Bijlage 1 'Snelheid,+vertrouwen+en+de+menselijke+maat+in+aanpak+dakloosheid'+Initiatiefvoorstel+GroenLinks.pdf

Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van XX Nummer

-

Directie

-

Van

Van der Veen

Datum

22 februari 2023

Portefeuille

Opvang

Agendapunt

-

Onderwerp Snelheid, vertrouwen en de menselijk maat in de aanpak dakloosheid

De gemeenteraad van Amsterdam besluit 1. In te stemmen met genoemd initiatiefvoorstel 2. Het college van burgemeester en wethouders te verzoeken: I. De zelfredzaamheidsmatrix als instrument te schrappen om te bepalen of iemand zelfredzaam is of niet, en daarmee recht heeft op een vorm van opvang. II. In plaats daarvan standaard te werken volgens de Amsterdamse Maatwerk Methode om zo breed mogelijk te kijken naar dakloosheid en de problemen die daaraan ten grondslag liggen: iedereen krijgt altijd ondersteuning en leidend is: wat kan wel in plaats wat kan niet. III. Preventie van dakloosheid te prioriteren. Er worden afspraken gemaakt over een minimale ‘basisnorm dienstverlening waarin dienstverlening binnen x dagen dingen geregeld zijn zoals inkomen, een briefadres en andere belangrijke zaken; IV. Het formulier om aan te tonen dat mensen dakloos zijn en het tekenvak waarop mensen moeten tekenen waar ze precies slapen, te schrappen. V. Briefadressen altijd te verstrekken (‘ja, tenzij in plaats ‘nee, maar’), zeker als (zorg)organisaties daarvoor garant staan en sorteer daarmee voor op het landelijke beleid om veel meer mogelijk te maken voor mensen die tijdelijk logeren bij iemand met een bijstandsuitkering, waardoor inschrijving mogelijk is. VI.

Om naast de aanvraag voor een briefadres ook gelijk de aanvraag voor een uitkering in behandeling te nemen te verstrekken, om voor rust en stabiliteit te zorgen. VII. Zorg te dragen voor voldoende ervaringskennis binnen het team van ambtenaren dat aan de slag gaat met de doorontwikkeling van de aanpak dakloosheid in Amsterdam.

Gemeente Amsterdam Pagina 2 van 13

VIII. Samen te werken met regiogemeenten op het gebied van het verstrekken van briefadressen en het uitbetalen van uitkeringen. En maak afspraken wanneer mensen op verschillende plekken in verschillende gemeenten verblijven. Ga daar flexibel mee om en realiseer dat iemand die dakloos is geraakt niet alleen binnen de stadsgrenzen van Amsterdam tijdelijke slaapplekken of banken kan vinden, maar ook daarbuiten. IX. Om bij het Rijk te blijven lobbyen voor verdere versoepelingen van de kostendelersnorm. X. Over dit alles een conferentie met alle betrokkenen1 van de aanpak dakloosheid te organiseren met de centrale vraag hoe gemeentelijke voorzieningen voor dakloze mensen toegankelijker kunnen worden gemaakt: gebaseerd op vertrouwen, maatwerk en gebruik makend van ervaringskennis. Wettelijke grondslag Artikel 147a, lid 1 van de Gemeentewet. Aanleiding Wereldwijd neemt de ongelijkheid tussen rijk en arm steeds verder toe. Niet alleen in vermogen, ook in de kans op gezondheid, het vinden van een woning en een gelukkig leven wordt de kloof groter. De wooncrisis maakt huisvesting voor veel mensen onbetaalbaar, de wachtlijsten zijn eindeloos lang en de huizenprijzen torenhoog. Steeds meer mensen met een baan lukt het niet om een betaalbare woning te vinden en eindigen op straat. Met als gevolg dat het aantal mensen dat dak-of thuisloos is de afgelopen tien jaar verdubbelde.

De oplossing is Housing First: iedereen een (t)huis. Een plek om even tot rust te komen, om helemaal jezelf te zijn, warm en veilig: helemaal alleen of juist met je dierbaren. En met de juiste begeleiding, als dat nodig is. Echter, met weinig huurwoningen, een vrije sector die voor velen ontoereikend is en dure koopwoningen hebben veel Amsterdammers ons, de gemeente, nodig. Met dit initiatiefvoorstel presenteert GroenLinks tien concrete voorstellen die zich richten op de toegang tot opvang en begeleiding voor mensen die dakloos zijn of dakloos dreigen te worden. Onze voorstellen gaan uit van vertrouwen. Vertrouwen in de mens die hulp vraagt en vertrouwen in eenieder die werkzaam is in de aanpak dakloosheid. We versterken bijvoorbeeld de bestaanszekerheid door het aanvragen van een briefadres te vergemakkelijken en stellen voor de ‘zelfredzaamheidsmatrix’ te schrappen. Daarnaast willen we dat in alle gevallen wordt gewerkt volgens de Amsterdamse Maatwerk Methode waarin leidend is te kijken naar wat wel kan in plaats van wat niet kan. Voor de totstandkoming van dit voorstel werkte GroenLinks samen met gepassioneerde mensen met ervaringskennis en hulpverleners.

1 Ambtenaren van alle betrokken diensten, maatschappelijke organisaties, formeler en informele organisaties, ervaringsdeskundigen,

onafhankelijke cliëntondersteuning, enz.

Gemeente Amsterdam Pagina 3 van 13

Dakloos in Amsterdam Van jongeren, mensen die ‘economisch dakloos’ zijn, zzp’ers en gezinnen tot arbeidsmigranten en mensen zonder papieren: we zien veel verschillende groepen in Amsterdam dak- of thuisloos worden. Om uiteenlopende reden worden mensen dakloos: de wooncrisis, het versnipperde zorglandschap, het verliezen van een baan, een te laag minimumloon en bijstand, wachtlijsten in de GGZ, de verhuurdersheffing, de kostendelersnorm. De laatste jaren is er ook een toename van het aantal gezinnen dat dakloos raakt: als mensen te maken krijgen met ziekte, scheiding of werkloosheid, kunnen ze soms de huur of hypotheek niet meer betalen. Andere problemen zoals bijvoorbeeld huiselijk geweld of psychische problematiek kunnen ook leiden tot het verlies van inkomen en een huis. Dakloosheid raakt ook de omgeving: kinderen, geliefden, ouders, vrienden, familieleden, collega’s en anderen. Het verhaal van één Amsterdammer die dakloos is, is daarmee het leed van velen. Eenmaal dakloos, dan is het ongelofelijk moeilijk om daar weer uit te komen. Zeker in de huidige tijd met nauwelijks betaalbare woningen, lange wachtlijsten voor sociale huur en hoge particuliere huren. Valente, de branchevereniging voor participatie, begeleiding en veilige opvang heeft de weg van iemand die dakloos wordt visueel in kaart gebracht (zie hiernaast).

Gemeente Amsterdam Pagina 4 van 13

Toegang tot opvang, begeleiding en huisvesting Wanneer je je huis kwijt bent (geraakt), kom je er al snel achter dat je zo’n dertien jaar moet wachten om voor een sociale huurwoning in aanmerking te komen. En je bent niet de enige: in 2021 reageerden 87000 (8500 mensen meer dan het jaar ervoor) mensen op het aanbod in WoningNet. Dan de vrije sector: met huren vanaf 1040 per maand zijn die lang niet voor iedereen toegankelijk. Eerder bleek al dat er een mismatch is tussen vraag en aanbod in onze stad: er worden te veel dure huurhuizen aangeboden en bijgebouwd met als gevolg dat duizenden appartementen langere tijd leegstaan.2 Veel dakloze Amsterdammers vinden daarom een tijdelijke slaapplaats bij vrienden, familie of kennissen. In de zoektocht naar oplossingen, kom je terecht bij een maatschappelijke organisatie, het buurtteam, de GGD of de gemeente. In de meeste gevallen word je verwezen naar de Jan van Galenstraat bij de GGD, die de toegang tot opvang organiseert voor de regio AmsterdamAmstelland. Hier wordt een screening gestart en door middel van een zelfredzaamheidsmatrix onderzocht of je zelfredzaam bent of niet.

We stellen in dit kader voor om een startbijeenkomst met alle betrokkenen van de aanpak dakloosheid te organiseren om op te halen hoe de gemeentelijke voorzieningen voor Amsterdammers die dak- of thuisloos zijn toegankelijker kunnen worden gemaakt: weg van bureaucratie, maar gebaseerd op vertrouwen en maatwerk. Een onderdeel daarvan zou moeten zijn de wens om de toegang en dienstverlening zo eenvoudig en toegankelijk mogelijk te maken. En daarnaast moeten mensen gelijk in het begin worden gewezen op de mogelijkheid om onafhankelijke cliëntondersteuning te krijgen, wat van belang kan zijn voor het vertrouwen, het slagen van het proces en het doorlopen van de keten. Zelfredzaamheidsmatrix De criteria van de zelfredzaamheidsmatrix zijn strak en gebaseerd op de schaarste die verdeeld wordt. De uitkomst zegt niks over of een zelfredzaam persoon het op straat of in het eigen netwerk gaat redden. Niet zelfredzaam Als uit de matrix volgt dat je niet zelfredzaam bent, dan krijg je een uitnodiging voor een intake bij de Centrale Toegang Maatschappelijke Opvang (MO). Tussen de intake en het moment van de screening kan nog een geruime tijd zitten. Als je na de intake een beschikking krijgt en daarmee toegang tot de maatschappelijke opvang kan het nog best een tijd duren voordat je ergens terecht kan, want er is een enorme wachtlijst: de opvang zit potdicht. Deze situatie is niet nieuw.

In het beleidsprogramma ‘Een nieuwe start, samen op weg naar perspectief’ noemt het college de wachtlijst met 1,5 tot 2 jaar al onacceptabel lang.

2 https://www.parool.nl/amsterdam/leegstand-tijdens-de-wooncrisis-te-weinig-mensen-in-amsterdam-die-hoge-huren-kunnen-of-wil-

len-betalen~b2aaff7e/

Gemeente Amsterdam Pagina 5 van 13

Eenmaal in de maatschappelijke opvang is er de mogelijkheid om in aanmerking te komen voor een sociale huurwoning vanuit het programma Huisvesting Kwetsbare Groepen. Al jaren groeit het gat tussen de beschikbare woningen en de woningen die nodig zijn voor het huisvesten van kwetsbare groepen. In 2023 zijn er 3779 woningen nodig, maar slechts 1800 beschikbaar3.

Zelfredzaam Amsterdammers die zelfredzaam bevonden worden, krijgen over het algemeen het label ‘economisch dakloos’. Organisaties zoals De Regenboog Groep en HVO Querido kunnen je dan helpen bij het vinden van een duurzame woonoplossing, die dikwijls buiten de stad ligt. Ook is tijdelijke opvang mogelijk in bijvoorbeeld een passantenpension of via tijdelijke woonprojecten zoals Onder de Pannen. Maar deze oplossingen zijn schaars en hebben wachtlijsten. Veel gehoord zijn de verhalen van Amsterdammers die als zelfredzaam worden bestempeld, maar binnen afzienbare tijd vanwege de uitzichtloosheid of het dakloze leven afglijden. Afglijden in menswaardigheid, door het zwervende bestaan, jezelf niet goed kunnen verzorgen, overmatig alcohol of drugs gaan gebruiken. Mensen die hun baan en de mensen om zich heen verliezen. Zij worden op den duur vanzelf ‘niet zelfredzaam’. Maatwerk Een instrument dat bedoeld is om toegang te verlenen tot de maatschappelijke opvang, zou als doel moeten hebben om in te schatten wat een persoon nodig heeft. De uitkomst zou geen eindstation moeten zijn, maar het begin van ondersteuning en begeleiding met als doel perspectief: toewerken naar een oplossing voor iemands woonprobleem en wat daarvoor nodig is.

Wij stellen daarom voor de zelfredzaamheidsmatrix te schrappen en in plaats daarvan in alle gevallen de Amsterdamse Maatwerk Methode te hanteren: doen wat nodig is, geen standaardoplossingen, aansluiten bij perspectief van de Amsterdammer, uitzonderingen legitimeren als dat nodig is en een begrijpelijk plan van en door de Amsterdammer. De methode is een werkwijze die een gestructureerde manier van samenwerken ondersteunt. Doordat je samen dezelfde stappen zet, dezelfde taal spreekt en de Amsterdammer als uitgangspunt neemt, draagt dit bij aan de beoogde verandering in het sociaal domein. Weer op de rit Eenmaal dak- of thuisloos heb je geen adres om je in te schrijven en ben je niet bekend in de Basisregistratie Personen, voor de Belastingdienst en kan je geen verzekering afsluiten. Dit zorgt voor talloze problemen: je bent niet bereikbaar voor officiële post van de overheid of verzekeringen. Ook bemoeilijkt het de kans om te werken en voor je eigen inkomen te zorgen. Zonder inschrijfadres besta je in feite niet, terwijl het de start is om je leven weer op de rit te krijgen.

3 https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/12351673/1/Raadsinformatiebrief_verdeling+2023

Gemeente Amsterdam Pagina 6 van 13

Briefadres De oplossing is een briefadres en deze kan je aanvragen op verschillende manieren. Je kan het adres gebruiken van iemand die je kent, van een maatschappelijke organisatie en als je een uitkering hebt via de dienst Werk, Participatie en Inkomen (WPI) van de gemeente. In alle gevallen moet je in Amsterdam kunnen aantonen dat je dakloos bent. En hoewel gemeenten de mogelijkheid hebben om een briefadres snel toe te kennen en geen binding te hanteren, wordt dit helaas nog altijd niet gedaan.4 En dat is nog niet zo makkelijk. In een eerder initiatiefvoorstel van GroenLinks5 is geprobeerd om die route makkelijker en minder arbeidsintensief voor de dakloze persoon in kwestie te maken. Helaas heeft het nog weinig uitgehaald: in het beleidsprogramma uit 2021 wordt opnieuw genoemd dat ‘zoveel mogelijk bureaucratische belemmeringen moeten worden weggenomen’. Het aantonen van dakloosheid doe je door een formulier in te vullen waarin je aangeeft waar je overnacht. Je moet hiervoor drie verschillende verblijfplaatsen kunnen aantonen of je moet kunnen zeggen onder welke boom, op welke boot of bij welk portiek je slaapt. Op een formulier moet bijvoorbeeld exact getekend worden waar je verblijft, hoe laat je bent aangekomen en hoe laat je weer bent vertrokken. Wijzigingen moet gelijk worden doorgegeven.

Maar als je dakloos bent is dat lastig, want veel mensen hebben niet altijd beltegoed, de beschikbaarheid over wifi en laat staan een plek om een telefoon op te laden. Uitkering Voor het verkrijgen van een uitkering moet je ook bewijzen dat je dakloos bent. Mensen in het netwerk van iemand die dakloos is geraakt zijn niet altijd genegen om te willen fungeren als tijdelijke woonplek op het formulier, omdat zij bang zijn in de problemen te raken met de overheid. En de overheid is streng: als je een nacht binnen kan slapen bij een vriend of kennis, je dit om wat voor reden ook niet hebt doorgegeven en je door Handhaving twee dagen achtereen niet op de aangegeven plek aangetroffen wordt, dan wordt de aanvraag voor een daklozenuitkering6 en een briefadres afgewezen. Dit initiatiefvoorstel houdt verband met het conceptwetsvoorstel Handhaving Sociale Zekerheid dat in februari ’23 door minister Van Gennip is gepresenteerd. Daarin wordt voorgesteld te stoppen met standaardboetes bij overtredingen, maar in plaats daarvan gebruik te maken van een ‘gereedschapskist’ met maatregelen, waaronder: géén straf. 7

4 https://www.rvig.nl/brp/verzamelwet-brp/ambtshalve-registreren-op-briefadres 5 Initiatiefvoorstel ‘Crisisaanpak dakloosheid: Bankslapersregeling, Tijdelijk Thuis Vergoeding en Schrapsessie’: https://www.binnenlands-

bestuur.nl/sociaal/beloon-burger-die-dakloze-huis-neemt 6 Mensen die dakloos zijn worden voor 20% gekort op hun uitkering vanwege het ontbreken aan verblijfskosten. Maar het leven op straat

is ontzettend duur, zie ook rapport van MDHG. Mensen betalen bijvoorbeeld uit wanhoop veel te dure hotels, waardoor de uitkering snel op is. 7 https://www.rijksoverheid.nl/ministeries/ministerie-van-sociale-zaken-en-werkgelegenheid/nieuws/2023/02/14/start-internetconsulta-

tie-wetsvoorstel-handhaving-sociale-zekerheid

Gemeente Amsterdam Pagina 7 van 13

Samenwerking tussen gemeenten Je netwerk bestaat uit familie, vrienden, collega’s en kennissen, en bevindt zich niet altijd louter binnen de stadsgrenzen van Amsterdam. Het feit dat je soms een paar dagen in Haarlem, dan weer een paar dagen in Amsterdam zou verblijven zorgt voor een ‘computer says no’ bij de gemeente. Want: welke gemeente is in dat geval verantwoordelijk voor het verstrekken van een briefadres of uitkering? Het zou goed zijn als hier erkenning voor is en het makkelijker wordt gemaakt voor een dakloos persoon om zowel binnen als buiten Amsterdam oplossingen te zoeken voor het woonprobleem. GroenLinks wil dat Amsterdam het perspectief van de inwoner voorop stelt en het gesprek hierover met omliggende gemeenten aangaat. Handhaving Vanwege de angst voor fraude is er een sterke controle op alles wat te maken heeft met uitkeringen en toeslagen. Een artikel van de Groene Amsterdammer8 toont aan wat dat in de praktijk betekent: wat staat er in de koelkast, zijn er medicijnen te vinden tot het tellen van het aantal tandenborstels in de badkamer. Deze inbreuk op iemands privacy kan resulteren in een groot wantrouwen richting de overheid. In de praktijk zien wij dan ook dat mensen een dakloos persoon liever niet helpen met een briefadres of als tijdelijke woonplek op een formulier, vanwege de angst dat het negatieve consequenties voor henzelf zal hebben.

In het bestuursrecht geldt een ‘vrij bewijsstelsel’. Het staat handhavers vrij om enigszins selectief bewijs te verzamelen: de handhaver hoeft niet aan waarheidsvinding te doen. Uit de beantwoording van schriftelijke vragen van D669 blijkt dat Amsterdam wel oog heeft voor situaties waarin een Amsterdammer of diens gezin verkeert en dat er in sommige gevallen geen recht is op de uitkering, maar deze wel noodzakelijk is om iemand vooruit te helpen. In dat licht wordt ook de Amsterdamse Maatwerk Methode genoemd. Amsterdamse Maatwerk Methode Dat kan allemaal anders. GroenLinks wil Amsterdammers die dakloos zijn zo goed, snel en humaan mogelijk helpen. De Amsterdamse Maatwerk Methode creëert een situatie waar regels helpend kunnen zijn in plaats van tegenwerkend. Met dit voorstel vragen we het college om de dienstverlening aan mensen die in onze stad dakloos raken zoveel mogelijk in het teken te stellen van vertrouwen en het ondersteunen van mensen om zoveel mogelijk hun leven op de rit te houden. We stellen daarom voor om briefadressen altijd te verstrekken (‘ja, tenzij ’in plaats ‘nee, maar’), met name als een organisatie daarvoor garant staat. En in het verlengde hiervan stellen we voor om bij het verstrekken van een briefadres gelijk een uitkering toe te kennen, om zo voor iets van rust en stabiliteit te zorgen.

Met als gevolg dat mensen hun energie kunnen besteden aan het zoeken naar een oplossing in plaats van overleven.

8 https://www.groene.nl/artikel/papiertjes-tussen-de-deur 9https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/12083161/1/Beantwoording_sv_Hofland_en_Schmit_vergaande_opsporingsmogelijk-

heden_bij_veronderstelde_bijstandsfraude

Gemeente Amsterdam Pagina 8 van 13

Kostendelersnorm Voor mensen die een uitkering hebben en toeslagen ontvangen betekent het delen van je woning met een andere volwassene een korting op je inkomen. Ook kan het van invloed zijn op de huurtoeslag en eventuele kinderbijslag. Dit heeft een grote impact op het budget van iemand die afhankelijk is van een bijstandsuitkering. Daarom wil GroenLinks de kostendelersnorm afschaffen. Op die manier kunnen mensen voor elkaar blijven zorgen en hoeveel sociaal rechercheurs geen tandenborstels meer tellen. We vragen het college met dit voorstel om landelijk voor verdere versoepelingen te blijven lobbyen. Er zijn ook enkele positieve ontwikkelingen: zo is op 1 januari 2023 de leeftijdsgrens van inwonende kostendelers van 21 jaar naar 27 jaar gewijzigd. En in de Amsterdamse Aanpak Volkshuisvesting worden voorstellen gedaan om vanaf volgend jaar het weer mogelijk te maken om met meerdere mensen één huurcontract te delen.10 Ervaringskennis Een belangrijke ontwikkeling in het sociaal domein is het werken met mensen die ervaringskennis hebben. In dat kader hield het boek Beledigende Broccoli van Tim ’s Jongers ons, politici, bestuurders en beleidsmakers het afgelopen jaar een spiegel voor. De grote afstand tussen de systeem- en leefwereld zorgt ervoor dat nog te vaak mensen beslissingen over andere mensen nemen zonder ook maar enige doorleefde ervaring te hebben van die wereld.

Het systeem mag dan wel over heel veel kennis beschikken, kennis die ook hard nodig is, maar in dat systeem is geen ervaring over de leefwereld waarvoor het beleid wordt gemaakt, aldus ’s Jongers. ‘Begrijpen hoe het leven kan inhakken op kwetsbaren, is niet hetzelfde als weten hoe dat dan voelt.’ Met dit voorstel vragen we het college om van de inzet van ervaringskennis een randvoorwaarde te maken in de aanpak dakloosheid en daarbij lessen te trekken uit Beledigende Broccoli. Landelijk beleid Eind 2022 presenteerde het Rijk het Nationale Actieplan Dakloosheid: Eerst een Thuis met als doel om dakloosheid in 2030 uit te bannen.11 Een van de actielijnen uit het plan richt zich op het versterken van de uitvoeringspraktijk12 en sluit nauw aan bij de voorstellen in dit initiatiefvoorstel. ‘Ik kon mij geen fouten veroorloven. Wat voor een ander een goede les voor een volgende keer betekende, betekende voor mij dakloosheid. Dus wat is preventie? Hoe had mijn dakloosheid voorkomen kunnen worden? Preventie is in ieder geval niet: eerst maanden of jarenlang in een daklozenopvang of tijdelijke, gedeelde woningen. Preventie is niet: het aanvragen van een uitkering, postadres of identiteitskaart zo ingewikkeld mogelijk maken. Van het kastje naar de muur, net zo lang totdat iemand die om hulp vraagt, het opgeeft.

Dat is niet alleen geen preventie: dat is toestaan van dakloosheid.’ — citaat uit Actieplan 10 https://www.amsterdam.nl/nieuws/nieuwsoverzicht/aanpak-wooncrisis/ 11 https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail?id=2022Z23753&did=2022D51095 12 Nationaal Actieplan Dakloosheid Eerst een Thuis, 2022, p. 36.

Gemeente Amsterdam Pagina 9 van 13

Basis op orde Vanuit de ervaringen in voorgaande landelijke programma’s is bekend dat het cruciaal is om snel de basis op orde te krijgen. Het snel kunnen regelen van een briefadres, verblijf en inkomen maakt dat problematiek niet nog verder escaleert. Een vast aanspreekpunt (of: een ‘regisseur’) helpt regie en overzicht te houden op alle leefgebieden. Iemand die naast iemand staat als spin in het web bij de ondersteuning; als coach of vertrouwenspersoon, maar indien nodig ook als vertegenwoordiger of persoonlijke advocaat. Regisseurs voeren integrale regie over het hele proces van de persoon in kwestie, van toegang tot en met het moment dat de persoon en regisseur vinden dat het niet meer nodig is. Het blijkt dat trajecten korter duren, effectiever zijn, en tot grotere tevredenheid leidt. Integraal Landelijk wordt opgeroepen om integraal beleid te ontwikkelen zodat aangesloten kan worden op de behoefte van de (dreigend) dakloze Amsterdammer. Dit kan en moet nog veel beter, en is om die reden een belangrijk uitgangspunt van het Actieplan. Dat geldt op ieder niveau: zowel landelijk, regionaal als lokaal. Om de gewenste kentering teweeg te brengen, is een nog betere samenwerking tussen domeinen vereist: het fysieke, medisch, veiligheids- en sociaal domein. En binnen het sociaal domein de samenwerking tussen het jeugd-, Wmo-, werk- en inkomen, schulden en armoededomein.

Met het hanteren van de Amsterdamse Maatwerk Methode in de aanpak van dakloosheid kan hier vervolgens vaart mee worden gemaakt. Overige punten uit het Actieplan die relevant zijn voor dit initiatiefvoorstel en de doorontwikkeling van de aanpak dakloosheid in Amsterdam zijn: • Bij vooropgezet tijdelijk verblijf blijft de kostendelersnorm buiten toepassing. Hiermee wordt de eerdere oproep aan gemeenten om bij vooropgezet tijdelijk verblijf betrokkene niet als kostendeler aan te merken gecodificeerd. Dat betekent dat als iemand in een crisissituatie tijdelijk bij een bijstandsgerechtigde intrekt, de uitkering voortaan niet meer gekort wordt. Hierbij kan het bijvoorbeeld gaan om mensen in een crisissituatie, dakloze mensen of mensen die dakloos dreigen te raken. • Zet een samenwerking op tussen schuldhulpverlening, werk en inkomen, zorg en huisvesting. Voor mensen die dakloos raken is snelheid geboden, veelgehoord argument is dat hulpverleners belemmerd worden door schurende wet- en regelgeving. Maar de praktijk leert dat maatwerk feitelijk altijd mogelijk is. Dat maatwerk moet alleen wel ook durven worden toegepast. • Meer bekendheid geven aan het meldpunt briefadressen. Dit meldpunt is aan de ene kant bedoeld voor organisaties die (dreigend) dakloze mensen helpen en gemeenten.

Aan de andere kant kunnen personen er terecht met meldingen van voorbeelden waar het niet goed gaat of om hulp te vragen als er onduidelijkheden zijn over de wet. In het Actieplan wordt vermeld dat het meldpunt nu nog niet breed bekend is en dat dit dus moet veranderen. • Afspraken maken over een minimale ‘basisnorm dienstverlening bij (dreigende) dakloosheid: binnen x dagen een briefadres, inkomen geregeld, een eerste inventarisatie van hulpvragen en noodzakelijke en passende opvang is binnen x dagen geregeld.

Gemeente Amsterdam Pagina 10 van 13

• Alle gemeenten organiseren een integrale en toegankelijke toegang. Regel als gemeente dat kennis van veranderde wetgeving snel bekend is op de werkvloer en faciliteer dat professionals floreren in maatwerk, bejegening en werken vanuit vertrouwen. Dit alles zou moeten leiden tot eenvoudiger en sneller toegang tot basisvoorzieningen zoals inschrijving in de BRP en inkomen wat moet leiden tot kortere trajecten en sneller herstel. • Betrek standaard mensen met ervaringskennis bij het maken van beleid. We verzoeken het college om deze punten in ieder geval mee te nemen in de herijking van de Amsterdamse aanpak dakloosheid. Voorstel Op basis van bovenstaande stelt GroenLinks daarom het volgende voor: 1. De zelfredzaamheidsmatrix als instrument te schrappen om te bepalen of iemand zelfredzaam is of niet, en daarmee recht heeft op een vorm van opvang. 2. In plaats daarvan standaard te werken volgens de Amsterdamse Maatwerk Methode om zo breed mogelijk te kijken naar dakloosheid en de problemen die daaraan ten grondslag liggen: iedereen krijgt altijd ondersteuning en leidend is: wat kan wel in plaats wat kan niet. 3. Preventie van dakloosheid te prioriteren. Er worden afspraken gemaakt over een minimale ‘basisnorm dienstverlening waarin dienstverlening binnen x dagen dingen geregeld zijn zoals inkomen, een briefadres en andere belangrijke zaken; 4.

Het formulier om aan te tonen dat mensen dakloos zijn en het tekenvak waarop mensen moeten tekenen waar ze precies slapen, te schrappen. 5. Briefadressen altijd te verstrekken (‘ja, tenzij in plaats ‘nee, maar’), zeker als (zorg)organisaties daarvoor garant staan en sorteer daarmee voor op het landelijke beleid om veel meer mogelijk te maken voor mensen die tijdelijk logeren bij iemand met een bijstandsuitkering, waardoor inschrijving mogelijk is. 6. Om naast de aanvraag voor een briefadres ook gelijk de aanvraag voor een uitkering in behandeling te nemen te verstrekken, om voor rust en stabiliteit te zorgen. 7. Zorg te dragen voor voldoende ervaringskennis binnen het team van ambtenaren dat aan de slag gaat met de doorontwikkeling van de aanpak dakloosheid in Amsterdam. 8. Samen te werken met regiogemeenten op het gebied van het verstrekken van briefadressen en het uitbetalen van uitkeringen. En maak afspraken wanneer mensen op verschillende plekken in verschillende gemeenten verblijven. Ga daar flexibel mee om en realiseer dat iemand die dakloos is geraakt niet alleen binnen de stadsgrenzen van Amsterdam tijdelijke slaapplekken of banken kan vinden, maar ook daarbuiten. 9. Om bij het Rijk te blijven lobbyen voor verdere versoepelingen van de kostendelersnorm. 10.

Over dit alles een conferentie met alle betrokkenen13 van de aanpak dakloosheid te organiseren met de centrale vraag hoe gemeentelijke voorzieningen voor dakloze mensen toegankelijker kunnen worden gemaakt: gebaseerd op vertrouwen, maatwerk en gebruik makend van ervaringskennis.

13 Ambtenaren van alle betrokken diensten, maatschappelijke organisaties, formeler en informele organisaties, ervaringsdeskundigen,

onafhankelijke cliëntondersteuning, enz.

Gemeente Amsterdam Pagina 11 van 13

Bijlage GroenLinks heeft met mensen met ervaringskennis en hulpverleners samengewerkt aan dit initiatiefvoorstel en dankt hen hartelijk daarvoor. Tijdens die gesprekken zijn casussen gedeeld aan de hand waarvan de geschetste problemen in het voorstel worden toegelicht. Mt de vier hierop volgende casussen lichten we toe waar het mis gaat én hoe het ook kan. Casus 1: Vast in een loop Wat is de casus? Een man uit Amsterdam is dakloos geraakt, kan geen nieuwe plek vinden en probeert dit aan te tonen aan de gemeente. Hij heeft wel een briefadres weten te bemachtigen (via maatwerk), maar moet voor zijn uitkering alsnog drie adressen overleggen waar hij verblijft. Hij kan bij verschillende mensen in zijn netwerk slapen, maar uit angst willen deze mensen niet dat hij hen als adres opgeeft. Ook al staat er op het formulier dat iemand hier zeker weten niet door in de problemen kan raken. Deze man komt in aanmerking voor een tijdelijke woning via een hulporganisatie, maar moet daarvoor wel borg en eerste maand huur betalen. Omdat de man geen uitkering en daarmee geen inkomen heeft kan deze man dit niet betalen. Terwijl als deze man zich in de tijdelijke woning kan inschrijven het hele probleem van het briefadres en de bewijslast voor de uitkering is opgelost. Hulpverlenende organisaties kunnen deze kosten natuurlijk voorschieten of betalen.

Maar de casus geeft aan dat als er geen organisatie bij betrokken is, het heel lastig wordt. Welke wet/regel/beleid zit in de weg? De bewijslast en het gebrek aan maatwerk dat geboden kan worden in het verkrijgen van een briefadres en de uitkering in het geval van dakloosheid. En daarnaast: wantrouwen en angst jegens de (lokale) overheid. Wat is de oplossing? De realisatie dat het voor mensen vaak onmogelijk is drie adressen te verzamelen. Vaak ook vanwege de angst die mensen hebben in de problemen te raken met de overheid. Het zou goed zijn dat als er geen rode vlaggen zijn, iemand het voordeel van de twijfel krijgt en de uitkering toegekend wordt. Daarna kan er met iemand in gesprek worden gegaan over de huidige stand van zaken. Daarmee vergroot je de kans dat iemand inmiddels een stabiele woonsituatie heeft. En anders kan er gezamenlijk gekeken worden naar de nodige inspanningen om dit te bereiken. Casus 2: Door handhaving natgeregend of te laat voor werk Wat is de casus? Verschillende dakloze mensen komen in de problemen doordat zij moeten wachten op handhaving totdat zij hun dag kunnen beginnen. Er zijn voorbeelden van mensen die in hun auto slapen en van deze plek weg moeten om 9u ‘s ochtends omdat betaald parkeren dan aanvangt. Als handhaving niet voor die tijd komt moeten zij of een boete riskeren of al weg en kunnen ze handhaving niet te woord staan.

Andere voorbeelden zijn van mensen die onder een boom slapen en eigenlijk bij een vriend in de buurt kunnen schuilen voor de regen, maar moeten wachten op handhaving en daardoor natgeregend worden. Nog een voorbeeld is van iemand die een baan

Gemeente Amsterdam Pagina 12 van 13

heeft, maar telkens te laat komt omdat hij moet wachten op handhaving. Daarnaast is de manier waarop je moet aantonen dat je dakloos bent, door te tekenen onder welke boom je slaapt of in welke straat je in een auto slaapt, niet de manier om met iemand om te gaan die telkens manieren moet bedenken om juist zo min mogelijk op straat te slapen.

Welke wet/regel/beleid zit in de weg? Handhaving en controle op dakloosheid. Wat is de oplossing? Met meer vertrouwen richting dakloze Amsterdammers werken. Geen handhaving zetten op slaapplekken op straat. Het leven op straat is al moeilijk genoeg. Faciliteer als overheid de creatieve manieren waarop mensen proberen een oplossing te vinden voor hun woonprobleem. Daarnaast is het zonde om handhaving in te zetten op het controleren van mensen die al heel lang in een moeilijke situaties zitten, die capaciteit kan beter worden ingezet voor het helpen van deze mensen. Daarnaast zou het goed zijn als er in dit soort situaties vertrouwen is in mensen en ook hun hulpverleners. Als iemand in maatschappelijk werk bij een organisatie zit moet er vertrouwen zijn in dat zij kunnen vaststellen of iemand feitelijk dakloos is. Het formulier waar je op moet aangeven dat je dakloos bent en moet tekenen waar je slaapt, zou moeten verdwijnen. In plaats daarvan moet er beleid komen op basis van vertrouwen. Met of zonder hulpverlener zou er samen met de persoon moeten worden gekeken naar oplossingen voor de administratieve problemen die komen kijken bij het dakloos zijn. Als daar verschillende afdelingen binnen de gemeente voor moeten samenwerken, moet deze samenwerking ook daadwerkelijk tot stand komen.

Casus 3: Wantrouwen voorkomt briefadres en uitkering Wat is de casus? Een vrouw die dakloos is geraakt kan in haar netwerk terecht. Zij slaapt elke keer weer in een ander bed of op een andere bank. Zij wordt ook wel bankslaper genoemd. Helaas heeft de vrouw zelf en ook haar netwerk weinig vertrouwen in de overheid en mag zij daarom van haar netwerk de adressen waar ze verblijft niet opgeven. Deze casussen komen ook voor bij mensen die slachtoffer zijn van het toeslagenschandaal. Zij kan daarom niet aantonen dat zij dakloos is, heeft daardoor geen briefadres, geen uitkering, geen geld en is daarmee nog afhankelijker geraakt van een netwerk dat sowieso al uitgeput raakt. Welke wet/regel/beleid zit in de weg? Controle en handhaving op dakloosheid en uitkering

Wat is de oplossing? Net als in de vorige casus als gemeente meedenken met mensen en de dienstverlening voor mensen die dakloos raken zo makkelijk en helpend mogelijk te maken. En dus in plaats van controleren wat er niet mag, vragen ‘wat kan ik voor jou doen?’. Mensen zijn angstig om hun adres op te geven, ook al staat er op het formulier dat ze zich geen zorgen hoeven te maken. De oplossing zou zijn om te stoppen met dit soort formulieren, en ondersteuning bieden aan burgers op basis van vertrouwen.

Gemeente Amsterdam Pagina 13 van 13

Casus 4: Hoe het ook kan? Wat is de casus? Er bestaan ook hele mooie samenwerkingen tussen klantmanagers en hulpverleners in Amsterdam, bijvoorbeeld bij cliënten die lang uit beeld geweest zijn of waarbij wantrouwen naar instanties een grote rol speelt. Wanneer de hulpverlener het vertrouwen van de cliënt heeft gewonnen, neemt de hulpverlener contact op met de klantmanager. Op basis van het verhaal en de context die de hulpverlener schetst besluit de klantmanager om een uitkering en briefadres toe te kennen, zonder de extra check van de handhaving. Dit geeft cliënt en hulpverlener de ruimte om snel stappen te zetten en de cliënt meteen op weg helpen. Beide partijen zien de urgentie, benutten dit momentum en kunnen zo samen een doorbraak teweeg brengen. Samen zorgt men voor de benodigde documentatie. Vervolgens houden de cliënt, klantmanager en hulpverlener goed contact. Wanneer bijvoorbeeld de post niet opgehaald wordt, belt de klantmanager eerst naar de hulpverlener wanneer de cliënt niet te bereiken is. Deze weet de cliënt vaak nog te vinden en terug in beeld te krijgen. Zo zorgt het vertrouwen in de hulpverlening ervoor dat er snel de nodige stappen gezet kunnen worden en cliënten in beeld komen en blijven. De leidende principes van de Amsterdamse Maatwerkmethode moeten de basis vormen van de aanpak dakloosheid. Dit voorkomt dat iemand situatie verslechtert.

In deze methode stel je niet de vraag wat er niet kan of waar iemand recht op heeft, maar wat er wel kan en hoe je iemand zo goed mogelijk kan helpen.