Bijlage 1 - RIB Uitvoering GVB Kids Vrij 2025.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 9 oktober 2024 Verkeer, vervoer en luchtkwaliteit Melanie van der Horst Verkeer & Openbare Ruimte, bestuurlijke.zaken.vor@amsterdam.nl Uitvoering amendement 615 gratis openbaar vervoer voor kinderen GVB kids vrij 2025 en beantwoording motie 321 inzake gratis OV ook voor naar schoolgaande kinderen

Geachte leden van de gemeenteraad, Uw raad heeft, na een eenmalige actie in 2023, sinds 2024 structureel €1 miljoen gereserveerd voor gratis ov voor kinderen. In 2023 zijn bijna 1 miljoen ritten gemaakt door de deelnemende kinderen. Ook dit jaar verloopt de actie tot nu toe succesvol. Met het budget geven we, net als in 2023 en 2024, ook in 2025 invulling geven aan deze actie. In deze brief schetsen wij hoe de actie er in 2025 uit ziet, en kijken we ook vooruit naar 2026 en verder. In de raad van 17 juli 2024 heeft u kennis kunnen nemen van de raadsinformatiebrief inzake gratis OV voor kinderen en is gesproken over hoe invulling wordt gegeven aan het amendement 615 accent in 2024. Tijdens deze bespreking is de motie 'inzake gratis OV ook voor naar schoolgaande kinderen’ van de leden Asruf, Kabamba, IJmker, Koyuncu, Veldhuyzen en Bobeldijk aangenomen (motie 321.24). Deze motie vraagt het college: • De geleerde lessen van de actie uit 2024 uit te werken en mee te nemen in het voorbereiden van een nieuwe actie in 2025; • Daarbij inzichtelijk te maken wat de mogelijkheden zijn om in 2025 niet alleen in de avondspits maar ook in de ochtendspits gratis OV aan te bieden en wat de consequenties hiervoor zouden zijn qua kosten en looptijd; • De raad hierover uiterlijk Q1 2025 te informeren, zodat deze inzichten meegenomen kunnen worden bij de actie voor 2025.

Voorbereiding nieuwe actie in 2025 vraagt om tijdige besluitvorming De actie gratis OV voor kinderen 2024 loopt van 20 juli 2024 t/m 5 januari 2025. Na afloop zal een eindevaluatie plaatsvinden, welke eind januari 2025 wordt opgeleverd door GVB. De uitwerking van gratis OV voor kinderen 2025 dient echter uiterlijk eind 2024 gereed te zijn, omdat GVB uiterlijk februari 2025 de implementatie van de software in de voertuigen dient te organiseren. Er is dus helaas onvoldoende tijd om deze eindevaluatie in de raad te bespreken vóór de implementatie van GVB Kids Vrij 2025. Daarom zal de motie nu, op basis van een tussentijdse evaluatie, vroegtijdig worden beantwoord. Ook geven we een doorkijk op de structurele invulling van gratis ov voor kinderen (vanaf 2026). Na

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

9 oktober 2024 Pagina 3 van 4

afloop van de eindevaluatie zal de raad in het eerste kwartaal 2025 op de hoogte worden gesteld van de eindresultaten en geleerde lessen van 2024. Deze kunnen dan worden meegenomen bij de structurele invulling vanaf 2026. Tussentijdse evaluatie en geleerde lessen gratis ov voor kinderen 2024 De actie GVB Kids Vrij 2024 is vanaf 20 juli 2024 van start gegaan en vanaf juni 2024 gepromoot aan de hand van een dagelijks terugkerend AT5-interview, berichtgeving op sociale media, posters op scholen en flyers op openbare plekken. Om alvast een beeld te schetsen hoe gratis ov voor kinderen zich in 2024 ontwikkelt, is in september een tussenevaluatie opgesteld aan de hand van de data die tot dan toe bekend was. Het aantal totale aanvragen dat in juli en augustus 2024 (13.607) gedaan is, komt uit op ongeveer hetzelfde aantal ingediende aanvragen in de dezelfde periode van een jaar eerder (13.319). Van de 13.607 aanvragers in juli en augustus 2024 gaven 5.531 aanvragers aan stadspashouder te zijn. Ook nu komen er nog aanvragen binnen. Uit het totaal aantal gemaakte ritten blijkt dat er in juli 2024 iets meer ritten gemaakt zijn dan in juli 2023. Echter zijn er in augustus circa vijftienduizend minder ritten gemaakt ten opzichte van het jaar daarvoor. Dit is een afname van 11 procent.

De verklaring hiervoor is dat de actie in 2024 gelimiteerd is tussen 09:00-21:00, terwijl in 2023 ook in de late avond-, nacht- en vroege ochtenduren gereisd kon worden. Toen werd bijna een kwart van de ritten voor 09.00 en na 21.00 gemaakt. Het gemaakte aantal ritten dit jaar tussen 09.00 en 21.00 is dus toegenomen ten opzichte van vorig jaar. Geleerde lessen rond aanmeldproces Vooraf aanmelden was al mogelijk vanaf 1 juli. In de negentien dagen voor de start zijn er ca. 6.500 aanvragen via DigiD voltooid. Dat zijn ongeveer evenveel aanvragen als in dezelfde periode in 2023. Er zijn drie formele klachten binnengekomen bij de gemeente Amsterdam over de toepassing van DigiD voor de aanvraag van gratis ov voor kinderen. Vanaf 19 juli, de dag voor de start van de actie, is ervoor gekozen om de inlog met DigiD eraf te halen en te vervangen door een open BSN-aanvraagformulier (zonder leeftijdscontrole). Vanaf 22 juli konden ook ongedocumenteerde kinderen het product aanvragen door middel van een code in plaats van een BSN-nummer. Stichting Leergeld verspreidt de codes op het moment dat er aanvragen binnenkomen. Er zijn inmiddels 137 codes uitgekeerd (peildatum 23 september 2024). Het omgaan met leeftijdscontroles De aanvraag met behulp van DigiD is gekozen, omdat in 2023 minimaal 17 procent misbruik is geconstateerd.

De kans op misbruik bij een open aanvraag wordt groter bij een structurele invulling van de actie, omdat de actie met een doorlopend reisproduct nog aantrekkelijker is. Het doel is om de kans op (en de kosten van) misbruik te beperken. De middelen die beschikbaar gesteld worden dienen daadwerkelijk bij de doelgroep terecht te komen. Daarom zal in het vervolg DigiD weer worden toegepast voor een automatische leeftijdscontrole. DigiD is een algemeen geaccepteerd identificatiemiddel van de overheid. Deze toepassing is noodzakelijk voor veel overheidsdiensten. Ouders kunnen eventueel via buurtteams hulp krijgen met het aanvragen van DigiD. Daarnaast kunnen ongedocumenteerde kinderen langsgaan bij buurtteams om daar

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

9 oktober 2024 Pagina 3 van 4

handmatig de aanvraag te doen. De betrokken stichtingen, zoals Stichting Leergeld, kunnen verwijzen naar de buurtteams. Toename projectkosten bij uitblijven structurele invoering van de maatregel Het jaarlijks opnieuw opstarten en afronden van de maatregel, opnieuw organiseren van het aanmeldproces en afwegen van verschillende scenario's voor de uitvoering, brengt extra projectkosten met zich mee. De overheadkosten bedragen zo'n 15%. Met een structurele regeling worden deze kosten lager, omdat een groot deel van de kosten incidenteel zijn. Scenario's 2025 nogmaals als incidentele maatregel De invoering van OVpay (de nieuwe reispas) loopt verdere vertraging op1. OVpay is een vereiste voor een structurele invulling van gratis OV voor kinderen in de vorm van een doorlopend reisproduct. Daarom zal er in 2025 opnieuw een tijdelijke actie georganiseerd worden met behulp van de OV-chipkaart. Inmiddels is inzichtelijk gemaakt welke verschillende varianten er voor de actie van 2025 mogelijk zijn en wat de effecten voor de kosten en looptijd zijn. Deze zijn te lezen in onderstaande tabellen. Tabel 1: de drie verschillende scenario's voor de actie van 2025 bij een budget van €1 mln. Scenario 1 Scenario 2 Scenario 3 Geldigheid per dag 09:00-21:00 00:00-24:00 07:30-20:00 Looptijd 12 juli t/m 30 nov. 12 juli t/m 9 nov. 2025 12 juli t/m 2 nov.

2025 2025 (141 dagen) (120 dagen) (113 dagen) Verlengings-kosten €68.000 €81.000 €87.000 per week Hieruit blijkt dat de looptijd fors afneemt bij uitbreiding buiten de uren van 09.00 tot 21.00. Het verschil is nu nog beperkt omdat een groot deel van de actieperiode in de vakantie valt en daarom geen schoolritten zijn meegenomen in de begroting. Uit de aangeboden kostenindicaties van GVB is af te leiden dat een structurele invulling van gratis OV gedurende het hele jaar circa €3-4 mln. per jaar kost. Doorkijk naar een structurele invulling vanaf 2026 Vanaf 2026 verwacht Translink het product OVpay/reispas gereed te hebben. Vanaf dat moment kan er een structurele invulling plaatsvinden met een aanbod voor het gehele jaar, welke maar eenmalig in plaats van jaarlijks kan worden aangevraagd. GVB kan nog geen offerte uitbrengen voor 2026, maar wel een kostenindicatie meegeven. De uitgangspunten die GVB bij de structurele actie hanteert is dat de deelname toeneemt bij een structurele invulling (van 20% naar ca. 40%). Daarmee stijgen ook de kosten. Verder is GVB uitgegaan van een prijsindex OV-tarief van 5%. Met een beschikbaar budget van € 1 mln. kunnen in kalenderjaar 2026 de volgende varianten uitgewerkt worden:

1

https://www.mobiliteit.nl/ov/2024/08/21/samenwerking-bunq-en-translink-loopt-spaak-uitrol-nieuwe-ov-kaartvertraagd/?gdpr=accept

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Opties Optie 1 Optie 2

Perioden Gratis reizen in het weekend (zat/zon) (104 dagen) Gratis reizen tijdens schoolvakanties (60 dagen)

9 oktober 2024 Pagina 3 van 4

Tijden Tussen 09.00-19.00 Tussen 09.00-20.00

Uit bovenstaande blijkt dat het budget beperkt is en er keuzes moeten worden gemaakt. De vraag van uw raad om de actie meer te richten op schoolgaande kinderen, ligt met een doorlopend reisproduct niet voor de hand. We volgen hiermee ook het STOMP-principe met stimulering van in volgorde stappen, trappen, openbaar vervoer, mobility as service en privéauto. Uit onderzoek blijkt dat het aanbieden van gratis OV vooral ten koste gaat van stappen en trappen en dat mensen die hun kinderen met de auto naar school brengen dat blijven doen2. Uitvoering in 2025 Het college kiest er daarom voor om ook in 2025 de ochtendspits geen onderdeel van de actie uit te laten maken. Daarmee worden kinderen ook volgend jaar gestimuleerd om buiten schooltijd hun wereld te vergroten en het jarige Amsterdam te ontdekken. Scenario 1 geeft kinderen daartoe langer de gelegenheid. Kinderen reizen buiten deze tijden overigens standaard met 34 procent korting. Indien kinderen toch met het OV naar school gaan, reizen ze dus ’s ochtends met korting en ’s middags gratis. De periode waarin ze dit kunnen is met de beperking naar 09.00 – 21.00 langer, dus het verschil is daarmee beperkt. Het betekent ook dat de ochtendspits niet nog drukker wordt. Het College wil graag dezelfde actieperiode als in 2024 aanbieden, namelijk tot en met de kerstvakantie (4 januari 2026).

Dat komt neer op een bedrag van €1.4 miljoen, inclusief €100.000 interne projectkosten. De kosten boven €1 miljoen komen uit het budget Plan Versterken OV 2024. Het College zal in 2025 de Raad informeren over de structurele invulling vanaf 2026.

Ik hoop u hiermee voor nu voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Melanie van der Horst Wethouder Verkeer, Vervoer en Luchtkwaliteit

2

Bronnen: Gratis openbaar vervoer, Fietserbond, Ketting nr 184, december 2006, p.10-11 / Effecten tariefverlagingen in het ov, Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid, Mathijs de Haas et al, Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, november 2022.