Bijlage 1 Verkenning van Kansen De Kleine Wereld.pdf

Verkenning van de kansen voor De Kleine Wereld Concept principenota De Kleine Wereld

conceptversie 14 september 2021

Opgedragen aan Engelien Hengeveld. Een warm en zeer betrokken en bevlogen mens met haar hart bij de kwetsbare mensen in onze samenleving.

Samenvatting: de opgave voor De Kleine Wereld De Kleine Wereld: een woonwijk in Amsterdam Noord, gelegen in de historische Buikslotermeerpolder. De Kleine Wereld is omringd met groen en grenst aan de A10, de Nieuwe Leeuwarderweg en de IJdoornlaan. Het Buikslotermeerplein, waaronder het winkelcentrum Boven t Y, zijn op loopafstand en de metro brengt bewoners in korte tijd naar het centrum van Amsterdam. Toch liever de rust opzoeken? Via de struinnatuur ten noorden van de wijk loopt men zo het weidse Waterland in. De Kleine Wereld is een eind jaren ’60, begin jaren ’70 woonwijk met vooral flats, veel groen en vrijwel geen winkels, horeca en bedrijven. De woongebouwen bestaan uit herhalende stroken en haken in combinatie met laag-, middel- en hoogbouw. De wijk is sinds de bouw niet gewijzigd. De tijd heeft er stil gestaan. De 2.800 inwoners van De Kleine Wereld zijn grotendeels armer, lager opgeleid, ongezonder en hebben minder vaak werk dan in vrijwel alle andere buurten in Amsterdam Noord. Bewoners voelen zich veel vaker onveilig dan elders in Noord. Dit is de reden dat de gemeente De Kleine Wereld heeft aangewezen als één van de ontwikkelbuurten in Amsterdam Noord. Uitgangspunt is dat Noord wordt ontwikkeld volgens het principe van de ongedeelde wijk.

Ontwikkeling van de bestaande buurten moet eraan bijdragen dat er geen scheiding ontstaat tussen De Kleine Wereld en nieuwe buurten, zoals Elzenhagen en het Centrumgebied Amsterdam Noord (CAN). Noord wil zich ongedeeld ontwikkelen en aantrekkelijk blijven voor een brede groep bewoners, nieuw en bestaand. De buurt in deze verkenning bestrijkt het gebied van De Kleine Wereld, inclusief de omliggende buurt Buikslotermeer Noord. De meeste sociale problemen bevinden zich in en rondom de complexen sociale woningbouw in De Kleine Wereld. De ontwikkelbuurtaanpak richt zich daarom vooral op dit deelgebied en haar bewoners. Verbeteringen in het fysiek en ruimtelijk domein kunnen hier ook een bijdrage aan leveren. De opgave zoals beschreven in deze Verkenning van kansen zal dan ook in nauwe samenhang met het sociaal plan worden uitgewerkt. De hoofdopgave zoals beschreven in deze Verkenning van kansen is erop gericht de Kleine Wereld en Buikslotermeer Noord te ontwikkelen tot een prettige woonbuurt, die voldoet aan de eisen van deze tijd zoals ook klimaatbestendigheid. De sociale opgave van De Kleine Wereld is complex en weerbarstig. Van alle ontwikkelbuurten in Noord is de sociale opgave in De Kleine Wereld het grootst. Er is weinig sociale cohesie in De Kleine Wereld. In de buurt én bij bewoners komen verschillende soorten van problematiek samen,

Concept principenota De Kleine Wereld

3

waar geen snelle of eenvoudige oplossing voor is. Hierin verbetering aanbrengen vereist een integrale én duurzame (structurele) benadering. Parallel aan deze Verkenning van kansen wordt hier een sociaal plan voor opgesteld. Dat wordt opgesteld en uitgevoerd samen met partijen zoals bewoners(organisaties), welzijn en zorgpartijen, verenigingen van eigenaren en de woningbouwcorporaties. Er zal ieder geval gewerkt worden aan: • Het verkleinen van de achterstanden bij jeugd (kansengelijkheid); • Het vergroten van de zelfredzaamheid van kwetsbare groepen; • Het versterken van de sociaaleconomische positie; • Het vergroten van de sociale veiligheid. Meer ruimte voor buurtvoorzieningen Bewoners geven aan dat buurtvoorzieningen ontbreken, zoals buurtkamers, winkels, horeca en zorg & welzijn. Als opgave zijn daarom twee clusters aangewezen die mogelijkheden bieden tot het toevoegen van ruimte voor buurtvoorzieningen: langs De Wieden en de J. Drijverweg. In de volgende fase dienen deze locaties nader te worden onderzocht. Daarnaast bieden de vele gesloten gevels in de plint (garageboxen en bergruimtes) en op de kopgevels ruimte om voorzieningen toe te voegen. In de volgende fase dient in samenspraak met woningcorporaties nader onderzocht te worden waar dit mogelijk is. 1

Ontmoetingsplekken zijn er weinig. De nieuwe speeltuin aan de Mariëndaal is een succes. De buurt vraagt om meer van dit soort speelplekken en ook ontmoetingsplekken voor oudere jeugd, ouderen en vrouwen. De J. Drijverweg biedt – in combinatie met de kleinschalige buurtvoorzieningen – mogelijkheden voor een ontmoetingsplek. Ook het nabij gelegen Korthagenhuis zou als ontmoetingsplek voor de buurt kunnen fungeren. In de volgende fase wordt samen met alle betrokkenen onderzocht op welke manier deze voorzieningen in de toekomst levensvatbaar kunnen blijven en hoe dit kan aansluiten bij de behoefte van de buurt. De opgave op het gebied van horeca is om verder onderzoek te doen naar wenselijkheid en haalbaarheid van het toevoegen van bescheiden horecavoorzieningen. Vragen die daarbij beantwoord moeten worden zijn: welke locatie leent zich voor horeca, welke bijdrage levert het aan verminderen van sociale problematiek. Belangrijke vraag is ook op welke manier de horeca geëxploiteerd kan worden, bijvoorbeeld met een puur commerciële invulling, sociaal ondernemerschap of horeca als integraal onderdeel van een maatschappelijke voorziening. 2 Verbeteren openbare ruimte ten behoeve van sport, spel en ontmoeting De bewoners vragen om geschikte buitenruimte om te sporten en bewegen. Deze tijd vraagt om een klimaatbestendige openbare ruimte.

Sinds de jaren ’60 van de 20e eeuw is er nauwelijks geïnvesteerd in de openbare ruimte. De open­bare ruimte is sleets en er is sprake van achterstallig onderhoud. Deze moet gaan uitnodigen om te spelen, te sporten en/of te ontmoeten. De Kleine Wereld kampt met een rattenplaag. Bewoners hebben aangegeven mooier groen in de omgeving te willen. Dan is het ook prettiger om daar te verblijven. Bankjes, goede bestrating en verlichting dragen hieraan bij.

4

Concept principenota De Kleine Wereld

Opgavenkaart

Ontwikkelzone Drijverweg

Kans openbare ruimte

Ontwikkellocatie

Kans fietsroute

Ontwikkellocatie langere termijn

Verbeteren onderdoorgangen

Veilig oversteken

De vele hoven bieden vele mogelijkheden om een kwaliteitsimpuls te geven aan de buurt. In de volgende fase dient onderzocht te worden welke hoven in De Kleine Wereld als eerst aangepakt dienen te worden. Samen met bewoners en woningcorporaties wordt in de volgende fase een integraal plan van aanpak gemaakt voor de openbare ruimte van De Kleine Wereld & Buikslotermeer Noord. Verbeteren verbindingen voor voetgangers en fietsers Het ontwerp van de buurt is gericht op de auto. Dit zie je terug in de vele straten en garageboxen op de begane grond van de flats. Hierdoor is er weinig sociale controle en voelt men zich vaak onveilig. Fietspaden en oversteekplekken op de drukke wegen moeten verbeterd worden zodat bewoners zich veilig door de buurt kunnen bewegen. Door opwaardering van de bestaande fietsverbinding parallel aan de Cleyndertweg en een duidelijke oost-west verbinding kunnen bewoners makkelijker fietsen en wandelen in hun buurt. De onderdoorgangen van de IJdoornlaan voor fietsers en voetgangers moeten aantrekkelijker en vooral sociaal veiliger worden. 3

4  Verbeteren woonkwaliteit en (woningbouw)ontwikkelingen Door verbeteringen in de openbare ruimte wordt het woon- en leefklimaat in de buurt verbeterd. Naast de openbare ruimte dient ook de kwaliteit van

Concept principenota De Kleine Wereld

5

de woning te verbeteren ofwel de verscheidenheid aan woningen kan beter. De Kleine Wereld kent een hoog percentage sociale huurwoningen in bezit van woningcorporaties. Onderzocht wordt om voor bewoners van De Kleine Wereld nieuwe woningen beschikbaar te stellen, ook om doorstroming te bevorderen. Op basis van de ontwikkellocaties en drie aandachtsgebieden kunnen we op korte en lange termijn woningen toevoegen en de woningdifferentiatie verbeteren. De ontwikkellocaties zijn: het Korthagenghuis, Boven ’t IJ – Kampinalocatie, de koppen van de DHIL-flats aan De Wieden, en studentencomplex Cleyndertwegflat. Daarnaast kunnen in de kansrijke ontwikkelzone J. Drijverweg een flink aantal nieuwe woningen komen en (maatschappelijke) voorzieningen. Het is een studiegebied en zal in de volgende fase worden begrensd en uitgewerkt, met participatie van inwoners en ondernemers. 5 Verduurzamen en aardgasvrij maken van de buurt In de bestaande woningen moet op grote schaal het gebruik van aardgas verminderen. De drie woningcorporaties onderzoeken verduurzaming. Deze onderzoeken moeten nog verder uitgewerkt worden. Met eigenaren gaat de gemeente na wat een natuurlijk moment voor verduurzaming kan zijn. Ook de (vervangende) nieuwbouw op de ontwikkellocaties kan zo’n natuurlijk moment vormen.

Een combinatie van isoleren en doordacht gebruik van warmte en energie kan mogelijk de bewoners aardig wat geld besparen.

De uitwerking van de kansen zal gebeuren in samenhang met de ontwikkeling van de omgeving en het gehele stadsdeel. In verdere planvorming zullen de opgaven en kansen vertaald worden in uiteenlopende ruimtelijke maatregelen, van woningen en bedrijfsvastgoed tot de openbare ruimte en maatschappelijke voorzieningen.

6

Concept principenota De Kleine Wereld

Inhoudsopgave 1. Inleiding en leeswijzer

8

1.1 Aanleiding en urgentie 1.2 Doel van deze verkenning 1.3 Leeswijzer

9 10 10

2. Bestaande situatie11 2.1 Bewoners  2.2 Gebiedsbeschrijving  2.3 Ontwikkelingen in de omgeving

12 13 16

3. Opgave voor het plangebied

18

3.1 Meer ruimte voor buurtvoorzieningen  3.2 Verbeteren openbare ruimte ten behoeve van sport, spel en ontmoeting 3.3 Verbeteren verbindingen voor voetgangers en fietsers  3.4 Verbeteren woonkwaliteit en (woningbouw)ontwikkelingen 3.5 Verduurzamen en aardgasvrij maken van de buurt  3.6 Samenvatting en prioritering opgaven

19 22 24 27 32 34

4. Beleid-, wet- en regelgeving

36

5. Krachtenveldanalyse en risicoverkenning 

41

6. Ontwikkelstrategie43 6.1 Meer ruimte voor buurtvoorzieningen 6.2 Verbeteren openbare ruimte ten behoeve van ontmoeting 6.3 Verbeteren verbindingen voor voetgangers en fietsers 6.4 Verbeteren woningkwaliteit en -differentiatie door toevoegen van woningen 6.5 Op termijn aardgasvrij maken van de buurt

44 45 45 45 46

7. Organisatie, planning en proces

47

7.1 Organisatie 7.2 Planning en proces

48 48

8. Participatie en communicatie

49

8.1 Participatie tot nu toe 8.2 Participatie en communicatie in de volgende fase  8.3 Communicatie 

50 52 52

9. Financiën54 10.

Principebesluit

Bijlagen (separaat) • • • • • • •

Verslag buurtfestival 18 januari 2020 Advies Wonen Advies Maatschappelijke Voorzieningen Advies Economische Zaken Financiële verkenning (vertrouwelijk) Advies stadsdeelcommissie Gebiedsuitwerking De Kleine Wereld (september 2019)

56

1.

Inleiding en leeswijzer

8

Concept principenota De Kleine Wereld

Kansen voor De Kleine Wereld. Dat staat in deze verkenning centraal. We proberen een antwoord te geven op de vraag wat de komende jaren nodig is om van de Kleine Wereld een toekomstbestendige buurt te maken. Een buurt waarin de bewoners mee profiteren van de ontwikkelingen in Amsterdam-Noord. Door de coronacrisis is de groei van de stad minder geworden en worden ambities heroverwogen. Amsterdam zal de consequenties van de corona­crisis moeten opvangen. Deze gevolgen zullen naar verwachting in de ontwikkel­ buurten harder aankomen terwijl deze buurten minder profiteerden van de voorspoed van Amsterdam van de periode voor de coronacrisis. Reden om extra aandacht te blijven schenken aan de ontwikkelbuurten. In de vervolgfase zullen de consequenties van de coronacrisis ook voor De Kleine Wereld duidelijker worden. De buurt in deze verkenning bestrijkt het gebied van De Kleine Wereld, inclusief de omliggende buurt Buikslotermeer Noord. De meeste sociale problemen bevinden zich in en rondom de complexen sociale woningbouw in De Kleine Wereld. De ontwikkelbuurtaanpak richt zich daarom vooral op dit deelgebied en haar bewoners. In Buikslotermeer Noord liggen echter ruimtelijke kansen om functies toe te voegen waar ook de bewoners van de Kleine Wereld van kunnen mee profiteren. Daarom is gekozen om beide buurten op te nemen als plangebied.

Deze principenota is een vervolg op de gebiedsuitwerking De Kleine Wereld1. In de gebiedsuitwerking is een integrale analyse van de buurt en haar bewoners gemaakt en is de opgave op alle domeinen vastgesteld. De principe­nota is een verkenning van kansen en gaat specifiek over de fysieke opgave voor de buurt, waarbij de fysieke opgave sterk gerelateerd is aan de sociale opgave. Voor de sociale opgave wordt een apart plan opgesteld. Deze verkenning is nog geen uitgewerkt plan, maar een analyse en beschrijving van kansen die er liggen in De Kleine Wereld. In de volgende fase werkt de gemeente Amsterdam de kansen samen met de buurt verder uit in een aantal deelprojecten.

1.1

1 Gebiedsuitwerking De Kleine Wereld, Stadsdeel Noord, september 2019

Aanleiding en urgentie

In mei 2017 heeft het college van Burgemeester en Wethouders De Kleine Wereld samen met 31 andere buurten aangewezen als Ontwikkelbuurt. Ontwikkelbuurten zijn de buurten met de grootste maatschappelijke problemen met sterke kansen tot verbetering van het leven van de buurt­ bewoners. De sociaaleconomische positie van bewoners ligt onder het Amsterdams gemiddelde. In de bestuursopdracht Ontwikkelbuurten zijn de volgende doelen geformuleerd: 1. Verbetering van de kwaliteit van woningen, woonomgeving en gebouwde voorzieningen; 2. Verbetering van de leefbaarheid; 3.  Verbetering van de sociaaleconomische positie van de buurt en haar bewoners; 4. Koppeling van stedelijke ontwikkelingsgebieden aan strategische buurtontwikkeling; 5. Verbetering van de energetische kwaliteit (duurzaamheid) van de woningen. Amsterdam wil met de bestuursopdracht een nieuwe stimulans geven aan de ontwikkeling van woonbuurten met een sociaaleconomische en fysieke Concept principenota De Kleine Wereld

9

achterstand. Uitgangspunten hierbij zijn: • dat de aanpak samen met de buurt wordt bepaald; • dat de bestaande afspraken over de ontwikkeling van de woningvoorraad nagekomen worden; en • dat de lijn uit Koers 2025 wordt gevolgd.

1.2

Doel van deze verkenning

Met de Verkenning van de kansennota (fase 1 principenota uit het PLAnen BEsluitvormingsproces RUimtelijke Maatregelen [plaberum]) willen we toewerken naar een bestuurlijk besluit over de kansen en opgaven om uit te werken. Ook werken we toe naar een bestuurlijk akkoord op de proces- en onderzoekskosten voor het vervolg. Uitwerking en uitvoering van de kansen en opgaven, zoals in deze nota beschreven, is onmogelijk zonder de bijbehorende financiële middelen. De kosten zijn globaal berekend. Naast de verkenning van kansen en verdere ruimtelijke ontwikkeling van de buurt werken we aan een sociale, economische en veiligheidsaanpak.

1.3

Leeswijzer

In hoofdstuk 2 wordt de bestaande situatie beschreven van de Kleine Wereld voor zover relevant voor de opgaven: bewoners, ligging, verbindingen naar binnen en buiten, openbare ruimte, woningvoorraad, voorzieningen, aardgasvrij aanbod en ontwikkelingen in de naaste omgeving. Voor een uitgebreide analyse van de bestaande situatie verwijzen we naar de bijlage gebiedsuitwerking. In hoofdstuk 3 wordt de fysieke opgave voor De Kleine Wereld beschreven. Het hoofdstuk bevat de vijf doelstellingen die in de gebiedsuitwerking voor de ruimtelijke opgave zijn vastgesteld. Deze gaan over de kansen in De Kleine Wereld en Buikslotermeer Noord die kunnen bijdragen aan het verbeteren van de leefomgeving en woonsituatie in de buurt. Er wordt ingegaan op maatschappelijke en economische buurtvoorzieningen, korte- en lange termijn kansen voor de openbare ruimte en verbeteren van de verbindingen voor voetgangers en fietsers. Op de kansen voor het verbeteren van de woningkwaliteit en -differentiatie zoomen we onder andere in op de drie meest kwetsbare delen van de buurt – met veel woningen in het sociale huursegment. Juist daar is de komende jaren een integrale aanpak nodig. Als laatste doelstelling worden de kansen beschreven om de buurt te verduurzamen en op termijn aardgasvrij te maken.

In hoofdstuk 4 treft u een overzicht van de beleid-, wet en regelgeving die relevant is voor de verdere planvorming, gevolgd door de hoofdstukken 5 en 6. Hierin wordt de krachtenveldanalyse en ontwikkelstrategie in de volgende fase beschreven. Hoofdstuk 7 belicht die fase vanuit planning, proces en organisatie, gevolgd door consultatie, participatie en communicatie voor de volgende fase in hoofdstuk 8. De kansennota eindigt met de hoofdstukken 9 en 10. Daarin treft u een financiële paragraaf en een overzicht van de gevraagde besluiten.

10

Concept principenota De Kleine Wereld

2.

Bestaande situatie

Concept principenota De Kleine Wereld

11

In dit hoofdstuk wordt kort ingegaan op de bewoners en de gebieds­ beschrijving van De Kleine Wereld inclusief Buikslotermeer Noord. Voor een uitgebreide gebiedsbeschrijving wordt verwezen naar de Gebiedsuitwerking De Kleine Wereld2. Daarin is ook een uitgebreidere beschrijving van de sociale situatie in De Kleine Wereld opgenomen.

2.1

Bewoners

In De Kleine Wereld en Buikslotermeer Noord samen wonen begin 2020 ruim 5.200 mensen in circa 2400 woningen. 52% van de inwoners woont in de Kleine Wereld in 48% van de woningen. De gezinssamenstelling en de sociaaleconomische situatie van de bewoners in beide buurten verschillen sterk van elkaar. In De Kleine Wereld is 24% van de bewoners jonger dan 18 jaar. In Buikslotermeer Noord is dat 11%. In Buikslotermeer Noord wonen meer ouderen (25% van de bewoners is 65+). In de Kleine Wereld is dat 17%. Van alle ontwikkelbuurten in Noord, is de sociale opgave in De Kleine Wereld het grootst. Veel bewoners in het deelgebied De Kleine Wereld zijn kwetsbaar en kampen met problemen. Er is sprake van bovengemiddelde armoede-, psychische- en gezondheidsproblematiek. Zo kent deze buurt het grootste aandeel minimahuishoudens (30%). Ook de werkloosheid en bijstand (13,3%) is relatief hoog. Daarbij kent deze buurt het grootste aandeel bewoners met een lage opleiding (51%) en is er sprake van schuldenproblematiek. Juist de combinatie van deze problemen geconcentreerd in een kleine wijk maakt de opgave zeer complex. Er is weinig sociale cohesie in De Kleine Wereld. Dit komt door de opzet van de buurt met veel flatgebouwen en weinig natuurlijke ontmoetingsplekken.

Maar ook door de samenstelling van de bevolking in deze buurt: er wonen veel bewoners met zeer veel verschillende migratieachtergronden. En zoals hier­boven is geschetst bovengemiddeld vaak kampen met armoede en gezondheidsproblematiek. Daardoor is er vaak minder ruimte voor buurt­ betrokkenheid. Gezondheid Slechts 60% van de bewoners ervaart de gezondheid als goed/zeer goed (tegen 74% in Amsterdam). Ook het percentage dat de beweegrichtlijnen haalt is laag: 41% (tegen 56% in Amsterdam). Bij 22% van de bewoners is sprake van obesitas (tegen 13% in Amsterdam). Van de bewoners geeft 29% aan minstens één beperking te hebben (tegen 16% in Amsterdam). Er zijn in de buurt zelf geen plekken waar bewoners met (hulp)vragen terecht kunnen en professionals signaleren dat men te vaak niet aankomt bij zorg, welzijn en armoedevoorzieningen. Jeugd De complexe sociale problematiek zien we ook terug in de cijfers over de jeugd in de Kleine Wereld. Bijna 20% van de kinderen groeit op in een eenoudergezin, bijna de helft van de kinderen in een minimahuishouden.

12

Concept principenota De Kleine Wereld

2 Gebiedsuitwerking De Kleine Wereld, Stadsdeel Noord, september 2019

Zo heeft bijna 60 procent van de kinderen een VVE (Voorschoolse- en Vroegschoolse Educatie) indicatie. Deze indicatie geeft aan dat de kans groot is dat een kind zonder voorschoolse educatie op de basisschool komt met een taalachterstand. Deze achterstanden zijn op latere leeftijd moeilijker in te halen. Meer dan 1 op de 10 kinderen verlaat school zonder startkwalificatie. Met het voorgaande kan worden geconcludeerd dat in het deelgebied De Kleine Wereld de sociale opgave fors is en dat De Kleine Wereld, op de sociale thema’s ongunstiger scoort dan andere ontwikkelbuurten in Noord. De sociale problematiek richt zich op armoede, beperkte zelfredzaamheid en gezondheid en hoe dit speelt onder de verschillende doelgroepen ouderen en jeugd. Voor de sociale opgave wordt een apart plan opgesteld. Die opgaven bestaan uit de volgende actielijnen: 1. Actielijn Kansengelijkheid Jeugd Deze actielijn heeft als doel om de kansen voor kinderen te vergroten. Door in te zetten op extra onderwijsondersteuning zodat er op termijn minder vroegtijdige schoolverlaters zijn. Het versterken van de ouderbetrokkenheid. En het zorgdragen voor veilige ontmoetingsplekken binnen en buiten begeleid door aanvullend kinder- en jeugdwerk. 2.

Actielijn kwetsbare huishoudens In deze actielijn wordt ingezet op een van integrale aanpak van multiproblematiek bij kwetsbare huishoudens: schulden, armoede, gezondheid, taal. Door laagdrempelige en outreachende hulp in de buurt te organiseren dat aansluit bij de behoeftes van de doelgroep. 3. Actielijn Werk en buurteconomie In deze actielijn wordt ingezet op meer kansen op de arbeidsmarkt voor de bewoners uit de Kleine Wereld . Extra aandacht daarbij voor versteviging van de positie van vrouwen en kansen voor jongeren. 4. Actielijn sociale en veilige buurt In deze actielijn wordt ingezet op het versterken van de sociale cohesie en de veiligheid in de buurt. In de volgende fase zal nadere afstemming met het sociale spoor aandacht moeten krijgen.

2.2

Gebiedsbeschrijving

De Kleine Wereld inclusief Buikslotermeer Noord is een naoorlogse woonwijk in de historische Buikslotermeerpolder. De bebouwing is te herkennen aan de open verkaveling, bestaande uit stroken en haken in een combinatie van laag­ bouw, middelhoogbouw en hoogbouw. De basis van de wijk is de scheiding van functies: wonen, werken, verkeer en recreatie. Sinds de bouw van deze naoorlogse woonwijk heeft de tijd zo goed als stilgestaan. Er is niet of nauwelijks geïnvesteerd in de buurt waardoor het niet meer voldoet aan deze tijd.

3 Cultuurhistorische verkenning

Door de buurt heen ‘vloeit’ een aaneenschakeling van verschillende groene ruimten en vormt de verbinding tussen de wijken onderling en de omliggende gebieden3. De vele openbare ruimte is van matige kwaliteit en wordt doelmatig

Concept principenota De Kleine Wereld

Buikslotermeer II Amsterdam Noord, gemeente Amsterdam, 2012

13

gebruikt. De openbare ruimte nodigt niet uit tot recreatie en ontmoeting. Op veel plaatsen is sprake van achterstallig onderhoud en voelen plekken sociaal onveilig aan. Ook ervaren buurtbewoners overlast van ratten. Centraal in De Kleine Wereld ligt De Wieden: een singel met kastanjebomen die gezien kan worden als de blauwgroene ruggengraat van de wijk. Aan weerszijde van De Wieden liggen de hoven. De doorlopende groenstructuur aansluitend op de openbare ruimte, bebouwing en wegen zijn in samenhang met elkaar ontworpen. Op het gebied van verbindingen is De Wieden de enige centrale fietsen voetgangersverbinding door het hart van De Kleine Wereld richting Buikslotermeer Noord en het Buikslotermeerplein. De rest van de fiets­ verbindingen gaat om de wijk heen. Er ontbreekt een heldere oost-west verbinding door de wijk. De rest van de wijk is ingericht op de auto. Dit is ook te herkennen aan de vele gesloten gevels met garageboxen. Zoals eerder aangegeven zijn de beweegrichtlijnen in De Kleine Wereld laag en is er bij 22% van de bewoners sprake van obesitas. Het is daarom belangrijk om gezondheid en bewegen centraal te stellen. Goede verbindingen voor voetgangers en fietsers, voldoende plekken voor kinderen om te spelen en groen dat uitnodigt tot beweging spelen hierin een belangrijke rol. De Kleine Wereld kent weinig economische, maatschappelijke en culturele voorzieningen.

De eerste komt door de nabijheid van het winkelcentrum Boven ’t Y (30.548 m2) wat functioneert als stadsdeel verzorgend winkelgebied. Alleen rondom en aan de J. Drijverweg is een aantal buurtgerichte winkeltjes en voorzieningen. De uitstraling van de J. Drijverweg is sleets en weinig uitnodigend. Ten zuiden van de J. Drijverweg ligt de Salvatorkerk. Deze kerk wordt aangewezen als gemeentelijk monument. Hetzelfde geldt inmiddels voor het naastgelegen schoolgebouw. Ook door de komst van de Noord-Zuidlijn in het CAN gebied kunnen bewoners van De Kleine Wereld vanaf metrohalte Noord in vijf minuten naar Amsterdam Centraal. In praktijk doen bewoners van De Kleine Wereld dit zeer beperkt. Zij zijn erg gericht op de eigen omgeving en maken het liefst gebruik van lokale voorzieningen. Maatschappelijke voorzieningen zijn schaars. In de buurt zijn drie basisscholen: De Biënkorf, De Piramide en Montessori Boven ‘t IJ. De Piramide verhuist volgens planning in 2022 naar Elzenhagen. De huidige locatie behoudt de schoolbestemming. De scholen bieden op dit moment echter weinig ruimte voor ouderontmoetingsplekken. De Piramide heeft echter wel een talentenkamer, waar buurtbewoners gebruik van mogen maken. In De Kleine Wereld is een voorschool aanwezig en een locatie bestemd voor kinderopvang. Een andere ontmoetingsplek is buurtkamer De Kleine Wereld.

Zij geven aan meer professionele ondersteuning nodig te hebben. Verder is er een kleine jongerenstudio, zijn er in het Korthagenhuis ouderenvoorzieningen en is er De Experimentele Werkplaats (EWP) waar jongeren de kans krijgen om een technische opleiding te volgen en werkervaring op te doen. In het stationsgebied Noord zijn twee andere voorzieningen waar jongeren terecht kunnen. Dit zijn Station NRD en een Jongeren Informatiepunt (voor jongeren uit heel Noord). Met name de oudere jeugd maakt gebruik van station NRD.

14

Concept principenota De Kleine Wereld

Uitsnede illustratie De Kleine Wereld uit, cultuurhistorische verkenning Buikslotermeer.

Bestaande situatie en ontwikkelingen in de omgeving van De Kleine Wereld en Buikslotermeer Noord.

Een vaste plek met activiteiten in nabije omgeving voor de jeugd ontbreekt. De ervaring leert dat de voorzieningen die er nu zijn onvoldoende toereikend zijn voor de buurt. Een groot verschil ten opzichte van andere ontwikkelbuurten in Noord is dat in De Kleine Wereld inclusief Buikslotermeer Noord er geen plek is waar bewoners met hulpvragen terecht kunnen, zoals een Huis van de Wijk. Ook is er geen openbare bibliotheek. Culturele voorzieningen ontbreken in De Kleine Wereld. Op het Buikslotermeerplein worden grootstedelijke culturele voorzieningen geambieerd en in het Baanakkerspark is een kindermuseum gewenst. Beide voorzieningen zijn ook bestemd voor de bewoners uit De Kleine Wereld. Het culturele aanbod biedt kansen voor ontmoeting. Een kunst-educatief aanbod

Concept principenota De Kleine Wereld

15

is van groot belang voor de kinderen van deze buurt, die vaak opgroeien in achterstandssituaties. De meeste voorzieningen bevinden zich, zoals hierboven beschreven, in omringende buurten. Voor veel bewoners van De Kleine Wereld is dit te ver. Er is weinig mogelijkheid voor bewoners om elkaar in de buurt te ontmoeten en elkaar te ondersteunen. Ook zijn er onvoldoende voorzieningen om de bewoners de hulp en ondersteuning te bieden die zij nodig hebben. Hierdoor is er weinig reuring in de wijk wat een negatieve impact heeft op de ervaren sociale veiligheid en de leefbaarheid van de buurt. Er zijn daarbij ook geen fysieke locaties waar basisvoorzieningen en zorg aangeboden kunnen worden. Bewoners moeten voor hulpvragen naar aangrenzende buurten. Datzelfde geldt voor kinderen en jongeren. De bewoners die hulp of activiteiten het hardst nodig hebben, weten het aanbod in nabijgelegen buurten niet te vinden Ook professionals missen een uitvalsbasis in de buurt. Het is voor hen lastig om in contact te komen met Amsterdammers die hun hulp het hardst nodig hebben. En de jeugd mist een plek in hun directe omgeving waar ze terecht kunnen.

2.3

Ontwikkelingen in de omgeving

In de omgeving van de Kleine Wereld wordt volop gebouwd en/of zijn gebieden in ontwikkeling. Tussen Elzenhagen Noord en De Kleine Wereld wordt aan de westkant van de buurt gewerkt aan het Noorderkwartier en het Stationsgebied. Het Noorderkwartier is vrijwel afgerond. In de Zuidpunt worden momenteel studentenwoningen gerealiseerd. Het nieuwe Buikslotermeerpark wordt in de oksel van de A10 aangelegd als onderdeel van de ontwikkeling van dit gebied. De aanleg van het Stationsgebied is nog in volle gang. Er zijn hier intussen 90 vrije sector huurwoningen en 25 sociale huurwoningen gerealiseerd en een aantal voorzieningen. De komende jaren worden nog eens 1032 huurwoningen opgeleverd, verdeeld over vier woontorens. Ook komen in deze torens twee hotels, kantoor, een expositieruimte en plinten met een nader te bepalen commerciële en mogelijk maatschappelijke invulling. Aan de zuidkant is het winkelcentrum Boven ’t Y in ontwikkeling. Het plein en omgeving moet zich ontwikkelen tot een gemengd en levendig centrumgebied met winkels, woningen, werk, horeca en uitgaansgelegenheid. De ontwikkeling van het Buikslotermeerplein biedt ook mogelijkheden in de realisatie van maatschappelijke en culturele voorzieningen voor onder andere de bewoners van de Kleine Wereld. Het Waddenweg viaduct is gesloopt.

De route en de sociale veiligheid zullen hierdoor voor bewoners van de Kleine Wereld verbeteren. De opgave is om de bewoners van de Kleine Wereld te betrekken bij de planvorming op het Buikslotermeerplein. Niet alleen om hen te laten ervaren dat in de planvorming ook hun behoeften worden meegenomen, maar ook om hierdoor interactie tussen het plein en de Kleine Wereld op gang te brengen wat bijdraagt aan een ongedeeld Noord.

16

Concept principenota De Kleine Wereld

De oostkant van de buurt grenst aan het Baanakkerspark. Dit park biedt kansen en vraagt om een kwaliteitsslag. Dit is opgenomen in de Verkenning van kansen van de Waterlandpleinbuurt. Ten noorden van De Kleine Wereld en aan de overzijde van de ringweg A10, ligt “de Groene Boog”. De Groene Boog is een verzamelnaam van het Buikslotermeerpark en de ruigte- en struinnatuur in De Kleine Wereld, de Waalenburgsingel en de aan de overzijde van de ringweg A10 gelegen sportvelden, tuinparken, het Groene Veld (voorheen Sportdriehoek) en Water­ land. De komende jaren wordt gewerkt aan een integrale visie waarin het gebied gaat transformeren naar een landschappelijke voorkant van de stad met ruimte voor sport, spelen, ontspanning, recreatie en cultuur. Het is van belang dat er aandacht is voor een goed ontsluiting (per fiets en te voet) van De Kleine Wereld met deze plek zodat de drempel om hiervan gebruik te maken zo laag mogelijk is voor bewoners van De Kleine Wereld. De hiervoor genoemde ontwikkelingen schetsen het belang van aandacht voor goede afstemming tussen de individuele bouwprojecten, (verkeer)verbindingen en de versterking van de groenstructuur. In die aanpak liggen de kansen voor het versterken van de samenhang van de Kleine Wereld met de omliggende buurten.

Concept principenota De Kleine Wereld

17

3.

Opgave voor het plangebied

18

Concept principenota De Kleine Wereld

In de gebiedsuitwerking van De Kleine Wereld zijn voor de ruimtelijke opgave de onderstaande doelen opgenomen, die in deze Verkenning van kansen verder worden uitgewerkt. 3.1 Meer ruimte voor buurtvoorzieningen 3.2 Verbeteren openbare ruimte ten behoeve van sport, spel en ontmoeting 3.3 Verbeteren verbindingen voor voetgangers en fietsers 3.4 Verbeteren woonkwaliteit en (woningbouw)ontwikkelingen 3.5 Verduurzamen en aardgasvrij maken van de buurt

3.1

Meer ruimte voor buurtvoorzieningen

Het toevoegen van buurtvoorzieningen draagt bij aan het vergroten van de levendigheid, (sociale) veiligheid en buurtcohesie. Een breder aanbod in voorzieningen kan bijdragen aan een levendige, aangename wijk waar mensen met plezier en trots wonen. Van belang is om de voorzieningen in de openbare ruimte (speeltuinen, sportvelden, verblijfsruimten, parken) in combinatie met gebouwde voor­zieningen (buurtkamer, jongerencentrum etc.) te clusteren. Het clusteren zorgt voor versterking van de kwaliteit en functionaliteit van de buurtvoorzieningen. Daarnaast bieden de vele gesloten gevels in de plint (garageboxen en berg­ruimtes) langs voetgangers- en fietsverbindingen mogelijkheden om hier voorzieningen toe te voegen. Hierdoor ontstaat er meer sociale veiligheid door toenemende toezicht op straatniveau. In de volgende fase dient in samenspraak met woningcorporaties nader onderzocht te worden waar dit mogelijk is. Maatschappelijke voorzieningen De opgave op het gebied van maatschappelijke voorzieningen is om de bewoners van De Kleine Wereld professionele hulp, zorg en ondersteuning te bieden die zij nodig hebben. De bewoners in De Kleine Wereld hebben vaker dan gemiddeld verschillende beperkingen die een negatief effect hebben op de zelfredzaamheid. Dit komt onder andere door de laaggeletterdheid en het hebben van een licht verstandelijke beperking.

Het is daarom urgent om qua basisvoorzieningen twee buurtkamers en een zorg- & welzijnscluster te realiseren in De Kleine Wereld. Dit soort ontmoetingsplekken spelen een belang­rijke rol. Bewoners hoeven niet meer naar aangrenzende buurten en ook kinderen en jongeren kunnen terecht in hun directe woonomgeving. Het stimuleren van ontmoetingen binnen de buurt draagt ook bij aan de sociale cohesie. Ook is er ruimte nodig om de activiteiten voor kinderen en volwassenen uit te kunnen voeren die door de bewoners zelf gekozen zijn. Dit zijn onder andere activiteiten die nu vanuit de buurtbudgetten gefinancierd worden. De Piramideschool, die een buurtfunctie heeft, gaat volgens planning in 2022 verhuizen naar Elzenhagen. Scholen zijn voor zowel kinderen als ouders een belangrijke plek voor ontmoeting. Het is daarom van belang dat de kinderen uit De Kleine Wereld terecht kunnen bij de scholen in hun eigen buurt. Voor de ouders dient ruimte geboden te worden voor ouderontmoetingsplekken.

Concept principenota De Kleine Wereld

19

In onderstaand schema is een overzicht opgenomen van de (gewijzigde) ruimtebehoefte voor de beoogde en te onderzoeken maatschappelijke voorzieningen in De Kleine Wereld, volgend uit de maatschappelijke opgave en beoogde maatregelen. Soort

≈m2 BVO

behouden, vervangen, aanvullen

Buurtkamer ‘de Wieden’

120

Naast experimentele werkplaats en speeltuin

Buurtkamer ‘J. Drijverweg’

120

Nader te onderzoeken

Zorg & Welzijnscluster

1.300

Nader te onderzoeken

In de volgende fase dient te worden onderzocht waar structurele ruimte voor maatschappelijke voorzieningen ingepast kan worden. Daarbij wordt in de eerste plaats gekeken naar twee locaties in de buurt: de zone langs de Wieden en de Drijverwegzone. De Wieden is een centrale en goed bereik­ bare locatie waar op dit moment ook een school, een kinderdagverblijf, de EWP en de speeltuin aanwezig zijn. Het toevoegen en verbeteren van de basisvoorzieningen in deze zone biedt kansen om het verblijfsklimaat in deze centraal gelegen zone te versterken. Hetzelfde geldt voor de Drijverwegzone, waar op termijn meer en betere ruimte voor economische en maatschappelijke voorzieningen gecreëerd kan worden. Gedacht wordt aan onder meer de inpassing van een buurtkamer en een zorg & welzijnscluster met eerstelijnszorg en maatschappelijke dienstverlening. Bij de herontwikkeling en uitbreiding van het Korthagenhuis door Eigen Haard zullen de voorzieningen die nu in het gebouw zitten terugkomen en aangevuld worden met nieuwe voorzieningen voor ouderen en voor de buurt. Ook wordt samen met De Key gekeken welke voorzieningen, in samenhang met de ontwikkelingen op het Buikslotermeerplein, kunnen worden gerealiseerd op het snijvlak tussen beide wijken. Hiermee kunnen gesloten gevels getrans­ formeerd worden naar transparante gevels voor meer sociale veiligheid.

Culturele voorzieningen De opgave op het gebied van culturele voorzieningen in De Kleine Wereld is om de culturele participatie van bewoners in de Kleine Wereld te vergroten en bewoners te stimuleren om meer van de (toekomstige) culturele voor­zieningen in omliggende buurten gebruik te maken. In De Kleine Wereld zijn kinderen met achterstandsituaties, waarbij culturele voorzieningen een rol kunnen spelen in het versterken vanhun kansengelijkheid en ontwikkeling. De geambieerde grootstedelijke culturele voorzieningen op het Buikslotermeerplein en het gewenste kindermuseum in het Baanakkerspark kunnen hierin een belangrijke rol spelen voor bewoners uit De Kleine Wereld. Om dit te stimuleren moet er een inhoudelijke verbinding gelegd worden door culturele aanbieders in deze gebieden. Het is hiervoor belangrijk dat culturele aanbieders met een buurtgerichte aanpak, die aansluit op de behoefte van de wijk, een plek blijven vinden voor hun culturele activiteiten in De Kleine Wereld. Bewoners die in hun eigen wijk kennis maken met kunst, cultuur en hun eigen creativiteit, maken gemakkelijker de stap om ook gebruik te maken van (toekomstige) culturele voorzieningen in

20

Concept principenota De Kleine Wereld

Mogelijke inpassing en positionering buurtvoorzieningen in De Kleine Wereld.

omliggende buurten zoals het Buikslotermeerplein en de Waterlandpleinbuurt. Daarmee wordt de integraliteit van het kunst- en cultuuraanbod tussen de gebieden versterkt en ook de culturele infrastructuur in Noord-Oost. Economische voorzieningen De opgave is om van het winkellint aan de J. Drijverweg een aantrekkelijke locatie te maken waar bewoners terecht kunnen voor dagelijkse bood­ schappen, maar ook voor sociale ontmoetingen. In de volgende fase wordt samen met alle betrokkenen onderzocht op welke manier deze voorzieningen in de toekomst levensvatbaar kunnen blijven en hoe dit kan aansluiten bij de behoefte van de buurt. Horeca en staanplaatsen kunnen het voorzieningenniveau versterken. De opgave op het gebied van horeca is om verder onderzoek te doen naar wenselijkheid en haalbaarheid van het toevoegen van horecavoorzieningen. Vragen die daarbij beantwoord moeten worden zijn: welke locatie leent zich voor horeca, welke bijdrage levert het aan de vermindering van sociale problematiek, en op welke manier kan de horeca gerealiseerd worden, bijvoorbeeld met een commerciële invulling of sociaal ondernemerschap of horeca als integraal onderdeel van maatschappelijke voorziening. Locaties waar aandacht aan besteed dient te worden is de J. Drijverweg. Het toevoegen van daghorecavoorziening met eventueel een terras kan de verblijfs- en ontmoetingsfunctie versterken.

Een andere kans voor horeca is bij De Wieden. Verder wordt speeltuin Spelderholt/Mariëndaal gezien als een kansrijke locatie waar bewoners een kopje koffie kunnen drinken, terwijl de kinderen in de speeltuin spelen. De gesloten plinten of de blinde gevels aan de koppen van de woongebouwen bieden hier mogelijk ruimte voor. Ook is het denkbaar om kleinschalige horeca te combineren met bestaande

Concept principenota De Kleine Wereld

21

maatschappelijke voorzieningen rondom Mariëndaal. Mogelijke locaties voor staanplaatsen in De Kleine Wereld is het Waterplein De Wieden grenzend aan het Buikslotermeerplein. Het zorgt voor verbinding tussen De Kleine Wereld en Buikslotermeerplein. De winkelvoorzieningen aan de J. Drijverweg en het Observatorium. Beide locaties dienen nader te worden onderzocht. Kleinschalige bedrijvigheid De opgave op het gebied van kleinschalige bedrijvigheid is om verder onderzoek te doen naar de vraag en haalbaarheid van het toevoegen van kleinschalige (bedrijfs)ruimten. Economische activiteiten – zoals kleinschalige bedrijvigheid of kantoren – zijn grotendeels afwezig in De Kleine Wereld. Om de buurteconomie een impuls te geven, willen we het ontwikkelklimaat voor starters en/of zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers) verbeteren. In De Kleine Wereld worden kansen gezien bij de J. Drijverweg en bij het omzetten van garageboxen naar betaalbare kleinschalige (bedrijfs)ruimten. Bijvoorbeeld voor kunstenaars of kleine ondernemers uit de buurt. Veel garageboxen worden los van de woningen verhuurd. Dit biedt mogelijkheden om ze voor andere functies geschikt te maken. Nader onderzoek is nodig om te bepalen welke functies toegevoegd kunnen worden. Een combinatie met de aangrenzende Experimentele Werkplaats Amsterdam (EWP) of een soortgelijke voorziening na 2021 zou mooi zijn.

Het EWP verzorgt om- en bijscholing voor jongeren met een afgebroken of beperkte vakopleiding. Ook mensen die langere tijd uit het arbeidsproces waren, kunnen er terecht. Voor kansarme jongeren in ontwikkelbuurten is het van belang dat zij gestimuleerd en geactiveerd worden naar een opleiding en werk.

3.2 Verbeteren openbare ruimte ten behoeve van sport, spel en ontmoeting Sporten en spelen in de openbare ruimte spelen een belangrijke rol in het creëren van een gezonde leefomgeving. Het draagt bij aan ontspanning, plezier en gezondheid en kunnen bijdragen aan ontmoeting en participatie. Daarnaast wordt met sport-, speel- en verblijfsvoorzieningen de openbare ruimte geactiveerd en de sociale veiligheid verbeterd. De obesitascijfers in De Kleine Wereld zijn hoog. De openbare ruimte moet bewoners weer uitnodigen om te gaan bewegen en elkaar te ontmoeten. De diversiteit aan groen in de openbare ruimte dient versterkt te worden waardoor er voor iedere leeftijdsgroep iets te beleven valt. In de volgende fase worden de volgende kansen uitgewerkt in concrete plannen: • Plan van aanpak delen openbare ruimte Samen met bewoners en woningcorporaties wordt in de volgende fase een plan van aanpak gemaakt voor de aan te pakken delen van de openbare ruimte voor De Kleine Wereld & Buikslotermeer Noord. Doelen zijn

22

Concept principenota De Kleine Wereld

Openbare ruimte

Openbare ruimte kansen Korte termijn

Middellange termijn

A Waterplein de Wieden

E De Wieden

B Vergroenen parkeerplaats

F Hoven

C Buikslotermeerpark

G Kwaliteitsimpuls J. Drijverweg

D Beweegtuin Zilverberg

klimaatbestendigheid, veiligheid, gezondheid en rainproof herinrichting. De routes in de buurt, maar ook de routes naar de groene zones en parken om de buurt heen, moeten voor verschillende groepen bewoners uitnodigend en aantrekkelijker worden. Strategisch gepositioneerde bankjes langs de route helpen daarbij, vooral voor ouderen en bewoners met een beperking. We kijken daarbij niet alleen naar de verharding en het groen, maar ook naar speelplekken en andere verblijfsplekken verspreid over de buurt. • De Wieden (E)  Door het toevoegen van voorzieningen op de koppen van het DHIL-complex van De Key wordt De Wieden een aangenamere en sociaalveiliger verblijfs­ plek. Met de aanleg van speeltuin Spelderholt / Mariëndaal is hier in 2018 een begin mee gemaakt. • Hoven (F) De vele hoven tussen de strokenverkaveling zijn kenmerkend voor de buurt. De hoven bieden de meeste kansen voor speelplekken. Uitnodigend groen speelt ook een belangrijke rol om ontmoeting te stimuleren en de sociale cohesie en controle te versterken. Voornamelijk in het deelgebied De Kleine Wereld is er bij de hoven sprake van achterstalligonderhoud. De sociale

Concept principenota De Kleine Wereld

23

problematiek is hier ook het grootst. Daar waar de sociale problematiek het grootst is, dient de openbare ruimte als eerst te worden opgeknapt samen met bewoners en woningcorporaties. • Drijverwegzone (G) De J. Drijverwegzone vraagt naast de economische en sociale impuls, ook om het vergroenen van de straat (bomen en/of plantenbakken en opknappen van de openbare ruimte). Dat draagt bij aan een aantrekkelijke verblijfsstraat waar bewoners elkaar ontmoeten en is ook een maatregel voor verbetering van klimaatbestendigheid.

3.3

Verbeteren verbindingen voor voetgangers en fietsers

Om bewoners optimaal gebruik te laten maken van de openbare ruimte is de opgave om een overzichtelijke en veilige voetgangers- en fietsstructuur te creëren. Dit kan door de kwaliteit van het huidige fietsnetwerk te verbeteren, veilige oversteekplekken te creëren en (nieuwe) fietsverbindingen aan te haken op het plus- en hoofdnet fiets. Plusnet is gericht op de doorstroming van grote verkeersstromen die wijken met elkaar verbinden. Hoofdnet is gericht op het behouden van voldoende ruimte voor verkeersgebruikers. Daarnaast is aandacht nodig voor de tunnels onder de IJdoornlaan richting het winkelcentrum Boven ‘t Y, zodat de IJdoornlaan minder als een barrière werkt en sociaal veiliger is. In de volgende fase dient afgestemd te worden met de ontwikkelingen van het Buikslotermeerplein zodat beide wijken goed aan elkaar verbonden worden. Voor de voetgangersverbindingen ligt de opgave in De Kleine Wereld op onderstaande punten: • Aandacht voor veilige wandelroutes naar bushaltes en scholen. • Entrees naar het struinnatuur verbeteren zodat het ook voor mindervaliden toegankelijk is. •  Onderzoeken of kruispunten fiets- en voetgangersvriendelijk kunnen worden ingericht. Op dit moment zijn de kruispunten ingericht voor de auto. • Heldere en goed verlichte loop- en fietsroutes naar metrostation Noord.

Qua autoverkeer is het wenselijk om de zuidelijke autoverbinding aan de straat Dijkwater (punt A op de kaart) op te heffen. Dit is de enige straat die De Wieden doorkruist. Door het opheffen van deze autoroute krijgen fietsers en voetgangers ruim baan en wordt het fiets- en voetpad langs De Wieden autovrij en veiliger. Apart van het autovrij maken is de brug ook aan een opknapbeurt toe. Na opheffing van de autoverbinding kunnen beide kanten van de wijk alsnog door auto’s bereikt worden vanaf de IJdoornlaan, via de H. Cleyndertweg en J. Drijverweg. Voor De Kleine Wereld is het wenselijk om fietsroutes te verbeteren/versterken. Naast het opwaarderen van de fietsroute parallel aan de H. Cleyndertweg naar Plusnet gaat het vooral om aandacht voor de Noord-Zuid-verbinding via de J. Drijverweg. Deze sluit bij de noordkant aan op het Hoofdnet Fiets vanuit Waterland en sluit via Savelsbos aan op Hoofdnet Fiets ten oosten van het

24

Concept principenota De Kleine Wereld

Fietsverbindingen

Bestaand plusnet fietsroute

Veilig oversteken

Bestaand hoofdnet fietsroute Korte termijn Plusnet fietsroute kans Hoofdnet fietsroute kans

Buikslotermeerplein. Deze route/schakel kan bij de ontwikkelzone Drijverweg worden betrokken. Het realiseren van lange termijn fietsverbindingen is afhankelijk van de plan­ vorming voor de IJdoornlaan. Stadsdeel Noord heeft de ambitie om de laan te herinrichten, in relatie tot de ontwikkelingen in het gebied en passend bij de mobiliteitsdoelstellingen. In het Mobiliteitsplan is opgenomen dat de hoofdfietsroute rondom de hele lijn van de IJdoornlaan loopt via de Werengouw, Buikslotermeerplein zuidzijde, metrostation Noord en de Statenjachtstraat. Het is een wens om aanvullend op deze oost-west een langzaam verkeersverbinding langs (delen van) de IJdoornlaan te onderzoeken. Dit kan op het moment dat er onderzoek en besluitvorming gaat plaatsvinden over Hoogwaardig Openbaar Vervoer (HOV) op de IJdoornlaan. In het Mobiliteitsplan is dit voorzien op de (middel)lange termijn. In opdracht van het dagelijks bestuur van stadsdeel Noord wordt een quick scan gemaakt van de wenselijkheid om de IJdoornlaan, grenzend aan De Kleine Wereld en het Buikslotermeerplein, in de toekomst te verlagen. De afweging hierover kan ook plaatsvinden parallel aan de besluitvorming over het HOV. Het is mogelijk dat het HOV wordt georganiseerd via vrijliggende busbanen in beide richtingen

Concept principenota De Kleine Wereld

25

De Wieden autovrij maken door autoverbinding Dijkwater op te heffen.

of via de rijbaan voor auto’s of een combinatie hiervan. Dit is bepalend voor de verkeersveiligheid en sociale veiligheid voor overstekend langzaam verkeer. Bij de uitwerking zal worden onderzocht wat de beste oplossing is uit oogpunt van verkeersveiligheid en sociale veiligheid. Daarbij word ook gekeken naar conflicten tussen langzaam verkeer en gemotoriseerd verkeer via onderdoorgangen. Leidend voor de lange termijn maatregelen is het Mobiliteitsplan Noord. De J.H. van Heekweg is een belangrijke verkeersader in De Kleine Wereld. Hoewel hierlangs adequate voetgangers- en fietsverbindingen liggen, zal de weg ook vanuit verkeersveiligheid (snelheid autoverkeer en oversteekbaarheid) in relatie met de IJdoornlaan en samenhang met de ontwikkelingen aan de J. Drijverweg aandacht vragen in de volgende fase. Naast bovenstaande verbindingen is het wenselijk om de parkeerdruk voor fietsen te verlagen. Voornamelijk rond de studentenflat aan de H. Cleyndertweg, Bakkerswaal, Mastbos, Kampina, Korthagenhuis en Elper­ meer is onvoldoende parkeerplaats voor fietsen.4 In de volgende fase wordt onderzocht wat de mogelijkheden zijn om autoparkeerplaatsen op te heffen en te gebruiken voor fietsparkeerplaatsen. Dit moet onderzocht worden in relatie tot de parkeerdruk voor auto’s waarbij ook gekeken dient te worden naar wie er in de wijk parkeert.

Parkeerplekken dienen niet door forenzen gebruikt te worden. De parkeerdruk is op dit moment in heel De Kleine Wereld onder de norm. Sinds de invoering van betaald parkeren en het open gaan van de P+R Noord zijn de straten Amerbos en Elpermeer gemonitord. De geschatte parkeerdruk is in deze straten nog steeds lager dan de parkeerdruk die tijdens de nulmeting gemeten is. De opening van de Noord/Zuidlijn heeft hier niet geleid tot parkeeroverlast. Het lijkt waarschijnlijk dat de opening van de P+R Noord hieraan heeft bijgedragen.5

26

Concept principenota De Kleine Wereld

4 Fietsparkeertelling 2018

5 Parkeermonitor Noord, evaluatie uitbreiding betaald parkeren in Stadsdeel Noord per 1 juli 2018, najaar 2019

Fietsen over de J. Drijverweg mogelijk maken.

3.4 Verbeteren woonkwaliteit en (woningbouw) ontwikkelingen De woningvoorraad in De Kleine Wereld is weinig gevarieerd (zie Gebieds­ uitwerking De Kleine Wereld, p. 15). Op vier locaties zijn mogelijkheden om woningen toe te voegen. Dit betreft het studentencomplex Cleyndertweg, het Korthagenhuis, de locatie van de basisschool Boven ’t IJ – Kampina en de Drijverwegzone. Voor het Korthagenshuis bereidt Eigen Haard een transformatie voor. Voor de schoollocatie zijn het schoolbestuur en de gemeente in overleg. Met deze vier woningbouwlocaties kan de variatie aan woningen vergroot worden. Verbeteren doorstroommogelijkheden Omdat er na 1975 nauwelijks is bijgebouwd zijn de doorstroommogelijkheden voor bewoners naar een ander type woning of woningsegment binnen De Kleine Wereld beperkt. Als bewoners noodgedwongen de buurt moeten verlaten wanneer hun woonbehoefte wijzigt komt dit de sociale cohesie niet ten goede. Voor het verbeteren van de doorstroommogelijkheden is het daarom van belang dat toe te voegen woningen in de eerste plaats aanvullend zijn aan de al bestaande woningen. De mogelijkheden om woningen toe te voegen zijn beperkt. Op langere termijn zijn er kansen op transformatie en verdichting op kleine schaal op een klein aantal ontwikkellocaties. Voorbeelden van kleinschalige verdichting kunnen een uitbouw aan een blinde gevel of transformatie van een “dode” plint zijn.

Doordat er daarna meer ogen op de straat gericht zijn, levert dit tegelijkertijd een bijdrage aan het verbeteren van de sociale veiligheid. Zie de tabel onderaan de samenvatting in hoofdstuk 3 voor kansen.

Concept principenota De Kleine Wereld

27

Mix aan nieuwe woningen wordt uitgewerkt Om een goede mix naar doelgroepen en woningtypen in beeld te brengen, is een eerste verkenning gedaan naar een bijpassende mix aan mogelijk toe te voegen woningen (zie advies Wonen in bijlage). Omdat er meer woningen bijkomen dan er nu zijn, is ook de woningbehoefte in gebied Noordoost en de stad in beeld gebracht. Bij de uitwerking per deellocatie, is uiteindelijk van belang duidelijkheid over, wat (woningtype) waar en wanneer er voor wie wordt gebouwd. Bewoners van De Kleine Wereld hebben de wens geuit om met voorrang in aanmerking te komen voor nieuw gebouwde woningen in De Kleine Wereld. Dit is nu niet mogelijk, de mogelijkheden voor lokale voorrang bij woningtoewijzing zijn in onderzoek. Ontwikkelzone en ontwikkellocaties De J. Drijverweg vormt een belangrijke drager voor de ontwikkelingen in De Kleine Wereld. Daarom is deze hierna als integrale ontwikkelzone beschreven en opgenomen als studiegebied voor de volgende fase op de opgavenkaart. Per ontwikkellocatie wordt de huidige stand van zaken beschreven van de mogelijke plannen voor onder andere woningbouw. Integrale ontwikkelzone J. Drijverweg In alle eerder genoemde ambities wordt de J. Drijverweg als mogelijke ontwikkellocatie genoemd. Om de verschillende mogelijkheden met elkaar te verbinden, wordt voorgesteld om de J. Drijverweg als integrale ontwikkelzone op te nemen.

Binnen deze ontwikkelzone kunnen in de vervolgfase alle mogelijkheden en kansen nader worden onderzocht en op elkaar worden afgestemd. De Emir Sultan moskee aan de J. Drijverweg, hoek Spelderholt, gaat op termijn verhuizen naar Elzenhagen Zuid. De moskeelocatie heeft een sociaalmaatschappelijke bestemming. Het moskeebestuur hoopt met nieuwbouw in combinatie met de maatschappelijke functie op deze locatie inkomsten te verwerven. Omdat het functioneren van de straat met alle buurtgerichte voorzieningen sterk afhankelijk is van bereikbaarheid, ruimtelijke uitstraling en verblijfs­ kwaliteit, wordt voorgesteld om de mogelijke woning- en voorzieningenopgave te koppelen aan de openbare ruimte- en verkeeropgave. De verwachting is dat investeren in een fietsroute van het Landelijk Noord naar het CAN-gebied meer passanten op de J. Drijverweg positief zal brengen. Een aantrekkelijke groen ingerichte straat met ruimte voor voetgangers en voorzieningen heeft hetzelfde effect. De J. Drijverweg heeft de potentie om van een verlaten doorstroomweg voor auto’s in een verblijf- en woonstraat te veranderen, met ruimte voor ontmoetingen en bedrijvigheid die De Kleine Wereld ten goede zal komen. De volgende drie verkeerskundige maatregelen moeten in een volgende planfase verder worden onderzocht en uitgewerkt.

Daarbij moet meer bebouwing en het behoud en versterken van groen met elkaar in balans worden gebracht:

28

Concept principenota De Kleine Wereld

Korthagenhuis.

A. Een blijvende 50 km/h autoweg met nader te bepalen ingrepen; B. Van een 50 km/h autoweg naar een 30 km/h autoweg met meer ruimte voor voetgangers en fietsers en verblijfsgebied; C. Voetgangers- en verblijfsgebied met fietspad, waarbij de bus over de Th. Weeversweg wordt omgeleid. De begrenzing van het studiegebied zal in de volgende fase worden bepaald. De ontwikkelzone J. Drijverweg is ook een kans om de buurt te laten partici­ peren in mogelijke wensen en inrichting van het gebied. Korthagenhuis Voor het Korthagenhuis heeft woningcorporatie Eigen Haard op korte termijn herontwikkeling op de agenda staan. Het gebouw is eind 2020 afgeschreven en vraagt om aanpassing naar een toekomstbestendige woon-zorgfunctie voor ouderen. De herontwikkeling biedt de mogelijkheid om te verdichten en om de voorzieningen die nu binnen het complex liggen naar de buitenkant te halen. Daarmee kan de buurtfunctie versterkt worden. In de planvorming worden circa 175 appartementen gerealiseerd met een zorgkarakter en in het bijzonder gericht op ouderen. De ouderen in deze woningen kunnen dan ook gebruik maken van de voorzieningen in en rond het complex. De komende tijd wordt nader uitgewerkt in welke mate de woningen voor deze doelgroep geclusterd kunnen worden aangeboden.

Evean heeft Eigen Haard gevraagd om woningen voor zorgpersoneel in de nieuwbouw van het Korthagenhuis, vanwege het grote tekort aan personeel. Eigen Haard heeft de vraag doorgezet naar de gemeente, omdat dit voor Amsterdam een belangrijke doelgroep is. De gemeente onderzoekt de moge­ lijkheid om aan het verzoek van Eigen Haard te voldoen om een klein deel (maximaal 10) van de 70 toe te voegen woningen te bestemmen voor het zorgpersoneel van Evean. Op meerdere locaties in de stad speelt een vergelijkbare wens en daarom wordt overwogen om hiervoor een pilot te starten.

Concept principenota De Kleine Wereld

29

Studentenflat H. Cleyndertweg.

Basisschool Boven ’t IJ – Kampina Het schoolbestuur In Noord gaat de basisschool Boven t IJ – Kampina herontwikkelen. Het transformeren van de basisschool biedt mogelijkheden voor het toevoegen van een ouderontmoetingsplek in het schoolgebouw en het toevoegen van woningen. Dit wordt verder uitgewerkt. Studentencomplex Cleyndertweg In de zuidwesthoek van de buurt ligt het studentencomplex Cleyndertweg. Herontwikkeling door woningcorporatie De Key is gewenst, maar op korte termijn niet aan de orde.

Drie aandachtgebieden Naast de drie genoemde ontwikkellocaties hebben De Key, Stadgenoot en de gemeente drie aandachtgebieden benoemd met vrijwel alleen sociale huurwoningen in de bestaande voorraad in de buurt, waar de komende jaren een gezamenlijke, integrale aanpak nodig is. De integrale benadering is van belang om zowel de woonkwaliteit als de leefomgeving te verbeteren. Dit kan bereikt worden door het verbeteren, verduurzamen en versterken van de sociaaleconomische situatie van de bewoners en door het verbeteren van de openbare ruimte. Het betreft de onderstaande drie aandachtsgebieden6:

6 Gebiedsuitwerking De Kleine Wereld, Stadsdeel

A. Complexen Mariëndaal, Spelderholt en Warnsborn Stadgenoot bezit in dit gebied drie galerijflats uit 1968, bestaande uit 3- en 4-kamerwoningen in het sociale segment. Naast het reguliere onderhoud hebben zij voorlopig geen onderhouds- en verduurzamingsplannen voor deze complexen. Parallel aan de fysieke aanpak werken woningcorporatie, gemeente en de welzijns- en zorgpartners aan een intensivering van inzet

30

Concept principenota De Kleine Wereld

Noord, september 2019

voor de bewoners van deze complexen.7 Veiligheid en overlast blijft bij deze complexen een aandachtspunt. B. DHIL-complexen De Key bezit vier complexen aan het Dijkwater, Hagenau, Imbos en Lohuis (DHIL-complexen). De complexen worden vooralsnog grotendeels verhuurd in het sociale segment. Na huuropzegging worden de woningen door De Key verhuurd in het middensegment. Vrijkomende woningen wijst De Key meestal toe via een jongerencontract aan woonstarters. Het versterken van de leefbaarheid is in deze complexen een grote opgave. Ook hier werken gemeente, welzijns- en zorgpartners en de woningcorporatie samen aan intensivering van de inzet voor de bewoners van deze complexen.8 Daarnaast gaat De Key in deze complexen haar nieuwe programma woon- en beheerconcepten toepassen met als doel om de woonwensen van de huurders op te halen en te vertalen naar woon- en beheersvormen. Betrokkenheid en eigenaarschap wordt daarbij gestimuleerd. Het programma is in 2019 gestart in de nieuwbouwcomplexen van De Key en kan tot verschillende vormen van zelfbeheer leiden, maar kan ook andere elementen omvatten. Net zoals in de eerder beschreven complexen zitten ook hier en daar andere functies in de plinten in plaats van (dichte) garageboxen. De Key onderzoekt de mogelijkheid om op kleine schaal functies toe te voegen waarmee meer openheid en levendigheid in de plint kan ontstaan.

C. Complexen ten oosten van de H. Cleyndertweg, grenzend aan Mastbos/Bakkerswaal/Dijkwater Deze complexen zijn 100% in eigendom van De Key en worden verhuurd in het sociale segment. In de noordelijke flats wonen meer kwetsbare huishoudens. Er is minder sociale samenhang en sprake van overlast en vervuiling. Intensief beheer is nodig bij deze complexen, waarbij gemeente, politie en woningcorporatie gezamenlijk optrekken. Gemeente, welzijns- en zorgpartners en De Key werken – net als in de andere twee aandachts­gebieden – ook hier samen aan intensivering van de inzet voor de bewoners van deze complexen9. Ook hier onderzoekt De Key de mogelijkheid om op kleine schaal specifieke functies toe te voegen in de plint, waarmee meer openheid en levendigheid kan ontstaan.

7 In 2019 is gestart met extra inzet vanuit basisvoorzieningen met behulp van o.a. ontwikkelbuurtbudget (outreachend werken en participatie, kansen voor kinderen). Ook is er extra inzet beschikbaar gekomen voor kinderen vanuit preventiebudget bestuursakkoord en heeft WPI 2 extra klantmanagers voor de buurt beschikbaar gesteld. 8 Idem.