Bijlage 1d Onderzoek luchtkwaliteit Analyse NO2 metingen GGD Knip Weesperstraat.pdf

Versie 1.0 31 oktober 2023 GGD Amsterdam, Leefomgeving

Analyse NO2 metingen Knip Weesperstraat

Auteur(s)

Saskia van der Zee Imke van Moorselaar

GGD Amsterdam GGD Amsterdam, Leefomgeving

Versie 1.0 31 oktober 2023

Analyse NO2 metingen Knip Weesperstraat

Inhoud

Samenvatting

3

1. Inleiding

4

2. Aanpak 2.1 Meetperiode 2.2 Invloed weer 2.3 Selectie van gebieden 2.3.1 Klein gebied knip 2.3.2 Groot gebied knip. 2.3.2 Controlegebied

5 5 5 6 7 8 9

3. Resultaten

10

4 Meetonzekerheid

12

5 Conclusie

13

BIJLAGE 1. Toelichting op de meetmethode en de factoren die de NO2 concentratie bepalen. 14 BIJLAGE 2. Weerskenmerken tijdens meetperiode 5 en 7

16

BIJLAGE 3. Meetlocaties en straten geselecteerd als klein knipgebied, groot knipgebied en controlegebied.

17

BIJLAGE 4. NO2 concentratie voor en tijdens knip in klein en groot knipgebied en in het controlegebied.

20

BIJLAGE 5. Overzicht van met Palmes methode en met referentiemethode gemeten NO2 concentraties op de automatische meetstations in periode 5 en periode 7

23

BIJLAGE 6. Resultaten sensitiviteitsanalyse waarbij periode 4 in plaats van periode 5 als voormeting is beschouwd

24

GGD Amsterdam GGD Amsterdam, Leefomgeving

Versie 1.0 31 oktober 2023

Analyse NO2 metingen Knip Weesperstraat

Samenvatting

▪ De invloed van de knip op de luchtkwaliteit is onderzocht op basis van het bestaande stikstofdioxide (NO2) meetnet in Amsterdam, beheerd door de GGD. ▪ NO2 is een maat voor de uitstoot van het wegverkeer. ▪ De NO2 concentratie wordt gemeten langs drukke straten en op plekken met weinig verkeer, bijvoorbeeld in parken, woonerven en in rustige straten (zogenaamde achtergrondlocaties). De achtergrondconcentratie geeft een beeld van de blootstelling van de Amsterdammers die niet langs drukke straten wonen, dit betreft het grootste deel van de inwoners. ▪ De invloed van de knip is onderzocht in een klein gebied rondom de knip en een groter gebied. ▪ De NO2 concentratie gemeten tijdens de knip is vergeleken met de NO2 concentratie die is gemeten voorafgaand aan de knip. ▪ Ter controle zijn ook metingen ver buiten het knipgebied meegenomen. ▪ Tijdens de knip nam de achtergrondconcentratie NO2 in het kleine knipgebied af met gemiddeld 2,8 microgram/m3. Procentueel gezien betekent dat een afname van 17% ten opzichte van de periode voor de knip. ▪ In straten met een afname van het verkeer als gevolg van de knip verbeterde de luchtkwaliteit. De NO2 concentratie in die straten nam af met gemiddeld 3,6 microgram/m3 in het kleine knipgebied (-14%). ▪ In straten met een toename van het verkeer als gevolg van de knip verslechterde de luchtkwaliteit.

De NO2 concentratie in die straten nam toe met gemiddeld 1,5 microgram/m3 in het kleine knipgebied (+9%). ▪ In het grote knipgebied was een verbetering van de luchtkwaliteit niet duidelijk aantoonbaar. De gemiddelde NO2 achtergrondconcentratie nam weliswaar iets af, maar het verschil is te klein om daar veel betekenis aan te hechten. ▪ In de controlemetingen, uitgevoerd op grote afstand van het knipgebied, werd geen verschil gevonden in de NO2 concentratie die tijdens en voorafgaand aan de knip werd gemeten. ▪ De conclusie is dat tijdens de knip de luchtkwaliteit is verbeterd in het gebied rondom de afgesloten straten. ▪ De meeste mensen in dit knipgebied zijn er wat betreft blootstelling aan NO2 op vooruit gegaan. Dat geldt echter niet voor de mensen die wonen langs de straten met een toename in verkeer als gevolg van de knip. ▪ Alle meetresultaten zijn met onzekerheid omgeven en moeten met enige voorzichtigheid worden geïnterpreteerd.

3

GGD Amsterdam GGD Amsterdam, Leefomgeving

Versie 1.0 31 oktober 2023

Analyse NO2 metingen Knip Weesperstraat

1. Inleiding

De GGD Amsterdam meet al jarenlang de NO2 concentratie op een groot aantal meetpunten verspreid over de stad met een passieve meetmethode, de zogenaamde Palmes diffusiebuisjes. In de gemeente Amsterdam wordt in 2023 op 145 meetpunten verspreid over de stad de jaargemiddelde NO2 concentratie gemeten, dit is inclusief de 10 automatische meetstations van de GGD waar NO2 wordt gemeten met geavanceerde meetapparatuur. Het NO2 meetnet bestaat uit 46 achtergrondmeetpunten, dit zijn locaties op afstand van drukke wegen, bijvoorbeeld in parken, woonerven en rustige straten. Deze locaties geven een beeld van de blootstelling van mensen die op relatief rustige plekken in de stad wonen. De meeste meetlocaties (‘straatlocaties’) zijn geplaatst langs drukke wegen, dit zijn er 99. Een beperkt aantal meetlocaties is geplaatst in de buurt van de ringweg A10 (7 locaties) en het IJ (3 locaties). Alle meetlocaties en de gemeten NO2 concentraties zijn te bekijken op: Luchtkwaliteit - NO₂-metingen (amsterdam.nl) De NO2 concentraties variëren van jaar tot jaar maar ook binnen het jaar, niet alleen omdat de uitstoot van wegverkeer en andere bronnen van NO2 door het jaar heen varieert (verwarming van huizen, koude start auto’s etc), maar ook als gevolg van seizoen en weer. Met de NO2 meetbuisjes wordt de jaargemiddelde NO2 concentratie bepaald op basis van 13 meetperioden van 4 weken.

Elke (circa) 4 weken worden alle buisjes in het veld gewisseld en worden ze in het laboratorium geanalyseerd op basis van een aan het begin van elk kalenderjaar vastgesteld schema. Op de 10 automatische meetstations worden elke meetperiode vergelijkingsmetingen uitgevoerd, waarbij de NO2 concentratie die wordt gemeten met de meetbuisjes wordt vergeleken met de NO2 concentratie zoals die wordt gemeten met geavanceerde meetapparatuur. Op basis daarvan worden de met de meetbuisjes gemeten NO2 concentratie per 4-weekse meetperiode gecorrigeerd. Meer informatie over NO2 en de meetmethode is te vinden in bijlage 1. Wettelijke toetsing van de luchtkwaliteit gebeurt op basis van berekeningen, waarbij voor NO2 wordt getoetst aan de (huidige) wettelijke EU-grenswaarde van 40 microgram/m3 als jaargemiddelde. Het doel van het NO2 meetnet is om beter inzicht te krijgen in 1) de (gemeten) jaargemiddelde NO2 concentraties in de stad en 2) de ontwikkeling van de NO2 concentratie door de jaren heen. Vanwege die laatste doelstelling worden NO2 meetlocaties zo min mogelijk gewijzigd. Wettelijke toetsing van de luchtkwaliteit vindt tegenwoordig plaats op basis van de concentraties ‘aan de gevel’, dat wil zeggen daar waar mensen langdurig verblijven. Om die reden worden (nieuwe) NO2 meetbuisjes zo dicht mogelijk bij de gevel opgehangen.

NO2 meetlocaties die al (veel) langer in gebruik zijn, zijn niet verplaatst en bevinden zich vaak dichterbij de weg.

4

GGD Amsterdam GGD Amsterdam, Leefomgeving

Versie 1.0 31 oktober 2023

Analyse NO2 metingen Knip Weesperstraat

2. Aanpak

Het GGD-meetnetwerk (meetlocaties en wisseldata) was tijdens de knipperiode (12 juni-23 juli 2023) ongewijzigd ten opzichte van de normale situatie. De metingen die de GGD altijd uitvoert, zijn in en buiten het knipgebied zo goed mogelijk gebruikt om de invloed van de knip op de NO2 concentratie te analyseren.

2.1 Meetperiode De knip Weesperstraat vond plaats in de zomer, van 12 juni t/m 23 juli 2023. De meetbuisjes van de GGD, in totaal 145 in de gemeente Amsterdam (en 377 inclusief omringende gemeentes) worden volgens een vooraf bepaald schema elke 4 weken (range: 3-5 weken in vakantieperiodes) in het veld gewisseld. Dit schema is niet aangepast ten behoeve van de knip. Meetperiode 7 (19 juni – 11 juli) viel volledig in de knipperiode. Meetperiode 6 (24 mei – 19 juni) viel gedeeltelijk in de knipperiode en is buiten beschouwing gelaten (Tabel 1). Hetzelfde geldt voor meetperiode 8 (11 juli – 14 augustus). Meetperiode 5 (26 april-24 mei) is gebruikt als controleperiode. Tabel 1: Overzicht van meetperiodes NO2-buisjes in relatie tot knipperiode. Meetperiode 5 Meetperiode 6 Meetperiode 7 Datum 26 april – 24 mei 24 mei – 19 juni 19 juni – 11 juli Knip (12 juni – 23 juli) Voor aanvang knip Gedeeltelijk Volledig tijdens knip Tijdens knip Gebruikt in analyse Ja (controleperiode) Nee Ja

Meetperiode 8 11 juli – 14 aug. Gedeeltelijk tijdens knip Nee

2.2 Invloed weer De NO2 concentraties zijn afhankelijk van weer en seizoen en het is belangrijk om daar rekening mee te houden. In de wintermaanden zijn de NO2 concentraties hoger dan in de zomermaanden, dit heeft onder andere te maken met de grotere uitstoot in de winter (o.a. verwarming van huizen en gebouwen, koude start auto’s). De weersomstandigheden tijdens periode 5 (voorjaar) en 7 (zomer) worden gegeven in bijlage 2. De invloed van de diverse weerskenmerken op de NO2 concentratie verschilt, sommige weersomstandigheden leiden tot hogere NO2 concentraties en andere tot lagere NO2 concentraties. Ondanks de verschillen in het weer waren de NO2 concentraties in de hele stad (dus inclusief het knipgebied) vrijwel gelijk in periode 5 (18,6 microgram/m3) en periode 7 (18,5 microgram/m3).

5

GGD Amsterdam GGD Amsterdam, Leefomgeving

Versie 1.0 31 oktober 2023

Analyse NO2 metingen Knip Weesperstraat

Om beter rekening te houden met het weer is het verschil in NO2 concentratie tussen periode 7 en 5 ook geanalyseerd in een controlegebied, ver buiten de knip.

2.3 Selectie van gebieden Op basis van analyse door V&OR van de procentuele verschillen in de totale verkeersintensiteit hebben we een klein en groot knipgebied geselecteerd aan de oost- en noordoostzijde van de stad. Het gebied ten westen van de Amstel hebben we buiten beschouwing gelaten vanwege de afsluiting van het oostelijk deel van de Stadhouderskade en de daarmee gepaard gaande omleidingen (die toevallig samenviel met de knip). In de analyse van V&OR zijn verkeerstellingen vergeleken die zijn uitgevoerd in de periode 6-23 mei 2023 (voor de knip) en 1-23 juli (tijdens de knip). Aangenomen wordt dat de verandering in de verkeersintensiteit in die twee perioden representatief is voor de meetperioden 5 en 7. Op basis van de procentuele verandering in intensiteit hebben we een indeling gemaakt in straten waar het als gevolg van de knip drukker werd en straten waar het rustiger werd. In enkele straten was de intensiteit voor en tijdens de knip gelijk, deze zijn buiten de analyse gelaten.

6

GGD Amsterdam GGD Amsterdam, Leefomgeving

Versie 1.0 31 oktober 2023

Analyse NO2 metingen Knip Weesperstraat

2.3.1 Klein gebied knip Dit gebied omvat de straten die werden afgesloten voor verkeer en een klein gebied daaromheen, zie figuur 1. In dit gebied wordt de NO2 concentratie gemeten op 7 achtergrondlocaties en op 18 straatlocaties. Dertien meetpunten liggen langs straten die als gevolg van de knip rustiger zijn geworden (groene bolletjes) en 5 langs straten die als gevolg van de knip drukker zijn geworden (rode bolletjes). Op 1 meetpunt langs een straat met naar verwachting meer verkeer (Rietlandpark) was het buisje verdwenen (weggehaald), daarom kon dit meetpunt niet in de analyse worden betrokken.

Figuur 1 Klein knipgebied met 7 achtergrondlocaties (witte bolletjes) en 18 straatlocaties, waarvan 13 met minder verkeer als gevolg van de knip (groene bolletjes) en 5 met meer verkeer (rode bolletjes). Zie bijlage 3 en www.maps.amsterdam.nl/no2

7

GGD Amsterdam GGD Amsterdam, Leefomgeving

Versie 1.0 31 oktober 2023

Analyse NO2 metingen Knip Weesperstraat

2.3.2 Groot gebied knip. Dit gebied omvat een groter deel van de stad aan de oostzijde tot aan de ringweg A10-Oost en ook een deel van Amsterdam-Noord (zie figuur 2). In dit gebied is de NO2 concentratie geanalyseerd die is gemeten op 14 achtergrondlocaties en op 33 straatlocaties. Eenentwintig meetpunten liggen langs straten die als gevolg van de knip rustiger zijn geworden (groene bolletjes) en 12 langs straten die als gevolg van de knip drukker zijn geworden (rode bolletjes). Drie meetpunten (twee op Zeeburgereiland en op de Middenweg) zijn niet in de analyse meegenomen omdat de verkeersintensiteit ter hoogte van de meetbuisjes tijdens en voor de knip niet verschilde. Eén meetpunt, op de Wibautstraat, is niet in de analyse meegenomen vanwege een te grote afwijking tijdens de voormeting (periode 5) van de verwachte NO2 concentratie.

Figuur 2. Groot knipgebied met 14 achtergrondlocaties (witte bolletjes) en 33 straatlocaties, waarvan 21 met minder verkeer als gevolg van de knip (groene bolletjes) en 12 met meer verkeer (rode bolletjes). Zie bijlage 3 en www.maps.amsterdam.nl/no2

8

GGD Amsterdam GGD Amsterdam, Leefomgeving

Versie 1.0 31 oktober 2023

Analyse NO2 metingen Knip Weesperstraat

2.3.2 Controlegebied Om rekening te houden met de invloed van het weer is het verschil in NO2 concentratie dat werd gemeten tijdens de knip (periode 7) en voorafgaand aan de knip (periode 5) ook geanalyseerd in een controlegebied ver buiten het knipgebied. Dit controlegebied beslaat de Palmes buisjes in Nieuw-West, Zuidoost en Weesp. Aangenomen mag worden dat de NO2 concentraties in dit controlegebied op dezelfde manier door weer en seizoen worden beïnvloed als de NO2 concentraties in het knipgebied. Door de NO2 concentratie in periode 7 en periode 5 niet alleen te vergelijken in het knipgebied maar ook in het controlegebied wordt optimaal rekening gehouden met de ‘verstorende’ invloed van het weer.

Figuur 3. Controlemetingen op grote afstand van knipgebied met 8 achtergrondlocaties (groen) en 13 straatlocaties (rood). Zie bijlage 3 en www.maps.amsterdam.nl/no2 De in figuur 1 t/m 3 weergegeven locaties worden weergegeven in bijlage 3.

9

GGD Amsterdam GGD Amsterdam, Leefomgeving

Versie 1.0 31 oktober 2023

Analyse NO2 metingen Knip Weesperstraat

3. Resultaten

In het kleine knipgebied (zie figuur 1) was de gemiddelde NO2 achtergrondconcentratie tijdens periode 7 (knip) gemiddeld 2,8 microgram/m3 lager dan tijdens periode 5 (controleperiode voor de knip), een afname van 17%. In de straten waar de verkeersintensiteit als gevolg van de knip afnam, nam de NO2 concentratie af met gemiddeld 3,8 microgram/m3 (14%). In de straten die als gevolg van de knip meer verkeer (en stagnatie) te verwerken kregen was de gemiddelde NO2 concentratie in periode 7 gemiddeld 1,5 microgram/m3 (9%) hoger dan in periode 5. Tabel 3. Gemiddelde NO2 concentratie tijdens de knipperiode (periode 7) en voorafgaand aan de knipperiode (periode 5) N Periode 5 Periode 7 Verschil Ratio (26 april-24 mei) (19 juni-11 juli) (periode 7-5) (periode 7 / microgram/m3 microgram/m3 microgram/m3 periode 5) Heel Amsterdam 145 18,6 18,5 -0,1 0,99 Knipgebied, klein Achtergrondlocaties 7 15,8 13,0 -2,8 0,83 Straatlocaties met 5 17,5 19,0 +1,5 1,09 toename verkeer Straatlocaties met 13 25,9 22,3 -3,6 0,86 afname verkeer Knipgebied, groot Achtergrondlocaties 14 14,7 13,7 -1,0 0,93 Straatlocaties met 12 17,4 19,8 +2,4 1,16 toename verkeer Straatlocaties met 21 23,8 21,6 -2,2 0,91 afname verkeer Controlegebied Achtergrondlocaties 9 11,7 11,5 -0,2 0,98 Straatlocaties 14 16,3 16,8 0,5 1,03 In het grote knipgebied nam de achtergrondconcentratie af met gemiddeld 1,0 microgram/m3, in straten

met meer verkeer als gevolg van de knip nam de gemiddelde NO2 concentratie toe met 2,4 microgram/m3 en in de straten met minder verkeer nam de gemiddelde NO2 concentratie in bijna dezelfde mate af (2,2 microgram/m3). Rekening houdend met de onzekerheid in de meetresultaten is de NO2 concentratie in het grote knipgebied niet in betekenisvolle mate verbeterd. In het controlegebied, bestaande uit de meetpunten in Nieuw-West, Zuidoost en Weesp, is zowel de NO2 concentratie op achtergrondlocaties als in drukke straten in periode 7 nagenoeg gelijk aan periode 5. Dit

10

GGD Amsterdam GGD Amsterdam, Leefomgeving

Versie 1.0 31 oktober 2023

Analyse NO2 metingen Knip Weesperstraat

maakt het onwaarschijnlijk dat de in het kleine knipgebied gevonden verschillen aan verschillen in weersomstandigheden kunnen worden toegeschreven. Wat opvalt in tabel 3 en figuur 4 is dat in de straten waar als gevolg van de knip de verkeersintensiteit afnam (‘straatlocaties met afname verkeer’) de gemiddelde NO2 concentratie voor de knip, maar ook tijdens de knip, hoger is dan in de straten waar de verkeersintensiteit toenam (‘straatlocaties met toename verkeer’). De luchtkwaliteit in drukke straten wordt, behalve door de uitstoot van het verkeer, ook bepaald door de configuratie van de straat zoals de breedte, de afstand van de woningen tot de weg en de hoogte van de bebouwing. In een smalle ‘street-canyon’ zoals de Valkenburgerstraat, met hoge bebouwing relatief dichtbij de weg, wordt de uitstoot van het verkeer minder makkelijk verspreid en verdund en dat leidt tot hogere concentraties. In brede straten waar de woningen verder van de weg staan wordt de uitstoot van het verkeer beter verdund en dit leidt tot lagere concentraties aan de gevel van de woningen. 30 25.9

microgram/m3

25

22.3

20

17.5

15.8 15

19.0

13.0

10 5 0 Achtergrond

Straten met afname verkeer Periode 5

Straten met toename verkeer

Periode 7

Figuur 4. Gemiddelde NO2 concentratie gemeten voorafgaand aan de knip (blauw) en tijdens de knip (oranje) in een klein gebied rondom de knip. In figuur 5 zijn de verschillen weergegeven tussen de NO2 concentratie in periode 5 en 7, en is ter vergelijking ook het verschil in de controlemetingen weergegeven.

11

GGD Amsterdam GGD Amsterdam, Leefomgeving

Versie 1.0 31 oktober 2023

Analyse NO2 metingen Knip Weesperstraat

3.0

NO2 concentratie µg/m3 (verschil periode 7 en 5)

2.0

1.5

1.0

0.5

0.0 -0.2

-1.0 -2.0 -3.0

-2.8

-4.0 Achtergrond (n=7)

Straat, drukker (n=5)

-3.6 Straat, rustiger (n=13)

Controle achtergrond (n=7)

Controle straat (n=12)

Figuur 5. Verschil in NO2 concentratie tijdens de knip (periode 7) en voor de knip (periode 5) in een klein gebied rondom de knip en in het controlegebied (Nieuw-West, Zuidoost en Weesp).

4 Meetonzekerheid

Het NO2 meetnet is opgezet en bedoeld om met de meetbuisjes zo betrouwbaar mogelijk de jaargemiddelde NO2 concentratie vast te stellen. De onzekerheid in de gemeten NO2 concentratie neemt toe naarmate de meetperiode korter is. De knipperiode was relatief kort, dit heeft tot gevolg dat de meetonzekerheid relatief groot is. De resultaten zijn alleen op groepsniveau geanalyseerd. De onzekerheid in de gemeten NO2 concentratie van één meetperiode op individuele meetlocaties is te groot om op basis daarvan betrouwbare uitspraken te kunnen doen over de invloed van de knip. Het verschil tussen de met de Palmes methode gemeten NO2 concentratie en de ‘werkelijke’ NO2 concentratie zoals bepaald op de 10 automatische meetstations varieert van-3,0 microgram/m3 tot +2,9 microgram/m3 in periode 5 en van -3,0 microgram/m3 tot +3,3 microgram/m3 in periode 7, bepaald op basis van vergelijkingsmetingen op de 10 automatische meetstations in Amsterdam (zie bijlage 5). Omdat de (gecorrigeerde) afwijking van de met Palmes buisje gemeten NO2 concentratie ten opzichte van de referentiemetingen ‘random’ wordt verondersteld (op sommige meetstations een onderschatting, op andere een overschatting) neemt de betrouwbaarheid bij analyse op groepsniveau snel toe.

Zo is de afwijking van de Palmesmetingen op de 10 meetstations op basis van het gemiddelde slechts 0,2 microgram/m3 in zowel periode 5 als periode 7.

12

GGD Amsterdam GGD Amsterdam, Leefomgeving

Versie 1.0 31 oktober 2023

Analyse NO2 metingen Knip Weesperstraat

Kijken we naar het verschil in concentratie tussen periode 7 en periode 5, dan varieert de met de Palmes buisjes gemeten NO2 concentratie op de 10 meetstations tussen -3,6 microgram/m3 tot +2,4 microgram/m3 van de ‘werkelijke’ met de referentiemethode gemeten NO2 concentratie. Op basis van de spreiding in deze verschilconcentraties valt af te leiden dat een gemiddeld verschil van minder dan 1 microgram/m3 niet als betekenisvol kan worden geïnterpreteerd (zie bijlage 5). Als sensitiviteitsanalyse hebben we in plaats van periode 7 ten opzichte van periode 5, ook periode 7 ten opzichte van periode 4 geanalyseerd (29 maart -26 april). Ook die analyse liet zien dat de luchtkwaliteit in het knipgebied is verbeterd, zie bijlage 6.

5 Conclusie

De conclusie is dat tijdens de knip de luchtkwaliteit is verbeterd in het gebied rondom de afgesloten straten. De meeste mensen in dit knipgebied zijn er wat betreft blootstelling aan NO2 op vooruit gegaan. Dat geldt echter niet voor de mensen die wonen langs de straten met een toename in verkeer als gevolg van de knip. Deze conclusie wordt getrokken op groepsniveau en op basis van meetperiode 5 (voorafgaand aan de knip) en periode 7 (tijdens de knip). De onzekerheid in de meetresultaten die op 1 locatie is gemeten gedurende een periode van 3-4 weken is te groot om op individuele basis conclusies te kunnen trekken. Daar is het meetnetwerk ook niet voor bedoeld.

13

GGD Amsterdam GGD Amsterdam, Leefomgeving

Versie 1.0 31 oktober 2023

Analyse NO2 metingen Knip Weesperstraat

BIJLAGE 1. Toelichting op de meetmethode en de factoren die de NO2 concentratie bepalen.

Stikstofoxiden (NO en NO2) komen vrij bij verbrandingsprocessen en ontstaan door oxidatie van stikstof uit de lucht. Het grootste deel van de stikstofoxiden komt vrij als stikstofmonoxide (NO) maar dit molecuul heeft een korte levensduur en wordt snel omgezet in NO2. Overigens is NO in tegenstelling tot NO2 niet schadelijk voor de gezondheid. Het verkeer is de belangrijkste bron van NO2. Het meten van stikstofdioxide vindt in het Amsterdamse meetnet op twee manieren plaats. Op vaste meetlocaties uit het automatisch meetnet gaat dit met behulp van continue analyse van de buitenlucht, waarbij doorlopend een kleine, constante hoeveelheid buitenlucht naar een analyseapparaat wordt gepompt. Op 10 vaste plekken wordt met deze zogenaamde referentiemethode op locaties met veel en weinig verkeer het gehalte stikstofdioxide bepaald. De meetmethode wordt iedere tweede dag gecontroleerd met een zogenaamd kalibratiegas, waarvan precies bekend is hoeveel stikstofdioxide daarin aanwezig is. Afwijkingen in de apparatuur kunnen zo worden opgespoord en eventueel worden gecorrigeerd. De apparatuur is kostbaar, gevoelig voor omgevingsomstandigheden en daarom ondergebracht in geconditioneerde meetstations.

De meetapparatuur voldoet aan de wettelijke kwaliteitseisen, waarin voorwaarden zijn opgenomen voor de nauwkeurigheid waarmee de jaargemiddelde en de uurgemiddelde NO2 concentratie kan worden gemeten. In aanvulling op de automatische meetstations wordt een tweede methode gehanteerd. Hierbij wordt gebruik gemaakt van zogenaamde Palmes diffusiebuisjes. Deze metingen zijn te bekijken op www.maps.amsterdam.nl/no2 . Buisjes, ongeveer 7 centimeter lang, die speciaal zijn geprepareerd om stikstofdioxide te adsorberen worden op 145 plekken verspreid over de stad iedere vier weken gewisseld en daarna geanalyseerd. Daarmee is het mogelijk om relatief goedkoop op veel meer plaatsen in de stad de stikstofdioxide concentraties te meten. In tegenstelling tot de referentiemethode voldoet deze meetmethode niet aan de wettelijke eisen. Ondermeer omdat het met deze meetmethode niet mogelijk is om uurgemiddelde concentraties te meten. Met de Palmes buisjes wordt de gemiddelde NO2 concentratie per 4-weekse meetperiode gemeten. Weliswaar iets minder nauwkeurig dan met de referentiemethode, maar door slimme vergelijking met de geavanceerde vaste meetstations kan de jaargemiddelde NO2 concentratie tamelijk betrouwbaar worden bepaald.

Het doel van de aanvullende NO2 metingen is om een vergelijking met de berekende NO2 concentraties (wettelijke toetsing) te kunnen maken en om lokaal beter inzicht te krijgen hoe de luchtkwaliteit zich ontwikkelt. Weer en seizoen hebben een grote invloed op de luchtkwaliteit en dus ook op de NO2 concentratie. Zo zijn in de zomer de NO2 concentraties lager dan in de winter en zijn de ozon concentraties juist hoger. Dat heeft te maken met o.a. de invloed van zonlicht (waardoor ozon wordt gevormd) en de invloed van

14

GGD Amsterdam GGD Amsterdam, Leefomgeving

Versie 1.0 31 oktober 2023

Analyse NO2 metingen Knip Weesperstraat

temperatuur. In de zomer is de ‘menglaag’ hoger. Bij een hogere menglaag is het volume lucht waarover de verontreiniging wordt verdeeld hoger en dat leidt tot lagere NO2 concentraties. De NO2 concentratie fluctueert van jaar tot jaar maar ook van seizoen tot seizoen, week tot week en zelfs binnen de dag als gevolg van variatie in de uitstoot en in het weer. Windrichting, windsnelheid, hoeveelheid neerslag en de hoeveelheid zonlicht bepalen in hoge mate de aanvoer, verspreiding, depositie (‘neerslaan’) en de vorming en afbraak van verontreinigende stoffen in de lucht. In de winter is de NO2 concentratie hoger dan in de zomer, niet alleen omdat er in de winter meer NOx wordt uitgestoten (voor verwarming etc) maar ook omdat de ‘menglaag’ in de winter lager is. Bij een lagere menglaag is het volume lucht waarover de verontreiniging wordt verdeeld kleiner en dat leidt tot hogere NO2 concentraties (en andere componenten van luchtverontreiniging). Ook van dag tot dag en week tot week kan de luchtkwaliteit sterk variëren. Bij (zuid)westenwind wordt schone lucht aangevoerd vanaf zee en is de luchtkwaliteit relatief goed. Wind vanuit (zuid)oostelijke richting leidt tot de aanvoer van verontreinigde lucht vanaf het Europese continent. Regen leidt tot het ‘schoonwassen’ van fijn stof uit de lucht en ook de windsnelheid en luchtdruk zijn van invloed.

Verder hangt de NO2 concentratie op een ingewikkelde manier samen met de ozonconcentratie. Ozon wordt gevormd onder invloed van zonlicht door reactie van o.a. stikstofoxiden en vluchtige koolwaterstoffen. Hoge ozonconcentraties gaan doorgaans samen met lage NO2 concentraties. Maar in drukke straten, waar relatief veel NO aanwezig is, kan NO reageren met ozon waardoor juist meer NO2 wordt gevormd. Omdat de NO2 concentratie zo sterk samenhangt met weer en seizoen is het noodzakelijk om daar in de analyse rekening mee te houden, de manier waarop dit is gedaan wordt beschreven in de hoofdtekst.

15

GGD Amsterdam GGD Amsterdam, Leefomgeving

Versie 1.0 31 oktober 2023

Analyse NO2 metingen Knip Weesperstraat

BIJLAGE 2. Weerskenmerken tijdens meetperiode 5 en 7

In de tabel hieronder zijn de weerskenmerken opgenomen. Periode 7 had een hogere temperatuur en meer zonneschijn. Ook was er in periode 7 meer regen en een hogere windsnelheid. Ook als storm Polly (5 juli) niet mee wordt gerekend. De luchtdruk was in periode 7 iets lager in vergelijking met periode 5. Periode 5 en 7 verschillen in de heersende windrichting. In periode 5 kwam deze voor het grootste deel uit Noordelijke richting (incl. NW en NE). In periode 7 kwam de wind grotendeels uit Westelijke en Zuid Westelijke richting. Tabel. Weerskenmerken in periode 5 (26 april-24 mei 2023, voor knip) en periode 7 (19 juni-11 juli 2023, tijdens knip)

Periode 5 Periode 7

Etmaalgemiddelde windsnelheid (in m/s)

Etmaalgemiddelde temperatuur (in graden Celsius)

3,8 4,8

12,6 19,4

Zonneschijnduur (in uren) berekend uit de globale straling (-1 voor <0.05 uur) 7,7 8,9

Etmaalsom van de neerslag (in mm)

1,3 3,2

Etmaalgemiddelde luchtdruk herleid tot zeeniveau (in hPa) berekend uit 24 uurwaarden 1020 1015

16

GGD Amsterdam GGD Amsterdam, Leefomgeving

Versie 1.0 31 oktober 2023

Analyse NO2 metingen Knip Weesperstraat

BIJLAGE 3. Meetlocaties en straten geselecteerd als klein knipgebied, groot knipgebied en controlegebied.

De exacte meetlocaties (en meetresultaten) zijn te bekijken op Luchtkwaliteit - NO₂-metingen (amsterdam.nl)

Knipgebied, klein Achtergrondlocaties (n=7)

Code buisje

Straat

UIL70 LEP4 KH32 ADM58 BIN37 OS/GGD19 RBS28

Uilenburgerstraat Lepelstraat Kattenburgerhof Admiraliteitsstraat Binnenkant Oudeschans/meetstation GGD Recht Boomssloot

WSP13 WSS105 WSS100 VLK/hoek VLK68 VLK1B AF212 FOEL6 HEN167 OBG75 PH163 HEN124 HEN150

Weesperplein Weesperstraat Weesperstraat Valkenburgerstraat bij mr Visserplein Valkenburgerstraat Valkenburgerstraat Anne Frankstraat Foeliestraat (nabij IJ-tunnel) Prins Hendrikkade Oostenburgergracht Piet Heinkade Prins Hendrikkade Prins Hendrikkade

KAT6 MAUK109 BOR79 PH229 DLH

Kattenburgerstraat Mauritskade Borneolaan Piet Heinkade D.L. Hudigstraat (nabij Zeeburgertunnel)

Straatlocaties met afname verkeer door knip (n=13)

Straatlocaties met toename verkeer door knip (n=5)

17

GGD Amsterdam GGD Amsterdam, Leefomgeving

Versie 1.0 31 oktober 2023

Analyse NO2 metingen Knip Weesperstraat

Knipgebied, groot Achtergrondlocaties (n=14)

UIL70 LEP4 KH32 ADM58 BRAN4 NSG 97 OS/GGD19 RBS28 BIN37 PYTH120 T6 RS91 BOR143 NWD/GGD3

Uilenburgerstraat Lepelstraat Kattenburgerhof Admiraliteitsstraat Brantasgracht Nachtegaalstraat GGD meetstation Oudeschans Recht Boomssloot Binnenkant Pythagorasstraat Geertje Wielenplein Riouwstraat Borneokade GGD meetstation Nieuwendammerdijk

WSP13 WSS105 WSS100 VLK/hoek VLK68 VLK1B AF212 FOEL6 HEN167 OBG75 AD7 AD14 PH163 HEN124 HEN150 JHK IJWP PBP LIN98 MID560 MOL101

Weesperplein Weesperstraat Weesperstraat Valkenburgerstraat bij mr Visserplein Valkenburgerstraat Valkenburgerstraat Anne Frankstraat Foeliestraat (nabij IJ-tunnel) Prins Hendrikkade Oostenburgergracht Adelaarsweg Adelaarsweg Piet Heinkade Prins Hendrikkade Prins Hendrikkade Albatrospad bij Johan van Hasseltweg IJdoornlaan busplatform Prins Bernardplein Linnaeusstraat Middenweg Molukkenstraat

KAT6 MAUK109 PH229

Kattenburgerstraat Mauritskade Piet Heinkade

Straatlocaties met afname verkeer door knip (n=21)

Straatlocaties met toename verkeer door knip (n=12)

18

GGD Amsterdam GGD Amsterdam, Leefomgeving

Versie 1.0 31 oktober 2023

Analyse NO2 metingen Knip Weesperstraat

DLH BOR79 SUM1435 SUM1369/W MW269 IJL IJMS89 T2 T3

D.L. Hudigstraat (nabij Zeeburgertunnel) Borneolaan Sumatrastraat Sumatrastraat Meeuwenlaan IJdoornlaan IJsselmeerstraat Zuidelijke IJdijk (nabij Zeeburgertunnel) Leo Hornstraat (nabij A10-Oost)

COBA10 CHL10 AL29 OOK/GGD22 TK KORT100 KANT/GGD21 CVT

Count Basiestraat (Nieuw-West) Charles Leickertstraat (Nieuw-West) Aart van der Leeuwstraat (Nieuw-West) GGD meetstation Ookmeerweg (Nieuw-West) Tuinkade (Weesp) Kortvoort (Zuidoost) GGD meetstation Kantershof (Zuidoost) Catharina van Tussenbroekstraat 9 (Zuidoost)

ALMP RLL MV330 AAL267 PVH14 PRBU HRW128 CVH28 JTHS BIJL738 MBP1 CABD GK151

Anderlechtlaan Rijnlandlaan Meer en Vaart Aalbersestraat Pieter van Velzenhof, Weesp Prinses Irenelaan, Weesp Heemraadweg, Weesp C.J. van Houtenlaan Herensingel Bijlmerdreef Meibergdreef Bijlmerdreef (hk Claus von Amsberglaan) Gooise Kant

Controlegebied Achtergrondlocaties (n=8)

Straatlocaties (n=13)

19

GGD Amsterdam GGD Amsterdam, Leefomgeving

Versie 1.0 31 oktober 2023

Analyse NO2 metingen Knip Weesperstraat

BIJLAGE 4. NO2 concentratie voor en tijdens knip in klein en groot knipgebied en in het controlegebied.

Klein gebied rondom knip 30

25.9

microgram/m3

25

22.3

20

17.5

15.8

19.0

13.0

15 10 5 0

Achtergrond

Straten met afname verkeer Periode 5

Straten met toename verkeer

Periode 7

Groot gebied rondom knip

microgram/m3

30 23.8

25 20 15

17.4 14.7

19.8

21.6

13.7

10 5 0 Achtergrond

Straten met toename verkeer Periode 5

Straten met afname verkeer

Periode 7

20

GGD Amsterdam GGD Amsterdam, Leefomgeving

Versie 1.0 31 oktober 2023

Analyse NO2 metingen Knip Weesperstraat

Controlegebied (Nieuw-West, Zuidoost, Weesp) 30

microgram/m3

25 20

16.8

16.3

15

11.7

11.5

10 5 0 Periode 5

Periode 7

Achtergrond

Straatlocaties

Knip gebied klein 3.0

NO2 concentratie µg/m3 (verschil periode 7 en 5)

2.0

1.5

1.0

0.5

0.0 -0.2

-1.0 -2.0 -3.0

-2.8

-4.0 Achtergrond (n=7)

Straat, drukker (n=5)

-3.6 Straat, rustiger (n=13)

Controle achtergrond (n=7)

Controle straat (n=12)

21

GGD Amsterdam GGD Amsterdam, Leefomgeving

Versie 1.0 31 oktober 2023

Analyse NO2 metingen Knip Weesperstraat

Knip gebied groot 3.0

2.4

NO2 concentratie µg/m3 (verschil periode 7 en 5)

2.0 1.0

0.5

0.0 -0.2

-1.0 -1.0

-2.0 -2.2

-3.0 -4.0 Achtergrond (n=14)

Straat, drukker (n=12)

Straat, rustiger (n=21)

Controle achtergrond (n=7)

Controle straat (n=12)

22

GGD Amsterdam GGD Amsterdam, Leefomgeving

Versie 1.0 31 oktober 2023

Analyse NO2 metingen Knip Weesperstraat

BIJLAGE 5. Overzicht van met Palmes methode en met referentiemethode gemeten NO2 concentraties op de automatische meetstations in periode 5 en periode 7

23

GGD Amsterdam GGD Amsterdam, Leefomgeving

Versie 1.0 31 oktober 2023

Analyse NO2 metingen Knip Weesperstraat

BIJLAGE 6. Resultaten sensitiviteitsanalyse waarbij periode 4 in plaats van periode 5 als voormeting is beschouwd

Gemiddelde NO2 concentratie tijdens de knipperiode (periode 7) en voorafgaand aan de knipperiode (periode 4)

Heel Amsterdam Knipgebied, klein Achtergrondlocaties Straatlocaties met toename verkeer Straatlocaties met afname verkeer Knipgebied, groot Achtergrondlocaties Straatlocaties met toename verkeer Straatlocaties met afname verkeer Controlegebied Achtergrondlocaties Straatlocaties

N

Periode 4 (29 maart- 26 april)

Periode 7 (19 juni-11 juli)

Verschil (periode 7-4)

145

18,6

18,5

-0,1

Ratio (periode 7/periode 4) 0,99

7 5

17,1 18,3

13,0 19,0

-4,1 +0,7

0,76 1,04

12*

23,8

21,8

-2,0

0,91

14 12

15,3 18,6

13,7 19,8

-1,7 +1,2

0,89 1,07

19*

22,3

21,5

-0,8

0,96

8 13

12,4 17,0

11,4 17,6

-1,0 0,6

0,92 1,04

*andere N ivm missing data in periode 4 op meetpunten Foeliestraat en Johan van Hasseltweg

24