Bijlage 1. Raadsinformatiebrief - Voortgang Amsterdamse ondersteuning bij hersteloperatie toeslagenaffaire.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Behandeld door

De leden van de commissie Werk, Inkomen en Onderwijs 6 juli 2021 Directie Inkomen, bestuurszaken.wpi@amsterdam.nl

Onderwerp

Voortgang Amsterdamse ondersteuning bij hersteloperatie toeslagenaffaire

Datum

Geachte commissieleden, De toeslagenaffaire heeft veel Amsterdamse gezinnen getroffen. Het leed van deze gezinnen, veroorzaakt door het handelen van de overheid en de consequenties daarvan op verschillende leefdomeinen, is enorm. Het college ondersteunt Amsterdamse ouders bij de hersteloperatie vanuit de Rijksbelastingdienst. Hieraan geven wij hoge prioriteit. Daarnaast is de gemeente Amsterdam soms zelf ook schuldeiser, omdat veel gezinnen door de problemen met de kinderopvangtoeslag op meer plekken in de schulden zijn geraakt. Het college heeft u het afgelopen half jaar via drie raadsinformatiebrieven1 en de bespreking van deze brieven in de commissievergaderingen, geïnformeerd over de wijze waarop het college de Amsterdamse ondersteuning bij de hersteloperatie van de toeslagenaffaire vormgeeft. Dat kent twee onderdelen: hoe wij vanuit de rol als schuldeiser omgaan met openstaande vorderingen en hoe wij de gemeentelijke ondersteuning op verschillende leefdomeinen vormgeven. In deze brief informeren wij u over de voortgang op deze twee onderdelen. 1. Kwijtschelden2 van schulden vanuit onze rol als publieke schuldeiser In de raadsbrief van 3 februari jl. heeft het college u laten weten dat wij de openstaande schulden bij de gemeente Amsterdam van gedupeerde ouders van de toeslagenaffaire willen schrappen.

De schulden van ouders in een minnelijk schuldsaneringstraject bij de gemeente Amsterdam hebben we na het besluit van de staatssecretaris3 om deze schulden volledig over te nemen, al definitief stop kunnen zetten. Hierover hebben wij u geïnformeerd in de brief van 12 mei jl. De schulden van ouders die niet in een schuldsaneringstraject zitten, zijn gepauzeerd conform het moratorium dat

1

“Hersteloperatie toeslagenaffaire” (ZD 2021-002422), 3 februari 2021 “Amsterdamse ondersteuning bij hersteloperatie toeslagenaffaire” (VN 2021-002422), 2 maart 2021 “Versneld stopzetten minnelijk schuldsaneringtraject van gedupeerde ouders van de toeslagenaffaire” (VN2021-013537), 12 mei 2021 2 In deze brief wordt met kwijtschelding gedoeld op het nieuwe artikel 26a Invorderingswet 1990 (onderdeel van de beoogde Verzamelwet hersteloperatie toeslagen), dat gemeenten de grondslag geeft om belastingschulden kwijt te schelden voor gedupeerde ouders van de toeslagenaffaire. Niet te verwarren met de ‘reguliere’ kwijtschelding zoals die is geregeld in artikel 26 van de Invorderingswet 1990. 3 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2021/04/20/uitbetaling-en-overnemenschulden-voor-ouders-in-de-msnp-en-wsnp

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 6 juli 2021 Pagina 2 van 6

het Rijk voor gedupeerde ouders ingesteld heeft. Gezinnen betalen niet langer af en de kosten lopen niet op. De afgelopen periode heeft het Rijk gewerkt aan de benodigde juridische grondslagen en kaders zodat gemeenten en andere publieke schuldeisers de schulden van gedupeerde ouders definitief kwijt kunnen schelden. Dit krijgt vorm in de beoogde “Verzamelwet hersteloperatie toeslagen”, die naar verwachting op Prinsjesdag 2021 aan de Tweede Kamer aangeboden wordt en vervolgens op 1 januari 2022 in werking kan treden. Omdat het voor het herstel van ouders essentieel is dat zij zo snel mogelijk van hun schulden af zijn, heeft het college besloten om anticiperend op deze nieuwe wetgeving, nu al over te gaan tot het definitief schrappen van gemeentelijke vorderingen. Dit is conform de richtlijn van de VNG. Het college heeft op 1 juli jl. de gegevens ontvangen van 2.251 ouders en/of toeslagpartners die door de Rijksbelastingdienst als gedupeerde aangemerkt zijn, waardoor wij voor deze gezinnen over kunnen gaan tot definitieve kwijtschelding. Het Rijk compenseert gemeenten volledig voor de publieke schulden die worden kwijtgescholden. Dit betekent dat zowel het kwijt te schelden bedrag als de uitvoeringskosten die hieraan verbonden zijn, worden vergoed.

Het is goed nieuws voor gezinnen met schulden dat er nu schot komt in het kwijtschelden van gemeentelijke en andere publieke vorderingen. Maar gedupeerden zijn pas echt geholpen als het gehele schuldenpakket overgenomen is. Pas dan kunnen ze verder met een schone lei en het college blijft zich hier hard voor maken. De staatssecretaris heeft in haar kamerbrief4 van 25 mei jl. aangegeven dat de Rijksoverheid ook van plan is om alle private schulden van ouders volledig over te nemen. Het is nu zaak dat het Rijk zorgt voor een zorgvuldige uitwerking. Het college is hier de afgelopen tijd samen met de VNG veelvuldig over in gesprek geweest met het Rijk en de verwachting is dat de concrete uitwerking na de zomer aan de Tweede Kamer aangeboden wordt. 2. Voortgang ondersteuning bij de hersteloperatie toeslagenaffaire Totstandkoming ondersteunende rol Naast onze rol als publieke schuldeiser heeft de gemeente Amsterdam ook een rol als ondersteuner van ouders in de hersteloperatie. De hersteloperatie van de Rijksbelastingdienst/Toeslagen is gericht op het bieden van financiële compensatie. Dat gebeurt via de Catshuisregeling, waarmee gedupeerden een forfaitair bedrag van € 30.000,- krijgen uitgekeerd. Daarnaast kan iedere gedupeerde (aanvullende) compensatie krijgen na een volledige, integrale beoordeling door de Rijksbelastingdienst.

Gedupeerden met meer schade dan het forfaitaire bedrag kunnen hier gebruik van maken. Maar een integrale beoordeling kan ook wenselijk zijn voor gedupeerde ouders die meer inzicht willen in wat er gebeurd is, of ouders die hun verhaal willen bespreken. Het college heeft er bij het Rijk op aangedrongen om gemeenten een aanvullende rol te geven in de hersteloperatie. Want de problemen met toeslagen hebben voor veel gezinnen geleid tot problemen op meer gebieden, waar gemeenten een taak tot ondersteuning hebben. Schulden 4

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2021/05/25/update-6e-vgrkinderopvangtoeslag

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 6 juli 2021 Pagina 3 van 6

komen immers zelden alleen. Na een pilot in Amsterdam, Rotterdam en Tilburg in het voorjaar van 2020 hebben de VNG en de Rijksbelastingdienst op 28 september 2020 de afspraak gemaakt dat gemeenten, in aanvulling op de financiële compensatie vanuit de Rijksbelastingdienst, gedupeerde ouders ondersteuning bieden op vijf leefgebieden: schuldhulpverlening, wonen, zorg, gezin en werk. Hierbij vergoedt het Ministerie van Financiën aan gemeenten de financiële middelen die nodig zijn voor de ondersteuning bij alle hulpvragen die voortkomen uit de toeslagenaffaire. Dit wordt vergoed vanuit een specifieke uitkering (SPUK). Inrichting begeleiding In de brief van 2 maart jl. heeft het college u geïnformeerd hoe de begeleiding van gedupeerde ouders is ingericht. Het uitgangspunt voor de Amsterdamse ondersteuning is dat we naast de ouder gaan staan en ondersteuning bieden bij de brede hulpvraag. Na eerste ervaringen met zelfmelders sinds eind 2020, konden de Buurtteams vanaf 22 februari 2021 voor het eerst aan de slag met het actief benaderen van gedupeerde Amsterdamse ouders.

De begeleiding van ouders gebeurt vanuit een samenwerking tussen de gemeente en de Buurtteams en ziet er als volgt uit: • Het benaderen van gedupeerde ouders gebeurt door de Vroeg Eropaf Teams van de Buurtteams; • Wanneer ouders aangeven dat zij gemeentelijke ondersteuning willen, bieden alle Buurtteams ‘warm casemanagement’: vaste contactpersonen en casemanagers die ouders kunnen begeleiden en ondersteunen. Op basis van de behoefte en vragen wordt hulp georganiseerd; • De afdeling Armoedebestrijding biedt de Buurtteams een aanspreek- en escalatiepunt voor signalen, vragen en knelpunten in het proces en zaken waar ouders tegenaan kunnen lopen, zoals bij voorzieningen of bijzondere bijstand. Het gaat hierbij om het organiseren van maatwerk of voorrang met de mogelijkheid om van regels af te wijken waar dat nodig is; • Tenslotte is er een escalatieplatform via een gemeentelijk Doorbraakteam. Als sprake is van zeer complexe en/of meervoudige problematiek dan kan het Buurtteam het Doorbraakteam inschakelen. Het Buurtteam blijft daarbij de expertise op schuldhulpverlening bieden. Aantallen en hulpvragen De gemeente krijgt tweewekelijks de gegevens van Amsterdammers die zich bij de Rijksbelastingdienst gemeld hebben als gedupeerde. Van deze Amsterdammers is dan nog niet bekend of zij daadwerkelijk worden aangemerkt als gedupeerde. De Buurtteams nemen met iedereen contact op.

Het aantal aanmeldingen is op dit moment 4.401 (stand 1 juli 2021). Dat is fors hoger dan vooraf verwacht vanuit de Rijksbelastingdienst, die lange tijd uitging van zo’n 1.700 Amsterdamse gedupeerden. Het hogere aantal aanmeldingen komt overeen met het landelijke beeld. Het gegeven dat de aanmeldingen blijven oplopen betekent dat de ondersteuning bij de hersteloperatie geen afgebakend project is met begin- en einddatum, maar een lange adem vergt.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 6 juli 2021 Pagina 4 van 6

In onderstaande tabel is de verdeling van gedupeerden over de stadsdelen in beeld gebracht: Stadsdeel

Aantal gemeld als gedupeerde

Aandeel stadsdeel

Centrum

100

2,9%

Nieuw-West

597

17,4%

Noord

494

14,4%

Oost

477

13,9%

West

314

9,2%

Zuid

231

6,7%

Zuidoost

1.204

35,2%

Nog onbekend

984

n.v.t.

4.401

100,0%

Totaal

De aantallen per Buurtteam verschillen aanmerkelijk5. De financiering die ieder Buurtteam beschikbaar heeft, is gebaseerd op de aantallen ouders en wordt via een specifieke uitkering vergoed door het Rijk. Het college houdt hierbij nauw vinger aan de pols bij de Buurtteams of er knelpunten in capaciteit ontstaan. De Buurtteams bellen zo snel mogelijk de gedupeerde ouders, maar ze doseren het beltempo waar dat nodig is om direct na het eerste contact de gewenste begeleiding te kunnen bieden. Het uitgangspunt is dat binnen een week een intake-afspraak plaats moet kunnen vinden. Vervolgens bieden zij ondersteuning aan vanuit bestaande voorzieningen, waar dit kan en past. Amsterdam biedt een breed scala aan ondersteuningsmogelijkheden voor kwetsbare groepen in onze stad. Waar nodig wordt maatwerk toegepast, in overleg met de afdeling Armoedebestrijding en/of door het inschakelen van het gemeentelijk Doorbraakteam bij complexe problematiek. Het gemeentelijk Doorbraakteam heeft sinds de start 80 gedupeerden in begeleiding, waarvan bij 15 ouders de begeleiding inmiddels afgerond is. De Buurtteams hebben inmiddels contact opgenomen met 1.217 ouders (stand 15 juni 2021). Met 736 ouders is contact. Met ouders met wie een eerste contactpoging niet lukte, zijn de Buurtteams nog bezig met tweede en derde pogingen.

Het (voorlopig) bereik van de meldingen die volledig afgehandeld zijn is 91%. Iets meer dan de helft (53%) van de ouders die de Buurtteams bereiken, hebben een directe hulpvraag of worden al ondersteund vanuit het Buurtteam. Hierbij valt op dat

5

Deze verschillen zijn in dit stadium nog niet goed te duiden, onder andere omdat deze aantallen om zelfmelders gaan en niet om daadwerkelijk gedupeerden. Hierbij kunnen veel factoren een rol spelen.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 6 juli 2021 Pagina 5 van 6

veel ouders ondersteuning willen of vragen hebben over het proces bij de Rijksbelastingdienst. Dit gaat om vragen over de status van de ouder bij de Rijksbelastingdienst, ouders die al lang wachten op de toekenning van een persoonlijk zaakbehandelaar, vragen over de schuldafhandeling door de Rijksbelastingdienst en ouders die graag hun dossier willen inzien. Daarnaast zijn schuldhulpverlening, wonen en psychosociale gezondheid leefdomeinen waarover veel ouders hulpvragen hebben. Ook hebben ouders vragen over zorgkosten omdat zij lange tijd niet aanvullend verzekerd waren. Deze kosten vergoedt het college vanuit een maatwerkbudget. Ook vragen over begeleiding naar werk of opleiding en de ondersteuning bij de opvoeding komen voor. Extra maatregelen Op sommige leefgebieden is meer hulp nodig gebleken in deze eerste periode van ondersteuning. Dat geldt tot nu toe op het gebied van wonen en psychosociale gezondheid. Ook de nazorg van medewerkers vergt extra aandacht. Het college onderzoekt op deze gebieden welke extra maatregelen we kunnen treffen. Sommige ouders zijn door toedoen van de toeslagenaffaire hun huis kwijtgeraakt. Ook zijn veel ouders gescheiden. Dit heeft geleid tot dakloosheid, inwoning en het noodgedwongen accepteren van veel te kleine of te dure woningen.

Het college heeft op basis van de hardheidsclausule in de huisvestingsverordening gezorgd voor urgentieverlening aan enkele ouders die nu in beeld zijn. Vanwege de enorme schaarste aan sociale huurwoningen ligt er een knelpunt om op grotere schaal urgenties te verlenen uit de voorraad voor kwetsbare groepen. Het college wil dit graag oplossen en onderzoekt de mogelijkheden daartoe. De verhalen van veel ouders zijn schrijnend. Ook zien we dat na jarenlang overleven, de pijn van het onrecht (opnieuw) naar boven komt. Dit vergt psychosociale zorg die hulpverleners vanuit het Buurtteam in sommige gevallen zelf kunnen leveren. Ook kunnen zij Slachtofferhulp Nederland inschakelen, die met de Rijksbelastingdienst afspraken heeft gemaakt om de professionele ondersteuning van gedupeerde ouders, waaronder ook het faciliteren van lotgenotencontact, te verzorgen. De Buurtteams verwijzen door naar tweedelijns GGZ als dit nodig is. Hier is echter sprake van wachtlijstproblematiek. Daarnaast speelt het feit dat niet alle problematiek die naar boven komt bij gedupeerden van psychiatrische aard is. Om de buurtteams in hun hulpverlening te ondersteunen overlegt de afdeling MGGZ van de GGD met hen over extra ondersteuning in deskundigheidsbevordering en screeningsmogelijkheden voor ouders.

Tegelijkertijd agendeert het college wachtlijstproblematiek in de gesprekken binnen Amsterdam Vitaal en Gezond en gesprekken met het Rijk. Het onrecht waarmee ouders te maken hebben gehad en de problemen die zij daardoor gekregen hebben, laat ook de hulpverleners zelf niet onberoerd. Daarbij is de snelheid waarmee ze ouders duidelijkheid kunnen geven door beperkte oplossingsmogelijkheden die de Belastingdienst biedt een belemmering. Dit zorgt voor extra handelingsverlegenheid bij professionals, waardoor het werk ook voor hen persoonlijk erg zwaar is. Buurtteamorganisaties zorgen zelf voor extra intervisie en begeleiding voor hun medewerkers. Daarnaast onderzoekt het college in nauwe samenspraak met de Buurtteams wat we hierop aanvullend kunnen organiseren.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 6 juli 2021 Pagina 6 van 6

Tot slot De ondersteuning van gedupeerde ouders bij de hersteloperatie van de toeslagenaffaire is een flinke opgave in Amsterdam. De aantallen zijn op dit moment meer dan verdubbeld ten opzichte van de verwachting vooraf (1.700 Amsterdamse ouders). En ouders blijven zich melden. Het bereik van ouders en het aandeel ouders dat hulp wil is ook groter dan vooraf verwacht. Het is goed nieuws dat ouders onze ondersteuning willen, zeker gezien het wantrouwen naar de overheid. Het maakt wel dat we voor een grote opgave staan die een lange adem vergt. Ook met het oog op de regelingen die de Rijksbelastingdienst nog in voorbereiding heeft. Het gaat dan om ex-partners en kinderen van gedupeerden en om mensen die zijn gedupeerd door de huur- en zorgtoeslag. Op 22 juni jl. heeft de staatssecretaris de Tweede Kamer hierover geïnformeerd in de brief bij de 7e Voortgangsrapportage over de hersteloperatie6. In diezelfde brief geeft zij aan vanwege de druk op de uitvoering de totale aanpak van de hersteloperatie deze zomer tegen het licht te zullen houden. De VNG heeft in een reactie op de brief van de staatssecretaris aangegeven dat bij gemeenten grote zorgen leven met betrekking tot de ondersteuning van de zwaarst gedupeerden en dat zij daarom de noodzaak van de aangekondigde herziening van de herstelaanpak onderschrijft. Ook in Amsterdam herkennen we deze zorgen.

Het college voert daarom doorlopend en nauw overleg met de Buurtteamorganisaties over de wijze waarop we de ondersteuning gezamenlijk vormgeven en de aantallen ouders die zij goed kunnen bedienen. Vanuit onze rol als schuldeiser is het college blij dat we nu daadwerkelijk over kunnen gaan tot het schrappen van schulden. Ook is de totaaloplossing voor ouders met schulden in zicht. Dat betekent dat ouders nu eindelijk zicht hebben op een schone lei. De concrete uitwerking van de landelijke brede schuldenaanpak, waarin het Rijk regelt dat de schulden van ouders overgenomen worden, heeft de staatssecretaris aangekondigd om direct na de zomer aan te bieden aan de Tweede Kamer. Via de VNG is het college hierover doorlopend in gesprek om te zorgen voor een uitlegbare, juridisch houdbare en goed uitvoerbare regeling waarmee we duidelijkheid kunnen bieden voor iedereen. Het college blijft u periodiek informeren over de voortgang van de hersteloperatie. Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Marjolein Moorman Wethouder Onderwijs, Armoede en Inburgering

6

https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail?id=2021Z11483&did=2021D2489