Bijlage 1. Voortgangsrapportage '22 Programmaplan Amsterdamse inbreng in azc Willinklaan 2018-2022' .pdf

Programmaplan ‘Amsterdamse inbreng in azc Willinklaan 2018-2022’ Voortgangsrapportage over 2022

Inhoudsopgave

1. Inleiding…………………………………………………………………………………………….....................................................

Pagina 3

2. Voortgang 2022 programmaplan ‘Amsterdamse inbreng in azc Willinklaan 2018-2022’...……………………………………..

Pagina 5

2.1 Azc Willinklaan als onderdeel van de buurt………………………………………………………………………………………………..

Pagina 5

2.2 Samenwerking COA en gemeente Amsterdam………………………………………………………………………………………….

Pagina 5

2.3 Veiligheid op het azc……………………………………………………………………………………………………………………………

Pagina 6

2.4 Vroege start op werk, opleiding en participatie………………………………………………………………………………………….

Pagina 6

2.5 De (psychosociale) gezondheid van azc-bewoners……………..………………………………………………………………………

Pagina 7

2.6 Extra inzet op en aandacht voor kwetsbare bewoners: kinderen en de lhbtiq+-gemeenschap..................................

Pagina 8

3. Vooruitblik 2023 en verder…………………………………………………………………………………………………………………….

Pagina 11

Bijlage. Amsterdamse inzet noodopvanglocaties COA in de gemeente……………………………………………………………….

Pagina 12

|2

1. Inleiding Jaarlijkse voortgangsrapportages azc Willinklaan Begin februari 2018 opende het Amsterdamse asielzoekerscentrum (azc) aan de Willinklaan de deuren voor bewoners. Voor deze locatie is, naast een bestuursovereenkomst afgesloten tussen het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) en de gemeente Amsterdam, het programmaplan ‘Amsterdamse inbreng in azc Willinklaan 2018-2022’ opgesteld. In dit programmaplan zijn afspraken gemaakt over de begeleiding van azc-bewoners, met als doel om al een ‘vroege start’ van participatie en inburgering te bevorderen.

Aanvullend hierop is vanuit de Amsterdamse inzet besloten dat alle azc-kinderen van 2,5-4 jaar ook deelnemen aan de voorschool. ◼ Gespecialiseerd Ouder- en Kindteam (OKT): het OKT wordt onder andere ingezet voor het uitvoeren van diverse trainingen en voorlichtingen voor alle ouders en kinderen van het azc. ◼ Veiligheid: Het bieden van een veilige opvang, in het bijzonder voor lhbtiq+bewoners in het azc.

Thema’s 2018-2022 Om deze ‘vroege start’ in goede banen te leiden, worden azc-bewoners vanaf aankomst in het azc meegenomen in het reguliere aanbod aan dagbestedingen in het azc . Daarnaast hebben zij ook direct toegang tot de sociale basis(voorzieningen) in staddeel Nieuw-West. De gezamenlijke intentie is dat op deze wijze azc-bewoners eerder in aanraking komen met de Amsterdamse samenleving waardoor ze sneller kunnen integreren. Daarnaast geldt dat inburgering ook een belangrijk element is van de ‘vroege start’. Vanuit de Amsterdamse aanpak statushouders krijgen statushouders in het azc intensieve begeleiding bij hun inburgeringstraject. De Wet inburgering 2021 schrijft voor: begin, waar mogelijk, zo vroeg mogelijk met inburgering, het liefst vanuit het azc. Het is nu de standaard werkwijze in de Amsterdamse aanpak statushouders, om kennis te maken met alle aan Amsterdam gekoppelde statushouders op alle azc's door het land, om te kijken of hij of zij kan starten met inburgering. Deze extra inzet op de ‘vroege start’ van asielzoekers en statushouders in Amsterdam vanuit het COA en de gemeente Amsterdam is vastgelegd in het programmaplan ‘Amsterdamse inbreng in azc Willinklaan 2018-2022’ . Het aanbod van de Amsterdamse inzet in het azc betreft onder andere: ◼

◼

Werk, opleiding en participatie: vanuit de Amsterdamse aanpak worden Amsterdamse statushouders zo vroeg mogelijk, dus al startend in het azc, begeleid bij hun inburgeringsplicht, het leren van Nederlands en waar mogelijk begeleid naar scholing of werk. Onderwijs: bij wet is bepaald dat alle kinderen van 5 tot 18 jaar die wonen in het azc onderwijs volgen.

Het COA en de gemeente hebben in het programmaplan gezamenlijke thema’s bepaald waarop wordt samengewerkt en waar nodig verdiept: ◼ Het azc als onderdeel van de buurt ◼ Samenwerking COA en gemeente Amsterdam ◼ Vroege start met inburgering, werk, opleiding en participatie ◼ Extra inzet en aandacht voor kwetsbare bewoners ◼ Het thema sport is sinds 2022 ondergebracht onder het programma #Meedoen van het COA

Voortgangsrapportage 2022 Bij vaststelling van de bestuursovereenkomst tussen het COA en de gemeente Amsterdam is toegezegd jaarlijks aan de Amsterdamse gemeenteraad te rapporteren op de voortgang van de activiteiten uit het programmaplan ‘Amsterdamse inbreng in azc Willinklaan 2018-2022’. Deze rapportage geeft de voortgang weer van de samenwerking op de eerdergenoemde thema’s in 2022. Na dit inleidende hoofdstuk leest u per paragraaf over een van de thema’s van de Amsterdamse inbreng in azc Willinklaan in 2022. Voor deze editie van de voortgangsrapportage is ook aan de klankbordgroep vluchtelingen Amsterdam gevraagd hoe zij naar azc Willinklaan kijken. Hun input op basis van een sessie van de klankbordgroep en twee semigestructureerde, individuele interviews is waar aansluitend als vignet opgenomen in deze rapportage. 1 Als bijlage bij deze voortgangsrapportage vindt u ten slotte een terugblik op de inzet op het gebied van welzijn in de noodopvanglocaties MEA, Westerhoofd en A&O hostel die in 2022 hun deuren openden, of hun opvangcapaciteit flink opgeschaald hebben vanwege de landelijke opvangcrisis.

|3

1. Inleiding

47%

49%

48%

51%

53%

53%

56%

49%

April

Mei

Juni

43%

46%

47%

48%

51%

54%

53%

52%

49%

December

47%

November

52%

Oktober

51%

49%

44%

51%

Maart

80%

September

90%

Februari

Demografische kenmerken bewoners azc Willinklaan 2022 In 2022 had azc Willinklaan gemiddeld 460 bewoners. De toename van het aantal bewoners van het azc aan het eind van de zomer, weerspiegelt de oplevering van de aanvullende opvangcapaciteit die op de locatie is bijgeplaatst in de zomer van 2022. Gemiddeld is 38% van de bewoners vrouw en woonden er zo’n 82 kinderen in het azc. Deze verhoudingen zijn vergelijkbaar met voorgaande jaren in azc Willinklaan. 1 De meest voorkomende landen van herkomst van de bewoners van azc Willinklaan zijn Syrië (20%), Iran (12%) en Eritrea (9%). Dit komt overeen met het beeld in voorgaande jaren in azc Willinklaan. De bewoners van azc Willinklaan waren in 2022 in meer dan de helft van de gevallen (52%) statushouders.2

Figuur 2. Verhouding statushouders/niet-statushouders azc Willinklaan per maand - 2022 100%

Januari

Een roerig jaar In vergelijking met voorgaande jaren was 2022 een roerig jaar voor azc Willinklaan. De explosieve groei van het COA in en om Amsterdam en de snelle bemensing daarvan door medewerkers vanuit azc Willinklaan – lange tijd de enige opvanglocatie van het COA in de metropoolregio – heeft een sterke wissel getrokken. De groei van het COA in de regio Amsterdam ging sneller dan de werving van het benodigde personeel. Daarnaast is er in de zomer ook extra noodopvang voor zo’n 200 bewoners bijgekomen in azc Willinklaan zélf.

70% 60% 50% 40% 30%

57%

20% 10%

633

634

635

Statushouder

500

Augustus

700 600

Juli

0%

Figuur 1. Aantal bewoners azc Willinklaan per maand - 2022

Niet-statushouder

473 418

412

405

400

402

389

369

378

371

De uitbreiding van de opvangcapaciteit in azc Willinklaan heeft indruk gemaakt op bewoners van het azc die ook lid zijn van de klankbordgroep vluchtelingen. Zij geven aan dat de sfeer onderling te lijden heeft gehad onder de snelle uitbreiding. Ook het punt dat de uitbreiding van de opvangcapaciteit sneller ging dan de werving van benodigd personeel, was merkbaar.

300 200 100 0 Januari

Maart

Mei

Juli

September

November

1 Zie voorgaande edities van de voortgangsrapportage Programmaplan 'Amsterdamse inbreng in azc Willinklaan 2018-2022‘

2 Voor deze data is geen vergelijking mogelijk met voorgaande jaren, omdat de informatie over deze verhoudingen sinds 2022 onderdeel is van de managementrapportages die COA deelt met de gemeente Amsterdam.

|4

2. Voortgang programmaplan ‘Amsterdamse inbreng in azc Willinklaan 2018-2022’ 2.1 Azc Willinklaan als onderdeel van de buurt Dit thema is gevat in de volgende ambities: ◼ Betere en eerder bekendheid met de basisvoorzieningen bij bewoners in het azc ◼ Het toegankelijk maken van initiatieven door de buurt aan de bewoners van het azc Betere en eerdere bekendheid met basisvoorzieningen bij bewoners in het azc en toegankelijkheid initiatieven van en voor de buurt In het kader van de ‘Vroege Start’ hebben de bewoners van het azc Willinklaan toegang tot de sociale basis(voorzieningen) in staddeel Nieuw-West. Er werden in 2022 diverse activiteiten georganiseerd voor en door bewoners van het azc. Het gaat dan bijvoorbeeld om activiteiten gericht op de kinderen door Stichting De Vrolijkheid(inzet door het COA), creatieve activiteiten onder leiding van Vrouwen in het azc en Stichting Gave of sportieve activiteiten door Team Up. Daarnaast wordt laagdrempelige ontmoeting gestimuleerd met organisaties die zich op een specifieke doelgroep richten, zoals het lgbtq+-café van actieve bewoners van Nieuw-West samen met Stichting Vooruit. Er is regelmatig evaluatie tussen informele en formele partners rondom de activiteiten en behoeftes. Daarop acteert de opbouwwerker. 5 Coffee Connect’ 5 Coffee Connect is de ontmoetingsruimte bij azc Willinklaan voor azc- en buurtbewoners.

In 2021 is het beheer opgezet: een groep vrijwilligers zet zich in voor het borgen van ‘5 Coffee Connect’. Het gaat om zowel bewoners van het azc als andere buurtbewoners. De afgelopen jaren verzorgde Eigenwijks het programmatisch beheer van Cafe5, waar uiteenlopende activiteiten werden geprogrammeerd. De gemeente besloot in 2021 om de inzet van Eigenwijks per 1-1-2022 te beëindigen, als gevolg van beperkt beschikbare middelen. Medio 2022 draaide de gemeente dit besluit echter terug omdat het aantal azc-bewoners toen groeide van 500 naar 700 bewoners. Eigenwijks ontving daarom in 2022 alsnog middelen voor het organiseren van het programmatisch beheer van Cafe5.

De activiteiten die voor bewoners worden aangeboden, richten zich op ontmoeting, ontspanning, sport en spel. Sommige bewoners geven echter aan dat zij het lastig vinden de nut van dit type activiteiten in te zien. Zij geven aan dat hun voorkeur uit zou gaan naar meer inzet op Nederlandse taalvaardigheid, juist voor bewoners die (nog )niet met de Nederlandse taal kunnen starten via een inburgeringstraject.

2.2 Samenwerking COA/Gemeente Amsterdam In vergelijking met voorgaande jaren, was het een roerig jaar voor azc Willinklaan. De explosieve groei van het COA in-en-om Amsterdam en de snelle bemensing vanuit azc Willinklaan – lange tijd de enige opvanglocatie van het COA in de metropoolregio – heeft een sterke wissel getrokken. Ook voor de gemeente Amsterdam was dit uiteraard een grote opgave, waardoor de samenwerking op lokaal niveau minder intensief was dan gebruikelijk. Daarnaast werden pas in maart 2022 de laatste coronamaatregelen versoepeld. De heropening van alle activiteiten in het azc is vergelijkbaar met de inspanning na de opening in 2018, maar de focus van het COA was vooral opvangcapaciteit en voorkomen dat er mensen in het gras voor Ter Apel moesten overnachten. Helaas is dit laatste uiteindelijk toch gebeurd. Door de focus op opvangcapaciteit en wisselingen in personeel hebben samenwerkingspartners weinig aandacht gekregen of steeds wisselende contactpersonen vanuit het COA. De samenwerkingspartners hebben weer een vast contactpersoon en ook de structurele overleggen met de gemeente Amsterdam zijn weer gestart.

|5

2. Voortgang programmaplan ‘Amsterdamse inbreng in azc Willinklaan 2018-2022’ 2.3 Veiligheid op het azc Een keer in de vier weken is er een veiligheidsoverleg met de locatiemanager van het azc, politie en de projectleider veiligheid van de gemeente. Ernstige incidenten worden meteen gemeld via de piketlijn van Openbare Orde en Veiligheid (OOV) en aan de deelnemers van het veiligheidsoverleg. In 2022 werden regelmatig bewoners van noodopvanglocaties die daar overlast veroorzaakten, overgeplaatst naar reguliere azc’s, waaronder azc Willinklaan. Er is door het COA een speciaal ambulant ondersteuningsteam opgezet om het azcpersoneel te ondersteunen in de begeleiding van deze bewoners. De nieuw gebouwde aanvullende opvangcapaciteit van het azc bleek ook aantrekkelijk voor mensen zonder opvang in Amsterdam om ‘s nachts ongeautoriseerd te verblijven. Dit ongeautoriseerde bezoek is inmiddels onder controle. Ook het stadsdeel en de politie (h)erkennen dat wegens de uitbreiding en veranderende samenstelling van de bewoners op azc Willinklaan, er meer spanningen zijn geweest dan voorgaande jaren.

2.4 Vroege start op werk, opleiding en participatie Achtergrond aanpak vroege start Amsterdam heeft de ambitie statushouders zo vroeg mogelijk te begeleiden richting inburgering en participatie. Dit is in lijn met de nieuwe inburgeringswet (wi2021), per 1 januari 2022 van kracht, die beoogt om de inburgering zo vroeg mogelijk te starten en geeft gemeenten direct na koppeling van een statushouder aan de gemeente een regierol. Sinds 2016 werkt Amsterdam nauw samen met COA om statushouders die in en rondom opvangcentra in Amsterdam verblijven, vroeg te laten starten met participeren en inburgeren. Amsterdam wil graag dat statushouders die aan Amsterdam gekoppeld zijn, in opvangcentra in de regio worden opgevangen zodat begeleiding eenvoudiger wordt. De gemeente Amsterdam experimenteerde van november 2021 tot maart 2022 met een intensievere begeleiding in een nog vroeger stadium én met het bieden van dienstverlening op azc’s buiten Amsterdam. Onderzoeksbureau Significant Public heeft deze pilot geëvalueerd. De belangrijkste bevindingen uit het

evaluatieonderzoek zijn: ◼

◼

◼

◼

◼

◼

Een vroege start van de klantbegeleider van de gemeente vanuit een azc geeft statushouders perspectief en levert hen tijdwinst op. Vroeg starten is ook voor statushouders in een azc op afstand mogelijk, maar er zijn wel meer belemmeringen zoals de reisafstand, reiskosten, kinderopvang en faciliteiten om op afstand te kunnen deelnemen aan trajecten. Voor sommige statushouders vormen de leefomstandigheden in een azc een drempel om te starten met een inburgeringstraject. Een vroege start van de gemeente vraagt om flexibele inzet van de voorinburgering van het COA. Een vroege start van de gemeente vraagt om afstemming tussen de klantbegeleider van de gemeente en de casemanager van COA, voor een integraal beeld van de statushouder. Studio Noodzaak heeft hiernaast in opdracht van de gemeente een korte documentaire gemaakt over de aanpak vroege start.

De lessen uit de pilot hebben we meegenomen in de doorontwikkeling van onze vroege start aanpak onder het nieuwe inburgeringsstelsel. Achterstand huisvesting Door het enorme tekort aan beschikbare sociale huurwoningen in Amsterdam heeft de gemeente een achterstand opgelopen op de taakstelling voor de huisvesting van statushouders. In combinatie met de verdubbeling van de taakstelling voor is het huisvesten van statushouders een complexe opgave. De gemiddelde wachttijd voor een woning voor statushouders is in Amsterdam opgelopen tot 1,5 jaar vanaf verkrijgen verblijfsvergunning. De meerderheid van de Amsterdamse statushouders onder de nieuwe inburgeringswet verblijft daarom nog op het azc. De impact van de lange wachttijden op statushouders is groot. Dit verhoogt de urgentie om de gemeentelijke begeleiding bij de inburgering, werk en opleiding al te laten starten vanuit het azc.

|6

2. Voortgang programmaplan ‘Amsterdamse inbreng in azc Willinklaan 2018-2022’ Aanpak vroege start sinds Wet Inburgering ‘21 Formeel start de gemeentelijke verantwoordelijkheid voor de inburgering als de statushouder wordt gehuisvest in een woning in de gemeente. Amsterdam doet een extra stap naar voren en probeert statushouders met de aanpak vroege start te bereiken en vanuit het azc al te laten starten met inburgeren en participeren. Dit is echter geen eenvoudige opgave omdat: ◼ ◼

◼

◼

Statushouders niet verplicht zijn te starten met de inburgering vanuit het azc. De omstandigheden in het azc (woonsituatie, gebrek aan studieruimtes en goede wifi, mentale en fysieke belemmeringen) niet bevorderlijk zijn voor een goede start van de inburgering: een azc is geen passende leeromgeving. De toewijzing van statushouders aan gemeenten niet constant is: vanwege de achterstand in de toewijzing van inburgeraars heeft de gemeente te maken met pieken in de toewijzingen en niet met gelijkmatige instroom. De reisafstand en een gebrek aan reiskostenvergoeding en kinderopvang bemoeilijken een vroege start van de inburgering.

2.5 De (psychosociale) gezondheid van azc-bewoners In 2022 zijn er vanuit de Amsterdamse GGD 12 sessies voor voorlichting over algemene gezondheidszorg georganiseerd in azc Willinklaan. Deze voorlichtingsbijeenkomsten worden georganiseerd door peer educators die getraind zijn in gezondheidszorg en die sessies geven in de taal van de deelnemers. Met deze voorlichting zijn zo’n 120 bewoners van het azc bereikt.

Bewoners van azc Willinklaan en andere leden van de klankbordgroep vluchtelingen die over het onderwerp hun input hebben gegeven, zeggen dat zij zich regelmatig zorgen maken over de mentale gezondheid van medebewoners. Zij merken dan vooral dat medebewoners lusteloos zijn of weinig hun kamer verlaten.

Onderscheid tussen aanpak vroege start voor Amsterdam en regio en aanpak vroege start azc’s elders Niet alle statushouders die onder de Amsterdamse taakstelling vallen, worden opgevangen in een opvangcentrum in Amsterdam. Een deel van de statushouders verblijft in opvangcentra buiten Amsterdam (van opvanglocaties in Maastricht tot aan Luttelgeest). We maken een onderscheid tussen de aanpak vroege start voor statushouders in opvangcentra in Amsterdam of de regio (Almere en Zaandam) en de aanpak voor statushouders in opvangcentra elders in het land. We blijven bij COA bepleiten dat Amsterdamse statushouders zo veel mogelijk in of rondom Amsterdam worden opgevangen.

|7

2. Voortgang programmaplan ‘Amsterdamse inbreng in azc Willinklaan 2018-2022’ 2.6 Extra inzet op en aandacht voor kwetsbare bewoners: kinderen en de lhbtiq+-gemeenschap Dit thema streeft de volgende ambities na: ◼ Samenwerking tussen leerplicht en het COA voor aansluiting bij het regulier aanbod m.b.t. schooluitval bij asielzoekers ◼ Inzet OKT op locatie bij het azc; ◼ Bieden van een veilige opvanglocatie voor de lhbtiq+-gemeenschap Het OKT (Ouder-Kind-Team) was in 2022 fysiek aanwezig op het azc. Door de uitbreiding van de opvangcapaciteit van azc Willinklaan in de zomer van 2022, werd ook van het team van het OKT veel gevraagd. Veel van de nieuwe bewoners van het azc waren gezinnen met jonge kinderen. Daarnaast zijn in 2022 diverse COA-noodopvanglocaties geopend. Hiervoor heeft het OKT ook onderzocht hoe zij bewoners van deze noodopvanglocaties konden ondersteunen. De OKTmedewerkers hadden in 2022 66 dossiers openstaan waarbij het inschrijfadres azc Willinklaan was. Binnen het azc wordt er samengewerkt met diverse partijen, te weten: GZA, COA, VWN en de jeugdgezondheidszorg. De onderlinge sfeer is zeer goed te noemen.

Het type vragen dat het OKT van azc-bewoners krijgt, zijn vanuit de ouders vragen over: ◼ Schoolinschrijvingen: door de wachtlijsten en het feit dat ouders niet altijd weten hoelang zij op de locatie mogen blijven, wordt de inschrijving niet altijd op tijd gestart. Dit zorgt voor de nodige stress bij de ouders. Verminderde eetlust: dit manifesteert zich in het feit dat sommige kinderen/tieners weigeren te eten, anderen geven aan dat zij veel dingen niet lusten, of heel traag eten. ◼ Stress: veel jongeren ervaren veel stress en voelen zich eenzaam. Hierdoor zijn ze vaak op hun qui-vive en zijn prikkelbaar en raken snel geïrriteerd. Slaapproblemen: kinderen/tieners die weigeren op tijd naar bed te gaan en/of moeilijk in slaap vallen.

◼

◼

◼

Sociaal isolement/eenzaamheid: ouders klagen over het feit dat hun kinderen geen contact hebben met andere kinderen in de buurt. Verder signaleert het OKT dat er relatief weinig activiteiten zijn voor de jeugd in het azc. Hierdoor raken de kinderen geïsoleerd en zijn vaak te vinden op de telefoon en/of tablet. Het OKT krijgt ook vragen over vrije tijdsbesteding (sporten), aanvragen van een fiets/laptop, kleding en/of dagbesteding. Dit laatste punt geldt voor de ouders die op zoek zijn naar een geschikte plek voor hun kind met een beperking.

Het OKT voert structureel overleg met scholen en sluiten aan bij Zorg Binnen Onderwijs (zbo) van de Vlugtschool. Vanuit de scholen gaan de vragen vooral over: ◼ ◼ ◼

◼

Kinderen die in de klas in slaap vallen kinderen die minder gemotiveerd zijn of concentratieproblemen hebben, kinderen die zonder toezicht naar school gaan of vaak te laat gebracht of opgehaald worden, kinderen met afwijkend gedrag, grensoverschrijdend gedrag en ontwikkelingsachterstanden.

Vanuit het COA krijgt het OKT vooral vragen over: ◼ Kinderen zonder toezicht (alleen op het plein rondlopen, dagen achter elkaar alleen achterblijven terwijl de ouder elders overnacht), ◼ Relatieproblemen/echtscheidingen en de gevolgen hiervan voor de kinderen; ◼ Signalen van mogelijke kindermishandeling. Ten slotte krijgt het OKT ook vragen vanuit GZA die specifiek betrekking hebben op de kinderen in het azc. Het gaat dan om vragen over: ◼ Verminderde zelfredzaamheid ouders; ◼ (onder)voeding kinderen: lichamelijke klachten die te maken hebben met eetgewoontes, dagelijkse routine, bewegen en leefstijl, zindelijkheid; ◼ Ouders/kinderen met symptomen van vermoeidheid, angst, stress en trauma’s; |8 ◼ Kinderen met hechtingsproblematiek.

2. Voortgang programmaplan ‘Amsterdamse inbreng in azc Willinklaan 2018-2022’ Preventief aanbod OKT In 2022 heeft het OKT 3 bijeenkomsten georganiseerd voor ouders samen met Taalschool de Vlugt. Daarnaast is er wekelijks vrije inloop waar het OKT gesprekken voert met ouders over opvoeden in/tussen twee culturen. Ten slotte doet het OKT ook huisbezoeken; vaak alleen, soms in samenwerking met COAmedewerkers. Knelpunten die het OKT signaleert ◼ Plaatsing kinderen op school; ◼ Wachtlijsten specialistische hulp; ◼ Toename 17,5 jarigen op het azc Willinklaan; ◼ Weinig activiteiten op het azc; ◼ Ondersteuningsvragen vanuit andere opvanglocaties. De mogelijkheden om de knelpunten die het OKT signaleert, op te pakken door de gemeente Amsterdam, worden op dit moment in een ambtelijke werkgroep onderzocht. Onderwijs In 2022 werden we geconfronteerd met een onverwachte toename van nieuwkomers in de stad. Naast de uitbereiding van het aantal opvanglocaties van het COA, werden in Amsterdam ook Oekraïense ontheemden opgevangen en nam de arbeidsmigratie weer toe ten opzichte van de voorgaande coronajaren. Alle kinderen van 5 t/m 17 jaar in Nederland hebben recht op onderwijs, zo ook de kinderen van bovengenoemde groepen. De meesten van hen gaan naar nieuwkomersonderwijs om in een jaar (po) of twee jaar (vo) voldoende Nederlands te leren en in het reguliere onderwijs in te stromen.

onderwijs voor vluchtelingen meer over de stad verspreid. Waar er voor de kinderen van de Willinklaan duidelijke afspraken zijn met de Burgemeester de Vlugtschool en het Mundus College, waren die er voor andere opvanglocaties niet. Dit leverde de volgende uitdagingen op: ◼

◼

◼

De medewerkers van de opvanglocaties waren onvoldoende bekend met de Amsterdamse onderwijssituatie, de werkwijze en de mogelijkheden. Hierdoor waren de verwachtingen en verantwoordelijkheden onduidelijk. De scholen en gemeente hadden onvoldoende zicht op de leerlingen in de stad/op locatie en konden daardoor niet altijd adequaat reageren op instroom. Door de toename van het aantal nieuwkomers is het aanbod van nieuwkomersonderwijs is in een jaar tijd bijna verdubbeld. In het primair onderwijs van ongeveer 600 plekken aan het begin van 2022 naar 1000 aan het eind van 2022 en in het voortgezet onderwijs van ongeveer 850 naar 1350. Deze opschaling was niet makkelijk vanwege het lerarentekort en het gebrek aan onderwijshuisvesting. Kinderen hebben daarom langer dan gebruikelijk en gewenst moeten wachten op onderwijs.

In de loop van 2022 is de situatie voor de kinderen minder chaotisch geworden en konden er met de verschillende opvanglocaties (COA en opvanglocaties voor ontheemden uit Oekraïne) afspraken gemaakt worden over toeleiding naar school en de inzet van leerplicht. Voor het primair onderwijs zijn sinds december 2022 twee kwartiermakers ingezet door de schoolbesturen die actief contact onderhouden met de opvanglocaties. Zij bellen wekelijk en plaatsen kinderen direct op de Taalschool in Amsterdam Noord, of de Louis Bouwmeester in Nieuw-West. De kinderen blijven op die scholen tot er plek is in het reguliere nieuwkomersonderwijs.

|9

2. Voortgang programmaplan ‘Amsterdamse inbreng in azc Willinklaan 2018-2022’ Een veilige opvanglocatie voor de lhbtiq+-gemeenschap Azc Willinklaan geldt binnen het COA als een zogenaamde ‘regenbooglocatie’. De regenboogvlag hangt altijd uit, er zijn regelmatig activiteiten, of aansluiting bij activiteiten elders, gericht op de lhbtiq+ bewoners van het azc. Er worden ook in het kader van de Amsterdam Pride activiteiten georganiseerd op het azc. Activiteiten zoals het LHBT-café zijn onderdeel van het werken aan zichtbaarheid/sociale acceptatie van de lhbtiq+-gemeenschap op het azc. Dit gebeurt door het permanent hijsen van de regenboogvlag en activiteiten als het LHBT-café, maar ook door de inzet van aandachtsfunctionarissen en de rol van de locatiemanager van azc Willinklaan om een lhbtiq+-vriendelijk klimaat neer te zetten. Daarnaast is er regelmatig contact tussen het Trans-Huis en de transbewoners en lhbtiq+-vertrouwenspersonen van het azc. Voorlichting en preventie Er is in 2022 26 keer voorlichting gegeven of overlegd met verschillende instanties over het werk van Veilige Haven2. Op 10 mei heeft Veilige Haven voorlichting gegeven tijdens de voorlichtingsmiddag op azc Willinklaan. Het merendeel van de trans personen in de COA-opvang en andere noodopvang voor vluchtelingen van de gemeente heeft binnen een maand een kennismakingsafspraak met team Trans-Huis of Veilige Haven.

Statushouders en ontheemden uit Oekraïne kunnen ook gebruik maken van het aanbod Transzwemmen.

Ten slotte zijn twee weerbaarheidstrainingen aan trans personen aangeboden in samenwerking met COC Amsterdam/ Trans United en nog eens twee aan de bredere lhbtiq+groep via het Wereldcafé door middel van een cocktailevent.

2 Veilige Haven verzorgt informatievoorziening en een ontmoetingsplek voor lhbtiq+-jongeren in multicultureel Amsterdam. Het team van Veilige Haven bestaat uit maatschappelijk werkers die dezelfde

achtergrond hebben.

| 10

3. Vooruitblik 2023 en verder 5 Coffee Connect en activiteiten in azc Willinklaan Stadsdeel Nieuw-West was in januari 2023 met Eigenwijks in gesprek over het continueren van hun inzet in 2023. Op 7 februari 2023 verscheen een artikel in Het Parool dat er een gevangenissfeer zou heersen op azc Willinklaan. Eigenwijks gaf in het artikel aan dat de ontmoetingsruimte/ koffiebar “Cafe5” van het azc per 1 februari 2023 gesloten werd, waardoor asielzoekers van de buitenwereld zijn afgesloten en activiteiten als taalles en activiteiten t.b.v. de lhbtiq+-groep zijn geschrapt. Navraag bij het COA gaf een ander beeld van de situatie op de Willinklaan. Sinds de uitbreiding en de toename van noodopvanglocaties in de stad was het onrustiger op de locatie Willinklaan. De sfeer stond onder druk. Dit hing samen met onderbezetting bij het personeel. Lastige bewoners die niet in de noodopvang opgevangen kunnen worden, worden deels overgeplaatst naar reguliere azc’s, waaronder azc Willinklaan. Er is door het COA een speciaal ambulant ondersteuningsteam op azc Willinklaan ingezet om het personeel te ondersteunen in het begeleiden van lastige bewoners. Stadsdeel en politie erkennen en herkennen dat er wegens de uitbreiding en samenstelling van bewoners meer spanningen zijn geweest op het azc. En herkennen daarmee ook de spanningen die Eigenwijks ervaart binnen Cafe5.

Zij herkennen echter niet dat er sprake was van een acuut onveilige situatie. Tijdens het regulier veiligheidsoverleg met het COA, gemeente en politie wordt de situatie zoals gebruikelijk is, gemonitord. De onrust komt vooral voort uit de jarenlange asielprocedures, en vertragingen bij de IND. Daarnaast wonen er veel statushouders op het azc die in de wachtstand staan voor een passende woning. De onrust heeft zich begin 2023 geuit in een demonstratie. Wat betreft de dagbestedingsactiviteiten op azc Willinklaan is het COA, naast het organiseren van bed, bad en brood, ook verantwoordelijk voor het organiseren van dagbestedingsactiviteiten voor de bewoners op het azc. Echter, met de uitbreiding van het azc heeft het COA zich alleen kunnen focussen op de bed-, bad- en broodfunctie. Inmiddels is de rust wedergekeerd en kunnen zij zich weer focussen op de activiteiten.

COA organiseert uiteenlopende activiteiten binnen diverse ruimtes van het azc. COA geeft aan dat de COA-programmering los staat van de programmering binnen Cafe5. Besloten is om het gesprek met Eigenwijks medio maart 2023 te hervatten. Eigenwijks heeft aangegeven dat zij bereid zijn om het programmatisch beheer van Cafe5 te hervatten, op voorwaarde dat de toegangsdeur van Cafe5 wordt aangepast en COA nadere maatregelen neemt om de veiligheid van de beheerders van Cafe5 te waarborgen. Op 30 maart 2023 heeft het stadsdeel COA groen licht gegeven om hiermee te starten. COA heeft gevraagd of zij ook samenwerking met de Refugee Company mogen zoeken voor het bieden van activiteiten. Het stadsdeel heeft aangegeven hiertegen geen bezwaar te hebben. De komende periode zal het stadsdeel het overleg met COA en Eigenwijks continueren en het streven is om de inzet van Eigenwijks binnen Cafe5 zo spoedig mogelijk te hervatten. Onderwijs Leerplicht, Mundus, Nidos en COA Willinklaan hebben in het voorjaar van 2023 de onderlinge werkafspraken verbeterd. Er zijn nu duidelijke werkafspraken tussen school en COA gemaakt over wanneer er sprake is van verzuim: ◼ Er zijn overzichten met COA-contactpersonen gecommuniceerd, zodat school hen als eerste aanspreekpunt kan benaderen bij verzuim.

◼ Als er sprake is van vermoedelijk aanhoudend ongeoorloofd verzuim van een jongere die wel op de locatie verblijft, meldt school in DUO met de contactgegevens van verzorger/voogd. Op basis daarvan kan de leerplichtambtenaar effectief oproepen en het onderzoek starten naar de reden van het verzuim. De samenwerking Leerplicht-COA is dus indirect. Doorontwikkeling voortgangsrapportages COA-opvanglocaties Het Programma Migratie, Asiel en Ongedocumenteerden (M,A &O) ontwikkelt op dit moment een programmaplan dat toegepast kan worden op alle opvanglocaties van COA binnen de gemeente. De volgende voortgangsrapportage zal dan ook een rapportage betreffen over alle opvanglocaties in de gemeente van dat jaar, in plaats van (hoofdzakelijk) alleen azc Willinklaan. | 11

Bijlage: Amsterdamse inzet COA-noodopvanglocaties Gezien de landelijke opvangcrisis is in aanvulling op azc Willinklaan de opvangcapaciteit voor asielzoekers in de gemeente Amsterdam in 2022 flink uitgebreid. Drie noodopvanglocaties zijn het grootste deel van 2022 ook in gebruik geweest: A&O Hostel in stadsdeel Zuidoost, het Marine Etablissement Amsterdam in stadsdeel Centrum en de opvanglocatie op de MS Galaxy aan de kade bij het Westerhoofd (Westelijk Havengebied). Hieronder wordt toegelicht welke inzet de gemeente Amsterdam op deze noodopvanglocaties heeft ingezet in 2022 (naast de wettelijke verplichting de kinderen van onderwijs te voorzien). A&O hostel Sinds het begin van 2022 wordt A&O hostel aan de Hogehilweg in Zuidoost door het COA gebruikt als noodopvanglocatie. De totale opvangcapaciteit van deze locatie bedraagt 900 plekken. Op deze locatie is de sociale programmering ten behoeve van hetA&O Hostel en de amv’s die in 2022 op de Tafelbergweg werden opgevangen, opgestart en deze wordt gecontinueerd in 2023. Met name op het gebied van sport- en cultuurstimulering worden er verschillende activiteiten georganiseerd, waaronder basketbal, voetbal, zwemlessen en muziekactiviteiten. Op het A&O Hostel is een kindvriendelijke ruimte nog steeds operationeel, waaraan vrijwilligers van Venzo een bijdrage leveren.

Marine etablissement Amsterdam (MEA) Een kazerne behorend bij het Marine Etablissement Amsterdam (MEA) werd sinds mei 2022 door het COA ingezet als noodopvanglocatie met een capaciteit van 260 plekken. In 2022 zijn door Sciandri en Dock jongerenwerk op de locatie MEA taallessen en uiteenlopende sport en spel en kinderactiviteiten georganiseerd. Daarnaast organiseerde Open Embassy een periodiek terugkerende kookactiviteit. Deze noodopvanglocatie is per 1 april 2023 gesloten.

Westerhoofd Sinds september 2022 is het schip de MS Galaxy gelegen aan de kade van het Westerhoofd in het Westelijk Havengebied door het COA ingezet als tijdelijke noodvoorziening. De initiële capaciteit van deze opvanglocatie was 1 000 plekken, maar is sinds maart dit jaar uitgebreid naar 1 500 plekken.

Dock komt wekelijks met een bus waarin onder andere meidenactiviteiten worden geboden. Dock organiseert activiteiten op het schip en verwijst jongeren daarnaast in toenemende mate naar het sport- en cultuuraanbod in de wijk. Daarnaast is Boost gevraagd om hun aanbod breder bekend te maken op de COAopvanglocaties. Ook is Boost gevraagd om de taallessen en een Open Leercentrum binnen Boost verder uit te breiden ten behoeve van het azc- en noodopvangbewoners in de stad. Boost komt op korte termijn met een voorstel. Verder kunnen bewoners van de Galaxy binnen stadsdelen West en Nieuw-West gebruik maken van de activiteiten in de Huizen van de Wijk. Daarnaast kunnen zij 3 dagdelen per week Nederlands oefenen op computers van het Open Leercentrum in het Huis van de Wijk de Mansvelt en in de OBA in Westerpark (een vrijwilligersgestuurd initiatief). Veel asielzoekers hebben het Open Leercentrum gevonden in stadsdeel West en maken goed gebruik van deze voorziening. Regelmatig moeten er asielzoekers worden teleurgesteld bij het OLC in het Huis van de Wijk Mansvelt wegens plaatsgebrek. Bewoners van de Galaxy nemen ook deel aan taallessen bij Road of Hope en aan taallessen in Huis van de wijk de Honingraad in Nieuw-West. Combiwel buurtwerk organiseert ook een aantal taalcafés in Huis van de Wijk Mansvelt.

Met de actiegroep Wij Maken Plek Amsterdam verkennen we de mogelijkheden om binnen hun netwerk vrijwilligers te werven voor het bieden van nog meer taallessen in het Huis van de Wijk de Mansvelt. In 2023 wordt het sport- en spelaanbod en het jongerenwerk uitgevoerd door Dock gecontinueerd op deze locatie.

| 12