend regenwatersysteem in de inprikkers en het parklandschap toegevoegd. Daarbij wordt water een zichtbaar en beleefbaar onderdeel van de openbare ruimte. a. Open water Nieuwe kanalen sluiten aan op de bestaande waterstructuren en vormen samen een gesloten netwerk dat de waterdoorstroming verbetert en de kwaliteit verhoogt. Natuurvriendelijke oevers en zuiverende beplanting dragen bij aan biodiversiteit, ecologische verbindingen en een aantrekkelijke openbare ruimte. b. Regenwater De inprikkers en het parklandschap worden maximaal vergroend en ingericht met infiltratievoorzieningen. Regenwater wordt opgevangen in open groenzones, waar het tijdelijk gebufferd wordt en waar mogelijk kan infiltreren. Via een trapsgewijs cascadesysteem stroomt het van inprikkers naar wadi’s in het park, die uiteindelijk kunnen overstorten in de Molenwetering. Groendaken functioneren als retentiedaken en dragen bij aan waterbuffering en -hergebruik binnen de gebouwen. Overtollig water wordt afgevoerd naar het open kanaalnetwerk. De regenwaterstrategie gaat gepaard met een zorgvuldig gekozen beplantingsconcept.
Variatie in vegetatie zorgt voor schaduw, verkoeling door verdamping en zuivering van het water. Door het maaiveld, daken en gevels als één gelaagd landschap te behandelen, ontstaat een robuust en veerkrachtig ecosysteem met ruimte voor insecten, kleine zoogdieren en vogels. Naast grootschalig groen worden ook kleinschalige elementen zoals nestkasten en insectenhotels toegevoegd. Het gebied transformeert zo van een versteende omgeving naar een levendige, natuurinclusieve wijk.
Legenda Bestaand open water Nieuw open water Potentieel open water Regenwaterhergebruik daken Wadi/infiltratiezone Regenwatersysteem Secundair regenwatersysteem
overloop naar wadi
hergebruik regenwater van het dak
inprikkers wadi
overloop
park wadi / infiltratie buffer
overloop
Molenwetering
HOLTERBERGDISTRICT | 15
LANDSCHAP
Een glooiend parklandschap Klimatologische randvoorwaarden scheppen het landschap Het parklandschap contrasteert sterk met het formele stadslandschap. Waar bomenrijen en rechte lijnen het stedelijke landschap logisch verbinding, zal het parklandschap de bezoeker op een intuïtieve manier door het park leiden en de gebruikers uitdagen om te bewegen en sporten. Slingerende paden, glooiingen en natuurlijke gradiënten in beplantingen vormen de basis van het park. De klimatologische omstandigheden van het Holterbergdistrict geven het parklandschap vorm. Het introduceren van hoogbouwblokken zal een impact hebben op de zon- en windcondities van de plek. Dit wordt als een kans gezien om een nieuw landschap te creëren dat inspeelt op deze veranderende condities. De gemaakte zon- en windstudies vormen de basis van het ontwerp. We beelden ons in dat de wind op natuurlijke wijze wordt geleid door het park. In tegenstelling tot het vlakke landschap, zullen de heuvels de wind ombuigen en zo aangename verblijfsplekken creëren. Heuvels en komvormige zones wisselen elkaar af. Net zoals in een natuurlijk landschap, zal water zich verzamelen in de laagste punten en worden de hogere zones beplant. Af en toe worden er open zones gecreëerd met publiek programma.
Het glooiende landschap strekt zich over het hele parklandschap, maar krijgt per deel telkens een specifieke invulling en een grote verscheidenheid aan activiteiten. Het park is namelijk de centrale ontmoetingsplaats van de nieuwe wijk en brengt het gebied tot leven. Het park verbindt de twee pakhuizen die grenzen aan de twee stedelijke pleinen, het Entreeplein en Karspelplein met elkaar. Het Karspelplein speelt in op de industriële identiteit en activiteiten en kan een luid en dynamisch programma hebben, bv. urban sports. Het Entreeplein vormt het einde van de as Entree - ArenApoort en is een belangrijke ontmoetingsplek. Royale terrasruimtes, een groot speelplein en een waterelement spelen in op de dynamiek die deze plek vraagt.
Het landschap daagt uit tot sporten, spelen en bewegen. Speelvelden worden organisch onderdeel van het park met komvormige ligweides en speelheuvels. Publiek sporten stimuleert de gebruikers en inwoners op verschillende manieren tot bewegen. Sporten zoals voetbal, basketbal, urban sports, petanque, hardlopen en skaten zorgen voor een dynamische en diverse sportbeleving. Ook de daken worden deels hiervoor ingezet, waarbij een combinatie van zowel sport- als commercieel (bebouwd) programma moet verleiden om er naartoe te gaan. De zoekzones voor de verschillende soorten bijzonder programma zijn aangegeven in het schema op de pagina hiernaast.
Stedelijke pleinen inrichten als groene ontmoetingsplaatsen
De publieke ruimte van het Holterbergdistrict wordt verbijzonderd door een divers publiek programma dat in het park wordt geplaatst, met een bijzondere focus op sporten en ontmoeten. Door het park heen lopen bijvoorbeeld hardlooppaden die inspelen op het stimuleren van bewegen, en die (semi)publieke programma zoals een Cruyff Court en speelplekken aan elkaar linkt, waarbij men elkaar ontmoet. De specifieke invulling van het parkprogramma wordt bepaald door de kwartier waar het in ligt. De uiteinden van het park zijn meer dynamisch en ruig, naar het kanaal toe wordt het park rustiger en natuurlijker. Ontspanning, sport en spel als onderdeel van het glooiende parklandschap
16 | HOLTERBERGDISTRICT
LANDSCHAP
Recreatief en sportief programma als onderdeel van het park GS
GS Tennispark Strandvliet
Sportcomplex De Toekomst
Sports complex Amstel Centrum
PS
PS
GS
SP
SV PS
PS
Bijlmer Arena
GS
PS
20m
NAKWARTIER ARE
GS
SV
SP
GS
IK
SP
KC
SV Spoorpark Brasapark N. Mandelapark
GS
GS
PS
SP
KC
SV
PS
KC
SV Amstelscheg Ouderkerk
SV
PS
PS
INGSKWARTIER TER WE
SP
SP
SP
GS
Programmering GS
IER ART KW EL AP
SP GS
Publiek sporten
GS
Speelveld
PS
Speelterrein
SV
ST
PS
PS Georganiseerde sporten
GS
Hondsrugpark
k k
k k as
PS
SP
PS SP
Dakpark A9 Brasapark N. Mandelapark Gaasperplas
Integraal kindcentrum Kinderdagverblijf
PS
Zoekzone parkpaviljoen
GS
Urban sports as
SV
Parklandschap
SP
Gebruiksgroen 2,8km
Ecosysteemgroen
Plus en hoofdnet Groene sportlus
Golfclub Amsterdam
Wandel- en hardlooproute
UMC/Abcoude Ouderkerk Holendrecht
UMC/Abcoude Ouderkerk Holendrecht
Binnentuinen
Potentieel open water
Referenties die de sfeer en programma per kwartier tonen.
Hardlopen in de openbare ruimte
Vergroend speelterrein in het Arenakwartier
Natuurlijke ligweide in het Weteringkwartier
Urban sport(paviljoens) in het Stapelkwartier HOLTERBERGDISTRICT | 17
LANDSCHAP
Gelaagd daklandschap en binnentuinen Een verticale gelaagdheid van vegetatie Het Holterbergdistrict is één doorlopend landschap, waar de gevels en daken van de gebouwen integraal deel van uitmaken. Het parklandschap kan gezien worden als een vallei in een berglandschap, waar de beplantingen variëren naarmate de hoogte. Deze verticale gelaagdheid aan beplantingen koppelen we aan het dakenlandschap. In de vallei worden natte, bosachtige landschappen met onderbegroeiing aan het daklandscap gekoppeld. Hoe hoger het dak, hoe lager beplantingen worden en de landschappen ruiger worden. Dezelfde principes worden toegepast in het gebied: hoe hoger de daken, hoe lager de beplantingen. Zo worden specifieke vegetatietypes en biotopen aan bepaalde daken en ontstaat er een dynamisch geheel aan landschappen.
MAAIVELDNIVEAU Vallei
LAAGBOUW / BERGEN Lage bomen
De volgende lagen worden onderscheiden: 1. Maaiveld (publiek) BG +0 Een drassig en glooiend landschap met dichtbegroeide beplantingen 2. Verhoogde binnentuinen (semi-privaat) BG +05 Lagere bomen, heesters en struiken 3. Daken BG +11 (privaat) Struiken en grassen 4. Daken BG +20 (privaat) Grassen, mossen en keien 5. Daken BG +35 (privaat) Stenen en technische installaties
MIDDEN Heesters en struiken
HOOGBOUW Grassen, mossen en keien
HOOGBOUW ++ Stenen en technische installaties
Verticale gelaagdheid van landschappen in het Holterbergdistrict
Verhoogde tuinen als intieme binnentuinen De verhoogde binnentuinen, typerend voor het Holterbergdistrict worden omsloten door hoogbouw. Het zijn de centrale binnentuinen voor de gebruikers en bewoners van de bouwblokken. De tuinen zijn ‘verhoogd’ omdat ze zich bovenop de interne fietsenstallingen bevinden. Er wordt een krachtig landschap gecreëerd bovenop het dak. De binnentuin is een intieme en rustige tuin, waar de gebruiker zich ver uit de stad waant. Omgeven door hoogbouw, zal het een schaduwrijke tuin zijn. Er ontstaat een schaduwbos, met wilde en biodiverse planten die terug te vinden zijn in het onderbos. Daartussen lopen slingerende paden die de verschillende toegangen tot de gebouwen verbinden en ontmoetingsplekken creëren. Er wordt ingezet op maximaal groen, dat betekent minimaal 75% van het oppervlak. Eenmaal een bouwblok meer concreet wordt, kan het programma van elke verhoogde binnentuin afgestemd worden op de specifieke behoefte van de gebruikers.
Schaduwbos met diverse beplanting
18 | HOLTERBERGDISTRICT
Groene oase midden in de stad
Een padensysteem begeleidt de bewoner en bezoeker
LANDSCHAP
Een opwaardering van de Molenwetering De Molenwetering bevindt zich in het Weteringkwartier, het midden van het plangebied en vormt de verbinding tussen de Amstelscheg en de Bijlmer. Deze as heeft zowel een verbindings- als parkfunctie. Enerzijds is het een belangrijke fiets- en wandelverbinding met ruimte voor een slingerend fiets- en wandelpad, anderzijds heeft de Molenwetering een belangrijke recreatieve en ecologische functie. De verbinding met de omliggende gebieden is essentieel, wat de ontwerpopgave groter maakt dan alleen het Holterbergdistrict. Dit zal in samenhang met de omliggende gebieden en de brug over de A2 die de verbinding naar de Amstelscheg vormt verder uitgewerkt worden. Zo kan er een prachtige recreatieve en functionele oost-west route ontstaan langs deze waterrijke natuur. Voor de recreatieve en ecologische functie wordt ingezet op het vernatuurlijken van de oevers. De bestaande bomenrijen worden verder verrijkt met waterminnende soorten. Daarnaast zal de Molenwetering een aangename verblijfsplek zijn in het park. Centraal worden de oevers toegankelijk gemaakt door het voorzien van vertrappingen. Ook zal een brug beide parkdelen met elkaar verbinden en vormt de Molenwetering een verbindend element. De ecologische verbinding die de Molenwetering vormt vraagt speciale aandacht wat betreft de precieze inpassing en combinatie met een recreatieve waarde.
Dit wordt in het vervolg op het investeringsbesluit uitgewerkt.
Kanaaloever als plek om te verblijven
P.O.P.S. als miniatuurlandschappen Een karakteristiek onderdeel in het hele plangebied zijn de P.O.P.S. (privately owned public space): dit zijn publiek toegankelijke open en groene ruimtes die de bouwblokken onderbreken en deel uitmaken van de publieke ruimte. De lengte van de bouwblokken bepaalt het aantal P.O.P.S. Zo mag (afhankelijk van de positie van het gebouw in het plangebied) een gevel max 70m of 100m lang zijn totdat een P.O.P. noodzakelijk is. De P.O.P.S. passen altijd bij de omringende functie terwijl ze tegelijkertijd altijd visueel eruit springen, P.O.P.S have to POP! Het zijn wilde karakteristieke kunstwerken met contrasterende kleuren, schaduwtuinen, of verticale groenzones, waarin je een variatie aan boomsoorten en beplanting kan vinden: bomen, heesters en kruidachtigen. Ook hier zal een microreliëf een dynamiek geven aan de P.O.P.S. en een grote ecologische waarde geven. Om de P.O.P.S. te activeren worden de P.O.P.S. ingericht als intieme ontmoetingsplekken die publiek toegankelijk zijn en dus niet volledig worden afgesloten. Afhankelijk van de context worden deze ingericht met meubilair, verlichting, gevelgroen of een kunstwerk. Fietsenstallingen worden hier niet voorzien. Daarnaast kunnen de P.O.P.S. functioneren als toegangen tot de gebouwen en zullen verharde zones nodig zijn. Deze verharding is maximaal doorlatend.
HOLTERBERGDISTRICT | 19
LANDSCHAP
Eerste Ontwikkelstap De Eerste Ontwikkelstap is een eerste successie, waarbij oud en nieuw intensief samenwerken en richt zich op een maximale verbinding met de omgeving van Amsterdam Zuidoost door diverse ingrepen: De realisatie van de dreven en de Oost-westverbindingen versterken de verbinding met de context. •
•
•
•
•
•
•
De Arenakwartier wordt kwalitatief verbeterd door het introduceren van open water in de Hoogoorddreef en de aanleg van het Hoogoordpark, die de Eerste Ontwikkelstap met Bullewijk en ArenApoort verbindt. Het vergroenen en activeren van de Molenwetering met een kwalitatieve wandel- en fietsverbinding, die een nieuwe continuïteit krijgt in Amstel III. Een tijdelijke brug over het kanaal en nieuwe tijdelijke routes verbinden noord en zuid, verbeteren de doorwaadbaarheid van het gebied en versterken de verbinding met Amsterdam Zuidoost. Het Stapelkwartier wordt geactiveerd door de ontwikkeling van het Karspelplein, met levendige activiteiten zoals urban sports, en een doorgang die aansluit op de Karspeldreef. Er wordt ingezet op een optimale oversteekbaarheid van de Holterbergweg en Lemelerbergweg, evenals tijdelijke doorsteken om het Holterbergdistrict beter te integreren met de omgeving. Verhoogde intieme binnentuinen vergroenen de bouwblokken, en dragen bij aan het nieuw toegevoegde ecosysteem. De daken van de eerste bouwblokken worden vergroend als onderdeel van het gelaagd dakenlandschap.
A5 A0 A0 C1
B3 C1 A0
Parklandschap B2 Karspelplein B3 Hoogoordpark B4 Open water
Bestaande bomen Nieuwe bomen Daklandschap C1 Verhoogde binnentuinen C2 Activatie daken C3 Realisatie pakhuis
Zoekzones bijzonder programma Georganiseerde sporten Publiek sporten Speelveld Speelterrein Buitenruimte integraal kindcentrum Buitenruimte kinderdagverblijf
20 | HOLTERBERGDISTRICT
B4
A0
B4
A0
A0
B2 A3
Legenda Stadslandschap A0 Oversteekbaarheid HBW en LBW A2 Hoogoorddreef A3 Karspeldreef A5 Tijdelijke doorsteek Entree A5 Tijdelijke doorsteek Karspeldreef
C1
A5 A3
A0 C2 C3
A0
LANDSCHAP
Doorkijk De doorkijkfase geeft inzicht in hoe successie evolueert naar een continue landschapspark, waarin de lanen, het park en de daken samen een leefbaar, dynamisch en robuust Holterbergdistrict vormen. •
•
•
•
•
B1
C2 A1 A0
A0 C1
C1
C1
B4
C1 A0
A2
B4
C1 C1
B3 C1
A0
C1
A0
Park
B2 Plein
Legenda
A0
B4
A0
A3
C2
Parklandschap B2 Karspelplein
A0
C2
B4
B1 Entreeplein
B4 C1
C2
Stadslandschap A0 Oversteekbaarheid HBW en LBW A1 Entree A2 Hoogoorddreef A3 Karspeldreef
C1
Park
•
De Entree en het Entreeplein in het Arenakwartier functioneren als een groene toegangspoort, met een dynamische invulling die aansluit bij het actieve karakter van ArenAboulevard. Het park als glooiend landschap met natuurlijke gradiënten in de beplanting en windluwe verblijfsplekken. Een gevarieerde mix van inheemse bomen zorgt voor verkoeling en biodiversiteit. Een slingerend padensysteem verbindt de verschillende soorten bijzonder programma in het park: speelvelden, speelterreinen en publieke sportfaciliteiten activeren het Holterbergdistrict als onderdeel van de beweegvriendelijke stad. Open water in de Hoogoorddreef, Karspeldreef en Lemelerbergweg, verbonden met bestaande waterstructuren, verbinden het nieuwe integraal watersysteem aan elkaar. De dreven zijn ruimtelijke structuren die autovrij of autoluw zijn, en verbinden het gebied met de grotere context van Amsterdam Zuidoost. De inprikkers worden ingericht als erf, met lineaire wadi’s. Ze versterken de verbinding van het park met de omgeving en zijn hoofdzakelijk voor fietsers en voetgangers.
B4
C3
B3 Park B4 Open water
Bestaande bomen Nieuwe bomen Daklandschap C1 Verhoogde binnentuinen C2 Activatie daken C3 Realisatie pakhuis Zoekzones bijzonder programma Georganiseerde sporten Publiek sporten Speelveld Speelterrein Buitenruimte integraal kindcentrum Buitenruimte kinderdagverblijf
HOLTERBERGDISTRICT | 21
1.3 MOBILITEIT
22 | HOLTERBERGDISTRICT
MOBILITEIT
Mobiliteitsstrategie Amsterdam prioritiseert langzaamverkeer t.b.v. duurzame bereikbaarheid, het Holterbergdistrict wordt hét voorbeeld hoe dat hand in hand kan gaan met het faciliteren van zwaardere verkeersstromen. Het gebied wordt daarmee bestempeld als een duurzame en functionele wijk voor zowel inwonenden als werkenden. Dit wordt bereikt door de doorwaadbaarheid van het gebied te vergroten, het aansluiten op bestaande routes en logische loop- en fietsroutes naar OV haltes te faciliteren. Tegelijkertijd wordt dusdanig ook de bereikbaarheid voor auto’s, logistiek en vrachtverkeer waar nodig gegarandeerd.
Ka rs
pe
ldr ee
f
M we olen ter ing
Ho
og oo
rdd
Wandelstructuur
ree
f
En tre
e
De bestaande OV haltes aan de Holterbergweg ter hoogte van de Hoogoorddreef hebben een goede ligging en de nieuwe bushalte aan de Holterbergweg (die verplaatst wordt van de Hondsrugweg) zal de bereikbaarheid van het zuidelijke deel versterken. Fietsnetwerk
De Entree, Hoogoorddreef, Karspeldreef en Molenwetering versterken en vergemakkelijken de bewegingen van langzaam verkeer tussen het plangebied en de ArenApoort en Bullewijk. Op deze manier worden de routes naar de stations aantrekkelijker en komen ze gevoelsmatig dichterbij te liggen. De dreven maken ook de verbindingen richting het westen compleet waar ook een belangrijke noord-zuid fietsroute loopt. De introductie van een nieuwe recreatieve route langs de Molenwetering creëert een aangename wandel- en fietservaring door het Amstelgebied en verbindt het plangebied met de stations Bullewijk en ArenaPoort in het oosten en met de Amstelscheg in het westen, via een voorgestelde fietsbrug over de A2.
HOV
Openbaar vervoer
De grootse concentratie gestapelde bedrijvigheid bevindt zich aan de Lemelerbergweg zodat het zware logistieke verkeer grotendeels buiten om het plangebied rijdt. Op dezelfde manier zijn de parkeerfaciliteiten en wijkondersteunende functies zoals pakket service punten bereikbaar via de Lemelerbergweg en de Hoogoorddreef. Binnen het plangebied geldt met uitzondering van de Karspeldreef en de Hoogoorddreef eenrichtingsverkeer voor gemotoriseerde verkeersstromen, en wordt er alleen voor doelgerichte activiteiten gebruik gemaakt van de verharde woonerven, op die manier ontstaat er meer ruimte voor fietsers, voetgangers, verblijven en vergroening. Een aantal mobiliteitsloops zorgen dat de bouwblokken van ten minste 1 zijde logistiek worden bediend. Het Park wordt telkens aan één zijde ontsloten door een mobiliteitsloop en aan de andere zijde door een parkstraat. Voor beide geldt, dat gemotoriseerde voertuigen er te gast zijn. In hoeverre deze straten van elkaar verschillen wordt in latere deeluitwerkingen verder uitgedetailleerd. Het Mobiliteitsplan Holterbergdistrict (zie bijlage 2) beschrijven de keuzes die op hoofdlijnen gemaakt zijn, en dient altijd als vertrekpunt voor verdere ontwikkelingen.
Autoverkeer en hubs
p
loo
p
loo p
loo
eg rgw
Logistiek
be ter
ol
H
Twee extra ambities zijn als volgt: • Toevoegen van een extra bushalte aan de Hoogoorddreef, danwel het voorzien van een halte ter plaatse van de Entree op lange termijn, die uiteindelijk ook het Lemelerbergdisrict zou kunnen dienen. • De Holterbergweg na verloop van tijd transformeren naar een groene stadslaan met een lagere snelheid, meer veilige oversteekplaatsen voor voetgangers en fietsers en mogelijk een HOV-lijn.
g we
le
me
Le
rg rbe
Bouwvelden
Mobiliteitsstrategie op hoofdlijnen
HOLTERBERGDISTRICT | 23
PORTRAIT VIEW MOBILITEIT
Eerste Ontwikkelstap
DOORKIJK
Voor de Eerste Ontwikkelstap is het essentieel dat het gebied vanaf het begin goed verbonden is met de omgeving via aantrekkelijke routes naar het openbaar vervoer en dagelijkse voorzieningen. Tegelijkertijd moeten de bestaande bedrijven goed bereikbaar blijven, waarbij de Lemelerbergweg een centrale rol speelt in de organisatie van logistiek en toegang, en de bestaande wegen i.r.t. functionaliteit maximaal behouden worden. Zo sluit bijvoorbeeld de nieuwe logistieke lus van Eerste Ontwikkelstap noord aan op de Lemelerbergweg en Keienbergweg (1).
De uitmuntende bereikbaarheid vanuit zowel station Bijlmer-ArenA, het stadsbussennetwerk en in het bijzonder de Zuidtangent naar Haarlem, maakt dat met name de woningen ook al in de eerste ontwikkelstap sterk gericht kunnen worden op het OV. Ook geeft het een sterk fundament om de gebieden, zoals het beleid van de gemeente Amsterdam ook aangeeft, verder te verdichten en te benutten richting de toekomst.
Zuidas Amstel Centrum
Zuidas Amstel Centrum
Ouderkerk Ouderkerk a/d Amstel
HOV
HUB
1 Bijlmer Arena
A2 Amsterdam Utrecht Eindhoven
M
HUB
4 MIN
Bullewijk N. Mandelapark Gaasperplas Gaasperdam Bijlmer Diemen
Amstel Zuidas Ouderkerk a/d Amstel Amstelveen Schiphol Zuidas Amstelveen Ouderkerk
Bullewijk N. Mandelapark Gaasperplas Gaasperdam
M
HOV 4 MIN
HOV
30
HUB
Legenda Regionaal busstation Toekomstige bushalte Reservering HOV halte Te onderzoeken verlaging snelheid > 30km/h (mogelijk) Reservering HOV Reservering HOV Nieuwe interne ontsluiting Bestaande interne onstsluiting Interne incidentele ontsluiting Interne loops Buurtontsluiting Te onderzoeken hoofdontsluiting Hoofdontsluiting Gebiedsontsluiting Snelweg Bestaande parkeerplekken Zoekgebied toekomstige parkeerhub Fietsparkeren (inpandig) Shared space Recreatief fietspad Buurtontsluitend fietspad Plusnet toekomstig Plusnet Metropolitaan netwerk
HUB
Ambitie voetgangers- en fietsers netwerk (elke stap een succes) 24 | HOLTERBERGDISTRICT
M
UMC / Abcoude Ouderkerk Holendrecht A9
PORTRAIT VIEW
MOBILITEIT
Doorkijk
DOORKIJK
Belangrijke oost-westverbindingen zoals de Entree, Hoogoorddreef, Molenwetering en Karspeldreef vormen de ruggengraat van de aansluiting op de bredere context. De geplande fietsbrug over de A2, als verlengde van de Molenwetering, doorbreekt de barrière van de snelweg en opent het gebied naar de westzijde. Met de geleidelijke verplaatsing van de focus naar langzaam verkeer en strategisch geplaatste parkeervoorzieningen ontstaat een toekomstbestendig gebied dat uitnodigt tot lopen, fietsen en verblijf.
Een nieuwe, meer recreatieve route door de reeks van parkjes binnen het gebied maakt het gebied goed doorwaadbaar, en wordt ingevuld met actief programma in de openbare ruimte die men extra stimuleert om te bewegen. Op de langere termijn zal met name het vrachtverkeer via de Lemelerbergweg geleid worden. Hiermee wordt de Holterbergweg ontlast. Door parkeerhubs met deelmobiliteit aan de westzijde te positioneren en doorgaand verkeer te beperken, ontstaat een toegankelijke, autoluwe wijk.
Zuidas Amstel Centrum
Zuidas Amstel Centrum
Ouderkerk Ouderkerk a/d Amstel
HOV HUB HUB
Bijlmer Arena
30 A2 Amsterdam Utrecht Eindhoven
M
HUB
4 MIN
HUB
Bullewijk N. Mandelapark Gaasperplas Gaasperdam Bijlmer Diemen
Amstel Zuidas Ouderkerk a/d Amstel Amstelveen Schiphol Zuidas Amstelveen Ouderkerk
Bullewijk N. Mandelapark Gaasperplas Gaasperdam HUB
M
HOV 4 MIN
HUB
M
UMC / Abcoude Ouderkerk Holendrecht A9
Ambitie auto’s en logistiek (elke stap een succes) HOLTERBERGDISTRICT | 25
MOBILITEIT
Logistieke bewegingen De huidige bedrijven bestaan uit grote hallen van maximaal twee bouwlagen hoog die worden omgeven door bestrating met parkeerplekken en ruimte voor laden en lossen. Het ontwikkelen van een sterk vergroend district met de focus op langzaam verkeer in combinatie met de intensivering van lichte industrie vraagt om een innovatieve en geïntegreerde aanpak, waarbij zowel de toegankelijkheid als de functie van het gebied wordt geoptimaliseerd zonder concessies te doen aan het autoluwe karakter. Om deze ambities te bereiken zijn een aantal typologieën bedrijfsgebouwen ontwikkeld (deel 1.4) die afhankelijk van de locatie in het plangebied, de omliggende functies en de korrelgrootte een laden/lossen systeem hebben dat bij de context en functie past.
De schema’s op de rechterpagina geven de verkeersstromen weer. Er komt een interne lus voor zwaarverkeer (vrachtwagens tot 18m), PA waar de lussen voor logistieke bewegingen en inprikkers/parkstraten RK focus ligt op specifieke en puur noodzakelijke verkeerbewegingen, EE zoals verhuizingen, bezorgdiensten en logistieke stromen die RH UB essentieel zijn voor het functioneren van de lichte industrie.
PA R
KE
Laden en lossen op straat
PA R
ER
KE
HU
Laden en lossen in individueel inpandig expeditiehof
Laden en lossen in gedeeld inpandig expeditiehof Aantrekkelijke openbare ruimte en gebouwplinten.
26 | HOLTERBERGDISTRICT
ER
B
HU
B
MOBILITEIT
PORTRAIT VI INTENSITEIT
STIEK ZWAAR LOGISTIEK LICHT NOODDIENSTEN Gebiedsontsluiting
Logistieke bewegingen • Auto • Speciaal vervoer • Verhuizingen • Leveringen • Nooddiensten • •
Logistieke bewegingen • Laden en lossen (middel) • Auto • Speciaal vervoer • Verhuizingen • Leveringen • Nooddiensten
Logistieke bewegingen • Laden en lossen (licht) • Auto (incidenteel) • Speciaal vervoer • Verhuizingen • Leveringen • Nooddiensten
Straat waar verkeerstromen ‘gelijk’ zijn
Straat waar langzaam verkeer dominant is
Laden en lossen (zwaar) Laden en lossen (licht)
Straat met een duidelijke hiërarchie
HOLTERBERGDISTRICT | 27
MOBILITEIT
Oversteekbaarheid Holterbergweg (ambitie) Dit kader schetst de ambitie vanuit het Holterbergdistrict wat betreft de oversteekbaarheid van, en de rijsnelheid op de Holterbergweg. Ook wordt er een suggestie gedaan om op de langere termijn ruimte te maken voor hoogwaardig openbaar vervoer zoals een tram. De besluitvorming op deze onderwerpen is geen onderdeel van deze nota, maar uitgangspunten hieromtrent komen voort uit het beleid van de stad en bijvoorbeeld het Mobiliteitsplan Zuidoost. Op dit moment is de rijsnelheid op de Holterbergweg 50 km/u.
In de Doorkijkfase is een meer ingrijpende maatregel genomen met het gedeeltelijk of geheel verlagen van de maximumsnelheid op de Holterbergweg naar 30 km/u. Deze verlaging zal de verkeersveiligheid aanzienlijk verbeteren, het oversteken van de weg vanzelfsprekender en aangenamer maken en de verbinding met de ArenA Boulevard en station Bijlmer-ArenA versterken.
De oversteekbaarheid van de Holterbergweg is onderzocht om de barrièrefunctie van deze weg te verminderen en een betere verbinding te creëren tussen het gebied, de ArenAPoort en Amstel III. Ondanks dat de Holterbergweg deels buiten het projectgebied ligt is het al verstandig om vanaf het begin rekening te houden met nieuwe voetgangers- en fietsoversteek plekken, waaronder zebrapaden en duidelijke markeringen om de toegankelijkheid voor langzaam verkeer te verbeteren. Dit draagt niet alleen bij aan een betere doorstroming, maar ook aan het gevoel van nabijheid en de veiligheid en het comfort van voetgangers en fietsers. 1
2
3
4
5
Bovenaanzicht van de Holterbergweg
1. Burgemeester Stramanweg
2. de Entree
3. Hoogoorddreef
4. Molenwetering
5. Karspeldreef
6. Laarderhoogtweg
Het Holterbergdistrict ligt op alle afbeeldingen aan de rechterzijde.
28 | HOLTERBERGDISTRICT
6
MOBILITEIT
1
2
3
4
50
5
6
+
Fast traffic Existing pedestrian route Existing bicycle route New pedestrian route Legenda New bicycle route Bestaand zebrapad (voetganger) (voetganger) Bestaande
Eerste Ontwikkelstap • Snelheid Holterbergweg is 50km/uur • Introduceren van een verbinding naar de Holterbergweg door/over bestaand gebouw (2 en 5) • Extra oversteekplaats voor fietsers bij de Hoogoorddreef (3) • Fiets- en voetganger oversteekplekken maken in het verlengde van de Molenwetering als aansluiting op de toekomstige fietsbrug over de snelweg (4) • Voetgangers oversteekplek toevoegen bij de Karspeldreef (5) • Verleggen van het fietspad Laarderhoogtweg naar de zuidelijke zijde indien dit aansluit op wijzigingen in de omliggende profielen (6)
1
2
3
30
Bestaand oversteekpunt (fiets) Bestaande oversteekpunt (fiets) Nieuwzebrapad zebrapad(voetganger) (voetganger) Nieuw Nieuwoversteekpunt oversteekpunt(fiets) (fiets) Nieuw
4
5
6
+
HOV-lijn over de Holterbergweg
Doorkijk • Afwaardering van de snelheid Holterbergweg naar 30km/uur • Introduceren van een HOV-lijn over de Holterbergweg • Extra voetgangers oversteekplaats bij de Entree (2)
HOLTERBERGDISTRICT | 29
1.4 KWARTIEREN EN IDENTITEIT
30 | HOLTERBERGDISTRICT
KWARTIEREN EN IDENTITEIT
Identiteit Het Holterbergdistrict transformeert tot een bruisende, hoogstedelijke locatie die voortbouwt op haar bestaande identiteit van het ondernemerschap: produceren en maken. Dit onderscheidt het gebied van andere ontwikkelingsgebieden zoals ArenAPoort en Amstel III en zorgt voor een unieke, aanvullende functie binnen het centrumgebied Zuidoost. De combinatie van bedrijvigheid, ondersteunende diensten en maatschappelijke voorzieningen maakt het Holterbergdistrict tot een waardevolle toevoeging aan de stad.
stiller verfijnd klein transparant confetti
2. 2.
Het Holterbergdistrict staat voor de opgave om 150% meer bedrijfsruimte te realiseren. Stadsverzorgende bedrijvigheid is essentieel voor het functioneren van de stad en hoort idealiter dicht bij de bewoners. De meeste bedrijven zijn nu 100–500 m2 groot en geclusterd in horizontaal georganiseerde complexen. In de toekomst kunnen deze bedrijfsruimten worden gecombineerd met woonen werkprogramma’s of worden gestapeld met andere functies. Clustering bevordert samenwerking, efficiëntie, verduurzaming en circulaire ketens. Het Holterbergdistrict ontwikkelt zich zo tot een ondernemend en innovatief gebied, waar bedrijven collectief voorzieningen delen zoals showrooms, opslag of kantines.
3.
2.
2.
Bedrijvigheid wordt in het gebied gecombineerd met commerciële of maatschappelijke functies in de plint, zoals een bakker met broodjeszaak, een brouwerij met café, of een platenpersfabriek met disco. Deze mengvormen leveren ook waardevolle stage- en werkplekken op.
3. 6.
De Eerste Ontwikkelstap realiseert gestapelde bedrijvigheid in het Stapelkwartier (zie volgende hoofdstuk 'Drie kwartieren') en hiermee maakt ruimte vrij voor nieuwe ontwikkelingen in het noorden. In de Doorkijk wordt bij de Entree een gebouw voorzien met lichte industrie, showrooms en transparante plinten, aangevuld met horeca en commerciële functies.
7. luid ruiger groots grote kavels
5.
De diagrammen tonen verschillende organisatiemodellen die mogelijk zijn voor bedrijvigheid. Afhankelijk van de schaal wordt logistiek in- of uitpandig opgelost en worden faciliteiten gedeeld.
Schematische weergave van mogelijke verdeling lichte bedrijvigheid, typologie en eigenschappen
1.
2.
Bestaande loodsen met bedrijvigheid (huidige situatie en Eerste Ontwikkelstap)
4.
3. Bedrijvigheid in de plint, onderdeel van het bouwblok.
Bedrijvigheid in de plint, in combinatie met sport-, parkeer- en maatschappelijk programma.
Bovenop bestaande bedrijvigheid
Horizontale organisatie Verticale organisatie (gestapeld)
5.
6. Gestapelde bedrijvigheid
Gestapelde bedrijvigheid met interne ontsluiting (prototype)
7. Gestapelde bedrijvigheid met interne ontsluiting (pakhuis)
HOLTERBERGDISTRICT | 31
KWARTIEREN EN IDENTITEIT
Holterbergdistrict: Drie kwartieren De ontwikkeling tot een gemengde stadswijk, waar wonen en werken gecombineerd worden, zal het industriële karakter van het gebied behouden, maar tegelijkertijd een groenere openbare ruimte en nieuwbouw met verschillende functies introduceren. Het gebied zoekt aansluiting bij recente ontwikkelingen van de omliggende context, wat leidt tot een noordelijk gebied dat aansluit op de ArenAPoort, het middengebied dat aansluiting vindt bij de ontwikkelingen rondom het Hondsrugpark en het zuidelijk gebied dat wordt omgeven door datacenters en bedrijven.
Arenakwartier Het Arenakwartier tussen de Entree en de Hoogoorddreef heeft een stedelijk en levendig karakter door de hoge dichtheid. Dit gebied wordt gekenmerkt door een hoog percentage aan maatschappelijke en commerciële voorzieningen, kleinschalige lichte industrie in de plint waar productie en verkoop worden gecombineerd, kantoor en woonprogramma. Het stedelijke karakter vormt een toevoeging op de programmering en activiteiten van de ArenAPoort. Deze gebieden versterken elkaar.
De drie kwartieren verschillen elk door het dominante programma, functiemix, dichtheid en hoogte van de bebouwing wat elke kwartier een eigen sfeer en identiteit geeft.
Weteringkwartier In het Weteringkwartier, dat een lagere dichtheid heeft dan de Arenakwartier, wordt een mix van levendigheid en rust gecreëerd. De actieve en open plinten naar het park en kanaal toe bieden ruimte aan horeca, evenementenruimtes en woningen. Aan de randen bevinden zich gestapelde lichte industrie gebouwen en labs/ kantoren.
AI campus Vernieuwend in dit plan is de combinatie van lichte industrie met daardoor verweven een stedelijke AI-campus. Het Holterbergdistrict ligt op een locatie met een hoge concentratie aan datacenters. Een nieuwe rekenfaciliteit in combinatie met labruimtes, lichte industrie en voorzieningen voegt ambacht en technologie samen op een vernieuwende wijze en vormt een belangrijke toevoeging aan het al bestaande AI ecosysteem van Amsterdam. Deze AI component geeft diverse mogelijkheden voor nieuwe werkgelegenheid en (digitale) productontwikkeling in zowel de drie nieuwe kwartieren, maar ook in de gebieden rondom het Holterbergdistrict.
Stapelkwartier Het Stapelkwartier heeft een dynamisch karakter dat wordt ingevuld als de hiervoor genoemde AI campus met een sterke focus op stadsverzorgende bedrijvigheid, labs en kantoren. Op strategische plekken komen levendige plinten, zoals aan de Holterbergweg, Lemelerbergweg, Karspeldreef en aan het park. De High Performance Computing faciliteit (HPC) vormt met de omliggende functies de AI campus. Door duurzame rekenkracht te realiseren en de samenwerking tussen kennisinstellingen, startups en gevestigde bedrijven te bevorderen, wordt een innovatiehub gecreëerd.
evenementen bar voetbal
showrooms
dineren shworoom
supermarkt
sporten open lucht showrooms film
concert
De Entree
naar ArenAPoort
Arenakwartier
entertainment bar dineren supermarkt ontmoeten
binnensport
bloemist
Bijlmer ArenA
tandarts
markt
Hoogoorddreef
uitwisseling
naar station Bijlmer ArenA
educatie
Weteringkwartier
conferenties speelplein
yoga
groentenboer
sporten
café
cafés
wonen
kanoën
kanoën
wandelen
wandelen
Molenwetering
fitness vogel spotten
yoga
hoofd kanaal vogel spotten
AI park
Stapelkwartier
broodjeszaak
optredens industrie cultuur exposities muziek
maken
Bullewijk
Karspeldreef
brouwerij lokaal etens gym restaurant club