Bijlage 1 Raadsinformatiebrief voortgang Gezond Leven Makkelijker Maken.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 16 mei 2025 Publieke gezondheid en preventie Alexander Scholtes GGD Amsterdam

Onderwerp

Voortgang programma Gezond Leven Makkelijker Maken

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad,

Met deze brief informeert het college u over de voortgang van het programma Gezond Leven Makkelijker Maken. We vertellen eerst kort over het doel en de opbouw van het programma. Daarna laten we met voorbeelden zien welke concrete stappen er worden gezet.

Gezond Leven Makkelijker Maken in het kort Het programma Gezond Leven Makkelijker Maken gaat over het verbeteren van de aansluiting van het zorg- en preventieaanbod op de leefsituatie van Amsterdammers die de weg naar dat aanbod nu nog onvoldoende vinden. We maken de drempels waar zij tegenaan lopen zichtbaar en denken met organisaties mee over manieren om aanbod en communicatie beter te laten aansluiten bij wat mensen willen, kunnen en nodig hebben. Bijvoorbeeld door dingen anders te organiseren, samen te werken met informele organisaties of ervaringskennis in te zetten. Het programma draait om het gezondheidsvaardiger maken van Amsterdamse organisaties die zich richten op gezondheidszorg en preventie. Bewoners, ervaringsdeskundigen en buurtorganisaties zijn belangrijke partners in het programma. Het programma wordt gecoördineerd door de GGD en loopt tot en met 2026. De bijgevoegde infographic geeft informatie over gezondheidsvaardige organisaties.

Noodzaak voor het programma Gezond Leven Makkelijker Maken In Amsterdam zijn er grote gezondheidsverschillen. Onlangs werd bekend dat mensen in minder welvarende wijken 7 tot 8 jaar eerder overlijden en 25 jaar eerder ziek worden dan mensen in welvarende wijken.1 Mensen in een kwetsbare positie maken minder gebruik van het zorg- en preventie aanbod. Zij zien het belang van gezondheid en de voordelen van een gezond leven net zo goed als andere 1

Alles wat je moet weten over gezondheidsverschillen - Pharos

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum: 16 mei 2025 Pagina 2 van 6

Amsterdammers: elke ouder wil zijn kinderen gezond zien opgroeien en we willen allemaal gezond oud worden. Maar wie in het dagelijks leven constant te maken heeft met stress, (bijvoorbeeld vanwege geldzorgen, thuissituatie of mentale gezondheid) heeft vaak andere prioriteiten. Het mist hen aan tijd, middelen en mentale ruimte om met gezond(er) leven aan de slag te gaan. Het bestaande aanbod en de informatie over gezond leven sluiten vaak niet aan bij wat mensen in deze situatie nodig hebben of praktisch georganiseerd krijgen.

Hoe het programma hieraan werkt In Gezond Leven Makkelijker Maken spelen zorg- en welzijnsorganisaties de hoofdrol. Zij zijn aan zet om gezondheidsvaardig te worden door het beter passend maken van hun communicatie, producten en diensten aan de behoeften en leefsituatie van hun cliënten. Dat doen ze door het perspectief van hun cliënt centraal te stellen en door diens bril naar de organisatie, het aanbod en de communicatie te kijken. Elke organisatie maakt een veranderplan, waarin zij vastleggen wat hun veranderdoelen zijn, welke acties zij gaan inzetten en hoe zij aan draagvlak binnen de organisatie werken (bijvoorbeeld door de inzet van ambassadeurs). Het programma GLMM helpt de organisaties hierbij. We geven kennis en werkvormen (zie bijvoorbeeld de Toolkit Gezondheidsvaardige organisaties - GGD Amsterdam, faciliteren de inzet van ervaringsdeskundigheid en helpen met het werken aan draagvlak binnen de organisatie. We begeleiden de organisaties individueel, maar koppelen ze ook aan elkaar in een leernetwerk. Daar kunnen zij ervaringen uitwisselen, van elkaar kunnen leren en elkaar inspireren. De impulsgelden van het Zilveren Kruis – Amsterdam Gezondheidsfonds bieden (beperkt) budget om verbeteracties te starten en eerste stappen te zetten binnen de organisatie.

Successen tot nu toe Op dit moment zijn 18 organisaties, samen met ervaringsdeskundigen, cliëntenorganisaties, buurtorganisaties en bewoners, aan de slag met gezondheidsvaardiger worden. Hierin bewandelt iedere organisatie een eigen traject. Gezondheidsvaardig werken is meer dan het inzetten van een aantal interventies. Om blijvend anders te gaan werken zijn een cultuuromslag, commitment van het bestuur en draagvlak bij alle medewerkers nodig. Met vijf voorbeelden geven we u een indruk van de verschillende verandertrajecten. In bijlage 2 is een lijst opgenomen van alle organisaties met wie we samenwerken.

1. Amsterdam UMC zet taalambassadeurs in Met ondersteuning vanuit het leernetwerk heeft het Amsterdam UMC een training gevolgd om zelf praktijkchecks uit te voeren in de organisatie. Tijdens een praktijkcheck krijg je bezoek van één of twee ervaringsdeskundigen (taalambassadeurs) en een Pharos-adviseur. Zij beoordelen hoe toegankelijk de praktijk is en geven adviezen voor verbetering. Dat kan gaan om praktische zaken als bewegwijzering of het vooraf (online) moeten aanleveren van informatie, maar ook om de communicatie met behandelaars. Een praktijkcheck maakt inzichtelijk hoe deze belemmeringen soms met kleine aanpassingen kunnen worden weggenomen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum: 16 mei 2025 Pagina 3 van 6

Bij verschillende afdelingen in het ziekenhuis zijn praktijkchecks uitgevoerd, zo is onder meer de digitale entree (de aanmeldprocedure voor nieuwe patiënten) getest. De taalambassadeur doorliep de procedure om zich via een aanmeldzuil aan te melden voor een afspraak en liep op verschillende punten vast in het proces. Hij merkt onder meer dat mensen die langzaam lezen niet genoeg tijd krijgen om alle informatie op te nemen. “Het scherm gaat uit voordat ik klaar ben. Dat geeft stress.” Naar aanleiding van de praktijkcheck wordt de aanmeldprocedure nu aangepast. De projectleider digitale entree is enthousiast over de opbrengst: “Dit helpt niet alleen de mensen die moeite hebben met lezen en schrijven, het helpt iedereen.” Ook de taalambassadeurs zijn te spreken over de samenwerking met het ziekenhuis: “Ik weet hoe het voelt om iets niet te begrijpen, het is daarom goed dat Amsterdam UMC aandacht heeft voor mensen die moeite hebben met lezen, schrijven en computers.” Volgens de projectleider gezondheidsvaardigheden Amsterdam UMC dragen de praktijkchecks en de aanpassingen bij aan een bredere beweging binnen het ziekenhuis: "Langzaam komt er meer bewustzijn over wat het inhoudt om een gezondheidsvaardige organisatie te zijn en waarom het belangrijk is om meer aan te gaan sluiten in het patiëntencontact."

2. Team Sportservice Amsterdam maakt beweegaanbod toegankelijk voor Amsterdammers die nu niet bereikt worden Team Sportservice Amsterdam (TSA) is recent aangesloten bij het leernetwerk en zet de eerste stappen richting een gezondheidsvaardige organisatie. Ze zijn begonnen met het vergroten van het bewustzijn onder alle medewerkers over het belang van begrijpelijke en toegankelijke communicatie. Hiervoor kregen ze vanuit het programma GLMM een workshop. Met de input vanuit de interactieve workshop zijn de eerste verbeterpunten in kaart gebracht. Naast de input van de medewerkers hecht TSA ook veel waarde aan wat Amsterdammer zelf belangrijk vindt. Daarom zijn zij in Slotermeer de wijken in gegaan om met bewoners in gesprek te gaan. Hieruit is gebleken dat bewoners liever via andere manieren benaderd willen worden over het beweegaanbod in de eigen omgeving. Veel bewoners zitten samen in WhatsAppgroepen, waarin het beweegaanbod gedeeld kan worden. Door goede samenwerking met partners en sleutelfiguren in de wijk, kan TSA bewoners beter ondersteunen bij het vinden van passend beweegaanbod, of extra begeleiding, zowel het aanbod van TSA als dat van partners. Dit kan onder andere via die WhatsAppgroepen. Op basis van deze inzichten is TSA inmiddels gestart met een werkgroep die aan de slag gaat met het omzetten van de ideeën naar concrete acties.

“We denken steeds bewuster na over hoe we communiceren. Door vaker in gesprek te gaan met bewoners en begrijpelijker te schrijven, sluiten we beter aan bij wat zij écht nodig hebben.”

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum: 16 mei 2025 Pagina 4 van 6

3. EVAA-verloskundigen worden getraind om het perspectief van de cliënt te begrijpen Bij de Eerstelijn Verloskundigen Amsterdam Amstelland (EVAA) is de urgentie van het onderwerp ‘gelijke toegang tot zorg’ op de agenda gekomen door deelname aan het leernetwerk. De verloskundigen zien gezinnen met én veel medische en sociale zorgen, én weinig vertrouwen in “instanties” én lage gezondheidsvaardigheden. Ook zien ze grote verschillen binnen de stad; een praktijk in Zuid of Centrum heeft echt minder met deze problematiek te maken dan in bijvoorbeeld Nieuw West. Twee praktijken hebben door Pharos een praktijkcheck laten doen door een taalambassadeur. De aandachtspunten die daaruit zijn gekomen, bijvoorbeeld duidelijkere instructies in de wachtkamer, zijn gedeeld met alle EVAA-praktijken. Deze leerpunten zijn nu geïntegreerd in een bijscholing over sociale verloskunde, die aan alle verloskundigen wordt aangeboden en ook regelmatig herhaald wordt. “Wat we vooral interessant vonden is het perspectief van de cliënt meekrijgen. Dit heb je zelf niet”. Tegelijkertijd liggen er ook nog genoeg uitdagingen. Bij EVAA zijn ze zich ervan bewust dat er geen quick fix is om gezond leven makkelijker te maken, maar dat het een kwestie van een lange adem is en dat er meerdere kleine stapjes nodig zijn.

Uiteindelijk gaat het om inlevingsvermogen, oordeelloos luisteren en je communicatie aanpassen, zegt de betrokken medewerker (verloskundige en kernteamlid GKS).

4. Practice what you preach: een gezondheidsvaardige GGD De coördinatie van het programma Gezond Leven Makkelijker Maken ligt bij de GGD. Dat betekent dat de GGD ook zelf het goede voorbeeld moet geven als het om gezondheidsvaardigheid gaat en dat zij kritisch naar haar eigen manier van werken kijkt. Een belangrijk onderdeel van het programma Gezond Leven Makkelijker Maken is dan ook gericht op het begrijpelijker en toegankelijker maken van de verschillende afdelingen van de GGD. Dit heeft tot verschillende aanpassingen geleid, bijvoorbeeld bij het Centrum Seksuele Gezondheid waar onder andere de entree, het telefoonmenu en de website zijn aangepast. Een projectleider vertelt: “Vanuit het programma faciliteren wij enthousiaste medewerkers van zo’n afdeling om de aanpassingen zelf uit te voeren. Wij helpen waar nodig, maar het is belangrijk dat er medewerkers zijn die de veranderingen echt willen. Alleen dan werk je duurzaam aan draagvlak.”. Bij de Heldere Taal-trainingen voor medewerkers die nu worden georganiseerd wordt dan ook bewust aan deelnemers gevraagd om deze ambassadeursrol in te nemen binnen hun afdeling. Er zijn inmiddels ruim 50 medewerkers getraind om in heldere taal te schrijven en er komen nog meer trainingen aan, totdat alle GGD-medewerkers die schriftelijk communiceren met de Amsterdammer getraind zijn.

Een recent voorbeeld van een gevolg van de Heldere Taaltraining, is de schriftelijke communicatie over de mazelen. Het gaat dan om een brief voor scholen of kinderdagverblijven waar een besmetting voorkomt; en een algemene informatiebrief over mazelen die scholen of

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum: 16 mei 2025 Pagina 5 van 6

kinderdagverblijven kunnen gebruiken om ouders te informeren (ook als er geen besmetting heeft plaatsgevonden). Samen met bewoners uit Amsterdam Zuidoost en Nieuw-West is gekeken en getest of de bewoners de informatie in de brieven duidelijk is voor hen. Uit de reacties werd duidelijk dat het niet voor iedereen duidelijk was: “Ik weet niet wat dit betekent.” en “Dit is teveel tekst, zeg gewoon direct wat ik moet doen.” Of “De brief is in het Nederlands, dat kan ik niet goed volgen, het zou goed zijn als deze brief er ook in andere talen is”. Deze reacties onderstrepen het belang van het betrekken en het testen van communicatiemiddelen bij bewoners. Voor de GGD was dit waardevolle feedback. Het leidde direct tot aanpassingen in de communicatie richting ouders, scholen en kinderdagverblijven. Uit dit voorbeeld blijkt dat het betrekken van bewoners essentieel is om preventieve gezondheidsinformatie begrijpelijk, toegankelijk én effectief te maken.

5. De Schuldenvrije Buurt Zuidoost breidt uit met gezondheid In het project ‘Minder zorgen, meer toekomst’, een opschaling van de aanpak De Schuldenvrije Buurt in drie buurten in Zuidoost, namelijk Venserpolder, Holendrecht West en Kortvoort, wordt gewerkt aan het verbeteren van de bestaanszekerheid van de bewoners, in nauwe samenwerking met die bewoners zelf. In samenwerking met Gezond Leven Makkelijker Maken wordt sinds kort ook het verbeteren van het zorg- en welzijnsnetwerk bij het project betrokken, waardoor preventieve gezondheid ook onderdeel wordt van deze aanpak in deze drie buurten. De intentie is dat formele en informele professionals uit het financiële- en het zorg-, welzijns- en publieke gezondheidsdomein een brede(re) blik toepassen, meer gaan samenwerken en doorverwijzen naar elkaars aanbod. Waarbij een huisarts of jeugdverpleegkundige bijvoorbeeld geldzorgen bespreekbaar maakt en kan doorverwijzen; en gezondheid ook een gespreksonderwerp kan zijn in de spreekkamer van de buurtteams. Hierbij wordt samengewerkt professionals uit de verschillende domeinen en met scholen, buurtkamers en informele organisaties in de wijken, zoals kleine stichtingen en kerken. Met deze werkwijze hopen we wantrouwen in instanties te verminderen en bewoners structureel te ondersteunen bij het werken aan bestaanszekerheid en gezondheid.

De samenwerking is nog pril: er worden netwerken gevormd, bijeenkomsten belegd en actielijnen opgesteld. De projectleider van ‘Minder zorgen, meer toekomst’ is positief: “Het is in buurten waar de bestaanszekerheid onder druk staat extra belangrijk dat professionals hun werk adequaat kunnen doen. ‘Pleisters plakken’ is geen optie. Dat betekent dat zij niet alleen zicht moeten hebben op onderliggende oorzaken van problemen, maar ook afgestemd op elkaar integraal moeten samenwerken om de oorzaken te kunnen aanpakken. Lukt dat, dan krijgen Amsterdammers de hulp en ondersteuning die zij nodig hebben én hebben professionals meer werkplezier! Dit weten we vanuit de theorie, uit onderzoek naar integraal werken. We merken nu al aan het begin van de aanpak dat de praktijk in de drie buurten in Zuidoost hiernaar snakt. We zien dat er netwerken bij elkaar komen die elkaar tot nu toe niet vonden en dat er veel nieuwsgierigheid en energie is.”

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum: 16 mei 2025 Pagina 6 van 6

Inspiratiebijeenkomst Gezond Leven Makkelijker Maken op 22 mei 2025 Op donderdag 22 mei organiseren we een Inspiratiebijeenkomst Gezond leven Makkelijker Maken. Deze heeft een praktische insteek en is in de eerste plaats gericht op zorg- en welzijnsorganisaties die al bezig zijn met het werken aan gezondheidsvaardigheid, of die daarmee aan de slag willen. Maar we nodigen iedereen die interesse heeft in dit onderwerp uit om deze bijeenkomst bij te wonen. Via de Dagmail ontvangt u een uitnodiging met link naar meer informatie en de mogelijkheid om u aan te melden.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Alexander Scholtes Wethouder Publieke gezondheid en preventie

Bijlagen 1. Infographic Gezondheidsvaardige organisaties 2. Overzicht organisaties

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl