Bijlage 1 raadsinformatiebrief TNV Westerhoofd

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door

Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 16 december 2022 Opvang (MO/BW, Ongedocumenteerden, Vluchtelingen) Wethouder Rutger Groot Wassink Stedelijk coördinatieteam asielzoekers en vluchtelingen, bestuurszaken.wpi@amsterdam.nl Stand van zaken tijdelijke noodvoorziening aan het Westerhoofd en de humanitaire toets

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeert het college u over het volgende. In de commissievergadering Sociaal, Economische Zaken en Democratisering van 7 september 2022 heeft het college toegezegd u te informeren over de stand van zaken met betrekking tot de tijdelijke noodvoorziening aan het Westerhoofd op het schip MS Galaxy en de humanitaire toets. In deze brief nemen we u mee in de algemene ontwikkelingen op het schip sinds begin oktober, de stand van zaken met betrekking tot de opvang en voorzieningen voor de mensen die opgevangen worden en informeren wij u over het proces rondom de humanitaire toets en mogelijke verlenging van het schip als noodopvangvoorziening in de westelijke haven. Algemeen Het schip is op 25 september 2022 aangemeerd aan de kade Westerhoofd 21 in Amsterdam. Het COA is verantwoordelijk voor de exploitatie, beheer en zorg voor de vluchtelingen. Op 4 oktober zijn de eerste bewoners aan boord gekomen, vanaf de opvanglocatie aan De Boelelaan waar zij tijdelijk verbleven. De instroom naar de capaciteit van 1000 mensen is gefaseerd in drie weken tijd opgebouwd. De eerste maand heeft in het teken gestaan van ‘landen’, zowel voor de bewoners als voor het COA.

De bewoners zijn uit verschillende locaties vanuit heel Nederland met bussen naar het schip gebracht en hebben tijd nodig gehad om hun draai vinden op een nieuwe locatie, in een nieuwe omgeving, op een schip en met nieuwe medebewoners. Die gefaseerde opbouw stelde het COA in de gelegenheid om qua personeel mee te groeien. De werving van personeel voor deze locatie was nog niet afgerond. Bij de inzet en werving van personeel is eerst ingezet op voldoende woonbegeleiders om de dagelijkse gang van zaken op het schip te begeleiden. Daarna zijn casemanagers en programmabegeleiders aangenomen. De tweede maand is gebruikt om het wonen en werken op het schip ‘in te regelen’. De bewoners kennen inmiddels het schip, weten de voorzieningen te vinden en beginnen hun eigen routines op te pakken. Het COA is qua capaciteit met 35 fte volledig op sterkte en pakt in samenwerking met de gemeente de voorbereiding van de dagbesteding, sport en scholing op.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 december 2022 Pagina 2 van 7

Stand van zaken Op 14 december verblijven er 951 mensen op het schip, waaronder 121 kinderen, 162 vrouwen en 668 mannen. Onder hen zijn:  311 statushouders waarvan 63 minderjarig  14 statushouders gekoppeld aan Amsterdam  3 ‘veiligelanders’  en 72 gezinnen De groep mensen die op het schip verblijft kent enig verloop vanwege medische redenen, incidenten, humaan verzoek in verband met familie en plaatsing van statushouders aan een gekoppelde gemeente. Door dit verloop kan de bezettingsgraad per dag verschillen, maar streven is om de capaciteit van 1000 zo veel mogelijk te benutten. Dagbesteding Op het schip is een aparte ruimte afgezet en ingericht als activiteitenruimte voor de jeugd. Vanaf 21 november wordt hier dagelijks door vrijwilligers en West Beweegt een programma voor de jeugd georganiseerd van 10:00 – 14:00 uur. Als de kinderen naar school gaan, zal dit tijdstip aangepast worden naar een tijdsstip buiten schooluren. Voor de oudere kinderen staan er twee tafelvoetbaltafels en een tafeltennistafel. En op de kade is veel ruimte om te voetballen. In december wordt het autodek van het schip aangepast, zodat er een binnenruimte gecreëerd wordt voor sport en spel met een gym en buitenspel materiaal. Vanaf 5 december is de welzijnsorganisatie Dock aan boord om contact met de bewoners te maken en samen met hen, vraaggericht, en werkenderwijs een aanbod op te zetten.

Het COA heeft ook hulp van ervaren externe vrijwilligersorganisaties gevraagd, waaronder KLABU. Het COA kan op dit moment nog hulp gebruiken van vrijwilligersorganisaties die helpen bij het regelen van winterkleding, schoenen en muziekinstrumenten voor de bewoners. Voor hulp en ideeën hierover kunt u mailen naar opvanglocatie.westerhoofd@amsterdam.nl. Voor vrouwen is een aparte ruimte gecreëerd waar sinds 13 december activiteiten plaatsvinden. Het programma is met behulp van de sportcoördinator van de gemeente opgezet. Het COA heeft ook twee extra COA-medewerkers die hier ervaring mee hebben naar het schip gehaald. Veertien van de 311 statushouders op de boot zijn gekoppeld aan Amsterdam. Dat betekent dat zij via de taakstelling huisvesting statushouders in Amsterdam gehuisvest moeten worden. Er is met het COA afgesproken dat zij op korte termijn de namen van deze statushouders met ons delen, zodat er snel gestart kan worden met de inburgering. En er wordt op korte termijn een afspraak tussen COA en FIXbrigade gemaakt om de mogelijkheden voor een samenwerking te verkennen. De FIXbrigade voert kleine bespaarmaatregelen uit bij Amsterdammers die in energiearmoede leven. De FIXbrigade zoekt leerlingen die opgeleid kunnen worden om woningen aan te passen. Samen met het COA zal gekeken worden of er een match te maken is met bewoners op het schip.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 december 2022 Pagina 3 van 7

Onderwijs Vanaf 10 december starten 15 kinderen in de leeftijd van 2 – 4 jaar op de voorscholen in West. De kinderen van 5 tot 11 jaar oud zijn op 12 december met onderwijs gestart in een tussenvoorziening. Nieuwkomers gaan zo veel mogelijk naar regulier nieuwkomersonderwijs, maar gezien de huidige wachtlijsten moeten kinderen te lang op een plek wachten. De tussenvoorzieningen bieden een tijdelijk onderwijsaanbod zolang kinderen op de wachtlijst voor het nieuwkomersonderwijs staan. De kinderen in de kleuterleeftijd beginnen na de kerstvakantie in een kleuterklas. Waar dat niet mogelijk is wordt een tussenvoorziening georganiseerd. Dat betekent dat deze kinderen na ongeveer 3 maanden na aankomst op het schip onderwijs krijgen. De jongeren vanaf 12 jaar worden volgens de gebruikelijke procedure aangemeld bij een van de scholen waar ISK-onderwijs (Internationale Schakelklas) wordt aangeboden. In het geval van de jongeren die op de MS Galaxy wonen is dit het Mundus college. Door de verhoogde instroom in het afgelopen jaar is op deze school een wachtlijst ontstaan. De jongeren op het schip zijn eind november door het COA bij het Mundus college ingeschreven en staan nog op de wachtlijst. Relatie met de omgeving Voor de omliggende bedrijven, de naaste buren, zijn inmiddels drie bijeenkomsten georganiseerd, namelijk op 26 september, 18 oktober en 15 november.

Tijdens de eerste bijeenkomst heeft de wethouder het besluit van het college toegelicht. De laatste bijeenkomst is minimaal bezocht en in overleg met de bedrijven hebben we daarom besloten om het eerstvolgende overleg pas weer in januari 2023 in te plannen. Daar waar de bedrijven in de eerste bijeenkomst vragen hadden over het besluit en de veiligheid, was in het laatste overleg de gedeelde conclusie dat er geen overlast is en de aanwezigheid van de opvang niet merkbaar is. In november is er bij de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied een bezwaar tegen de omgevingsvergunning ingediend. Bezwaarmaker heeft verzocht om het bezwaar aan te houden. Relatie met de Spaarndammerbuurt Op 11 december 2022 heeft het buurtwerk samen met buurtbewoners in de Spaarndammerbuurt een warm welkom georganiseerd in het huis van de wijk de Horizon (in de Spaarndammerbuurt) voor de asielzoekers die worden opgevangen in een schip in de Westpoort. West. Het Amsterdams Andalusisch Orkest heeft tijdens dit welkom een optreden verzorgd. Hier is enthousiast door de bewoners van het schip op gereageerd. Ongeveer 100 mensen zijn op de uitnodiging ingegaan. Het COA heeft de pendelbus ingezet voor vervoer naar het huis van de wijk. Eten Er wordt driemaal per dag in blokken van 2 uur een maaltijd geserveerd in het restaurant. De lunch en het diner bevatten altijd een warm gerecht.

Alle maaltijden zijn halal (gecertificeerd) en er is altijd een vegetarische optie. Als bewoners aangeven specifieke wensen te hebben vanuit religie, gezondheid of overtuiging wordt hier aan voldaan. Zij mogen zo vaak en zo veel eten als ze willen. GZA heeft gekeken naar de voedingswaarde en die is ruim voldoende.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 december 2022 Pagina 4 van 7

Bewonersraad Begin november is een bewonersraad opgericht. De aanleiding was de gebrekkige kwaliteit van de wifi en het eten en de tijd die nodig was om beide problemen op te lossen. Bij de start van de opvang was de wifi erg goed, maar die kwaliteit ging snel achteruit. De oorzaak bleek een technisch probleem dat pas na anderhalve maand door de experts is gevonden. En met betrekking tot het eten was de kritiek het gebrek aan afwisseling, de kwaliteit van het eten zelf en het feit dat het niet warm was. COA heeft hier prioriteit aangegeven en inmiddels worden bewoners ook betrokken bij het opstellen van de menu’s en het gebruik van kruiden in het eten. Vervoer Meer dan 300 bewoners hebben zelf een fiets geregeld. Het COA heeft op 23 november aan de gemeente Amsterdam gevraagd om te helpen bij het faciliteren van meer fietsen. Vanuit het fietsdepot van de gemeente Amsterdam worden op 16 december 40 fietsen gedoneerd en er zijn ook al 20 fietsen geschonken door betrokken Amsterdammers. We kijken de aankomende tijd samen met het COA of dit voldoende is en of er wellicht behoefte is aan bijvoorbeeld fietslessen. Sinds 15 oktober rijdt er 5 x per dag, 7 dagen per week, een bus naar de Spaarndammerbuurt. De bus rijdt om 10, 12, 14, 16 en 18 uur en halteert bij het Westerpark. Gezondheidszorg Het schip beschikt over een ziekenboeg met een ingerichte onderzoeksruimte.

De huisarts (GZA) is vanaf 4 oktober dagelijks aanwezig. Bewoners kunnen gebruikmaken van het spreekuur of een aparte afspraak maken. De jeugdgezondheidszorg (GGD) is op 7 november gestart met 1-2 spreekuren per week. En vanaf 21 november is de dienstverlening uitgebreid naar dagelijkse spreekuren. In de eerste 2 weken was er geen opkomst, vanwege problemen met de uitnodigingen. Inmiddels is dit opgelost en komen de gezinnen op consult. De deskundigen op het gebied van infectiepreventie vanuit het Team Hygiëne en Inspectie zijn ook bij de COA-noodopvanglocatie op de MS Galaxy betrokken. Vanwege het aantal kwetsbare bewoners, de bijzondere locatie en de expertise m.b.t. tot inspectie van schepen is vanuit dit team besloten om vaker betrokken te zijn bij deze locatie dan de reguliere (contract)afspraken tussen COA en GGD-GHOR Nederland bij andere COA-locaties. In totaal heeft het team 4 inspecties uitgevoerd. Aandachtspunten die uit de inspectie naar voren komen, zijn:  De noodzaak voor een duidelijke taakverdeling tussen het COA, de crew/bemanning, de rederij Slaapschepen, GZA, JGZ. Dan gaat het om de inrichting, het gebruik en de schoonmaak van bepaalde ruimten op het schip, zoals de GZA ruimtes, de kinderspeelruimtes en de plek waar babyvoeding wordt opgewarmd.  De aanwezigheid van kinderen op het schip. Het is geen ideale locatie om kinderen te huisvesten.

Door de vele smalle ruimtes, lange gangen en trappen, kunnen kinderen (zonder toezicht) gaan ronddwalen. Het plaatsen van bijvoorbeeld traphekjes in de lobby is geen optie. Er zijn wel maatregelen genomen. De waterkant is afgezet met hekken en de buitendekken zijn afgezet met linten. En voor de kinderruimtes zijn afspraken gemaakt

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief





Datum 16 december 2022 Pagina 5 van 7

over extra hygiënemaatregelen, de reiniging van de verschoonkussens, het afval en het speelgoed. De inrichting en hygiëne van bepaalde ruimten, zoals de aanwezigheid van desinfectiemiddel voor oppervlakken in de onderzoeksruimte van GZA, het gebruik van medische mondneusmasker en de aanwezigheid van papieren handdoekjes. Het schip de Galaxy voert de Zweedse vlag. De analyse van het drinkwater uit de leidingen moet volgens internationale standaarden geanalyseerd worden. De frequentie van deze analyse is afhankelijk van de vlag van het schip. In dit geval komt het overeen met de Nederlandse wetgeving en past bij het COA-beleid.

Veiligheid Vanaf 20 september 2022 is er tweewekelijks een veiligheidsoverleg met: politie, COA, de kapitein, Slaapschepen (een rederij die ingehuurd is door het COA), Trigion (de beveiliging die door het COA is ingehuurd) en de gemeente Amsterdam. In dit overleg worden incidenten en de opvolging en reactie op het gedrag besproken. In de eerste maand zijn naar aanleiding van incidenten een aantal afspraken aangescherpt, zoals wanneer bel je de politie, wanneer bel je de gemeentelijke piketlijn, hoe informeren we elkaar, maar ook hoe de verhouding tussen de verschillende lagen van beveiliging is als bijvoorbeeld de politie aan boord komt. Overzicht van de incidenten:  Er zijn twee aangiftes gedaan voor bedreiging tegen de beveiliging.  Vijfmaal is er een overplaatsing naar een andere locatie van het COA geweest in verband met openlijk en bewust roken in de kamer en uitschakelen rookmelder.  Driemaal een overplaatsing in verband met een dreigende houding naar medewerkers crew en COA-personeel.  Viermaal een overplaatsing vanwege onderling handgemeen.  Overige (kleinere) incidenten die individueel gedrag van bewoners betreffen, zoals het niet opvolgen van de huisregels (drankgebruik en vernieling klein materiaal). Als sanctie houdt het COA (zoals ze dat op alle locaties doet) dan een deel van het leefgeld in.

Humanitaire toets De afspraken tussen het rijk en gemeente Amsterdam zijn vastgelegd in de Bestuursovereenkomst inzake de vestiging van de noodopvanglocatie Cruiseschip MS Galaxy Amsterdam, dd. 29 september 2022. In artikel 11 van deze bestuursovereenkomst wordt beschreven dat het COA een humanitaire toets uitwerkt en uiterlijk zes weken na de datum van ingebruikname (4 oktober 2022) van de opvanglocatie voorlegt aan het college van burgemeester en wethouders. De humanitaire toets is onderdeel van het evaluatiekader zoals in artikel 12 van de bestuursovereenkomst wordt beschreven. De evaluatie bestaat uit twee delen. Het eerste deel heeft doorlopend in de eerste twee maanden plaatsgevonden En het tweede deel vindt in de vijfde maand plaats. Het COA heeft vooralsnog geen humanitaire toets opgesteld. Om toch de situatie op het schip te kunnen beoordelen en evalueren heeft de gemeente Amsterdam in overleg met het COA bijgaand toetsingskader ontwikkeld en op 6 december vastgesteld als alternatief voor de humanitaire toets.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 december 2022 Pagina 6 van 7

Het toetsingskader is speciaal ontwikkeld door de gemeente Amsterdam om de evaluatie en kwaliteitstoets van de opvanglocatie Westerhoofd conform planning uit te kunnen voeren. Het toetsingskader is een praktische uitwerking van Europese richtlijnen (richtlijn 2013/33/EU, beter bekend als de Opvangrichtlijn), nationale regeling (Regeling verstrekkingen asielzoekers 2005), een recente uitspraak van de voorzieningenrechter en zorgen van de Kinderombudsman. Het kader bestaat uit vijf thema’s met indicatoren die gebaseerd zijn op bovenstaande vijf bronnen. Per indicator is aangegeven op basis van welke informatie de toetsing plaatsvindt. De vijf thema’s zijn: 1. Fysieke locatie en voorzieningen 2. Veiligheid 3. Gezondheidszorg 4. Werk en dagbesteding 5. Dagelijks leven Vervolg In de raadsbrief van 30 augustus bent u geïnformeerd over wat de gemeente Amsterdam doet om bij te dragen aan het oplossen van de vluchtelingencrisis en het besluit van het college op 30 augustus om in te stemmen met het realiseren van een tijdelijke noodvoorziening aan het Westerhoofd. In de raadscommissie SED bent u de afgelopen 2 maanden regelmatig mondeling geïnformeerd door de wethouder over zaken die deze opvang betreffen, zoals het vervoer, de dagbesteding en onderwijs.

In januari 2023 zal op basis van het toetsingskader de evaluatie plaatsvinden, zodat het college in februari een besluit kan nemen over al dan niet verlengen van de opvang op deze locatie. Deze evaluatie gebeurt in gezamenlijkheid met het COA. Als besloten wordt tot verlenging zal ook een besluit genomen worden over het al dan niet ophogen van het aantal mensen dat opgevangen wordt. En ook over de periode van de verlenging zal een besluit genomen worden. Vanwege praktische redenen zoals de verlenging van contracten en vergunningen lijkt hierbij eerder gedacht te moeten worden aan een periode van 6 in plaats van 3 maanden zoals eerder door het COA verzocht was.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 december 2022 Pagina 7 van 7

Middels deze raadsbrief vertrouw ik er op u voldoende geïnformeerd te hebben over de stand van zaken op schip MS Galaxy, met name op de punten die ook onderdeel zijn van het toetsingskader en voor het college onderdeel zijn van de weging om wel/niet te verlengen. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Rutger Groot Wassink Wethouder Opvang (MO/BW, Ongedocumenteerden, Vluchtelingen)

Bijlage 1. Toetsingskader

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl