Bijlage 1 Zienswijzebrief Adam B2023 VRA versie 6 sep.pdf

Gemeente Amsterdam

Datum 6 september 2022 Pagina 1 van 4 Bezoekadres Amstel 1 1011 PN Amsterdam Postbus 202 1000 AE Amsterdam Telefoon 14 020 amsterdam.nl

Retouradres: Postbus 202, 1000 AE Amsterdam

Aan de Vervoerregio Amsterdam T.a.v. portefeuillehouders Financiën G.C.W.M.P. Slegers en Verkeer & Vervoer drs. M. Ruigrok Postbus 626 1000 AP AMSTERDAM

*Z005C6AA417*

Datum

6 september 2022 V&OR/UIT/ Uw kenmerk 020/ Behandeld door M. Voncken, V&OR-FAIR, 06-52841174, m.voncken@amsterdam.nl / Kopie aan Ons kenmerk

Onderwerp

Zienswijze gemeente Amsterdam op Ontwerpbegroting 2023-2026 en Concept Uitvoeringsprogramma Mobiliteit Vervoerregio Amsterdam

Geachte mevrouw Ruigrok en heer Slegers, beste Marja en Gerard, Op 27 juni ontvingen wij de Ontwerpbegroting 2023 en het Concept Uitvoeringsprogramma Mobiliteit van de Vervoerregio. De gemeenteraad werd daarbij verzocht om per 9 september een zienswijze af te geven. Met de reguliere aanlevertermijnen en het zomerreces is het niet mogelijk dat de raad al op 9 september een zienswijze verstrekt. Evenals vorige jaren geven wij als college daarom een zienswijze af, onder voorbehoud van instemming door de raad. Bij eventuele afwijkende besluitvorming door de gemeenteraad wordt u daarover uiteraard geïnformeerd. Het college heeft met belangstelling kennis genomen van uw begroting en het uitvoeringsprogramma. Door de goede afstemming en gezamenlijke prioritering sluiten uw uitvoeringsprogramma en ons bestedingsvoorstel Stedelijk Mobiliteitsfonds dit jaar weer beter op elkaar aan. Daarnaast complimenteren we u voor de aangename leesbaarheid van de begroting, de heldere toelichting op de ontwikkeling van baten, lasten en (BDU-)saldo, waarbij u ook open aangeeft waar nog onzekerheden of uitdagingen liggen. Deels vanwege externe onzekerheden, is evenals vorig jaar een aantal beeldbepalende ontwikkelingen echter nog niet verwerkt in de begroting. De zeggingskracht van de begroting, en het daarin opgenomen structurele overschot, is daardoor (zeer) beperkt.

De volgende punten zijn nog niet verwerkt:

Gemeente Amsterdam









Datum 6 september 2022 Pagina 2 van 4

Met het nieuwe Dagelijks Bestuur wordt gewerkt aan een bestuursakkoord. In het bestuursakkoord wordt rekening gehouden met actualiteiten die spelen binnen de Vervoerregio Amsterdam en wordt in het najaar van 2022 gepresenteerd, Uitsluitsel over de Beschikbaarheidsvergoeding OV (BVOV) van het rijk voor 2023. Wanneer de Vervoerregio het voorzieningenniveau in 2023 en 2024 acceptabel wil houden, hetzelfde niveau als nu rijdt, zijn er naar verwachting voor 2023 en 2024 extra middelen nodig. Er wordt gezamenlijk met Rijk, vervoerders en aandeelhouders naar oplossingen gezocht, De indexatie die jaarlijks in juni van het lopende begrotingsjaar wordt toegekend (3,85%) op de BDU-inkomsten. Deze indexatie is slechts gedeeltelijk verwerkt (2%). Dat geldt zowel voor de BDU-inkomsten als voor de uitgaven, Het transitieprogramma met als doel ‘’een professioneel, doelgericht en efficiënt assetmanagementsysteem voor de Railinfrastructuur’’ creëren. De VRA stuurt hier samen met GVB RIB op. Niet alle effecten van dit programma zijn al in de begroting verwerkt.

Deze punten zult u verwerken in een 1e begrotingswijziging, die naar verwachting eind 2022 aan de Regioraad wordt voorgelegd. Zoals u aangeeft in de aanbiedingsbrief zullen de gemeenten tijdig worden geïnformeerd over de voorgestelde wijzigingen en krijgen weer gelegenheid om hierop te reageren. Amsterdam waardeert deze aanpak en wordt graag weer nauw betrokken bij de wijziging van de begroting. Het zwaartepunt van deze zienswijzebrief ligt bij de problematiek rond de hoge inflatie, de afgenomen reizigersvraag en het in stand houden van het OV-netwerk en de groeiende stad waarvoor de dekking ontoereikend is. Tenslotte nog een punt over samen nieuw beleid maken, risico’s en weerstandsvermogen. In het vervolg van deze zienswijze gaan we in op de volgende punten: a. Stijgende prijzen b. Afnemende vraag en in stand houden OV-netwerk c. Groeiende stad met onvoldoende dekking d. Samen beleid maken e. Nieuwe governance-structuur f. Risico’s en weerstandsvermogen a. Stijgende prijzen 1) De inflatie is hoog. Voor de VRA blijft de indexering aan de inkomstenkant (de Brede Doel Uitkering (BDU) , 3,85%) sterk achter bij het fors gestegen indexeringspercentage aan de uitgavenkant (in de periode januari 2021 – april 2022 is de GWW-index gestegen met 22,6%). Dit betekent dat de VRA reëel minder te besteden heeft en keuzes moet maken, die in de begroting nog niet gemaakt zijn.

Welke keuze maakt de VRA bijvoorbeeld bij individuele projecten? De inflatie volledige vergoeden (en andere, toekomstige projecten schrappen/uitstellen) of de inflatie bij individuele projecten niet volledig vergoeden (waardoor de gemeenten ook het 'VRA'-deel van de inflatie moeten dragen)? 2) De middelen die jaarlijks beschikbaar zijn voor beheer en onderhoud van de rail infrastructuur bedragen ongeveer € 116 miljoen. Ook hier heeft de VRA te maken met de gestegen prijzen in 2022. Ook dit koopkrachtverlies heeft effect op het onderhoud van de railinfra. Bij gelijkblijvende middelen leveren we in een jaar tijd circa 10% in op onderhoud en mogelijk ook op veiligheid. Ook hier zou het goed zijn als scherper zicht komt op de afwegingen en keuzes die gemaakt worden.

Gemeente Amsterdam

Datum 6 september 2022 Pagina 3 van 4

3) U benoemt de inflatie en het onvoldoende kunnen afdekken hiervan middels indexering aan de inkomstenkant niet als top-risico. Gezien de grote gevolgen van de hoge inflatie voor zowel de projectenportefeuille als de onderhoudslasten lijkt het zeker zinvol om dit als top-risico te benoemen. b. Afnemende vraag en in stand houden netwerk 1) Wanneer het OV voorzieningenniveau in 2023 en 2024 op 90% wordt gehouden, hetzelfde niveau als nu, is er naar verwachting voor 2023 en 2024 tezamen € 65 miljoen nodig. Inmiddels heeft het rijk een regeling in de maak voor 2023. Hierdoor lijkt de problematiek voor 2023 beheersbaar. Voor 2024 moet er gezamenlijk met Rijk, vervoerders en aandeelhouders naar oplossingen gezocht worden om het aanbod van het OV acceptabel te houden. Er zit spanning tussen het (90%) in stand houden van het OV-aanbod en het gezond houden van de financiën van vervoerders en/of VRA, vooral in het geval mocht blijken dat de vraaguitval door COVID-19 in enige mate structureel is. Uit de begroting blijkt nog niet welke afweging gemaakt wordt in het geval de vraaguitval structureel is of langer duurt dan verwacht. c. Groeiende stad met gelijkblijvende dekking Anders dan bij gemeenten groeien de inkomsten van de VRA (Brede Doeluitkering) niet mee met het aantal inwoners van de regio. 1) Door de groei van de stad groeit het areaal.

Denk bijvoorbeeld aan het nu voorliggende besluit verlenging IJtram. Hoe kunnen – ook denkend aan de inflatie en de achterblijvende BDU – exploitatie en beheer & onderhoud gedekt worden? Bij een daling van uw ‘koopkracht per inwoner’ is de keuze tussen stad maken en stad zijn een belangrijke bestuurlijke afweging. Hierbij trekken we graag met u op. De kostenstijgingen door de extreem hoge inflatie (in de sector grond, weg en waterbouw) en door de groei van de stad/het areaal worden maar voor een klein deel gedekt door verhoging van de BDU-uitkering door het rijk. Deze situatie lijkt veel overigens veel op die in de begroting van de gemeente Amsterdam voor wat betreft mobiliteit. Een extra financieel risico voor de VRA is meerjarige vraaguitval in het OV in combinatie met de ambitie om het aanbod te handhaven. Het verder uit elkaar groeien van ambities/noden en financiële ruimte vraagt om het maken van keuzes. Die worden in de conceptbegroting nog niet (zichtbaar) gemaakt. Naast het voeren van een lobby richting het rijk, wil Amsterdam ook hier de komende periode graag zoveel mogelijk gezamenlijk met u optrekken om die noodzakelijk keuzes te maken. Hierbij zal het naar verwachting onvermijdelijk zijn om in voorbereiding zijnde investeringsprojecten of beleidsintensiveringen te schrappen. d.

Beleid 1) Voor de gemeente Amsterdam zijn 30 km/u in stedelijk gebied en de autoluwe stad beleidsmatig belangrijke punten het komende jaar. U besteedt in uw projecten hier ook aandacht aan. In de begroting echter nog niet. We hopen dat deze beleidsmatige speerpunten ook terugkomen in uw gewijzigde begroting. e. Nieuwe governance-structuur 1) De nieuwe structuur die sinds 2022 in werking is getreden maakt dat verantwoordelijkheden duidelijker zijn verdeeld en de efficiency binnen de ‘OV-driehoek’

Gemeente Amsterdam

Datum 6 september 2022 Pagina 4 van 4

verbetert. De invoering van de structuurverandering is grotendeels afgerond, maar er zijn nog enkele openstaande punten. We vragen om deze punten op te lossen bij de gewijzigde begroting, en voor zover dat niet mogelijk is, een lijstje op te nemen van deze restpunten inclusief de planning van de afronding. Een financieel belangrijk voorbeeld van deze restpunten betreft het onderhoud van het vervoersysteem. Over de kostenverdeling moeten nog definitief afspraken gemaakt worden tussen de Vervoerregio en Amsterdam. f. Risico’s en weerstandsvermogen 1) In de begroting 2023-2026 wordt een behoorlijke onderbouwing van de risico’s en het weerstandsvermogen gegeven. De monitoring van de toekomstige ontwikkeling van het weerstandsvermogen is vooral procesgericht op operationeel, tactisch en strategisch niveau. Het zou goed zijn om risicomanagement nog uit te breiden naar het beleidsniveau (visie en missie) en te kijken naar kansen hierbij. 2) De Vervoerregio is nu risicodragend opdrachtgever. In de begroting wordt een aantal van de hieraan verbonden risico’s (OV-Governance) ingeschaald als top 10 risico. Aangezien dit nieuw is voor de VRA hadden wij daarvoor ook aandacht verwacht bij uw beleidsdoelen.

Wat gaat u op dit onderdeel doen, wat is eind 2023 gerealiseerd en hoe gaan we dat meten? Bovenstaande punten laten zien dat we nog duidelijker keuzes moeten maken en zullen moeten prioriteren. De VRA werkt al met en aan een prioriteringssystematiek. Ook is er ambtelijk regelmatig overleg met Amsterdam over mogelijke prioriteringen. Wij roepen op om dit voort te zetten, zodat wij samen zo goed mogelijk kunnen komen tot de benodigde keuzes. Wij hopen u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd, en zien – waar van toepassing – uit naar uw reactie ten behoeve de behandeling van de begroting in de Regioraad. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Femke Halsema Burgemeester

Peter Teesink Gemeentesecretaris