Bijlage 2. 2022 10 27 Rapport Duisenberg Begroting 2023 burgerparticipatie wonen.pdf

Gemeente Amsterdam

Begroting 2023 Methode Duisenberg Commissie Woningbouw en Volkshuisvesting Onderwerp: Burgerparticipatie bij woningbouw Rapport 27 oktober 2022

Rapporteurs: Bastiaan Minderhoud Yolanda Hoogtanders

27 oktober 2022

|1

Inhoud INTRO Methode Duisenberg en rol van de raad Context burgerparticipatie

VRAGEN DUISENBERG 1. Wat is de beschikbaarheid en kwaliteit van de informatie? 2. Wat is het beeld van het beleidsterrein op hoofdlijnen/ welke ontwikkelingen zijn er voor 2023? 3. Welke doelen zijn gepland voor 2023? 4. Welke activiteiten zijn gepland voor 2023? 5. Wat gaat het kosten?

6. Wat is het oordeel over de doeltreffendheid en doelmatigheid van het beleid? 7. Welke conclusies en aanbevelingen heeft de commissie aan de wethouder/ college/ raad?

27 oktober 2022

|2

INTRO -

Methode Duisenberg Context Burgerparticipatie

Kaderstellende en controlerende rol Bron: Advies budgetrecht raad Amsterdam (H. G. Warmelink)

Het vaststellen van de begroting is bij uitstek een prachtig voorbeeld van ‘kaderstelling en controle’, woorden die in het kader van de dualisering zijn gebruikt om de rol van de raad te omschrijven. De raad bepaalt de verdeling van de middelen (allocatiefunctie), machtigt het college om de middelen te besteden (autorisatiefunctie), controleert of de baten en lasten daadwerkelijk conform de begroting plaatsvinden (controlefunctie) en vragen uiteindelijk om verantwoording door het college (rekenschapsfunctie).

27 oktober 2022

|4

CONTEXT EN AANLEIDING METHODE DUISENBERG

Aanbevelingen aan de gemeenteraad van Amsterdam, 7 maart 2016, uit de Enquête financiële functie Amsterdam 2002-2014

De rapporteurs van de methode Duisenberg voor de raadscommissie WV worden ondersteund door onderzoekers van Policy Research Corporation.

27 oktober 2022

|5

METHODE EN WERKWIJZE Methode Duisenberg

 Opdracht: beoordelen van de begroting en de verantwoording namens

de gemeenteraad  Werkwijze: hierbij mag alles worden betrokken: lokale rekenkamers, beleidsdoorlichtingen, benchmarks, wetenschappelijke rapporten, andere externe rapportages, EU/OECD rapporten etc.  Uitkomst: technische conclusies, op basis hiervan kan het politieke debat op inhoud gevoerd worden.  Doelstelling methode: een betere invulling van de kaderstellende en controlerende rol van de gemeenteraad

27 oktober 2022

|6

MANIER VAN KIJKEN

4

1 Doelen

Activiteiten

Middelen

2

3 27 oktober 2022

Indicatoren en streefwaarden

|7

KEUZE ONDERWERP 1/2 Burgerparticipatie Wonen “Bij keuze voor het onderwerp hebben wij criteria meegewogen als omvang van de opgave, impact en actualiteit. Deze criteria in ogenschouw genomen hebben wij als voorkeursonderwerp gekozen Burgerparticipatie in woningbouwprojecten. (…) In dit onderzoek willen we daarbij de focus leggen op inspraak- en participatietrajecten in woningbouw, vanuit de hypothese dat een goede uitwerking hiervan impact kan hebben op de doorlooptijd en realisatie van woningbouw. Democratisering (incl. participatie) is als horizontaal thema opgenomen in de begroting, en wordt als dusdanig gekoppeld aan woningbouw als verticaal thema.” Bron: Brief Rapporteurs Methode Duisenberg 2023 WV, Bastiaan Minderhoud en Yolanda Hoogtanders, aan de leden van de raadscommissie WV, 23 september 2022

De doelen van het Programma Democratisering / Participatie moeten dus mede gerealiseerd worden in het Programma Wonen. De rapporteurs willen inzichtelijk krijgen welke activiteiten hiervoor ontwikkeld worden en op welke wijze het realiseren van dezedoelen door de raad gecontroleerd en bijgestuurd kan worden. 27 oktober 2022

|8

KEUZE ONDERWERP 2/2 Burgerparticipatie Wonen Dit onderzoek richt zicht op de informatie, de doelen, het beleid, de activiteiten en de kosten van burgerparticipatie in woningbouwprojecten. Om dit te kunnen doen, Bron: Gemeente moeten verschillende domeinen Amsterdam: Begroting 2023 binnen de organisatie onder de loep worden genomen: 1. Bouwen, Wonen en Duurzaamheid (verticaal) 2. Democratisering (horizontaal) 3. De koppeling tussen deze programma's bij het onderwerp burgerparticipatie in woningbouwprojecten

 Deze koppeling is de eigenlijke scope van het project, het verticale en horizontale programma worden enkel onderzocht om de koppeling tussen beide boven water te halen. 27 oktober 2022

|9

Er is een landelijk woningtekort Landelijk woningtekort = aantal woonvragers - aantal beschikbare woningen Dit tekort is gebaseerd op actuele statistieken van de woonsituatie van huishoudens en de woonvoorraad.

Bron: Ministerie van BZK op basis van ABF: Primos Prognose 2021 27 oktober 2022

| 10

Kabinet heeft in 2021 de ambitie uitgesproken om 900.000 woningen te realiseren tussen 2022 en 2030 Toename netto plancapaciteit van 2022 tot en met 2030 is 1.044.500 woningen = geplande woningbouw – aftrekkingen van de woningvoorraad (bvb. sloop) Doel Kabinet: het effectief realiseren van 900.000 nieuwe woningen van 2022 tot en met 2030 (100.000 per jaar)

Bron: Ministerie van BZK op basis van ABF: inventarisatie plancapaciteit voorjaar 2021 27 oktober 2022

Onderverdeling ambitie: - 250.000 sociale huur - 50.000 middeldure huur door corporaties (1.000 kale huur in 2022) - 300.000 middenhuur en betaalbare koop (355.000 in 2022) - 300.000 overig (33%) | 11

Participatie kent veel vormen Meestgebruikte participatieladder volgens VNG is die van Edelenbos en Monnikhof (2001) en kent verschillende mate van interactie.

Meebeslissen: beleid kan alleen uitgevoerd worden wanneer burgers goedkeuring verlenen. Coproduceren: burgers en gemeente voeren initiatief in gezamenlijkheid uit. Gemeente stelt randvoorwaarden. Raadplegen en adviseren: interactief Voorbeeld: inspraakverordening

Informeren: eenrichtingsverkeer informatie Voorbeeld: gemeentelijke informatiekanalen en informatie aan omwonenden van een project Bron: VNG: handreiking aan de slag met participatie 27 oktober 2022

| 12

Mogelijke inwerkingtreding Omgevingswet is aanleiding voor participatiekaders De inwerkingtreding van de Omgevingswet staat officieel gepland op 1 januari 2023. Hiermee worden 26 wetten ten aanzien van ruimtelijke ordening worden samengevoegd. De wet betreft alle ruimtelijke projecten en is voor overheden op alle niveaus relevant. De invoering van de wet werd eerder reeds uitgesteld en blijft onzeker, maar gemeenten zijn wel reeds bezig met het implementeren van beleid om de Omgevingswet te laten landen. De bedoeling van de wet is dat burgers en bedrijven actief ideeën aandragen voor het ontwikkelen van de leefomgeving en dat bestuurders en ambtenaren daar welwillend tegenover staan. De Wet biedt vooral middels procesmatige aanwijzingen ruimte voor van participatie. Overheden moeten bij het vaststellen van een omgevingsvisie, omgevingsplan, programma of projectbesluit aangeven hoe zij participatie hebben ingericht. In deze kennisgeving participatie staat: • Wie op welke manier worden betrokken, wat de verhouding is tussen overheid en burger en hoe de burger wordt geïnformeerd. • Zowel voor de voorkeursbeslissing als voor het projectbesluit geldt een motiveringsplicht. Het bevoegd gezag geeft hierbij aan hoe derden zijn betrokken en wat de resultaten zijn van de verkenning. Daarbij wordt ingegaan op de aangedragen oplossingen en de uitgebrachte adviezen daarover.

Bron: Informatieblad Participatie in de Omgevingswet Wat regelt de wet? Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. 27 oktober 2022

| 13

Alle G4 gemeenten hebben tussen 2019 en 2022 beleid inzake participatie ontwikkeld

Wat valt op: • G4 gemeenten hebben samen met andere gemeenten in Factor P een toolkit ontwikkeld om tot een gemeentelijk participatiebeleid te komen. • Participatiebeleidskaders hebben meestal geen expliciete koppeling met woningbouw. • In Den Haag en Amsterdam hebben de afdelingen democratisering wel een handreiking participatietrajecten ontwikkeld voor particuliere ontwikkelaars. • Gemeenten Amsterdam en Utrecht hebben slechts principes en uitgangspunten in hun beleidskader participatie beschreven. • Den Haag en Rotterdam rapporteren hiernaast tevens tevredenheidscijfers van burgers over participatietrajecten. • Enkel Den Haag biedt verder een overzicht van participatieprocessen per inspraakniveau • Overzicht participatieresultaten op projectniveau is bij geen enkele gemeente publiek voorhanden.

27 oktober 2022

| 14

Bewonerparticipatie: praktijkvoorbeeld met positief resultaat Woninbouwprogramma 2030 Nieuwegein 3500 woningen in binnenstedelijk gebied op 63 ontwikkellocaties Uitvoerig participatietraject: - Bijeenkomsten op stads- en wijkniveau voor verschillende doelgroepen; - Digitale enquête met 1000 respondenten; - Via makelaars en Woningnet werden ook woningzoekers actief betrokken (dit gebeurt doorgaans zelden).

Resultaat: Woningbouwprogramma is bijna raadsbreed en zonder insprekers aangenomen Bron: Platform overheid: participatie bij binnenstedelijke ontwikkeling; Gemeente Nieuwegein: Woningbouwprogramma 2030 27 oktober 2022

| 15

Bewonerparticipatie: praktijkvoorbeeld met negatieve uitkomst T Suyt II: Waddinxveen Plan: 160 nieuwe woningen in een voormalige schapenweide/groene strook Beperkt participatietraject • Bij eerste inspraakavond zijn bewoners tevreden over plannen. • Uiteindelijk verzet door 80 bewoners tegen plannen omdat gemeente plannen wijzigt. • Gemeenteraad ontevreden over participatieproces, maar stemt toch in met |16 bestemmingsplan.

Resultaat: Actiecomité van bewoners is naar Raad van State gestapt, met een grote vertraging tot gevolg Noot: dit is geen alleenstaand geval: Het aantal bezwaren tegen Ruimtelijke Ontwikkelingen bij Raad van State is tussen 2019 en 2021 met 75% gestegen. Bron: HartvanWaddinxveen.nl; Vastgoedactueel.nl; Trouw 27 oktober 2022

Vraag 1 Wat is de beschikbaarheid en kwaliteit van de informatie?

Sleuteldocumenten (1/5) Coalitieakkoord ‘Een Nieuwe Lente en een Nieuw Geluid’

Mei 2018

- Amsterdam moet samen met de regio de woningbouwproductie vergroten en gaat hier een voortrekkersrol in nemen - Amsterdam zal maximaal inzetten op de invoering van de Omgevingswet. De processen moeten zo worden ingericht dat er sprake is van maximale zeggenschap van inwoners (…) om de woningbouw opgave te realiseren - Sloop/nieuwbouw is onder duidelijke voorwaarden toegestaan. Het moet bijdragen aan verdichten, menging of verduurzaming. Voor bewoners is er inspraak en een recht op terugkeer - We onderzoeken hoe de participatieve en representatieve democratie kunnen worden vernieuwd, versterkt en uitgebreid. Doel is inwoners van Amsterdam grotere zeggenschap te laten hebben over o.a. directe omgeving - In beleidsstukken wordt inzichtelijk is gemaakt op welke manier Amsterdammers betrokken zijn geweest en wat er met hun inbreng is gedaan via de participatieparagraaf

Vaststellen woningbouwplan 20182025 (per kwartaal wordt een voortgangsrapportage van dit plan gegeven, deze zijn niet afzonderlijk weergegeven)

November 2018

De woningbouwambitie 52.500 woningen bouwen tot 2025 (gemiddeld 7.500 per jaar), waarvan - 17.500 sociale huurwoningen door corporaties (gemiddeld 2.500 per jaar); - 11.690 middeldure huurwoningen gemiddeld 1.670 per jaar.

Actieprogramma Woningproductie MRA 2025

28 februari 2019

Het doel is om tot 2025 in de MRA gemiddeld 15.000 woningen per jaar te bouwen, wat gelijk staat aan 105.000 woningen in zeven jaar tijd.

Routekaart Amsterdamse Participatieparagraaf

17 juni 2020

In de commissie KDD wordt de routekaart democratisering besproken, waarin onder andere wordt vermeld dat de participatieparagraaf per 1 januari 2020 verplicht is in iedere bestuurlijke voordracht

27 oktober 2022

| 18

Sleuteldocumenten (2/5) Eindrapport van het NIAS fellowship Urban Citizenship van Nanke Verloo: Van Participatie tot Conflict. Reflectie en toekomstvisie van participatie in Entréegebied Gulden Winckel.

12 april 2021

Adviezen: - Het bieden van heldere kaders is cruciaal voor het voorkomen van valse beloften en het bouwen aan wederzijds vertrouwen. - Er zou voorkomen moeten worden dat er vrijblijvend informatie op wordt gehaald waarmee de suggestie wordt gewekt dat bewoners die zaken kunnen beïnvloeden, maar vervolgens geen invloed kunnen uitoefenen. - Het advies is om in de aanloop naar het proces meer aandacht te besteden aan het bouwen van wederzijds vertrouwen. - meer inzicht in de uiteenlopende belangen van bewoners een groeiend NIMBY-frame kunnen voorkomen - Om vertrouwen te ontwikkelen is de terugkoppeling op verschillende kennisniveaus over wat er in een voorgaande sessie is opgehaald en wat daarmee is gedaan cruciaal. - Participatie is niet afgelopen nadat de geplande sessies voorbij zijn. Juist in de periode dat de inbreng van bewoners naar een visie of plan wordt vertaald zou participatie moeten plaatsvinden.

Bestuurlijke reactie op het onderzoeksrapport “Van Participatie tot Conflict Reflectie en toekomstvisie van participatie in Entréegebied Gulden Winckel”

12 april 2021

“In algemene zin onderstrepen de conclusies een aantal zaken, die cruciaal zijn om de participatie bij gemeentelijke besluitvorming te verbeteren. Een aantal zaken was daarbij al bekend, zoals het grote belang van het stellen van heldere kaders vooraf. (…) Op andere punten bevat het rapport ook interessante inzichten, zoals op de twee destructieve frames van “wantrouwen versus Nimby burgers” die bewoners en gemeente bewust of onbewust jegens elkaar ervaren. En de aanbeveling om voor de start van een traject eerst meer te investeren in het opbouwen van wederzijds vertrouwen (…). De inzichten uit het rapport gebruiken we – stadsdeel en college - bij het opstellen van het nieuwe participatiebeleid, waarover u voor de zomer geïnformeerd wordt.“

27 oktober 2022

| 19

Sleuteldocumenten (3/5) Omgevingsvisie Amsterdam 2050: Een menselijke metropool (door het Rijk verplicht onderdeel van ruimtelijk beleid volgens nieuwe Omgevinsgwet)

8 juli 2021

Zowel gebiedsgerichte als thematische programma’s kennen een participatietraject en worden door B en W als uitwerking van de omgevingsvisie vastgesteld. De woningbehoefte tot 2050 bedraagt 147.000 woningen, wat gelijkstaat aan een langjarig gemiddelde van 4.700 per jaar.

Beleidskader participatie en 7 september 2021 leidraad participatie

Niet participatie als instrument, maar wat de gemeente met participatie wil bereiken (het doel) is het vertrekpunt bij de daaropvolgende keuzes De bestuurder legt vooraf gemotiveerd vast aan welk participatiedoel, de mate van invloed (participatieniveau) en de scope van de vraag zij zich committeert, en op welke manier de participatie uitgevoerd wordt. Deze afspraken worden vastgelegd in een participatieplan dat gepubliceerd wordt.

Publicatie onderzoek Rekenkamer: Uitvoering Ambities Coalitieakkoord 2018-2022: Democratisering

Conclusie: Het invoeren van de participatieparagraaf en de beleidsnota Participatie zijn passend bij de ambitie om zichtbaar te maken op welke manier Amsterdammers worden betrokken bij beleid of ruimtelijke planvorming. Hoewel er concrete stappen zijn gezet en de participatieparagraaf is ingevoerd, lijken de maatregelen gericht op interne voorlichting nog wat weinig concrete resultaten op te leveren: het aantal ingevulde participatieparagrafen is gering, het ging in 2020 om iets meer dan de helft van de gevallen.

27 oktober 2022

22 september 2021

| 20

Sleuteldocumenten (4/5) Afdoening motie 468.19 inzake de beleidsbrief democratisering (instellen van digitale alerts voor bewoners over hun directe leefomgeving) van raadslid De Grave-Verkerk (VVD)

25 januari 2022

De raad vroeg het college De mogelijkheden te onderzoeken om bij het project Open Stad een mobiele alertdienst te ontwikkelen die bewoners in een vroeg stadium attendeert op toekomstige besluitvorming in hun stadsdeel en/of de gemeenteraad die van invloed zal zijn op hun directe leefomgeving, bijvoorbeeld de herinrichting van hun straat Het college heeft zoals gevraagd de mogelijkheden onderzocht. Daarnaast is ook de behoefte en verwachting van buurtbewoners met betrekking tot digitale alerts in kaart gebracht. Dit wordt meegenomen in de implementatie van de participatiekalender.

Woningbouwrapportage 20182025

9 februari 2022

De eerste vier jaar van het Woningbouwplan 2018-2025 zijn verstreken. Er zijn 29.106 woningen in aanbouw genomen. Dit komt uit op een gemiddelde van 7.276 per jaar. De inspanningen van gemeente en corporaties zijn en blijven gericht op verdere vergroting van de planvoorraad en op het voorkomen van vertraging in projecten. (…) Bij ontwikkelbuurten is tempo belangrijk maar het mag niet te koste gaan van zorgvuldige planvorming en participatie. De nieuwe participatietrajecten zijn arbeidsintensief. Het legt een grotere druk op projecten en dan met name in de ontwikkelbuurten. (…) De les is dat er voorafgaand aan de participatie een helder (bestuurlijk) kader moet zijn wat wel en wat geen onderwerp van gesprek is om de voortgang van de gebiedsontwikkeling te bevorderen. Zelfbouw: In het CPO-bouwgroep kavel is het op de markt brengen vertraagd omdat het participatietraject voor deze locatie meer tijd in beslag neemt dan geraamd.

Brief Ombudsman metropool Amsterdam: Observaties en aankondigingen inzake de ruimtelijke sector

1 februari 2022

Ombudsman constateert klachten bij deelnemers aan participatieprocessen waarbij rode draad is dat bewoners opvallend boos en gekrenkt zijn: ze voelen zich overvallen door de gemeente, niet gehoord en onder druk gezet. De ombudsman kondigt aan deze klachten verder te onderzoeken (rapport is nog niet opgeleverd)

27 oktober 2022

| 21

Sleuteldocumenten (5/5) Coalitieakkoord 2022 – 2026: Amsterdams Akkoord

25 juni 2022

We streven ernaar langjarig 7500 woningen te bouwen waarbij 40% sociaal, 40% middensegment en 20% vrije sector het uitgangspunt blijft (…) Er komt een nieuwe ontwikkelstrategie om te zorgen dat Amsterdam langjarig deze aantallen kan bouwen. We richten een Versnellingstafel Woningbouw in en verstevigen de doorbraakteams. We zetten ons in voor publiek-private samenwerkingen, beperken de stapeling van eisen en kijken waar we projecten direct kunnen gunnen. Op sloop-nieuwbouw rust geen taboe, als dit leidt tot verbetering van de woonsituatie voor mensen, het toevoegen van extra woningen, en/of duurzaamheidswinst geeft. Bij het herbouwen kijken we eerst naar de behoefte van huidige bewoners. Bewoners van gesloopte woningen krijgen een terugkeergarantie in de buurt en we kijken daar - bij naar een geschikte woning passend bij inkomen en gezinssituatie.

Afdoening motie 689 d.d. 07-1013 september 2022 2021 van de leden Van Renssen (Groenlinks), IJmker (Groenlinks) en N.T. Bakker (SP) inzake het Beleidskader Participatie: leidraad participatie voor derden

Het college is gevraag om een leidraad voor participatie door derden bij een aanvraag omgevingsvergunning vast te stellen en hierin de 5 principes en 4 uitgangspunten van het Beleidskader Participatie leidend te laten zijn. In antwoord hierop heeft het college een participatiehandreiking voor derden vastgesteld. De kern hiervan luidt dat de aanvrager van de omgevingsvergunning vroegtijdig belanghebbenden betrekt.

Begroting Amsterdam 2023

Ruimtelijke ordeningsprocessen zijn bijna altijd participatieprocessen en verschillende ontwikkelingen binnen het programma onderdeel Ruimtelijke ontwikkeling zijn gericht zich op het vergroten van de ruimte voor inwoners/ondernemers om meer invloed op beleid uit te kunnen oefenen en ruimte te nemen om zelf initiatieven van de grond te krijgen. Bij de gebiedsontwikkeling geven wij invulling aan de doelstellingen met betrekking tot participatie. Participatie is voor het realiseren van de doelstellingen op het gebied van wonen van essentieel belang. De eerlijke verdeling van woonruimte, de regels om woningen beschikbaar te krijgen en houden voor de kwetsbaarste huishoudens en de regels voor het gebruik van woningen gaat iedereen aan. We vinden het belangrijk dat er ruimte is voor de inbreng van bewoners en andere belanghebbenden bij het opstellen van deze regels

27 oktober 2022

22 september 2022

| 22

Antwoord op vraag 1 Wat is de beschikbaarheid en kwaliteit van de informatie? Kwantiteit van de informatie: - Over de start van bouw van woningen en de ontwikkeling van de planvoorraad wordt frequent gerapporteerd (kwartaalrapportages en jaarrapportages); - De stukken zijn publiek beschikbaar, maar worden niet altijd in behandeling genomen in de raad(scommissie); - Problemen rond participatieprocessen bereiken raadsleden vooral incidenteel via inspraak en raadsadressen en niet via informatie vanuit het College. - Het participatiekader en de formats voor participatieplannen zijn beschikbaar binnen de gemeente. Kwaliteit van de informatie: - Kwartaalrapportages rond woningbouw geven geen informatie over doorlooptijd/vertragingen noch over eventuele participatieprocessen; - Rond participatie zijn met name ambities bekend, precieze invulling van participatie rond woningbouwprocessen en uitkomsten van participatieprocessen zijn niet bekend. 27 oktober 2022

| 23

Vraag 2 Wat is het beeld van het beleidsterrein op hoofdlijnen/ welke ontwikkelingen zijn er voor 2023?

Amsterdam heeft ambitie uitgezet om 7.500 woningen in aanbouw te nemen per jaar Ambitie in Woningbouwagenda Amsterdam 2018-2025: - In aanbouw nemen van 7.500 woningen per jaar tot 2025 - Waarvan ten minste 2.500 sociale huur en 1.670 middeldure huur (44% overig) Spreiding over de verschillende stadsdelen (zie onder)

27 oktober 2022

Bron: Gemeente Amsterdam, monitor woningbouwplannen

| 25

Ambitie is historisch hoog Het gemiddelde aantal in productie genomen woningen was de afgelopen 24 jaar ca. 4.000 woningen per jaar. Een productie van 7.500 woningen per jaar is in de afgelopen 24 jaar slechts één keer gehaald (in 2015). Woningen moeten in stedelijk gebied worden gerealiseerd (verdichting) en deels door sloopnieuwbouw

Bron: Gemeente Amsterdam, Woningbouwplan 2018-2025 (2018) 27 oktober 2022

Het gemiddelde aantal opleveringen sinds 1906 lag op 3.300 woningen. • In de jaren ‘20 was de bouwproductie hoog als gevolg van een reactie op de revolutiebouw, de Woningwet, de opkomst van woningbouwverenigingen, annexaties, het Plan Zuid, bouwwethouders als Wibaut en De Miranda en grote gemeentelijke diensten als de Woningdienst en Publieke Werken. • In de jaren ‘80 betrof het de reactie op de suburbanisatie, de stadsvernieuwing met het bouwen voor de buurt principe, Schaefer, Van der Vlis, 100% gesubsidieerde bouw en gedecentraliseerde budgetten van het Rijk | 26

De laagste niveaus van participatie zijn reeds vervat in de inspraakverordening Vanaf 1 april 2016 geldt landelijk de inspraakverordening. De inspraakverordening houdt in dat: • Een bestuursorgaan (dus ook de gemeente) inspraak verleent met betrekking tot een beleidsvoornemen. • Insprekers hun zienswijzen in elk geval schriftelijk en via elektronische weg naar voren kunnen brengen. • Het bestuursorgaan daarnaast kan besluiten een bijeenkomst te organiseren waarbij er mondeling kan worden gereageerd. • het bestuursorgaan na afloop van de inspraaktermijn een eindverslag vaststel met daarin: • Een overzicht van de gevolgde procedure. • Een overzicht van de binnengekomen zienswijzen. • Een reactie op de zienswijzen. De inspraakverordening regelt participatie op de niveau's meedenken en informeren in de gemeente Amsterdam. De inspraakverordening zal worden vervangen door de participatieverordening.

27 oktober 2022

| 27

De participatieparagraaf regelt de participatie in de interne besluitvorming In elke bestuurlijke voordracht die wordt gemaakt voor het college van B en W of voor het dagelijks bestuur van een stadsdeel hoort sinds 1 januari 2020 een participatieparagraaf. In de paragraaf worden de volgende vier vragen beantwoord: 1. Wat is het doel van participatie? 2. Hoe en wanneer worden belanghebbenden betrokken? 3. Voor welk participatieniveau is gekozen? 4. Wat is de beïnvloedingsruimte, m.a.w. waar gaat de participatie over? Als er wordt afgezien van participatie moet dit in de participatieparagraaf gemotiveerd worden (bvb. tijdsgebrek). In 2021 is door de Rekenkamer onderzocht in hoeverre de participatieparagraaf wordt gebruikt. Deze blijkt in 2020 in slechts iets meer dan de helft van de gevallen te zijn ingevuld.

Bron: Gemeente Amsterdam, Intranet; Rekenkamer: Onderzoek Uitvoering Ambities Coalitieakkoord 2018-2022: Democratisering 27 oktober 2022

| 28

N.a.v. Omgevingswet werd in sept 2021 het beleidskader Participatie vastgesteld In het Beleidskader participatie wordt het gemeentelijke beleid inzake participatie beschreven volgens: Uitgangspunten: 1. ‘Participatie omdat’ is het vertrekpunt en het richtsnoer bij het vervolg 2. Bewuste en expliciete afweging, gevolgd door bestuurlijke betrokkenheid op kritieke momenten 3. Meer duidelijkheid, transparantie en eenduidigheid bij keuze voor participatie 4. Perspectief van de betrokkenen staat in de uitwerking, uitvoering én bijstelling centraal Principes: 1. Impact op bewoners vertaalt zich in de omvang van participatie en de wijze van besluitvorming 2. Impact op een specifieke groep wordt vertaald in een gericht aanpak om hen te betrekken 3. Beleidsruimte is indicatief voor de mate van zeggenschap en invloed 4. Participatie is geen substituut voor de representatieve democratie 5. Tijd en geld vormen een legitieme – maar niet afdoende – factor bij de afweging voor de wijze van participatie Naast uitgangspunten en principes beschrijft het beleidskader ook de doelen en niveau's van participatie(zie volgende slide) 27 oktober 2022

Bron: Gemeente Amsterdam: Beleidskader participatie

| 29

Doelen en niveaus van participatie zijn in het Beleidskader uitgewerkt Uit Beleidskader Participatie: Richtlijnen voor het bepalen van het niveau van participatie en de bijbehorende vorm: Het participatiedoel staat voorop. Het volgen van de richtlijn begint dus bij het bepalen van het doel in de linker kolom. Blauw gearceerd betekent een match tussen het beoogde doel en het participatieniveau in de kolommen (de mate van betrokkenheid en invloed). Per participatieniveau zijn de bekende mogelijke participatievormen genoemd.

27 oktober 2022

| 30

Ontwikkelingen beleid richting 2023 (1/2) •

Ambitie woningbouw blijft ambitieus, net als voorgaande jaren 7.500 per jaar, dit onder de verhouding 40% sociale huur, 40% middeldure huur en 20% overig

•

Het nieuwe woningbouwplan, de opvolger van het woningbouwplan 20182025, wordt in 2023 aan de raad voorgelegd

•

De expliciete koppeling tussen horizontale en verticale thema’s is nieuw ten opzichte van vorige begrotingsjaren maar moet nog worden uitgewerkt

Bron: Gemeente Amsterdam: Begroting 27 oktober 2022

| 31

Ontwikkelingen beleid richting 2023 (2/2) •

Het leertraject rond participatie is in lijn met het Beleidskader participatie belegd bij het Stedelijk Team Participatie •

Dit team is sinds afgelopen voorjaar operationeel, bestaat momenteel uit 7,2 FTE en wordt nog verder gevormd

•

Het team werkt aan drie pijlers (worden verder toegelicht in vraag 4, activiteiten):

Participatieverordening opstellen • Verplicht vanuit Omgevingswet • Vervangt inspraakverordening • Invoering begin 2024

Ondersteuning en advies van participatie binnen organisatie

Evaluatie en Monitoring van participatie

• Beleidskader participatie opgesteld in 2021 • In 2022 en 2023 moet het beleid ingang vinden in hele organisatie

• Verplichting bij invoering verordening • Samen met bewoners, ambtenaren en bestuurders

Bron: Gemeente Amsterdam: Coalitieakkoord 27 oktober 2022

| 32

Expliciete verbinding tussen Democratisering (participatie) en Bouwen en Wonen 

Beeld: verticale programma’s hebben verbinding met horizontale thema’s wanneer het balkje er achterlangs loopt (zie figuur); dit is voor Democratisering en Wonen het geval.



Hoe dit verankerd wordt binnen de organisatie is echter niet duidelijk vanuit de begroting – Koppeling tussen participatie en woningbouw zou qua indicatoren in voorjaarsnota 2023 of begroting 2024 worden voorzien.

Bron: Gemeente Amsterdam: Begroting 2023 27 oktober 2022

| 33

Antwoord op vraag 2: Wat is het beeld van het beleidsterrein op hoofdlijnen? • Ambities rond woningbouw blijven ambitieus: 7.500 per jaar. • Participatiebeleid is in volle ontwikkeling onder impuls van het invoeren van de Omgevingswet. • Het Beleidskader Participatie is geformuleerd. • Het Stedelijk Team Participatie is gevormd. 1. Er wordt gewerkt aan een participatieverordening; is in ontwikkeling (klaar eind 2023, behandeling in raad 2024. 2. Er werd gestart met het adviseren van de organisatie. 3. Er wordt gewerkt aan monitoring. • Verbinding tussen participatiebeleid (horizontaal programma Democratisering) en woningbouw (verticaal programma Bouwen en wonen) moet richting voorjaarsnota 2023 of begroting 2024 worden vormgegeven. Bron: Gemeente Amsterdam: Begroting 2023 27 oktober 2022

| 34

Vraag 3 Welke doelen zijn gepland in 2023?

In de Begroting 2023 worden 3 relevante doelstellingen in het Programma Wonen, Bouwen en Duurzaamheid onderzocht Doelstelling 1.2.1 Het realiseren van voldoende en betaalbare woningen en kantoorruimte

 Doelindicator: Start bouw nieuwbouw woningen

Doelstelling 1.2.2 Gebieden ontwikkelingen ten behoeve van wonen, werken en maatschappelijke voorzieningen

 Geen indicator

Doelstelling 1.2.3 In de toekomst worden voldoende gebieden ontwikkeld voor wonen, werken en maatschappelijke voorzieningen

 Doelindicator: Omvang meerjarige planvoorraad woningen 27 oktober 2022

1 Bijhorende activiteit

4 Bijhorende activiteiten

1 Bijhorende activiteit

| 36

Doel 1.2.1 Grond

Wat opvalt: - Of het aantal gestarte nieuwbouw woningen ‘voldoende’ is (zoals de doelstelling aangeeft) , kan enkel worden beoordeeld in combinatie met de woningbehoefte. Link met woningbehoefte wordt niet gelegd in de doelenboom. Woningbehoefte wordt behandeld in nog vast te stellen Amsterdamse Aanpak Volkshuisvesting (de Woonvisie). 27 oktober 2022

| 37

In de doelenboom wordt 1 bijhorende activiteit benoemd

Wat opvalt: - De activiteit is eigenlijk tweeledig: - Voortgang monitoren - In overleg treden met uitvoeringspartijen - De daaraan gekoppelde indicator doelstelling is echter beperkt tot het jaarlijks opstellen van een rapportage. 27 oktober 2022

| 38

Doel 1.2.2 Grond

Wat opvalt: - De doelstelling heeft geen indicator, wel gekoppelde activiteiten - De doelstelling kan echter niet op zichzelf bestaan: de ontwikkeling van gebieden is geen doel op zich, wel zorg dragen voor voldoende ontwikkeling in functie van behoefte (en dit is doel 1.2.3: zie hierna). Deze doelstelling lijkt overbodig. 27 oktober 2022

| 39

In de doelenboom worden 4 gekoppelde activiteiten benoemd

Wat opvalt: - Er wordt 3x dezelfde indicator vooropgesteld (het aantal actieve grondexploitaties). 27 oktober 2022

Omdat de grootte van de grondexploitatie niet wordt meegenomen, is deze echter weinigzeggend. Bovendien omvat dit enkel een input-commitment (we zijn er mee bezig) maar geen resultaatsverbintenis (worden de exploitaties ook tijdig afgerond?). | 40

Doel 1.2.3 Grond

Wat opvalt: - De omvang van de meerjarige planvoorraad is een nieuwe indicator - Onduidelijk welk peiljaar wordt gebruikt - De indicator kan enkel worden beoordeeld in combinatie met de toekomstige woningbehoefte, of 50 000 over 4 jaar “voldoende” is kan anders niet beoordeeld worden - Het verschil tussen doel 1.2.2 en doel 1.2.3 is op basis van de formulering van de doelstelling niet helder. 27 oktober 2022

| 41

In de doelenboom wordt 1 activiteit gekoppeld

Wat opvalt: - De activiteit lijkt hetzelfde als de bijhorende doelstelling - Of de indicator van 7.500 woningen toegevoegd in investeringsbesluiten zinvol is naast de indicator van 7.500 gestarte nieuwbouwwoningen kan enkel worden beoordeeld wanneer de doorlooptijd binnen de planvoorraad erbij vermeld wordt. - De tweede genoemde indicator geeft enkel aan dat een rapport wordt gemaakt 27 oktober 2022

| 42

In de Begroting 2023 worden 2 relevante doelstellingen met betrekking tot democratisering onderzocht Doelstelling B.3.1. Bewoners en andere stakeholders ervaren in participatietrajecten duidelijkheid over hun beïnvloedingsruimte

 Doelindicator: waardering deelnemers participatieproces

Doelstelling B.3.2 Bewoners kunnen via stadsdeelpanels invloed uitoefenen op het beleid, de plannen en de uitvoering in en/of over hun stadsdeel

 Doelindicator: Betrokkenen ervaren meerwaarde van stadsdeelpanels

27 oktober 2022

1 Bijhorende activiteit

1 Bijhorende activiteit

| 43

Doel B.3.1 Democratisering

Wat opvalt: • Doelstelling geeft beeld van duidelijkheid over de scope van trajecten, maar niet over • Resultaten (effecten) van participatieprojecten zoals realisatiesnelheid en aantal bezwaren; • Tevredenheid van betrokkenen over de realisatie van doelstellingen van individuele trajecten zoals benoemd in het beleidskader participatie: eigenaarschap, kwaliteit en aanpak van beleid, zeggenschap, belangen in beeld, ontplooiing en legitimiteit. • Zowel de doelstelling als de indicator zijn nieuw ten opzichte van Begroting 2022 • Als eerste streefwaarde heeft de gemeente slechts een voldoende (6) benoemd: “een 27 oktober 2022 voldoende is het minimale streven” | 44

In de doelenboom wordt 1 activiteit gekoppeld

Wat opvalt: - Het is mooi dat de koppeling expliciet wordt gelegd naar het Beleidskader in de omschrijving van de activiteit - Het is niet duidelijk wat bedoeld wordt met 40% verbetering in de nulmeting in 2022. - Bij navraag in de organisatie is gebleken dat het streven is dat 40% van de steekproef in de Monitor (Staat van de Participatie) voor de kwaliteit minimaal een rapportcijfer van 6 of hoger heeft. Een kader voor kwaliteitstoetsing dient nog te worden uitgewerkt. 27 oktober 2022

| 45

Doel B.3.2 Democratisering

Wat opvalt: - Zowel de doelstelling als de indicator zijn nieuw ten opzichte van Begroting 2022 - De waardering van deelnemers aan trajecten zal worden gemeten - Als eerste streefwaarde heeft de gemeente aangegeven dat 30% van de betrokkenen meerwaarde moet ervaren van stadsdeelpanels (en dus 70% niet) - Bij navraag in de organisatie is gebleken dat men verwacht dat de meerwaarde van stadspanels zich door de tijd heen moet bewijzen. Daarom werd een conservatieve schatting van 30% gehanteerd voor 2023. 27 oktober 2022

| 46

In de doelenboom wordt 1 activiteit gekoppeld

Wat opvalt: - De stadsdeelpanels zijn nieuw, 7 panels op 1 jaar is een voorzichte start - Met deze indicator wordt niet uitgedrukt of de panels het beoogde resultaat bereiken - Daarnaast blijven de andere vormen van participatietrajecten hiermee onderbelicht - In de begroting 2023 wordt benoemd dat richting voorjaarsnota of in de begroting 2024 nieuwe activiteiten en indicatoren over de koppeling tussen horizontale en verticale thema's worden toegevoegd. 27 oktober 2022

| 47

Antwoord vraag 3: Welke doelen zijn gepland in 2023? (Woningbouw) Doel 1.2.1 (Het realiseren van voldoende en betaalbare woningen en kantoorruimte): Relatie met woningbehoefte ontbreekt. Doel 1.2.2 (Gebieden ontwikkelingen ten behoeve van wonen, werken en maatschappelijke voorzieningen) Doelstelling heeft geen indicator en kan niet op zichzelf bestaan, maar alleen in functie van behoefte. Aantal actieve grondexploitaties drie keer als indicator benoemd bij de activiteiten, maar is louter een inputcommitment.

Doel 1.2.3 (In de toekomst worden voldoende gebieden ontwikkeld voor wonen, werken en maatschappelijke voorzieningen) Overlap met Doel 1.2.2 Kan enkel worden beoordeeld in combinatie met woningbehoefte Conclusie: •

Relatie tussen doelstellingen en woningbehoefte ontbreekt

•

Er is overlap tussen doelen onderling en indicatoren onderling

•

Veel indicatoren vooral gericht op input, te weinig op output

27 oktober 2022

| 48

Antwoord vraag 3: Welke doelen zijn gepland in 2023? (Participatie) Doel B.3.1: Bewoners en andere stakeholders ervaren in participatietrajecten duidelijkheid over hun beïnvloedingsruimte, over hun rol, en wat er met hun input gedaan wordt. Het is niet duidelijk hoe deze doelstelling zich verhoudt tot de mogelijke doelstellingen van individuele participatietrajecten. Deze doelstelling gaat slechts over duidelijkheid bewoners. Meting biedt geen inzicht in aspecten van traject en begrote cijfer is terughoudend.

Doel B.3.2: Bewoners kunnen via stadsdeelpanels invloed uitoefenen op het beleid, de plannen en de uitvoering in en/of over hun stadsdeel Evaluatie gericht op 30% tevredenheid, weinig ambitieus Indicator activiteit meet alleen input (aantal panels) Conclusie: •

Gemeente is voorzichtig en spreekt geen stevige ambitie uit, mogelijk vanwege gebrek aan inzicht op huidige moment

•

Indicatoren over concrete resultaten van participatie zoals de realisatiesnelheid van de bouwprojecten worden niet bijgehouden

•

Doelstellingen en indicatoren zijn nieuw maar lijken op sommige vlak te voorbarig opgesteld en moeten dus nog worden bijgewerkt

•

Koppeling tussen woningbouw en participatie moet nog worden uitgewerkt in indicatoren

27 oktober 2022

| 49

Vraag 4 Welke activiteiten zijn gepland in 2023?

Taken van de gemeente bij woningbouwprojecten Deze activiteiten worden voor een belangrijk deel door Directie Grond en Ontwikkeling uitgevoerd. Ook andere directies, zoals Ruimte en Duurzaamheid, Wonen en de Stadsdelen hebben taken.

Verkening

Haalbaarheid

Hoofdlijnen bouwproject in principenota

Haalbaarheid getoetst in projectnota

Leidt tot principebesluit

Leidt tot projectbesluit

Ontwerp

Uitwerken stedenbouwkundig plan, programma, kosten en opbrengsten

Uitvoering

Bouw

Overeenkomsten afsluiten bij aannemers en ontwikkelaars (uitgifte grond)

Ontwikkelaar/aannemer voert bouwactiviteiten uit Na oplevering wordt project overgedragen aan lijnorganisatie gemeente.

Leidt tot investeringsbesluit

Principebesluit bevat participatieparagraaf

Participatie uitvoeren volgens participatieparagraaf

Participatie uitvoeren volgens participatieparagraaf

Participatie uitvoeren volgens participatieparagraaf

Mogelijkheid tot bezwaar en beroep

Mogelijkheid tot bezwaar en beroep

Mogelijkheid tot bezwaar en beroep

Aanpassing bestemmingsplan en vergunningverlening omgevingsvergunning incl. Behandeling bezwaren

A Participatie

B Bezwaarprocedures

Bron: Visualisatie gemaakt op basis van Website Gemeente Amsterdam: Ontwikkeling van een gebied in 4 stappen; PLAn- en BEsluitvormingsproces RUimtelijke Maatregelen (PLABERUM) 27 oktober 2022

| 51

Resultaten woningbouwactiviteiten Algemene conclusie gemeente: - De totale productie ligt op koers met de doelen van het Woningbouwplan 2018-2025 - De sociale huur en middeldure huur blijven achter bij het streefcijfer

27 oktober 2022

Bron: Gemeente Amsterdam, Rapportage woningbouwplan 2018-2025 (eind 2021)

| 52

Resultaten woningbouwactiviteiten (sociale huur)

Samenwerkingsafspraken met corporaties: - doelstelling: 10.000 sociale huurwoningen in aanbouw in 2020 t.m. 2023 - niet behaald in 2020-2021, moet ingehaald worden in 2022 – 2023 - vertragingen door bezwaarprocedures, stijging bouwkosten, beschikbaarheid van materialen en niet tijdige aanleg van nutsvoorzieningen Conclusie gemeente: de planvoorraad heeft een te beperkte overmaat om het streefaantal van gemiddeld 2.500 woningen per jaar te halen. Nuance: activiteiten hebben effecten, want ten opzichte van eerdere collegeperiodes is er wel een toename in de bouw van sociale woningen. 27 oktober 2022

Bron: Gemeente Amsterdam, Rapportage woningbouwplan 2018-2025 (eind 2021)

| 53

Resultaten woningbouwactiviteiten (middeldure huur)

Ambitie: 1.670 woningen per jaar in periode 2018 – 2025 • In 2021 werd dit streefcijfer voor het eerst gehaald; • Alsnog zijn in 2021 ca. 1.500 geplande woningen doorgeschoven naar 2022 door prijsonderhandelingen, tijdige beschibkaarheid bouwpacapciteit, bezwaren op omgevingsvergunning 27 oktober 2022

Bron: Gemeente Amsterdam, Rapportage woningbouwplan 2018-2025 (eind 2021)

| 54

Activiteit A: participatietrajecten (1/4) De uitvoering van participatietrajecten is een verantwoordelijkheid van alle directies binnen hun beleidsgebied. (dus ook bij woningbouwprojecten). • Tot op heden is er geen globaal zicht op de participatietrajecten bij Woningbouwprojecten: er is niet bekend hoeveel er al zijn gestart, noch welke resultaten werden geboekt; • Bij de beantwoording van de vragen door de gemeente naar aanleiding van dit Duisenberg onderzoek werd aangestipt dat • Bij Verkeer en Openbare Ruimte (V&OR) wordt gewerkt met een handleiding participatie bij herinrichtingen; • Bij Ruimte en Duurzaamheid (R&D) wordt de toepassing van het beleidskader participatie in het Plaberum (de planningssystematiek voor gebiedsontwikkeling) onderzocht.

27 oktober 2022

| 55

Activiteit A: participatietrajecten (2/4) Het Stedelijk Team Participatie (opgericht voorjaar 2022) is vanuit het horizontale Programma Democratisering verantwoordelijk voor advies rond de verdere uitrol van participatieactiviteiten. Het Stedelijk team participatie werkt op drie pijlers.

Pijler 1: Participatieverordening tot stand brengen

• Vervangt inspraakverordening en moet naast inspraak het volledige participatietraject regelen • Verplicht vanuit Omgevingswet • Klaar per eind 2023, raadsbehandeling begin 2024

27 oktober 2022

| 56

Activiteit A: Participatietrajecten (3/4) Pijler 2: Ondersteuning en advies van participatie binnen de organisatie • Fundament voor de activiteiten is het in 2021 opgestelde Beleidskader participatie • Doelen van participatietrajecten kunnen zijn volgens het Beleidskader: eigenaarschap, kwaliteit en aanpak van beleid, zeggenschap, belangen in beeld, ontplooiing en legitimiteit. • In 2022 en 2023 zal het Stedelijk Team Participatie trachten om dit ingang te laten vinden in de hele organisatie • Stedelijk Team Participatie geeft presentaties en informatiecampagne over beleidskader • Er werden door het team in een online tool een stappenplan participatie en in Word formats opgesteld voor participatietrajecten (zie bijlage). Het stappenplan geeft richting in de keuze voor een van de formats. • Stedelijk team houdt spreekuren voor collega’s en ondersteuning van projectteams onder meer d.m.v trainingen rond het stappenplan participatie en formats voor participatieplannen • Ontwikkeling van nieuwe participatievormen 27 oktober 2022

| 57

Activiteit A: Participatietrajecten (4/4) Pijler 3: Evaluatie en Monitoring • Verplicht bij invoering van de verordening • Het Stedelijk Team heeft de opdracht om samen met alle betrokkenen de uitvoering van participatie binnen de organisatie te monitoren en het GMT hierop te adviseren. Het team ontwikkelt hiertoe een monitor inclusief kwalitatieve indicatoren. • De eerste oplevering van de monitor (Staat van de Participatie) in 2023 bevat een steekproefsgewijze analyse zijn waarin participatieniveau en kosten voor trajecten worden meegenomen. • Het Stedelijk Team onderzoekt samen met directies de haalbaarheid van het centraal verzamelen en analyseren van participatieplannen als onderdeel van de monitor op langere termijn.

Wat valt op: er worden goede stappen gezet, maar er bestaan nog veel blind spots: • Er is (nog) geen centrale administratie van participatietrajecten; • Er is geen zicht op het totaal aantal trajecten • Noch over de types trajecten naar doel / grootte / .... • Noch over de betrokken stakeholders (waarbij de tevredenheid zal moeten worden gemeten in het kader van de monitoring) • De verhouding tussen stadsdeelpanels en participatieprocessen moet nog worden uitgewerkt • Kosten participatieprocessen nog niet begroot, moeten worden gedragen door de verschillende directies 27 oktober 2022

| 58

Activiteit B: bezwaar- en beroepsprocedures Omwonenden hebben wettelijk recht op inspraak bij de vaststelling van een bestemmingsplan en bij het verstrekken van een omgevingsvergunning. Vaak zijn de plannen in deze stadia al zo ver gevorderd dat van grote wijzigingen als gevolg van in inspraak moeilijk nog sprake kan zijn. Relevante informatie op de gemeentewebsite beperkt zich tot een overzicht van inspraakprocedures, de algemene bezwaarmogelijkheid, een lijst met kennisgevingen en de mogelijkheid tot bewonersinitiatief.

In de woningbouwrapportage benoemen zowel corporaties (sociale huur) als de gemeente (bij middeldure huur) de behandeling van vergunning en bezwaarprocedures als redenen van vertraging Bij navraag in organisatie: ”De gemeente kan in de periode voor start bouw niet veel doen. De voortgang in het laatste jaar voor start bouw hangt met name af van de verkrijging van een omgevingsvergunning (en bezwaar en beroep) en van de (succesvolle) aanbesteding van het project door de ontwikkelaar.”

In 2022 en 2023 worden achterstanden in bezwaar en beroep weggewerkt. Het feit dat er achterstanden zijn, signaleert wellicht vertragingen in de realisatie van | 59 woningbouwprojecten. 27 oktober 2022

Antwoord vraag 4: Welke activiteiten zijn gepland in 2023? Geheel woningbouwactiviteiten Bestaande activiteiten worden doorgezet. Er wordt gepoogd om de verhouding in gebouwde woningen 40% sociale huur, 40% middeldure huur en 20% overig te laten bedragen. Er wordt in rapportages melding gemaakt van vertragingen veroorzaakt door bezwaren en andere procedures, maar hier is geen kwantitatieve onderbouwing over (Dit zou wenselijk zijn). A Uitvoering participatietrajecten Er is nog geen centraal overzicht over afgeronde of lopende participatietrajecten. Activiteiten Stedelijk Team Participatie in 2023 richten zich op: • Het uitwerken van de participatieverordening. • Het meenemen van de gemeentelijke organisatie in de ontwikkelingen rond participatie en het standaardiseren van werkwijzen rond participatie, het Team heeft in 2023 nog geen hulp van de participatieverordening. • Het monitoren en bijsturen van participatie-activiteiten. Het effect van deze activiteiten zal in 2023 naar verwachting nog onvoldoende te beoordelen zijn. 27 oktober 2022

| 60

Antwoord vraag 4: Welke activiteiten zijn gepland in 2023?

B Behandeling bezwaarprocedures Activiteiten rond juridische trajecten richten zich op de wettelijk verplichte inspraakprocedures en bezwaar- en beroepsprocedures. In 2023 zal verdergewerkt worden aan het inhalen van opgelopen achterstand, wat er op wijst dat de afgelopen jaren meer procedures zijn aangespannen waardoor woningbouwprojecten vertraagd zijn.

 Denkpiste rapporteurs: Indien door goede participatietrajcten in te bouwen, minder juridische zaken worden behandeld, kunnen wellicht meer woningbouwplannen binnen budget en planning en met behoud van tevredenheid van omwonenden worden gerealiseerd

27 oktober 2022

| 61

Vraag 5 Wat gaat het kosten?

Kosten activiteiten De kosten van het totaal aan woningbouwactiviteiten bevat naast de begroting van Grond en Ontwikkeling (475,0 mln in 2023) ook gelden uit Ruimte en Duurzaamheid, Wonen, de stadsdelen en de projectbegrotingen van grondexploitaties. Voor wat betreft kosten gerelateerd aan participatie: Kostensoort (uit Begroting) Activiteit A Ontwikkelen participatietrajecten

B Juridische bezwaar- en beroepsprocedures

27 oktober 2022

Prognose kosten 2022

Begroting kosten 2023

Kosten Stedelijk Team Participatie (vanuit Horizontaal Programma Democratisering)

niet bekend

1,1 mln (uit gevraagde toelichting)

Kosten participatietrajecten begroot binnen o.a. de grondexploitaties

Niet bekend

Niet bekend

Kosten verbonden aan bezwaar en beroepsprocedures met betrekking tot woningbouwtrajecten over onder andere bestemmingsplannen en omgevingsvergunningen

Niet bekend

Niet bekend

Kosten bij gemeente en aannemers vanwege vertragingen door bezwaaren beroepsprocedures

Niet bekend

Niet bekend

Bron: Gemeente Amsterdam: Begrotingen 2022 en 2023. (Na gevraagde toelichting is dit overzicht aangevuld en opgesteld door rapporteurs).

| 63

Antwoord vraag 5: Wat gaat het kosten? Er is een begroting opgemaakt voor het Stedelijk Team Participatie van 1,1 miljoen. Daarnaast blijven verschillende blind spots: - Kosten participatietrajecten te dragen door de afdelingen Wonen en Grond en ontwikkeling zijn zowel uit begroting als ook bij navraag niet bekend; er is ook geen inzicht in de kostenplaatjes van verschillende typen participatie-trajecten maar dit kan bij omvangrijke trajecten substantieel zijn. - Kosten projectvertraging als gevolg van bezwaarprocedures wordt niet bijgehouden. - Juridische kosten verbonde aan bezwaarprocedures in de verschillende projectfases zijn niet uit de begroting te achterhalen. - Noot: Bezwaarprocedures zijn nooit geheel te voorkomen voor participatietrajecten, maar een vermindering als gevolg van de juiste participatie zou wel het streven moeten zijn.  Op die manier is het moeilijk de baten van goed lopende participatie (op termijn) inzichtelijk te maken. 27 oktober 2022

| 64

Vraag 6 en 7

Wat is het oordeel over de doeltreffendheid en doelmatigheid van het beleid?

Welke conclusies en aanbevelingen aan de raad / wethouder?

Conclusies Doelstelling beleid Woningbouw is helder en ambitieus: zo veel mogelijk bouwen in 40/40/20 verhouding. Doelstelling inzake participatietrajecten is nog in ontwikkeling, moet nog worden uitgewerkt in combinatie met de verticale programma’s.

•

•

•

•

Middelen die vanuit Programma Bouwen, Wonen en Duurzaamheid aan participatietrajecten worden besteed zijn niet inzichtelijk

Doelen

Kosten die gepaard gaan met vertragingen van projecten worden niet bijgehouden Kosten gepaard met juridische trajecten niet inzichtelijk

Participatietrajecten binnen het Programma Bouwen, Wonen en Duurzaamheid werden niet inzichtelijk, noch het effect ervan

De gemeenteraad kan haar kaderstellende (en controlerende) rol onvoldoende invullen als activiteiten, middelen en doelen niet of lastig aan elkaar te koppelen zijn en indicatoren onvoldoende/geen inzicht geven.

Middelen

• Wel is benoemd dat er in het kader van de participatieparagraaf en het beleidskader participatie inspanningen gebeuren op dit vlak

Activiteiten

Het Stedelijk Team Participatie is afgelopen voorjaar gestart • Stappenplan en formats werden opgesteld

Voor het Stedelijk Team Participatie is 1,1 miljoen € vrijgemaakt, waar een veel grotere opgave in geld en ambities tegenover staat

• Participatieverordening en Monitor nog in ontwikkeling

Indicatoren en streefwaarden

27 oktober 2022

• Indicatoren woningbouw als opgenomen in de doelenboom geven beperkt inzicht. Wat ontbreekt is koppeling met de woningbehoefte, en vooral inzicht in de doorlooptijd en oplevering van woningen. • Indicatoren participatie (Democratisering) zijn nog in ontwikkeling, en vergen monitoring die nog moet worden opgebouwd en beter inzicht in de effecten van participatie.

| 66

Aanbeveling 1: steek de participatie voldoende ambitieus in De verplichte participatieparagraaf wordt volgens de Rekenkamer vaak niet opgenomen, dit risico bestaat ook bij de participatietrajecten. Nochtans worden bij Amsterdammers wel verwachtingen gewekt over de mogelijkheid te participeren in projecten als woningbouw. Versnel de uitwerking en implementatie van het participatiebeleid • Zorg op korte termijn voor een verplichtend karakter via de participatieverordening in 2024; evalueer of een versterking van het Stedelijk Team wenselijk is • Zorg dat geformuleerde doelen en indicatoren in de doelenboom het centraal uitgangspunt worden van het handelen van de afdelingen. Evalueer en stuur bij in de Voorjaarsnota 2023 en Begroting 2024. • Maak de koppeling tussen de horizontale doelstelling en de verticale programma’s expliciet binnen de verticale pijlers in de Voorjaarsnota 2023 (zie ook volgende sheet) - Participatie moet hoger op de agenda komen. De directies hebben voordeel bij een zorgvuldig uitgevoerde participatie en moeten verantwoordelijk worden gehouden voor de correcte uitvoering van participatietrajecten en de resultaten ervan. - De horizontale teams hebben vooral een aanjaagfunctie en bijsturingsfunctie. 27 oktober 2022

| 67

Aanbeveling 2: maak effectmeting participatietrajecten Er gebeuren binnen de gemeente verschillende activiteiten op het vlak van participatie, maar de effecten ervan zijn niet inzichtelijk. Voorwaarde voor effectieve implementatie van participatie in het Programma Wonen is inzicht in de meerwaarde van participatie en draagvlak binnen alle afdelingen en directies. Breng in 2023 de effectmeting van participatietrajecten inzichtelijk om een kosten / baten analyse te kunnen maken. - Rapporteer meer output indicatoren binnen de verticale programma’s (redenen van vertraging en vertragingsduur bij woningbouw). - Kwantificeer de effecten van vertragingen door bezwaarprocedures: - Juridische kosten. - Vertragingskosten aannemers. - Bevraag deelnemers aan participatietraject systematisch. - Zorg dat het overkoepelend doel van participatiebeleid en de doelen van individuele trajecten op elkaar aansluiten (te evalueren vanuit Stedelijk Team Participatie). - Analyseer good en bad practices en neem de uitkomsten mee in de kennisdeling. - Maak inzichtelijk welke doelgroepen worden bereikt (inclusiviteit trajecten). Maak inzichtelijk op welke wijze hierin geïnvesteerd wordt en deel deze uitkomsten met de raad. Rapporteer halfjaarlijks aan de raad over de inspanningen en effecten van | 68 participatietrajecten en zorg voor bijstuurmogelijkheden. 27 oktober 2022

Aanbeveling 3: Onderzoek de mogelijkheid tot digitalisering participatietrajecten (ten behoeve van vastlegging en monitoring) Momenteel worden de formats participatietrajecten in Word beschikbaar gesteld, en nadien door de verschillende Directies aangevuld (of niet), wat een verdere opvolging bemoeilijkt. Onderzoek de mogelijkheid van een in een digitale gebruiksvriendelijke tool voor participatietrajecten (geen invuldocumenten in Word) (onderzoek in Q4 2022 – Q1 2023) • Zodat de gegevens kunnen worden gevalideerd (drop-down mogelijkheden, checks en balances); • Zodat het Stedelijk Team ten allen tijde het overzicht heeft van welke trajecten opgestart worden en lopen; • Zodat de Directies vanuit de tool progressie kunnen bijhouden; • Zodat ook andere stakeholders op basis van de inputs kunnen worden meegenomen (communicatie kan op basis van de ingevulde velden gebeuren); • Zodat het Stedelijk Team Participatie deze inputs kunnen gebruiken voor Monitoring en Evaluatie (stakeholder benaderen, input en gebruik opvolgen door de Directie); • Zodat verantwoordingsinformatie richting college en raad eenvoudig kan worden gegenereerd. Deel de uitkomsten van het onderzoek met de raad.

27 oktober 2022

| 69