Bijlage 1 - Strategisch Huisvestingsplan Jeugd, Zorg en Basisvoorzieningen 2023-2027.pdf
Tekst van het document
Strategisch Huisvestingsplan; Jeugd, Zorg en Basisvoorzieningen 2023-2027 Met een doorkijk naar kansen en mogelijkheden tot 2032
Inhoud Voorwoord3 Leeswijzer6 1. Inleiding
7
1.1 Ruimte om te ontmoeten, te ontdekken en te ontplooien 8 1.2 Ondersteuning en begeleiding dicht bij huis 8 1.4 Een complete stad maak je samen 9 1.5 Een stad is meer dan stenen 10
2. Ontwikkelingen en ambities 2.1 Ontwikkelingen 2.2 Ambities
3.1 Hoe is de opgave bepaald? 3.2 Basisvoorzieningen in de stadsdelen 3.3 Jeugd & Zorg: dicht in de buurt 3.4 Jeugd & Zorg: een plek om te wonen of tijdelijk te verblijven
4.1 Kortdurende dag- en nachtopvang 4.2 Noodopvang gezinnen 4.3 Huisvesting economisch daklozen 4.4 Opvang ongedocumenteerden 4.5 Opvang Oekraïners en asiel
51 51 53 54 55 55
5. Financiën
57
6. Risico’s, aandachtspunten en dilemma’s
63
Bijlage 1. Wettelijk kader en beleid Bijlage 2. Overzicht van de opgave en vooruitblik uit hoofdstuk 3 en 4
64
11 11 13
3. Opgave – Vooruitblik – Terugblik
4. Opvang
65
19 19 21 40 46
Versie 2.7 19-10-2023 Foto titelblad: Huis van de Wijk Rivierenbuurt, stadsdeel Zuid
2
Gemeente Amsterdam
Strategisch Huisvestingsplan; Jeugd, Zorg en Basisvoorzieningen 2023-2027
Voorwoord Verder bouwen aan een complete stad
Amsterdam wil een leefbare, complete en inclusieve stad zijn. Het is onze missie dat iedere inwoner kan meedoen, gelijke kansen krijgt, vitaal en gezond is en werk heeft, ongeacht de buurt waarin je woont. We streven naar een stad waar kinderen en jongeren gezond en veilig kunnen opgroeien en zich optimaal kunnen ontwikkelen. Maatschappelijke voorzieningen leveren een belangrijke bijdrage aan dit streven, juist omdat dit plekken zijn waar ondersteuning en begeleiding is en mensen elkaar kunnen ontmoeten. Aangezien de komende jaren in zowel bestaande als nieuwe delen van de stad meer woningen worden bijgebouwd, is het belangrijk om ook meer maatschappelijke voorzieningen te realiseren, zodat er voor iedereen dichtbij huis plek is. Daarnaast moeten er ook voldoende opvangplekken gevonden worden. Dat is een flinke opgave, want de ruimte in de stad is schaars en wordt steeds schaarser. Aan de hand van dit Strategisch Huisvestingsplan zetten we ons in om de jeugd-, zorg- en basisvoorzieningen op peil te houden en uit te breiden waar nodig. Zo blijven we de komende jaren investeren in voldoende ruimte voor onze jongeren, voor een ieder dichtbij huis. Jongerencentra bieden jongeren van alle leeftijden een ontmoetings- en activiteitenplek, waar zij met hulp en begeleiding kunnen werken aan hun persoonlijke ontwikkeling.
Niet alle jongeren in Amsterdam worden namelijk vanuit thuis of het eigen netwerk voldoende gestimuleerd en begeleid. We geven hen dat extra steuntje in de rug in hun weg naar volwassenheid en zorgen er zo voor dat ze zich ontwikkelen tot waardevolle Amsterdammers. En we zorgen voor extra Ouder- en Kindteams locaties, zodat elke familie hulp
3
Gemeente Amsterdam
en ondersteuning bij opgroeien en opvoeden ook dichtbij huis heeft. Met het uitbreiden en inpassen van buurtteams maken we Amsterdam ‘grijs klaar’. Dat is echt nodig, want door de vergrijzing heeft onze stad steeds meer ouderen. De buurtteams bieden ouderen de hulp en ondersteuning die zij nodig hebben op hun oude dag. Daarmee zorgen we er voor dat zij zelfstandig op hun eigen vertrouwde plek kunnen blijven wonen. We maken afspraken met woningcorporaties en andere ontwikkelaars om ruimte voor dagbesteding te reserveren, waar ouderen elkaar kunnen ontmoeten. Waar nodig reserveren we in ontwikkel- en transformatiegebieden plek voor een buurtgezondheidscentrum. Er is voor bewoners dan een fijne, centrale plek in de buurt waar gezondheidszorg, welzijn en gezellige activiteiten met de buurt samenkomen. We zorgen er voor dat er in onze stad in principe niemand op straat slaapt. Want ieder mens verdient een goed vangnet. Soms worden mensen overvallen door (een aaneenschakeling aan) incidenten met als gevolg dat zij hun woning kwijtraken. We investeren de komende jaren niet in opvangvoorzieningen maar in tijdelijke woonplekken waar deze economische daklozen langere tijd (1 à 2 jaar) terecht kunnen om in alle rust naar een oplossing voor hun dakloosheid te zoeken. We bieden hen gepaste hulp om weer zelfredzaam te worden.
Aangezien onze huisvestingsopgave voor zowel tijdelijke en permanente huisvesting erg groot is, ligt hierop de focus. Ook investeren we in voldoende opvangplekken voor asielzoekers. Naar verwachting neemt de vraag naar opvangplekken voor asiel in de stad toe van 3.700 tot maximaal
Strategisch Huisvestingsplan; Jeugd, Zorg en Basisvoorzieningen 2023-2027
6.000 opvangplekken. We zorgen proactief voor voldoende opvangplekken en nemen onze verantwoordelijkheid voor de opvang van mensen in nood. Het Strategisch Huisvestingsplan (SHP) dat hier voor u ligt, geeft een overzicht van de huisvestingsopgave voor jeugd-, zorg- en basisvoorzieningen voor de periode 2023- 2027 en de investeringsopgave die hiermee gepaard gaat. Het plan is in samenhang ontwikkeld met de huisvestingsplannen voor kunst en cultuur, sporten en bewegen en onderwijs. Het is de eerste keer dat we gelijktijdig vier plannen maken, die samen bijdragen aan een complete, ongedeelde en inclusieve stad. We investeren zowel in de bestaande als nieuwe stad, vooral in de gebieden waar dit het hardst nodig is. Ongelijk investeren om gelijke kansen te bevorderen. Zo kunnen we de positieve effecten van ontmoeting, persoonlijke ontwikkeling en opvangplekken vergroten. In dit licht krijgen – waar mogelijk – investeringen in de stadsdelen Zuidoost, Nieuw-West en Noord voorrang.
In deze tijd van stijgende kosten, een gespannen bouwmarkt en een toenemende druk op onze stad zijn we ervan overtuigd dat dit Strategisch Huisvestingplan van grote waarde is. Het plan helpt ons - juist nu - om weloverwogen investeringsbeslissingen te nemen door slimme combinaties te zoeken waar mogelijk. Met de voorzieningen waar we de komende jaren in investeren, wordt Amsterdam een nog completere, inclusievere stad om te ontmoeten, te ontwikkelen en te (blijven) wonen. Marjolein Moorman Wethouder coördinatie maatschappelijke voorzieningen; Jeugd(zorg) Alexander Scholtes Wethouder Zorg en Maatschappelijke ontwikkeling; Publieke gezondheid en preventie Rutger Groot Wassink Wethouder Sociale Zaken; Opvang; Gemeentelijk vastgoed
4
Gemeente Amsterdam
Strategisch Huisvestingsplan; Jeugd, Zorg en Basisvoorzieningen 2023-2027
Buurtkamer De drie boertjes, stadsdeel Nieuw-West
5
Gemeente Amsterdam
Strategisch Huisvestingsplan; Jeugd, Zorg en Basisvoorzieningen 2023-2027
Leeswijzer Het Strategisch Huisvestingsplan Jeugd, Zorg en Basisvoorzieningen is opgesteld door de directies Jeugd en Zorg en de stadsdelen, in samenwerking met de afdeling Maatschappelijke Voorzieningen. Het eerste hoofdstuk geeft inzicht in de opgave die in dit SHP is meegenomen, waarom en op welke manier. Hoofdstuk 2 beschrijft de ontwikkelingen die zich voordoen op het gebied van jeugd, zorg en basisvoorzieningen (JZB) en met welke ambities hierop wordt ingespeeld. Hoofdstuk 3 vertaalt ambities en beleid naar opgaven per stadsdeel, voor zowel de basisvoorzieningen als voor jeugd- en zorgvoorzieningen. Hoofdstuk 4 geeft inzicht in de stedelijke huisvestingsopgave voor de verschillende soorten tijdelijke opvang waar we ons als stad verantwoordelijk voor voelen. Hoofdstuk 5 beschrijft vervolgens de concrete investeringsopgave voor jeugd, zorg en basisvoorzieningen per stadsdeel. In hoofdstuk 6 komen de financiën en de risico’s aan bod. Bijlage 1 geeft een overzicht van de beleidskaders die medebepalend zijn voor de keuzes in dit plan. Bijlage 2 geeft door middel van een tabel een overzicht van de opgave, zoals die in het document zijn omschreven.
6
Gemeente Amsterdam
Strategisch Huisvestingsplan; Jeugd, Zorg en Basisvoorzieningen 2023-2027
1. Inleiding De gemeente Amsterdam zet zich in voor een leefbare, complete en inclusieve stad. Het is onze missie dat iedere inwoner kan meedoen, gelijke kansen krijgt, vitaal en gezond is en werk heeft, ongeacht de buurt waarin je woont. Zowel in de nieuwe delen van de stad als in de bestaande stad streven we naar een stad waar kinderen en jongeren gezond en veilig kunnen opgroeien en zich optimaal kunnen ontwikkelen. Maatschappelijke voorzieningen leveren een belangrijke bijdrage aan dit streven, juist omdat dit plekken zijn waar mensen elkaar kunnen ontmoeten. Net als kunst en cultuur, sport en bewegen, en onderwijs bieden jeugd, zorg en basisvoorzieningen hierbij ondersteuning en begeleiding. Een complete stad biedt ook inwoners in een kwetsbare positie een plek om te wonen en te leven of tijdelijk te verblijven.
Het SHP is een koersdocument gebaseerd op de beleidskaders van de directies Jeugd en Zorg en die van de stadsdelen. Het geeft een beeld wat aan huisvestingsvragen voor jeugd, zorg en basisvoorzieningen verwacht wordt en waar mogelijk keuzes gemaakt moeten worden. Dit SHP is een actualisatie van het Strategisch huisvestingsplan jeugd, zorg en basisvoorzieningen 2019-2025. Gelijktijdig zijn ook de huisvestingsplannen voor onderwijs, sport en bewegen, en kunst en cultuur geactualiseerd. De huisvestingsplannen worden met een gezamenlijke inleiding voorgelegd.
Dit Strategisch Huisvestingsplan (SHP) geeft een overzicht van de huisvestingsopgave voor jeugd, zorg en basisvoorzieningen voor de periode 2023-2027 en de investeringsopgave die hiermee gepaard gaat. Het gaat hierbij om de voorzieningen die we als gemeente financieren. Daarnaast wordt inzicht gegeven in de ruimteclaims die de gemeente doet bij gebiedsontwikkeling en transformatie voor (zorg)voorzieningen die essentieel zijn voor de bewoners, maar die niet door de gemeente worden gefinancierd. De opgave voor de inpassing van bijvoorbeeld gezondheidscentra maken ook onderdeel uit van dit plan. Op basis van dit SHP worden jaarlijks aanvragen voor middelen ingediend.
7
Gemeente Amsterdam
Strategisch Huisvestingsplan; Jeugd, Zorg en Basisvoorzieningen 2023-2027
Dit SHP is gebaseerd op het Amsterdams stelsel voor zorg en ondersteuning. Collectief en preventief als het kan, individueel en specialistisch als het moet. Dit stelsel is gevisualiseerd in de afbeelding op de pagina hiervoor. Het bestaat uit drie onderdelen: de sociale basis, de buurtteams en Ouder- en Kindteams (OKT’s) en de maatwerkvoorzieningen voor aanvullende zorg. Deze drie onderdelen worden in paragraaf 1.1, 1.2 en 1.3 toegelicht.
1.1 Ruimte om te ontmoeten, te ontdekken en te ontplooien Inwoners hebben baat bij een uitgebreid, toegankelijk aanbod van activiteiten en ondersteuning in de eigen buurt of wijk. Dat helpt hen om zelfredzaam te zijn, hun talenten te ontwikkelen en mee te doen in de stad. Dit aanbod noemen we de sociale basis en is er voor alle inwoners: jong en oud, kansarm en kansrijk. In een stevige sociale basis werken we zo goed mogelijk aan de ontwikkeling van de talenten van inwoners en stimuleren we bewoners om mee te doen. Zo dragen we bij aan het bevorderen van de kansengelijkheid in Amsterdam en kunnen we zwaardere hulpvragen voorkomen en terugdringen. De gemeente is hoofdverantwoordelijk om ervoor te zorgen dat het aanbod van de sociale basis stevig staat en overal in de stad beschikbaar is. We werken hierbij samen met maatschappelijke partners en inwoners. We zorgen voor laagdrempelige en toegankelijke plekken in de stad, zowel op locaties binnen als buiten. Daar zijn allerlei activiteiten voor en door bewoners om elkaar te ontmoeten en om actief mee te doen. Zowel jonge als volwassen bewoners krijgen ondersteuning om initiatieven te ontplooien en mee te doen aan activiteiten. Waar mogelijk worden ruimtes gedeeld met sport en bewegen of kunst en cultuur en worden activiteiten samen uitgevoerd.
nen is het voor sommige bewoners nodig dat er ondersteuning en begeleiding dicht bij huis aanwezig is. Deze ondersteuning en begeleiding worden onder andere verzorgd door de Ouder- en Kindteams, de buurtteams en de gezondheidscentra, die elkaar aanvullen en dicht bij elkaar in de buurt worden gehuisvest. Deze voorzieningen worden meegenomen in dit SHP. De Ouder- en Kindteams zijn jeugdvoorzieningen en hebben een belangrijke rol in het voorkomen van opvoed- en opgroeiproblemen. Vanuit de Jeugdgezondheidszorg worden alle kinderen regelmatig gezien en gevolgd.1 Zo kunnen problemen rond opvoeden en opgroeien en gezondheid snel worden gesignaleerd. Daarnaast kunnen ouders, jongeren en professionals er terecht voor vragen, advies en ondersteuning bij opgroeien, gezondheid en ontwikkelen. Het buurtteam is een loket in de buurt waar bewoners terechtkunnen met allerlei vragen. Bijvoorbeeld als een bewoner moeite heeft om rond te komen, meer sociale contacten wil of zo lang mogelijk zelfstandig thuis wil blijven wonen. Elk buurtteam heeft hulpverleners met specialistische kennis. Ook werken er ervaringsdeskundigen in het buurtteam. Dat zijn mensen die zelf veel ervaring hebben met zorg en ondersteuning.
1.3 Een plek om te wonen of tijdelijk te verblijven
1.2 Ondersteuning en begeleiding dicht bij huis
We willen dat iedere inwoner van Amsterdam een dak boven het hoofd heeft. Soms lukt dat alleen niet. Iemand kan dan niet zelfstandig wonen of verliest diens woning en wordt dakloos. Dit kan zowel jongeren overkomen, als mensen die scheiden of hun inkomen zijn kwijtgeraakt, of mensen met verslavingsproblemen of psychiatrische problemen, of ongedocumenteerden. Binnen deze groep zijn er mensen die zich voor het grootste deel zelf kunnen redden, weinig begeleiding nodig hebben en vooral een betaalbare woning nodig hebben. Er zijn ook mensen voor wie
Waar mogelijk wonen inwoners in een eigen huis. Hiervoor is een passende woning noodzakelijk. Om zelfstandig in een huis te wo-
1
8
Gemeente Amsterdam
De Jeugdgezondheidszorg (JGZ) is onderdeel van GGD Amsterdam.
Strategisch Huisvestingsplan; Jeugd, Zorg en Basisvoorzieningen 2023-2027
een beschermde woonomgeving met intensieve begeleiding het beste is. Daarnaast zijn er mensen die het lastig vinden om op een vaste plek met allerlei regels te wonen en die daardoor op straat leven. In Amsterdam zijn verschillende soorten opvangvoorzieningen voor mensen die geen eigen woning of verblijfplaats hebben. Daarbij kan het gaan om een tijdelijke plek voor zes maanden tot twee jaar, om een blijvende plek in een beschermde woonomgeving, of om kortdurende opvang, zoals dag- en nachtopvang en tijdelijke opvang vanwege de weersomstandigheden.
1.4 Een complete stad maak je samen De gemeente is niet de enige partij die zorgt voor maatschappelijke voorzieningen in de stad. Samen met partners uit het veld, zoals zorgaanbieders, lokale initiatieven en het jongeren- en welzijnswerk bepalen we voor welke voorzieningen huisvesting nodig is. Op het terrein van zorg is er de Coalitie Groei van de Stad. De Coalitie is onderdeel van het programma Amsterdam Vitaal & Gezond en heeft als doelstelling de fysieke en ruimtelijke vertaling van de zorgopgave. De coalitie bestaat uit zorg- en welzijnsinstellingen, de federatie van corporaties, belangenorganisaties, Zilveren Kruis en de gemeente Amsterdam. Daarnaast zijn er andere partijen die voorzieningen bieden voor jeugd, zorg en welzijn. Hierbij valt te denken aan voorzieningen op wijkniveau, zoals het gezondheidscentrum met eerstelijns zorg en de wijkpost voor de thuiszorg, maar ook organisaties die huiswerkbegeleiding bieden. Ook zijn er voorzieningen verspreid over de stad, zoals woonvormen voor mensen met een verstandelijke of lichamelijke beperking, een intramurale voorziening voor mensen met dementie, een abortuskliniek of een Oranjehuis (opvang na huiselijk geweld). In een stad die groeit en verdicht, moet ook plek zijn voor deze voorzieningen.
9
Gemeente Amsterdam
De rol van de gemeente verschilt per type voorziening. Bij een deel van de voorzieningen investeert de gemeente en wordt zij ook eigenaar van het pand. Bij andere voorzieningen zorgt de gemeente voor inpassing in het stedenbouwkundig plan en het bestemmingsplan. Ook koppelen we zorgaanbieders aan ontwikkelaars van gebouwen. In de tabel hieronder staat in welke voorzieningen de gemeente investeert en voor welke voorzieningen de gemeente inpassing regelt zonder zelf te investeren. In dit SHP zijn deze voorzieningen meegenomen, waarbij staat vermeld bij welke voorzieningen alleen een inpassingsopgave gekoppeld is, en geen investeringsopgave. Zie bijlage 2 voor een uitgebreid overzicht van de inzet die de gemeente pleegt voor elk van deze voorzieningen, in bestaande en nieuwe stad.
Basisvoorzieningen
Jeugd
Zorg
Jongerencentrum Huis van de Wijk Buurtkamer Speeltuingebouw Kinderboerderij
Ouder- en Kindteam Kleinschalige woonvoorziening (inpassing)
Buurtteam 24-uursopvang Gezinsopvang Winterkoude opvang Passantenpension Dagbesteding (inpassing) Gezondheidscentra (inpassing)
Strategisch Huisvestingsplan; Jeugd, Zorg en Basisvoorzieningen 2023-2027
Oosterparkhuis, stadsdeel Oost
1.5 Een stad is meer dan stenen Dit strategisch huisvestingsplan gaat in de eerste plaats over de gebouwen die nodig zijn om een complete en leefbare stad te bouwen. Een leefbare stad heeft meer nodig dan gebouwen. De activiteiten die plaatsvinden in de gebouwen zijn essentieel. Naast middelen voor ‘de stenen’ is het belangrijk ook aandacht
10
Gemeente Amsterdam
te hebben én middelen te reserveren voor de programmering van activiteiten in de gebouwen. Parellel aan de investering in een gebouw is de toezegging voor het benodigde programma budget essentieel om daadwerkelijk de gewenste activiteiten in het gebouw te kunnen realiseren.
Strategisch Huisvestingsplan; Jeugd, Zorg en Basisvoorzieningen 2023-2027
2. Ontwikkelingen en ambities In dit hoofdstuk is in grote lijnen aangegeven welke ontwikkelingen zich voordoen en met welke ambities we daarop inspelen. Het gaat hierbij om ontwikkelingen en ambities die van invloed zijn op de huisvesting van jeugd, zorg en basisvoorzieningen. In hoofdstuk 3 gaan we nader in op de huisvestingsopgaven die hieruit voortkomen.
2.1 Ontwikkelingen Voor de jeugd, zorg en basisvoorzieningen is het zaak dat we meebewegen met en aansluiten op de veranderende behoeftes van de inwoners van Amsterdam. Zo zien we bijvoorbeeld dat Amsterdammers de openbare buitenruimte tijdens de coronapandemie anders zijn gaan gebruiken en waarderen. Mensen gingen meer buiten sporten en recreëren. Er ontstonden spontaan nieuwe ontmoetingsplekken. Ook legden inwoners tuinen aan die zij zelf beheren en onderhouden. Onderdeel van onze opgave is om te kijken of dit soort ontwikkelingen leiden tot structurele veranderingen in het gedrag en de behoeften van Amsterdammers. Vervolgens wordt daar in het SHP rekening mee gehouden door passende voorzieningen op te nemen. Hierbij kan het gaan om beperkte, praktische ingrepen. Bij een buurttuin is bijvoorbeeld soms een gebouwtje nodig voor de opslag van materialen. Voor andere ontwikkelingen zijn grotere, meer strategische ingrepen nodig, zoals de veranderende behoefte aan woonvormen. Voor dit SHP zijn vier hoofdontwikkelingen beschreven die van invloed zijn op de huisvestingsopgave.
11
Gemeente Amsterdam
2.1.1 De groeiende en verdichtende stad Amsterdam heeft een enorme opgave om 7500 woningen per jaar te bouwen. Een deel van de woningbouwopgave wordt gerealiseerd door te verdichten. In bestaande wijken worden dan woningen bijgebouwd. Er is zowel behoefte aan extra woningen als aan extra voorzieningen. De ruimte in de stad is schaars, daarom moeten keuzes gemaakt worden. Daar komt bij dat ontwikkeltrajecten lang duren en complex zijn. Hierdoor kost het soms jaren om een voorziening te realiseren die nu al gewenst is. Bovendien stijgen de bouwkosten sinds begin 2022 extreem en onvoorspelbaar. Daardoor kunnen er voor hetzelfde geld minder voorzieningen gebouwd worden en moet geprioriteerd worden tussen voorzieningen en gebieden. Kortom, de groei- en verdichtingsopgave van de stad levert ook in de domeinen van zorg, jeugd en basisvoorzieningen uitdagingen op in inhoud en proces. Door verdichting en gebiedsontwikkeling ontstaan er meer plekken waar oude en nieuwe bewoners met elkaar in één wijk of in aangrenzende wijken leven en werken. De oude en nieuwe bewoners hebben niet altijd dezelfde behoefte aan voorzieningen. Dit maakt het des te belangrijker om bij de locatie- en programmeringskeuzes van voorzieningen over gebieds- en stadsdeelgrenzen heen te kijken, zodat ze blijven aansluiten bij de behoeften in een gebied.
Veel maatschappelijke partijen zoeken ruimte in de bestaande stad. Daar is echter minder plek dan tien jaar geleden. Het gaat dan niet alleen om accommodaties voor jeugd, zorg en basis-
Strategisch Huisvestingsplan; Jeugd, Zorg en Basisvoorzieningen 2023-2027
voorzieningen, maar ook om plekken voor kunst en cultuur, gezondheidscentra en maatschappelijke initiatieven en religieuze organisaties. Dat maakt het steeds belangrijker om te zoeken naar slimme combinaties van voorzieningen in een gebouw, of gemeenschappelijk gebruik van ruimtes. Naast de grote huisvestingsvraag is er ook voortdurend behoefte aan vernieuwing en onderhoud van bestaande voorzieningen. Daarbij gaat het vaak om een combinatie van renovatie, verduurzaming en modernisering.
2.1.2 Groeiende ongelijkheid Groeiende ongelijkheid is een belangrijk onderwerp op de Amsterdamse agenda. De psychische en mentale gezondheid en de sociale participatie van mensen zijn lager in gebieden waar veel mensen met een lage sociaaleconomische status wonen, zoals Noord, Zuidoost en Nieuw-West. Tegelijk is in die gebieden ook een concentratie te vinden van de meest kwetsbare Amsterdammers. Een aantal gebieden in Amsterdam heeft daarom extra aandacht nodig en is benoemd als ontwikkelbuurt. Voor de stadsdelen Zuidoost en Nieuw-West zijn masterplannen opgesteld en voor Noord de Aanpak Noord in samenspraak met een brede alliantie van maatschappelijke partijen. Een alliantie bestaat uit alle belanghebbenden, zoals het college van B&W, het stadsdeelbestuur, woningbouwcorporaties, scholen, politie, het openbaar ministerie, de rijksoverheid, ondernemers en bewoners. In de masterplannen en Aanpak Noord staan niet zozeer huisvestingsvragen, maar ambities om te werken aan buurten die schoon, veilig en leefbaar zijn, en die gelijke kansen bieden aan alle bewoners. 2.1.3 Verbondenheid tussen wonen en zorg Wonen en zorg zijn steeds sterker verweven. Een groeiende groep mensen doet een beroep op het zorg-, welzijns- en woningaanbod in Amsterdam. Dit hangt samen met verschillende ontwikkelingen.
De bevolking vergrijst, meer mensen blijven langer thuis of wonen ‘weer’ thuis omdat zij niet meer in een instelling wonen. Er is een gat tussen thuis wonen en het verpleeghuis of de opvangvoorziening.
12
Gemeente Amsterdam
In 2022 is een woonzorganalyse gemaakt om de huisvestingsopgave voor doelgroepen met een zorgvraag duidelijk te krijgen. De analyse is uitgewerkt in een integrale Woonzorgvisie. Daarin zijn maatregelen en instrumenten genoemd die nodig zijn om mensen met een zorgvraag passend te huisvesten. Deze woonzorgvisie is geïntegreerd in de Woonvisie ‘De Amsterdamse Aanpak Volkshuisvesting’. De Coalitie Groei van de Stad heeft samen met stakeholders op het terrein van wonen, zorg en welzijn het boek Bouwstenen voor een Inclusieve Wijk gemaakt. Dit boek biedt handvatten hoe je een gezonde woonomgeving realiseert met zorg- en welzijnsvoorzieningen in de nabijheid, waar mensen lang(er) zelfstandig, veilig en prettig kunnen wonen. De coalitie heeft aangegeven dat de schaarste aan betaalbare ruimte en gebouwen een knelpunt is voor alle partijen in het zorgdomein. Daarom staat het vraagstuk Maatschappelijk Vastgoed op de agenda 2023 van SIGRA, de koepelorganisatie van zorg- en welzijnsaanbieders.
De coalitie pleit voor domeinoverstijgende oplossingen: • Gezamenlijke huisvesting met financiering vanuit de Wet langdurige zorg (Wlz), de Zorgverzekeringswet (Zvw), Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en de Jeugdwet; • Onderzoeken van mogelijkheden voor publiek-private financiering; • Verbinden van de domeinen Wonen en Zorg door nieuwe woonzorgcombinaties; • Gebiedsgerichte pilots om gezamenlijk nieuwe huisvestingsconcepten te ontwikkelen.
2.1.4 Toenemende behoefte aan opvanglocaties Door de oorlog in Oekraïne zijn ongeveer vijf miljoen mensen hun land ontvlucht in 2022. De opvangbehoefte voor deze mensen is ook in Nederland hoog, terwijl de toestroom van asielzoekers en vluchtelingen uit andere delen van de wereld de komende jaren naar verwachting stijgt.
Strategisch Huisvestingsplan; Jeugd, Zorg en Basisvoorzieningen 2023-2027
Het kabinet werkt aan een nieuwe asielwet voor betere spreiding van de opvang van asielzoekers over de gemeenten. Aan gemeenten wordt gevraagd om te investeren in duurzame opvanglocaties. Ook aan Amsterdam zal gevraagd worden om opvanglocaties voor asielzoekers te regelen. Hoeveel extra plekken er moeten komen hangt af van de instroom van de asielzoekers en van de verdeling over de gemeenten. In Amsterdam wordt een opgave verwacht voor de opvang van 3700 tot maximaal 6000 asielzoekers. Voor tijdelijke voorzieningen moeten op stedelijk niveau afspraken gemaakt worden. De gemeente Amsterdam zorgt proactief voor voldoende opvangplekken en neemt haar verantwoordelijkheid voor de opvang van mensen in nood.
2.2 Ambities Voor dit SHP zijn zes ambities geformuleerd die van invloed zijn op de huisvesting van jeugd, zorg en basisvoorzieningen. Deze ambities komen voort uit het Amsterdams Akkoord, uit bestaand beleid van de gemeente en uit de ontwikkelingen in dit domein. Vanuit de ambities wordt vervolgens in de hoofdstukken 3, 4 en 5 de stap gezet naar de opgaven voor jeugd, zorg en basisvoorzieningen voor de komende periode en de financiële vertaling hiervan.
2.2.1 Ambitie 1: Een structurele basisinfrastructuur voor iedereen Coalitieakkoord: ‘We streven naar een structurele basisinfrastructuur gericht op gezondheidsbevordering. De GGD, buurtteams, OKT’s, gebiedsgerichte (formele en informele) organisaties en activiteiten, zorgen welzijnsinstellingen zijn hierbij de basis. We vergroten de bekendheid en toegankelijkheid van buurtteams door een betere samenwerking met organisaties in de buurt.’
aanbod om de zelfredzaamheid te versterken, talenten te ontwikkelen en mee te doen in de stad. Dat maakt de sociale basis het fundament voor de zorg en ondersteuning in de stad. De sociale basis is er voor alle Amsterdammers, maar vooral gericht op Amsterdammers die het zonder steuntje in de rug niet redden. Aanbod dat valt onder de basisinfrastructuur is overal en altijd aanwezig, toegankelijk en bereikbaar. De mate waarin en de omvang en de reikwijdte ervan worden bepaald door de opgaven in een gebied. We werken steeds vaker gebiedsgericht, omdat dit beter aansluit bij de vraag van bewoners. Daarbij kiezen we vaker voor kleinere locaties in de eigen buurt, bijvoorbeeld om aan de stijgende vraag naar kleinere jongerencentra te voldoen. De ervaring leert dat veel jongeren in een kwetsbare positie weinig gebruikmaken van grote jongerencentra als deze niet in hun eigen buurt of wijk zijn gevestigd. De afgelopen jaren is hard gewerkt om de achterstand in het jongerenwerk in te halen. In stadsdeel Noord openden we één tijdelijke jongerenvoorziening, in stadsdeel Zuidoost drie. Naast de sociale basis zijn ook de OKT’s en buurtteams voor iedereen toegankelijk. De huidige OKT-locaties zijn gebaseerd op de Amsterdamse gebiedsindeling. Daardoor is er voor ouders en kinderen altijd een OKT-locatie binnen een straal van twee kilometer van het woonadres te vinden.
Zo kunnen problemen rond opvoeden, opgroeien en gezondheid snel worden gesignaleerd. Sinds 2021 werkt Amsterdam met buurtteams. Net zoals de OKT’s zijn de buurtteams verspreid over de stad zodat deze in de buurt van ieder woonadres te vinden zijn. De samenwerking tussen de OKT’s en de buurtteams wordt versterkt, waar mogelijk ook in de vorm van gezamenlijke huisvesting.
De sociale basis is het brede en laagdrempelige aanbod van activiteiten en ondersteuning in de eigen buurt of wijk. Het betreft
13
Gemeente Amsterdam
Strategisch Huisvestingsplan; Jeugd, Zorg en Basisvoorzieningen 2023-2027
2.2.2 Ambitie 2: Ongelijk investeren om gelijke kansen te bevorderen Coalitieakkoord: ‘Omdat we willen dat het met alle Amsterdammers goed gaat, nu en in de toekomst, kiezen we er in dit akkoord voor om vooral te investeren op die plekken en in die opgaven waar onze steun het hardste nodig is en waar we samen het grootste verschil kunnen maken. We investeren dus ongelijk voor gelijke kansen en voor een duurzame toekomst voor ons allemaal.’ We kijken bij investeringen in de eerste plaats naar de lokale opgave. Omdat de opgave niet overal in Amsterdam even groot is, investeren we niet altijd evenveel in elk stadsdeel. Bij de voorbereiding van investeringen betrekken we de ambities uit de masterplannen Zuidoost en Nieuw-West en de Aanpak Noord om overlap te voorkomen. Deze ambities vragen veel ruimte. Juist daarom is het belangrijk om goed te bepalen wat extra nodig is of anders moet. Het streven is dat de gebiedsgerichte uitwerking (GGU), de gebiedsplannen, de masterplannen en de aanpak goed op elkaar aansluiten.
2.2.3 Ambitie 3: Samen bouwen we een complete stad Coalitieakkoord: ‘We streven ernaar langjarig 7500 woningen te bouwen. We willen zorgen dat Amsterdam voldoende kan investeren om de groei van de stad te accommoderen.’ Overal waar nieuwe woningen komen, geldt ook de ambitie ‘bouwen van een complete stad’. Met woningen alleen bouw je geen stad. Een van de randvoorwaarden voor een leefbare, complete stad is een divers en hoogwaardig voorzieningenniveau. Dit SHP geeft hier invulling aan door de vertaling te maken naar voldoende maatschappelijke voorzieningen in iedere nieuwe buurt. De Amsterdamse referentienorm voor maatschappelijke voorzieningen is hiervoor het uitgangspunt. Tegelijkertijd komen
14
Gemeente Amsterdam
er ook meer bewoners in buurten waar verdichting plaatsvindt. Daar groeit de behoefte aan basisvoorzieningen. Ook zien we dat mensen steeds dichter bij huis gebruikmaken van buurtkamers. Dat vraagt juist om meer kleinere voorzieningen verspreid over een stadsdeel. De gemeente is niet de enige partij die ruimte en geld reserveert voor voorzieningen. Ook ontwikkelaars en corporaties investeren in locaties voor maatschappelijke voorzieningen, die zij verhuren aan instellingen. Voorbeelden hiervan zijn het passantenpension (bovenwijkse voorziening voor tijdelijke huisvesting van economisch daklozen) in stadsdeel Noord en Maatschappelijke Opvang en Beschermd Wonen (MOBW) in Zuidoost.
Huisvestingsvragen van externe zorgdomeinen De gemeente wordt regelmatig benaderd met huisvestingsvragen voor zorg- en jeugdhulpvoorzieningen die buiten de gemeentelijke verantwoordelijkheid vallen.2 Ook deze voorzieningen zijn van wezenlijk belang voor een complete stad. We dragen eraan bij dat voldoende van dergelijke voorzieningen zich in de stad vestigen. Dit kan onder andere door ruimte te reserveren in bestemmingsplannen of door ontwikkelaars en aanbieders te koppelen. Het gaat hierbij specifiek om huisvestingsvragen voor: • Gezondheidscentra voor eerstelijnszorg • Verpleeghuizen • Intramurale voorzieningen voor mensen met een lichte verstandelijke beperking (LVB) , GGZ-zorg en forensische (jeugd)zorg • Zorgspecials In hoofdstuk 3 wordt per voorziening de opgave en gemeentelijke inzet benoemd. 2 Het betreft instellingen die worden gefinancierd op basis van de Wet langdurige zorg (Wlz), de Zorgverzekeringswet (Zvw) of de Jeugdwet (Jw).
Strategisch Huisvestingsplan; Jeugd, Zorg en Basisvoorzieningen 2023-2027
2.2.4 Ambitie 4: Jong en oud wonen zo lang mogelijk thuis, waar nodig met ondersteuning in de buurt Uit richtlijnen jeugdhulp en Amsterdam vitaal en gezond: Zo huiselijk mogelijk opgroeien en ouder worden in een veilige omgeving met toegang tot zorg en (extra) ondersteuning. Een omgeving waar bovendien gemakkelijk sociale contacten kunnen worden aangegaan. Er is een grote behoefte aan nieuwe vormen van wonen in combinatie met zorg. Hiervoor zijn integrale oplossingen nodig.3 Een voorbeeld van een nieuwe vorm voor wonen en zorg is het wooncirkelconcept. Voor de ondersteuning van mensen in een kwetsbare positie werken we aan het invoeren van het wooncirkelconcept op wijkniveau. Daarbij zijn verschillende woonvormen zoals intramuraal, geclusterd en zelfstandige woning in een wijk aanwezig, met een ontmoetingsgelegenheid dichtbij. De intramurale voorziening levert 24-uursnabijheid van professionals als steun voor omwonenden, met ambulante ondersteuning. Met woningcorporaties wordt gewerkt aan toewijzing van sociale huurwoningen in de omgeving van de exploitant van de 24-uursvoorziening.
2.2.5 Ambitie 5: Niemand slaapt op straat Coalitieakkoord: ‘In Amsterdam slaapt in principe niemand op straat. Naast de maatschappelijke opvang bieden we ook opvang voor hen die nergens anders recht op hebben. Dat doen we in de wintermaanden voor een brede groep mensen, en dat doen we het hele jaar door voor kwetsbare mensen, die geen toegang hebben tot de reguliere maatschappelijke opvang.’ Het aantal dak- en thuislozen in de stad neemt toe. Het gaat om mensen met verschillende achtergronden en oorzaken van dakloosheid, zoals mensen met GGZ-problematiek, economisch daklozen, EU-burgers zonder verblijfsplek en ongedocumenteerden. De aanwezigheid van deze groepen leidt tot een groeiende vraag aan opvangvoorzieningen.
Jeugd: zo thuis mogelijk Een belangrijk speerpunt in het jeugdbeleid is ‘zo thuis mogelijk’. Dit is erop gericht om zoveel mogelijk kinderen/jongeren en de ouders te ondersteunen in de thuissituatie en daardoor het aantal uithuisplaatsingen te verminderen. Als het toch nodig is om een alternatief te vinden voor thuis wonen en als pleegzorg niet mogelijk is, is het beleid erop gericht om in de stad te zorgen voor kleinschalige voorzieningen waar kinderen/jeugdigen kunnen opgroeien.
Opvang voor ongedocumenteerde mensen In Amsterdam verblijft sinds lange tijd een groep ongedocumenteerde mensen die door de praktijk van het vreemdelingenbeleid in de knel is geraakt. Dit zijn mensen die de asielprocedure zonder succes hebben doorlopen en zijn uitgesloten van de gewone sociale voorzieningen. De gemeente biedt deze groep 24-uursopvang. Zo kunnen zij in een stabiele omgeving en onder professionele begeleiding aan hun toekomst werken. Dat kan inhouden: legaal verblijf in Nederland, terugkeer naar het land van herkomst of doorreizen naar een ander land. Hiervoor krijgen zij maximaal anderhalf jaar opvang. De huidige opvanglocaties voor ongedocumenteerden zijn tijdelijk. Er is echter structureel behoefte aan opvang voor deze groep. Het college kiest ervoor te zoeken naar permanent bruikbare locaties.
3 Woningen voor specifieke doelgroepen vallen niet onder het SHP, maar onder de verantwoordelijkheid van het Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen en het Programma Ouderenhuisvesting. Deze programma’s lopen eind 2022 af.
Dag- en nachtopvang De opgave en bijbehorende criteria voor dag- en nachtopvang veranderen regelmatig. De omvang en de doelgroep wisselen soms, net als de regels voor openstelling in de winter (permanent
15
Gemeente Amsterdam
Strategisch Huisvestingsplan; Jeugd, Zorg en Basisvoorzieningen 2023-2027
Jongerencentrum The Matrixx, stadsdeel Nieuw-West
16
Gemeente Amsterdam
Strategisch Huisvestingsplan; Jeugd, Zorg en Basisvoorzieningen 2023-2027
tegenover winterkouderegeling). Tijdens de coronapandemie waren tijdelijk meer opvanglocaties nodig omdat mensen tijdens de avondklok niet op straat mochten zijn. Het aantal benodigde plekken hangt ook af van de doorstroom. Voor de meeste gebruikers van de dag- en nachtopvang is deze voorziening een tijdelijke overbrugging. Een aantal stroomt door naar een plek in een instelling, zoals GGZ Wonen. Anderen stromen door naar een zelfstandige woning met begeleiding. Ook het actuele aantal dak- en thuislozen in de stad heeft invloed op de behoefte.
wordt gekeken of deze ook voor andere groepen en activiteiten kunnen worden gebruikt.
2.2.6 Ambitie 6: We passen de voorzieningen aan de huidige tijd aan: doelmatig, duurzaam, toegankelijk, veilig en flexibel
In de bestaande stad leggen we de nadruk op aanpassing van gebouwen aan de huidige tijd. We zorgen ervoor dat gebouwen toegankelijk, duurzaam en geschikt zijn voor het uitvoeren van de opgave. Bij groot onderhoud, renovatie of nieuwbouw van gebouwen waarin voorzieningen zijn gevestigd, passen we maatregelen toe om het gebouw toegankelijk te maken voor mensen met een (arbeids)beperking. Gebouwen waarin voorzieningen zijn gevestigd, verduurzamen we zoveel mogelijk. Het doel is energiebesparing en monitoring. Dit doen we onder andere door de isolatiewaarde te verhogen bij de vervanging van daken, door hoogrendementsglas te plaatsen, door warmte-installaties aardgasvrij te maken en door zonnepanelen aan te leggen. We bouwen en renoveren steeds vaker circulair. Hierbij proberen we materiaal opnieuw te gebruiken en zorgen we ervoor dat nieuw materiaal herbruikbaar is.
Coalitieakkoord: ‘We voegen alle vormen van maatschappelijke opvang en begeleiding samen tot een brede opvang portefeuille waardoor we beter in kunnen spelen op de behoeftes van de verschillende groepen. Dat kan dan ook leiden tot aanpassing van de verschillende vormen van opvang.’ De gemeente heeft 187 panden deels of volledig in gebruik voor de jeugd, zorg en basisvoorzieningen, deze panden zijn in beheer (eigendom of huur) bij Gemeentelijk Vastgoed. We streven ernaar om al deze panden aan te passen aan de huidige tijd.
Doelmatig ruimtegebruik De gemeente stimuleert slim, doelmatig gebruik van de schaarse ruimte, waarbij bijvoorbeeld meerdere gebruikers een plek delen. Dit gebeurt nu al bij accommodaties voor basisvoorzieningen. Daar vinden ook buurtteams regelmatig onderdak. Daarbij wordt gezorgd dat er voldoende ruimte blijft voor de activiteiten die vanuit de sociale basis worden georganiseerd. We willen dat iedereen zich welkom voelt en blijft voelen. Vanuit de basisvoorzieningen, kunst en cultuur, en sport en bewegen is daarnaast steeds meer behoefte om programmering en gebruik van locaties te combineren. Voor ruimtes die leeg staan
17
Gemeente Amsterdam
Toegankelijk en duurzaam Coalitieakkoord ‘Als gemeente geven wij zelf het goede voorbeeld door verder te werken aan het verduurzamen en klimaatadaptief maken van ons vastgoed en wagenpark.’
Veilig vastgoed Het programma Veilig Vastgoed is erop gericht dat maatschappelijk vastgoed voldoet aan wet- en regelgeving en richtlijnen. Dit gaat bijvoorbeeld over brandveiligheid, waarvoor bij elk pand een scan wordt uitgevoerd om de veiligheidsrisico´s te beperken. Het programma Veilig Vastgoed bundelt kennis, stimuleert samenwerking en bewustwording om maatschappelijke voorzieningen veiliger te maken.
Strategisch Huisvestingsplan; Jeugd, Zorg en Basisvoorzieningen 2023-2027
Flexibel ruimtegebruik Het komt regelmatig voor dat er wijzigingen in beleid en doelgroepen zijn waardoor gebruikers gemeentelijk vastgoed niet meer als passend ervaren. Dit kan ook het geval zijn als de voorziening pas enkele jaren in gebruik is. We streven naar een flexibele vastgoedportefeuille die bestand is tegen beleids- en doelgroepwijziging zodat we kapitaalvernietiging of huurcontracten van meer dan tien jaar kunnen voorkomen. We onderzoeken of het gebruik van de bestaande vastgoedportefeuille nog passend is en brengen in kaart welke maatregelen nodig zijn om de portefeuille toekomstbestendig te maken.
Sobere eenpersoonsunits met eigen sanitair en een keukenblok zijn geschikt als huisvesting voor verschillende vormen van opvang, zoals in de MOBW 24-uursopvang, opvang voor economisch daklozen en van statushouders. Afhankelijk van het type opvang is in hetzelfde gebouw ruimte nodig voor begeleiding en gezamenlijke activiteiten. Door gebouwen door de tijd heen flexibeler te kunnen gebruiken, kunnen we beter aansluiten bij de actuele opgave in een gebied.
In de huidige situatie wordt een bepaald soort voorziening op een specifieke locatie ingepast in een uniek gebouw. Als in de loop van de jaren blijkt dat er minder of minder vraag is naar een bepaalde vorm van opvang, is deze voorziening niet breed inzetbaar. We onderzoeken of het mogelijk is om uniformer te bouwen en pas in een later stadium van de gebiedsontwikkeling de specifieke bestemming van een locatie vast te leggen.
18
Gemeente Amsterdam
Strategisch Huisvestingsplan; Jeugd, Zorg en Basisvoorzieningen 2023-2027
3. Opgave – Vooruitblik – Terugblik In dit hoofdstuk zijn de ambities uit hoofdstuk 2 vertaald naar de huisvestingopgave per type voorziening. Dit is gedaan op basis van de woningbouwplannen en de referentienormen, verrijkt met inzichten in aanbod en behoefte in omliggende buurten en met gesprekken met het werkveld per domein en de belangrijke netwerken hierbinnen, zoals de eerdergenoemde Coalitie Groei van de Stad. Het hoofdstuk begint met de basisvoorzieningen. Deze worden per stadsdeel besproken. Per stadsdeel wordt ook een terugblik gegeven. Daarna volgen de opgaven voor jeugd- en zorgvoorzieningen voor de hele stad. Ook hierbij volgt een terugblik. De opgaven voor 2023-2027 zijn op de kaarten aangegeven. Het gaat hierbij om locaties die in deze periode worden gehuurd, opgeleverd, waar de bouw begint of waarvoor een tender plaatsvindt. In bijlage 2 staat een overzicht van al deze opgaven en een doorkijk voor de lange termijn.
3.1 Hoe is de opgave bepaald? Om te bepalen welke huisvestingsopgaven er de komende jaren zijn voor de basisvoorzieningen wordt uitgegaan van landelijk en Amsterdams beleid. De beleidskaders die daarbij bepalend zijn, worden kort beschreven in bijlage 1. Om de vertaling te kunnen maken van beleid naar huisvestingsopgaven op het niveau van gebieden en stadsdelen, is een aantal instrumenten voorhanden.
19
Gemeente Amsterdam
Amsterdamse Referentienorm voor Maatschappelijke Voorzieningen, Groen en Spelen Om te bepalen hoeveel vierkante meter aan voorzieningen nodig is in nieuw te bouwen gebieden wordt gebruikgemaakt van de Amsterdamse referentienorm voor maatschappelijke voorzieningen, groen en spelen. Deze norm is gebaseerd op de te verwachten huishoudenssamenstelling in verschillende typen buurten en geeft daarbij aan hoeveel van welke soort voorzieningen nodig zijn om aan te kunnen sluiten bij de verwachte behoefte van toekomstige bewoners. Gebiedssessies Stadsdelen houden twee keer per jaar een gebiedssessie om de huisvestingsopgave uit het SHP naast het stedelijk beleid en specifieke gebiedsinformatie te leggen. Er wordt gekeken welke investeringsruimte nodig is voor nieuwe basisvoorzieningen in de ontwikkel- en vernieuwingsgebieden, en in de veranderopgave in bestaand stedelijk gebied. Deze opgaven zijn de basis voor reserveringen in de begroting. Gebiedsplannen Sinds maart 2022 kent Amsterdam 25 gebieden waar we gebiedsgericht werken. Elk gebied heeft een eigen gebiedsplan met informatie over de bevolkingssamenstelling, de dynamiek van het gebied en ideeën voor verbetering. Om doelgericht gebiedsgericht te werken maken we gebruik van de zogeheten gebiedscyclus. Deze bestaat uit vier stappen die we samen met bewoners en partners doorlopen: analyse, agenda, plan en monitor.
Strategisch Huisvestingsplan; Jeugd, Zorg en Basisvoorzieningen 2023-2027
Gebiedsgerichte Uitwerking sociale basis Het beleidskader ‘Samen Vooruit’ beschrijft op hoofdlijnen hoe we in Amsterdam werken aan de versterking van de sociale basis.4 Een gebiedsgerichte uitwerking (GGU) is de vertaling van dit kader naar de praktijk. De GGU sociale basis geeft aan welke sociale opgaven er in een gebied zijn en wordt jaarlijks opgesteld. In de GGU staat ook welke opgaven prioriteit krijgen. Daarmee is het een goed instrument om subsidieaanvragen van bewoners en welzijnsorganisaties die een activiteit willen organiseren, te toetsen aan de opgaven in de sociale basis van het betreffende gebied. Zo zorgen we ervoor dat activiteiten goed aansluiten bij de opgave van het gebied en zetten we financiële middelen doeltreffend in. De komende jaren gaat de gemeente nog meer gebiedsgericht werken. Ook kijken we of de basisinfrastructuur op orde is. Wat moet er altijd zijn, ongeacht de opgave? En met welke voorzieningen en welke hoeveelheid aanbod kunnen we dit regelen? Pionieren in Haven-Stad De groei en verdichting van de stad brengt zoals gezegd voor het gehele sociale domein grote inhoudelijke en procesmatige uitdagingen met zich mee; onder meer om de passende voorzieningen te kunnen bieden voor mensen, in de huisvesting die daarbij aansluit.
Daarom wordt in het grote gebied Haven-Stad, vooruitlopend op de ontwikkeling van alle deelgebieden daarbinnen, op een open en domeinoverstijgende wijze onderzocht of er in het gebied kansen zijn om bij te dragen aan bestaande maatschappelijke opgaven vanuit omliggende gebieden. Ook lopen de eerste gesprekken in het gebied over hoe we in een vroeg stadium maatschappelijke waarde aan het gebied kunnen toevoegen, die gaat bijdragen aan de sociale vorming van het gebied. Haven-Stad is bij uitstek een gebied waar we op zoek kunnen en moeten naar nieuwe manieren van werken, zowel 4 https://www.amsterdam.nl/sociaaldomein/zorgprofessionals/sociale-basis/ stedelijk-kader-samen-vooruit-2020-2023/
20
Gemeente Amsterdam
Figuur 1 Amsterdam is verdeeld in 25 gebieden waar we gebiedsgericht werken.
intern als met de omgeving, en naar het combineren van opgaven. Op dit moment zijn hier in dit SHP geen concrete opgaven aan verbonden. Echter, als in dit gebied concrete kansen ontstaan om nieuwe oplossingen of combinaties te proberen of om bestaande reguliere en eventueel tijdelijke opgaven op te lossen op het gebied van jeugd, zorg en basisvoorzieningen, dan willen we hier ruimte aan bieden. Hierbij is het uitdrukkelijk niet de bedoeling de (financiële) verantwoordelijkheid van de gebiedsontwikkeling over te nemen op het gebied van placemaking.
Opgaven buiten dit SHP Op basis van bestaand beleid valt een aantal voorzieningen in de stad buiten de reikwijdte van dit huisvestingsplan. Dit hoewel ze nauw zijn verbonden met het beleidsterrein van basisvoorzieningen en belangrijk zijn voor buurten en bewoners. De (vervangende) huisvesting voor religieuze instellingen wordt vanuit bestaand beleid niet beschouwd als een (financiële) opgave voor de gemeente en is daarom geen onderdeel van dit SHP. Dat geldt
Strategisch Huisvestingsplan; Jeugd, Zorg en Basisvoorzieningen 2023-2027
ook voor huisvestingsvragen voor maatschappelijke initiatieven die bijdragen aan de sociale samenhang van een gebied.
3.2 Basisvoorzieningen in de stadsdelen Hieronder volgt een beschrijving van de voorzieningen die zijn opgenomen in dit plan. Jongerencentrum Een jongerencentrum is een ontmoetings- en activiteitenplek voor jongeren van verschillende leeftijden. Niet alle jongeren in Amsterdam worden vanuit hun eigen netwerk voldoende gestimuleerd en begeleid in hun persoonlijke ontwikkeling. Het jongerenwerk biedt hierbij hulp en begeleiding. Daarnaast kunnen jongeren in het jongerencentrum terecht als zij hulp nodig hebben, bijvoorbeeld bij de afronding van hun schooltijd. Ook met vragen rond seksualiteit, werk en inkomen, schulden en vrijetijdsbesteding kunnen zij aankloppen.
welzijnsvorganisatie. Samen met de bewoners wordt invulling gegeven aan het ontwerp en de programmering van het Huis van de Wijk. Die programmering kan bestaan uit zorg en welzijn, maar ook uit kunst en cultuur of culinaire activiteiten.
Buurtkamer In buurten is veel behoefte aan een kleinschalige ontmoetingsplek. De Buurtkamer is zo’n plek. Hier zijn het meestal de bewoners zelf die activiteiten organiseren, aangevuld door activiteiten van een welzijnsorganisatie. Een Buurtkamer is kleiner dan een Huis van de Wijk en ligt dichter bij bewoners die er gebruik van maken. Elke Buurtkamer heeft een breed aanbod van activiteiten voor alle buurtbewoners. Soms zijn deze meer gericht op jongeren, soms meer op volwassenen. Dit hangt af van de behoefte in de buurt. Er zijn Buurtkamers die bewoners helemaal zelf beheren en programmeren. Er zijn ook Buurtkamers waar professionals, vrijwilligers en bewoners samen het aanbod uitvoeren. De Buurtkamer vervult een belangrijke lokale functie.
Het is belangrijk dat er ontmoetingsplaatsen zijn voor jongeren op plekken waar zij graag gezien willen worden. Dit kan een groot gebouw zijn waar samengewerkt wordt met kunst en cultuur en sport en bewegen. Soms is juist een huiskamer speciaal voor meiden of een combinatie met een broedplaats geschikter.
Huis van de Wijk Een Huis van de Wijk is een ontmoetingsplek op wijkniveau. Het Huis van de Wijk verbindt mensen en instanties die elkaar kunnen ondersteunen voor een betere leefbaarheid van de wijk. Ook biedt het Huis van de Wijk ruimte om actief te zijn, te ondernemen, mee te doen, anderen te ontmoeten, te vergaderen of iets te leren van en aan een ander. Het is belangrijk dat bewoners het Huis van de Wijk zien als een plek waar zij zelf invulling kunnen geven aan het programma. We gaan uit van het initiatief, de betrokkenheid en het gevoel van eigenaarschap onder bewoners. Het beheer ligt meestal bij een
21
Gemeente Amsterdam
Buurtkamer Lycka, stadsdeel Nieuw-West
Strategisch Huisvestingsplan; Jeugd, Zorg en Basisvoorzieningen 2023-2027
Speeltuingebouw Dit is een gebouw bij een speeltuin van waaruit sport- en spelactiviteiten worden georganiseerd voor kinderen en jongeren. Soms ligt dit gebouw aan een sportterrein. Daarnaast kan het een ontmoetingsplek zijn voor ouders. Een speeltuingebouw kan dienen als uitvalsbasis voor naschoolse activiteiten, ruimte voor materiaalopslag en speluitleen. Het is de thuisbasis van de speeltuinmedewerker en vanuit het gebouw vindt toezicht op de speeltuin plaats. Het beheer van het gebouw en de organisatie van activiteiten kan door bewoners zelf georganiseerd worden, of in combinatie met een welzijnsaanbieder, of geheel door een welzijnsaanbieder. Kinderboerderijen Bij kinderboerderijen kunnen kinderen kennismaken met dieren en hun verzorging. Er vinden activiteiten plaats op het gebied van natuur en milieueducatie. Het zijn voorzieningen met een waardevolle maatschappelijke buurtfunctie in de stadsdelen. Ook bieden kinderboerderijen een plek waar buurtbewoners elkaar ontmoeten en vrijwilligers actief zijn. Er zijn momenteel zestien kinderboerderijen in Amsterdam. Het blijvend veilig en goed gebruik van kinderboerderijen voor mens en dier is onderdeel van de op te stellen Agenda Dieren. Daarnaast moet er inzicht komen in wat aan beheer en onderhoud voor de opstallen en de grond van de kinderboerderijen nodig is. Hiervoor is een voorstel in ontwikkeling.
Een ander doel van het voorstel is duidelijk te krijgen onder welk organisatieonderdeel de kinderboerderijen moeten vallen. Tot die tijd worden de kinderboerderijen in dit SHP opgenomen.
22
Gemeente Amsterdam
Strategisch Huisvestingsplan; Jeugd, Zorg en Basisvoorzieningen 2023-2027
3.2.1 Centrum Inleiding Stadsdeel Centrum vormt een trekpleister voor toeristen uit Nederland en van ver over de landsgrenzen. In de drukke binnenstad is het ingewikkeld om de basisvoorzieningen die een dichtbevolkte wijk leefbaar houden, goed te huisvesten. Er is niet alleen een hoge druk op de openbare ruimte, maar ook op de beschikbare vierkante meters vastgoed. Dit levert hoge markt- en huurprijzen op. Dit geldt vooral voor Centrum West als drukste gebied van Amsterdam, met een mix van stedelijke functies, zoals wonen, werken, studeren en recreëren, op een klein oppervlak. Met het uitvoeringsprogramma Aanpak Binnenstad werken we aan een goede balans. Het doel is om zowel de verschillende functies te waarborgen als de leefbaarheid voor de ruim 87.000 binnenstadbewoners te bevorderen. Voor de binnenstad geldt, net als voor andere stadsdelen, dat bewoners kleinschalige voorzieningen dicht in de buurt willen. Bewoners in de binnenstad zijn in de eerste plaats wijkbewoners. Misschien nog wel meer dan in de andere stadsdelen geldt voor de binnenstad dat elke vierkante meter goed wordt benut. We ondersteunen en stimuleren multifunctionele programma’s en medegebruik van ruimten. Dit betreft zowel gesubsidieerde als niet-gesubsidieerde maatschappelijke voorzieningen, zoals de kinderopvang of de huisarts.
In Centrum Oost zijn grootschalige woningbouwprojecten in de nieuwe wijken Oostenburg Noord en op het Marineterrein. Hier komen nieuwe voorzieningen voor de wijken, waar ook de huidige bewoners van profiteren. Op het Marineterrein worden de komende jaren woningen, bedrijven en leerplekken gerealiseerd. Hier is een buurtkamer ingepland voor de nieuwe bewoners van de wijk. Ook bewoners uit de omliggende wijken zijn welkom. Op de bijgaande kaart staan de opgaven voor basisvoorzieningen in stadsdeel Centrum voor de periode 2023-2027. In bijlage 2 staat een overzicht van de opgave en een vooruitblik voor de lange termijn.
Terugblik en resultaten Op Oostenburg is een nieuwe Buurtkamer opgeleverd als ontmoetingsplek voor bestaande en nieuwe bewoners. Op Wittenburg is een jongerenvoorziening met een eigen ingang bij het Huis van de Wijk gerealiseerd.
Opgave en vooruitblik We zien in Centrum een groeiende groep ouderen. We anticiperen onder meer op door dementievriendelijke ontmoetingsplekken te creëren. Daar hebben we in de toekomst meer ruimte voor nodig. Waar zich kansen voordoen, spelen we in op het creëren van plekken voor verschillende doel- en leeftijdsgroepen. De ontwikkeling van de Piramide is een voorbeeld van zo’n locatie. Voor Centrum West is het belangrijk de bestaande voorzieningen te behouden, omdat er geen nieuwe locaties gebouwd worden. Waar dat kan willen we die verbeteren en zo goed mogelijk gebruiken.
23
Gemeente Amsterdam
Strategisch Huisvestingsplan; Jeugd, Zorg en Basisvoorzieningen 2023-2027
1 2
Type voorziening Basisvoorzieningen
3
Buurtkamer Huis van de Wijk Jongerencentrum Kinderboerderij Overige BV Speeltuingebouw
Status voorziening
4
Bestaande voorzieningen SHP 2023-2027
5
Opgave voor de basisvoorzieningen in stadsdeel Centrum (2023-2027) © 2023 Mapbox © OpenStreetMap
24
Gemeente Amsterdam
Strategisch Huisvestingsplan; Jeugd, Zorg en Basisvoorzieningen 2023-2027
Piramide Buurtkamer
1
Gebouw De Noorderspeeltuin
2
Het Claverhuis
3
Nieuwe Looier - Tweede Uitleg
4
Speeltuingebouw UJ Klaren
5
3.2.2 Nieuw-West Inleiding Nieuw-West is een divers stadsdeel met 162.000 inwoners die sterk betrokken zijn bij hun wijk. De komende jaren groeit en verdicht Nieuw-West verder. Dit gebeurt in Osdorp Centrum en Slotermeer, maar vooral in de transformatiegebieden Sloterdijk Nieuw-West, Ringzone West en Schinkelkwartier. Voor de huidige en de toekomstige bewoners moeten goed bereikbare en toegankelijke sociale accommodaties, zoals huizen van de wijk, buurtkamers en jongerencentra, beschikbaar zijn. Maatschappelijke voorzieningen leveren met hun programma’s een bijdrage aan het verbeteren van de positie van bewoners. Ze bieden bovendien een kans om verbinding te faciliteren tussen bewoners van bestaande en nieuwe buurten. De programma’s worden integraal opgezet met aandacht voor bewegen, kunst en cultuur. Opgave en vooruitblik In de komende jaren wil Nieuw-West zijn basisvoorzieningen zo goed mogelijk spreiden en laten toenemen. Dit om de verbondenheid onder bewoners van jong tot oud en van kansarm tot kansrijk te vergroten. De leefbaarheid en (sociale) veiligheid zijn niet in alle buurten voldoende op orde en er wonen relatief veel mensen met een lage sociaaleconomische status (SES).
25
Gemeente Amsterdam
Er wonen veel jongeren in Nieuw-West. De opgave is om vooral voor de jeugd een kansrijke omgeving te realiseren en te faciliteren. De focus ligt hierbij in Osdorp, Geuzenveld, Slotermeer en Slotervaart. Het creëren van inspirerende basisvoorzieningen in combinatie met activiteiten waar zij hun talenten kunnen ontwikkelen en laten bloeien. Deze ambitie is ook onderdeel van het Nationaal Programma Nieuw-West Samen (voorheen Masterplan Nieuw-West). Op bijgaande kaart staan de opgaven voor basisvoorzieningen in de periode 2023-2027 in stadsdeel Nieuw-West. In bijlage 2 staat een overzicht van deze opgave en de doorkijk voor de lange termijn. Voor Buurtkamer Lelylaan, Buurtkamer Perron 32 en Huis van de Wijk Sloterdijk is inmiddels een positief kredietbesluit genomen. Deze worden vanaf 2023 opgeleverd.
Terugblik en resultaten In de afgelopen jaren is nieuwe huisvesting gerealiseerd voor Buurtkamer De Drie Boertjes, Station Wildeman, Buurtkamer Lycka en jongerencentrum Lab6. Ondanks de toevoeging van deze accommodaties blijft de opgave in Nieuw-West groot.
Strategisch Huisvestingsplan; Jeugd, Zorg en Basisvoorzieningen 2023-2027
Sloterdijk Stationskwartier: Buurtkamer 2
1
Buurtkamer Eendrachtsparkbuurt Definitief
2
HvdW 't Pluspunt
3
Jongerencentrum GVSM
4
Buurtkamer Social Garden Nieuwbouw
5
Buurtkamer Van Swietenhof
6
Buurtkamer Confuciusplein
7
Buurtkamer De Dichter nieuwbouw
8
Buurtkamer Reimerswaalbuurt
9
Buurtkamer Perron 32
10
Jongerencentrum DASNS
11
Buurtkamer De Punt Dijkgraafplein
12
Buurtkamer SuHa Osdorp Centrum 1
13
HvdW 't Blommetje
14
Buurtkamer Podium Lelylaan
15
Buurtkamer 1 - Nieuwe Meer Oost
16
1 2 3 6
5 4 7
8
10
9 14 11 12
Type voorziening
15
13
Basisvoorzieningen Buurtkamer Huis van de Wijk Jongerencentrum Kinderboerderij Overige BV
16
Speeltuingebouw
Status voorziening Bestaande voorzieningen SHP 2023-2027
Opgave voor de basisvoorzieningen in stadsdeel Nieuw-West (2023-2027) © 2023 Mapbox © OpenStreetMap
26
Gemeente Amsterdam
Strategisch Huisvestingsplan; Jeugd, Zorg en Basisvoorzieningen 2023-2027
3.2.3 Noord Stadsdeel Noord heeft de grootste bouwopgave van de stad. Deze speelt zich af zowel midden in de bestaande stad als in de herontwikkelingsgebieden langs de IJ-overs en het CAN-gebied. Het stadsdeel verandert in hoog tempo, maar niet alle inwoners van Noord profiteren daarvan. De tweedeling dreigt groter te worden door de snelheid van nieuwbouw en transformatie. In de oude bestaande buurten van Noord ligt bovendien een grote sociale en fysieke opgave. Deze buurten kennen forse armoede en werkloosheid. Veel inwoners kampen met een slechte geestelijke en lichamelijke gezondheid. Kinderen en jongeren groeien met weinig kansen op in slecht onderhouden woningen, soms in een sociaal onveilige leefomgeving. Er is veel behoefte aan ruimte voor onderwijs, sport en bewegen, kunst en cultuur, wonen en groen in Noord. Ook voor bewonersinitiatieven worden locaties gezocht. De beschikbare ruimte is schaars. Daarom moeten we werken aan gedeeld gebruik van bestaande ruimtes. Nieuwe voorzieningen moeten flexibel worden gebouwd, zodat meerdere doelgroepen deze gemakkelijker kunnen benutten. Tijdens de coronapandemie maakten bewoners meer gebruik van de openbare buitenruimte. Er was behoefte aan afsluitbare gebouwtjes voor de opslag van sportmaterialen of tuingereedschap.
Opgave en vooruitblik De komende twintig jaar neemt het aantal inwoners van Noord volgens de huidige plannen toe van ruim 106.000 nu naar 140.000 in 2040. In alle gebieden in Noord ligt wat betreft de basisvoorzieningen de nadruk op het mogelijk maken van ontmoeting. Hiervoor zijn voldoende voorzieningen voor bewoners nodig op korte afstand in hun eigen buurt. Daarnaast is Aanpak Noord gestart. Samen met bewoners, ondernemers en partners vormen we buurtcoalities waarin we doelen en wensen voor de komende twintig jaar formuleren. Ondertussen worden achterstanden aangepakt en experimenteren we met nieuwe manieren
27
Gemeente Amsterdam
van samenwerken. Vanuit de aanpak richten we ons op verschillende thema’s, zoals kansrijke buurten, waarin we met bewoners en jongeren aandacht besteden aan het realiseren van sociale buurtvoorzieningen. Dit is een van de ingrediënten voor het strategisch huisvestingsplan. Daarnaast kunnen uit de thema’s buurteconomie, kansen voor jeugd, stadsnatuur en groen en participatie onderwerpen naar voren komen die gerelateerd zijn aan maatschappelijke voorzieningen. We bouwen in Noord aan een complete, leefbare en inclusieve stad. We zorgen onder meer voor de juiste maatschappelijke voorzieningen op plekken waar de wijkbewoners die het hardst nodig hebben. Waar mogelijk kiezen we voor plekken op de grens van de oude en de nieuwe wijken om de verbinding te verbeteren. Daarnaast zorgen we ervoor dat ook maatschappelijke voorzieningen in de nieuw te bouwen buurten worden opgenomen in de bouwplannen. De opgave is om de situatie in de bestaande oude buurten en tuindorpen te verbeteren en een verdere tweedeling tussen nieuw en bestaand Noord tegen te gaan. We onderzoeken of en waar er nieuwe locaties moeten komen en wat de rol van tijdelijke initiatieven is. Er is de afgelopen jaren ingezet op locaties in de buurt, waar bewoners, formele en informele initiatieven met elkaar samenwerken, zoals in Buurthuis Van de Pek, Buurthuis De Bol en Pand Zuideinde.