Bijlage 10_Advies buurtrechten stadsdeel Zuidoost.docx

Adviesaanvraag B&W aan stadsdeelbestuur Invullen door directie: Onderwerp adviesaanvraag: Beleidskader Buurtrechten Portefeuille: Democratisering Directie: Team Democratisering / CTO / Dienstverlening Datum behandeling staf WH  Op 14 april 2021 heeft de wethouder in de staf ingestemd met het voorstel beleidskader

buurtrechten en opdracht gegeven een concept beleidskader buurtrechten te ontwikkelen.  Op 7 juni 2021 is het concept beleidskader buurtrechten in de staf behandelt. Daarin zijn een aantal aanbevelingen ter verduidelijk meegegeven door de wethouder. De essentie van het beleidskader blijft overeind.  In augustus 2021 wordt het beleidskader aan geboden aan de vakinhoudelijke wethouders die het meest te maken hebben met buurtrechten. Het kader wordt in oktober ter besluitvorming aangeboden aan het college, in november ter bespreking aan de commissie KDD en begin december ter besluitvorming aan de raad. Datum adviesaanvraag: 10 augustus 2021 Deadline ontvangst advies: 23 september 2021 Advies mailen naar: Machteld Combé m.combe@amsterdam.nl Meegestuurde stukken: 9 augustus 2021 concept beleidskader buurtrechten Heeft er consultatie vooraf De opzet van het beleidskader Buurtrechten en de werkwijze zijn opgesteld aan de hand van plaatsgevonden? de ervaringen, de lessen en de aanbevelingen uit de pilots buurtrechten, de onderzoeken van de studenten van de VU (Bestuur en Organisatie) en de sessies met ambtenaren en initiatiefnemers. Ook ervaringen uit andere steden zijn hierin meegenomen. Het doel van de participatie was om zoveel mogelijk te leren van de ambtenaren en initiatiefnemers die in de praktijk met elkaar samenwerken.

 Op 16 juni is het kader besproken met de gebiedsmanagers democratisering.  Op 21 juni is het kader besproken met de projectleiders democratisering.  Op 1 juli is het kader besproken met de portefeuillehouders democratisering Invullen door stadsdeel: Zuidoost Procesbegeleider: M. Hoefdraad Datum weekstart/staf: … Datum stadsdeelcommissie: 9 en 23 september Datum dagelijks bestuur: 5 oktober Registratienr. (optioneel): … Stadsdeel:

Over gevraagde adviezen: conform art. 12 van de verordening op het lokaal bestuur vraagt B&W advies aan een DB over besluiten die (lid 1) betrekking hebben op de taken en bevoegdheden van het DB of (lid 2) op de belangen van het stadsdeel . Het DB legt deze adviezen voor aan de stadsdeelcommissie (art. 19). Het DB neemt het advies van de stadsdeelcommissie over indien het is vastgesteld met een meerderheid van stemmen en binnen de budgettaire kader past (art. 19 lid 5). Afwijkingen van het advies motiveert het DB.

Adviesvraag B&W Formuleer hier de vraag aan het stadsdeel

-

-

Bieden het beleidskader en de werkwijze voldoende houvast voor de stadsdelen voor de beoordeling van en de samenwerking met initiatieven die een buurtrecht indienen? Hierbij in acht nemende dat er binnen het kader en werkwijze ook een grote rol is weggelegd voor de directies en bestuurders die inhoudelijk met buurtrechten te maken hebben. Is de rol van de stadsdelen voldoende vertegenwoordigd in het beleidskader en de werkwijze?

Pagina 1 van 6

Conceptadvies DB: Het dagelijks bestuur formuleert hier t.b.v. de stadsdeelcommissievergadering een conceptadvies

Het dagelijks bestuur van het Stadsdeel Zuidoost heeft kennisgenomen van de adviesaanvraag en kan zich op hoofdlijnen herkennen in de geformuleerde uitgangspunten en principes. Het voorgelegde biedt voldoende houvast voor een integrale samenwerking waarbij ook de (inhoudelijke) verbinding kan worden gemaakt met de directies en bestuurders. In het bijzonder voor een gebied als Zuidoost ziet het bestuur mogelijkheden en kansen. Waarbij het wel van belang is om aan verwachtingenmanagement te doen ten aanzien van de rolverdeling tussen overheid en bewoners/organisaties. Er zullen immers altijd wettelijke taken/verantwoordelijkheden zijn waarvoor de overheid de exclusieve verantwoordelijkheid draagt. Aanvullend wil het dagelijks bestuur graag (nog) specifiek aandacht vragen voor: Algemeen     

Buurtrechten kunnen in de praktijk niet los gezien worden van de inzet van buurtbudgetten en/of activiteiten in het kader van stimuleren lokale economie en/of het Masterplan. Er zal daarom geborgd moeten zijn dat er sprake is van een integrale aansluiting op deze onderwerpen. Tijdige en openbare aankondiging dat plannen in de uitvoering gaan voordat aanbestedingstrajecten worden opgestart zodat er gebruik kan worden gemaakt van buurtrechten; Heldere en tijdige communicatie over wat wel en niet kan/mag daar waar initiatieven kunnen meeliften of aanhaken bij ontwikkelingen/werkzaamheden in de openbare ruimte. Borgen dat er een moment is waarop er een beloftecheck wordt gedaan zodat van te voren duidelijk is wat wel en niet is afgesproken. Om het bedieningsrecht waar te kunnen maken, moet vooraf helder zijn welke kosten daarmee gemoeid zijn en uit welke middelen deze gedekt worden.

The Right to Challenge Het dagelijks bestuur ziet hier ook ruime mogelijkheden voor zelforganisaties in het sociale domein, inclusief maatschappelijk werk, om het beter te doen dan de overheid. Hiertoe zou een deel van het subsidiebudget vrij gemaakt kunnen worden wat echter wel om een aanpassing van het subsidiebeleid en de verordening(en) vraagt. The right to Bid Het dagelijks bestuur is groot voorstander van het “right to bid” waar het maatschappelijk vastgoed betreft en ziet dit graag onlosmakelijk verbonden met het toekennen van een voorkeursrecht voor maatschappelijke initiatieven. Op deze manier worden meteen de drempels van de “leurprocedure” geslecht. Waarbij opgemerkt dat gebruik van maatschappelijk vastgoed wel exploitabel moet zijn. Voorkeursrecht Nieuwbouw Het dagelijks bestuur ziet graag ook een voorkeursrecht bij de verdeling van maatschappelijke en commerciële vierkante meters in geval van nieuwbouw. Ook dit zal dan in beleid en uitvoeringsagenda’s vastgelegd dienen te worden.

Advies stadsdeelcommissie: Advies van de stadsdeelcommissie aan het DB

1. Context

Registratienummer Z17-81484 / 2605 Pagina 2 van 6

Het college vindt het belangrijk om initiatieven ruimte te bieden. Amsterdam heeft een rijke traditie als het om initiatieven gaat. Dit wordt zichtbaar op de Maatschappelijke AEX (MAEX) van Amsterdam waar honderden initiatieven op staan geregistreerd. Zij laten zien dat Amsterdammers ondernemend en initiatiefrijk zijn en in staat om verantwoordelijkheid te dragen voor complexe vraagstukken. Ze creëren oplossingen voor opgaven zoals een rainproof stad, een groener Amsterdam, minder armoede, een circulaire economie, duurzame afvalverwerking, het opwekken van eigen energie, langer zelfstandig thuis blijven wonen, collectieve zorg, een betere gezondheid, minder werkloosheid, veiligere buurten en een prettig ingerichte openbare ruimte. Als gemeente werken we al langer samen met initiatieven. Vanuit verschillende programma’s worden bewoners gestimuleerd initiatief te nemen. Deze samenwerking gaat nog niet vanzelf. Er is veel onduidelijkheid over de kaders die we moeten hanteren, de manier waarop we initiatieven beoordelen en wat onze rol als gemeente is. Hierdoor worden initiatieven op verschillende manieren behandeld en gewaardeerd. Soms zelfs tegenstrijdig. Er is behoefte aan een duidelijk kader en een eenduidige werkwijze waarin afspraken over samenwerking, inzet van expertise en budget worden vastgelegd. 2.

Analyse Allereerst zijn we verheugd dat er stappen worden gemaakt, om verbeteringen en ruimte in het systeem (en de processen) te maken, tbv de expertise vanuit de buurt. Zoals ook in het kader wordt aangehaald: "Bewoners hebben net zulke goede, zo niet betere, ideeën als het stadsbestuur. Wij streven naar een open en transparant bestuur, een naar buiten gerichte organisatie die open staat voor maatschappelijk initiatief en een gebiedsgerichte werkwijze." Helaas constateren we regelmatig dat, in acties van het bestuur, om bewoners te betrekken bij het beleid, veel vragen/ideeën ‘worden opgehaald’ en ‘worden vertaald naar acties/oplossingen’ waarbij de bewoner zich niet meer herkent in de gepresenteerde acties/oplossingen. Hoe of waarom deze acties tot stand zijn gekomen is de bewoners veelal onduidelijk of onbekend. Vaak zijn de acties/oplossingen vanuit de systeemwereld (regel- en wetgeving) tot stand gekomen en staan ze ver weg van de leefwereld van de bewoners. Als we met Buurtrechten verder willen gaan dan het ‘ophalen van vragen en ideeën’ en nu het uitwerken van ideeën in handen van bewoners willen geven, dan dient er duidelijkheid te zijn m.b.t. de criteria (toekenningscriteria en weigeringsgronden) die gesteld worden aan de uitvoering. En zal er vanuit de systeemwereld meer ruimte gegeven moeten worden aan de leefwereld.

Het is daarom ook goed dat erkend wordt dat er door de ambtelijke organisatie nog niet voldoende ervaring (en kennis) is opgedaan met buurtrechten en dat ook samen met initiatiefnemers verder uit te zoeken hoe het in de praktijk werkt en op basis daarvan verder leren. Ruimte voor leren en groei, is een mooi streven. Daarbij maken we ons wel zorgen over de start en de benodigde juiste ambtelijke expertise, die ingeschakeld moet worden om bijv. een plan te beoordelen. Het 'uit handen geven en het bewoners zelf laten doen' vergt een andere werkwijze en dus ook andere competenties. Bestaand personeel is op een bepaalde manier geconditioneerd om te werken/ denken vanuit (risico) beperking, de kaders en controle. Zoals ook in het kader wordt aangehaald: “Daarvoor is kennis en expertise nodig, maar ook een mentaliteitsverandering. Ook hierop zal daarom zowel ambtelijk als bestuurlijk ingezet moeten worden.” In het kader wordt aangegeven dat het van belang is dat er aandacht wordt besteed aan: de praktische werkwijze onderlinge samenwerking een gezamenlijke werkwijze de samenwerking met initiatiefnemers structureel goed beleggen Registratienummer Z17-81484 / 2605 Pagina 3 van 6

-

eenduidigheid en expertise verder bevorderen (binnen de organisatie)

Als aanvulling vanuit ons (wat nog lijkt te ontbreken) op het kader: wie, kan/mag je waarop aanspreken in de buurt de erkenning van buurtplatforms de expertise, zelfredzaamheid, de energie vanuit de buurt te benutten, te belonen en verder bevorderen beperken van de bureaucratische rompslomp Er wordt wel gesproken over een centrale plek (vanuit de gemeente), een speciaal Bureau integraal Maatschappelijk Initiatief (BIMI) in oprichting. Dit bureau bekijkt samen met de betrokken beleidsafdeling(en) of en hoe een samenwerking met het initiatief kan worden aangegaan. In het kader wordt al de nodige ruimte gereserveerd om dit kader en de werkwijze verbeteren. Maar er wordt nauwelijks gesproken over de al aanwezige expertise van bewoners(organisaties) en hoe die zijn betrokken bij dit kader en de verbetering hiervan. Zoals ook in het kader wordt aangehaald: "Al doende leren we om steeds een stap verder te komen en ruimte te geven aan de kennis, expertise en vindingrijkheid van de Amsterdammers." Vragen die het nog oproept en waar we graag zorgvuldig en helder een antwoord op geformuleerd zien: Hoe is het uitdagingsrecht te combineren met de kaders en de voorwaarden, die eerst ambtelijk, door de gemeente, worden bepaald.

Hoe wordt geborgd dat het Bureau integraal Maatschappelijk Initiatief een onafhankelijk expertise centrum is en blijft? Met welke initiatiefnemers zijn er gesproken bij de totstandkoming van dit kader, ook met de initiatiefnemers van de Notitie Buurtplatformrecht? Waarom is het buurtplatformrecht niet meegenomen in dit kader? In hoeverre is het bestaande personeel geschikt, aan welke competenties dient men te voldoen (wat wordt er vanuit de bewonersorganisaties gevraagd)? “Er zullen verschillende momenten zijn waarop het zoeken naar oplossingen en het bieden van maatwerk, om ruimte in beleid vragen, waar op ambtelijk niveau geen besluit over genomen kan worden. Deze besluiten zullen gemotiveerd voorgelegd worden aan het management.” Hoe wordt dat transparant gemaakt? Kan hierover ook een onafhankelijke bezwaar worden gemaakt, om bijv. persoonlijke meningen en feiten te scheiden en zo de 'gunfactor' en de (in onmin geraakte) 'usual suspects' uit te bannen. Competenties van het personeel. De voorwaarden/ criteria snel en helder communiceren (en niet achteraf weer aanpassen). De regie ligt misschien nu bij het opstellen van dit kader nog teveel bij de overheid. Er blijkt nog weinig vertrouwen in de burgers en hun wil/ belang samen de buurt leuker te maken.

Zou een uitgangspunt voor betere samenwerking en resultaten kunnen zijn dat er minder bureaucratische rompslomp is, zo ook ambtelijke capaciteit besparen en het proces zo in te richten dat er snel, zonder teveel plasjes, er wat ondernomen kan worden. Zou een persoonlijke aansprakelijkheid en/of beroeps en bedrijfsaansprakelijkheid voldoende kunnen zijn? Zodat een bewoner (en professional) laagdrempelig, dus snel, ook de handen uit de mouwen kunnen steken. En bijv. een plantsoen in de buurt kunnen onderhouden, waarbij de bureaucratische rompslomp en ambtelijke capaciteit bespaard of in ieder geval beperkt blijft. Zou een verdeling in schaal tbv laagdrempeligheid: 1. Groot (stadsdeel en gebied) 2. Midden (wijk en buurtactiviteiten ) 3. Klein (straat)

Registratienummer Z17-81484 / 2605 Pagina 4 van 6

3. Advies stadsdeelcommissie Constaterende dat: -

Er nog onduidelijkheden zijn, rond de juridische basis, het uitdagingsrecht, faciliteren en het beperken van de ambtelijke capaciteit ofwel de bureaucratische rompslomp (waar teveel initiatieven nu in verzanden). Dit kader en de ambtelijke organisatie een beter aansluiting bij de leefwereld en de realiteit van bewoners behoeft, maar dit juist een poging is tot verbetering. Er al doende geleerd wordt om steeds een stap verder te komen en ruimte te geven aan de kennis, expertise en vindingrijkheid van de Amsterdammers. De stadsdelen, dus ook de stadsdeelcommissie, hebben hierin een belangrijke rol. Zij kennen het initiatief vaak al langer, hebben zicht op wat de capaciteit en draagkracht van het initiatief is en of ze aansluiten op de opgaven/behoeften (zoals sociale cohesie, zelfredzaamheid, ontplooiing, etc.) in de buurt of stad.

Adviseert de stadsdeelcommissie Zuidoost: Om te investeren in de leefbaarheid van de stad, door bewoners(organisaties) de ruimte te bieden voor initiatieven en hun energie, kennis en expertise te benutten, te belonen en ontplooien. Specifiek adviseren we om: Buurtplatformrecht toe te voegen aan dit kader en buurtplatforms, hun expertise, te erkennen. Volgens motie 1254' Grooten, Biemond, N.T. Bakker, Boomsma, Taimounti, Veldhuyzen - Buurtplatformrecht, samen met bewonersorganisaties het idee van het buurtplatformrecht uit te werken voor het beleidskader. Te borgen dat het Bureau integraal Maatschappelijk Initiatief een onafhankelijk expertise centrum is en blijft, met voldoende kracht om processen bij te sturen en/of aan te passen, zoals ook de ambitie in het kader voorstelt. Te borgen dat er in het kader de nodige ruimte gereserveerd wordt om dit kader en de werkwijze te verbeteren. Transparantie in het proces van genomen besluiten inzichtelijk te maken: wie, wat, waarom, wanneer beslist. Proces matig inbouwen van bezwaar mogelijkheden, evt. via Bureau integraal Maatschappelijk Initiatief, een stadsdeelcommissie of een gemeenteraad. Als uitgangspunt voor betere samenwerking en resultaten: o te redeneren vanuit/ luisteren naar de bewoners kant, wat hebben zij nodig, wat zien ze graag anders, welke competenties vinden zij dat er nodig is in de ambtelijke organisatie.

o het werken vanuit de systeemwereld (overheid) meer ruimte moeten bieden aan werken vanuit de leefwereld van de bewoners. o met het invoeren van Buurtrechten dienen er concrete toekenningscriteria en weigeringsgronden bekend te zijn. Als uitgangspunt te werken naar minder bureaucratische rompslomp, om zo ook ambtelijke capaciteit besparen en het proces zo in te richten dat er snel, zonder teveel plasjes, er wat ondernomen kan worden. De eenduidigheid wel onder te verdelen in verschillende schalen, met als doel de laagdrempeligheid en actie snelheid te bevorderen, bijv.: 1. Groot (stadsdeel en gebied) 2. Midden (wijk en buurtactiviteiten ) 3. Klein (straat of kleiner) Te streven naar minder papier (papieren werkelijkheid) en meer resultaat (door zelf langs te gaan, te ervaren, in de buurt) Geen ideeën (op)pikken uit de buurt en te vertalen naar acties door het bestuur , dat vergroot alleen maar het wantrouwen! Laat bewoners hun eigen ideeën ook zelf uitvoeren, ze weten zelf het beste hoe hun ideeën vertaald kan worden naar acties. 4. Argumenten stadsdeelcommissie

Registratienummer Z17-81484 / 2605 Pagina 5 van 6

Door slim om te gaan met wat we hebben en slim te investeren in wat er nodig is, kunnen we de leefbaarheid in de buurten vergroten door de bewoners(organisaties) de ruimte te geven zelf met goede plannen te komen en uitvoering daaraan te mogen geven.

Definitief advies DB: Advies van het dagelijks bestuur aan het college van burgemeester en wethouders

Het dagelijks bestuur van Stadsdeel Zuidoost kan zich vinden in het advies van de Stadsdeelcommissie. Aanvullend wil het dagelijks bestuur graag (nog) specifiek aandacht vragen voor: Algemeen     

Buurtrechten kunnen in de praktijk niet los gezien worden van de inzet van buurtbudgetten en/of activiteiten in het kader van stimuleren lokale economie en/of het Masterplan. Er zal daarom geborgd moeten zijn dat er sprake is van een integrale aansluiting op deze onderwerpen. Tijdige en openbare aankondiging dat plannen in de uitvoering gaan voordat aanbestedingstrajecten worden opgestart zodat er gebruik kan worden gemaakt van buurtrechten; Heldere en tijdige communicatie over wat wel en niet kan/mag daar waar initiatieven kunnen meeliften of aanhaken bij ontwikkelingen/werkzaamheden in de openbare ruimte. Borgen dat er een moment is waarop er een beloftecheck wordt gedaan zodat van te voren duidelijk is wat wel en niet is afgesproken. Om het bedieningsrecht waar te kunnen maken, moet vooraf helder zijn welke kosten daarmee gemoeid zijn en uit welke middelen deze gedekt worden.

The Right to Challenge Het dagelijks bestuur ziet hier ook ruime mogelijkheden voor zelforganisaties in het sociale domein, inclusief maatschappelijk werk, om het beter te doen dan de overheid. Hiertoe zou een deel van het subsidiebudget vrij gemaakt kunnen worden wat echter wel om een aanpassing van het subsidiebeleid en de verordening(en) vraagt. The right to Bid Het dagelijks bestuur is groot voorstander van het “right to bid” waar het maatschappelijk vastgoed betreft en ziet dit graag onlosmakelijk verbonden met het toekennen van een voorkeursrecht voor maatschappelijke initiatieven. Op deze manier worden meteen de drempels van de “leurprocedure” geslecht. Waarbij opgemerkt dat gebruik van maatschappelijk vastgoed wel exploitabel moet zijn. Voorkeursrecht Nieuwbouw Het dagelijks bestuur ziet graag ook een voorkeursrecht bij de verdeling van maatschappelijke en commerciële vierkante meters in geval van nieuwbouw. Ook dit zal dan in beleid en uitvoeringsagenda’s vastgelegd dienen te worden.

Registratienummer Z17-81484 / 2605 Pagina 6 van 6