Bijlage 1 Raadsinformatiebrief Reactie op motie 785 over onderzoek toeslagenaffaire DEF

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Behandeld door Onderwerp

De leden van de commissie Werk, Inkomen en Onderwijs 11 januari 2022 Directie Inkomen, bestuurszaken.wpi@amsterdam.nl Reactie op motie 785 van de leden Roosma cs. getiteld onderzoek naar de gevolgen van hardvochtig fraudebeleid

Geachte commissieleden, In de toeslagenaffaire is een grote groep ouders ongekend onrecht aangedaan door de Rijksoverheid. Sommige ouders zijn het slachtoffer geworden van een verregaande fraudejacht, anderen van de harde uitwerking die de wetgeving op hun situatie had en er zijn ouders die onrecht is aangedaan doordat de uitvoering door de Rijksbelastingdienst disproportioneel was. Het keiharde en onterechte invorderingsbeleid van de kinderopvangtoeslag heeft jaren geduurd. In deze periode zochten ouders soms hulp bij de gemeente. Ze meldden zich bijvoorbeeld bij de schuldhulpverlening, moesten een uitkering aanvragen of kwamen bij hulpverleners terecht door een spiraal van problemen waar de toeslagenaffaire aan ten grondslag lag. Het college vraagt al jarenlang aandacht voor knellende problematiek van onze inwoners bij het Rijk, bijvoorbeeld als het gaat om de problemen door bevoorschotting en verrekening in het toeslagenstelsel en voor knellende regelgeving rondom het fraudebegrip in de sociale zekerheid. Onze inzet is er altijd op gericht om Amsterdammers bij te staan wanneer zij in de knel komen. Zo heeft de weg naar schuldhulpverlening in Amsterdam altijd open gestaan voor inwoners met fraudeschulden en is er een route naar wettelijke schuldsanering als (onterechte) fraudeschulden een minnelijke sanering blokkeerden.

Ook zoekt Amsterdam altijd samenwerking met andere overheden in de dienstverlening, zoals er een aantal jaar geleden, in de vorm van een experiment, dienstverlenende teams waren van verschillende overheden die doorbraken forceerden in problematische situaties. In onze ondersteuning aan Amsterdammers lopen we soms tegen grenzen op: bijvoorbeeld als oplossingen worden bemoeilijkt door landelijke regelgeving, de visie en capaciteit van overheidspartijen. Een aantal aspecten van wat nu ‘de toeslagenaffaire’ is gaan heten, was bekend. Vanuit de ervaring met inwoners in de praktijk maar ook vanuit rapporten van deskundigen in het veld, zoals “Paritas passé” (2012), “Belastingdienst, een bron van armoede” (2014), “Proeftuin Bestaansminimum” (2016). Toch heeft de omvang en ernst van deze affaire ook het college en het werkveld in Amsterdam geschokt. Onze inwoners zijn in grote problemen gekomen door het onterechte handelen van de Rijksoverheid. De gemeente draagt hier geen verantwoordelijkheid voor, maar heeft wel een rol in de ondersteuning van Amsterdammers. Nu het zo mis is gegaan met zoveel ouders, vraagt dit ook ons om goed te kijken naar wat er gebeurd is. We willen hiervan leren.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 11 januari 2022 Pagina 2 van 4

Het college heeft het afgelopen jaar verkend, zowel intern als in samenspraak met externe specialisten en samenwerkingspartners, wat de beste manier is om een leeronderzoek vorm te geven waarbij we lessen uit de toeslagenaffaire gebruiken om de dienstverlening aan Amsterdammers verder te verbeteren. Ook uw raad heeft hier eind vorig jaar aandacht voor gevraagd in een motie. Deze ondersteuning voor een leeronderzoek naar de toeslagenaffaire waarderen wij zeer. In deze brief zetten wij het onderzoeksvoorstel uiteen. In de raadsvergadering van 1o en 11 november heeft uw raad, bij de bespreking van de raadsinformatiebrief ‘Voortgang Amsterdamse ondersteuning bij de hersteloperatie toeslagenaffaire’, motie 785 van de leden Roosma cs.

aangenomen getiteld ‘onderzoek naar de gevolgen van hardvochtig fraudebeleid’ waarin het college gevraagd wordt om: - Te onderzoeken, (waar mogelijk in samenwerking met andere gemeentes, organisaties in het sociaal domein, cliëntenorganisaties, een brancheorganisatie zoals de NVVK) wat we van het toeslagenschandaal kunnen leren om de dienstverlening aan kwetsbare Amsterdammers te verbeteren; - Hiermee inzicht te geven in de omstandigheden die hier hebben gespeeld om vanuit de gemeentelijke dienstverlening sneller te leren herkennen, signaleren en Amsterdammers te ondersteunen wanneer er sprake is van onterechte behandeling of hardvochtig fraudebeleid door de overheid (welke laag van de overheid dan ook); - Hierin mee te nemen hoe Amsterdamse slachtoffers van deze onterechte behandeling of hardvochtig fraudebeleid (lees: niet alleen van het kinderopvangtoeslagschandaal) in de afgelopen jaren vervolgens zo goed mogelijk door de gemeente ondersteund kunnen worden (waar mogelijk in samenwerking met de VNG en het Rijk); - Hiervoor zo snel mogelijk een onderzoeksvoorstel te doen toekomen aan de raad. Het gevraagde onderzoeksvoorstel zetten wij hieronder uiteen. Onderzoeksvoorstel leeronderzoek toeslagenaffaire Het college start een extern en onafhankelijk leeronderzoek op.

Het doel van het onderzoek is om inzicht te krijgen in wat we van de toeslagenaffaire kunnen leren om de dienstverlening aan kwetsbare Amsterdammers te verbeteren. We willen zorgen dat we signalen over knellende problematiek van Amsterdammers op een goede manier ophalen en adresseren, in onze eigen organisatie en daarbuiten. Deze knellende problematiek kan gaan over onterechte behandeling, hardvochtig fraudebeleid, of hardvochtig invorderingsbeleid vanuit de overheid. Van belang daarbij is welke rol professionals in de uitvoering in kunnen nemen wanneer zij deze problematiek bij inwoners signaleren. Het onderzoek richt zich hiermee op verbeteringen in de toekomst, maar haalt ook bij professionals op welke ondersteuning er nu nodig is voor groepen die problemen hebben als gevolg van overheidshandelen. Het college trekt hierin op met gemeentes Utrecht en Almere en betrekt ook andere relevante organisaties. Want niet alleen aan de balies van de gemeente Amsterdam hebben ouders zich gemeld voor ondersteuning bij hun problemen. Ook voor andere gemeentes, organisaties in het jeugddomein, cliëntenorganisaties, brancheorganisaties, et cetera, kan het van waarde zijn om te participeren in een dergelijk onderzoek.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 11 januari 2022 Pagina 3 van 4

De volgende organisaties hebben zich inmiddels aangesloten:  





De gemeentes Utrecht en Almere: de onderzoeksvragen worden in Amsterdam, Utrecht en Almere onderzocht, dit levert meerdere ‘casestudies’ op; Gemeentes Den Haag en Rotterdam: volgen het leeronderzoek en maken deel uit van de klankbordgroep. Ook stelt Den Haag de bestaande proeftuin Schuldenlab waar dat passend is beschikbaar om inzichten uit het onderzoek in concrete pilots op te volgen; Brancheorganisatie Nederlandse Vereniging voor Volkskrediet (NVVK): zij volgen het leeronderzoek, maken onderdeel uit van een klankbordgroep en kijken mee naar mogelijkheden van opschaling en doorvertaling naar de werkpraktijk van hun leden; Met Jeugdbescherming Amsterdam, Jeugdzorg Nederland en Levvel verkennen we de mogelijkheid en wenselijkheid om aan te sluiten. Deelname van deze organisaties kan van meerwaarde zijn om een andere ‘casestudie’ aan het onderzoek toe te voegen, waarbij onderzoekers op het terrein van Jeugdzorg worden betrokken.

De hoofdvraag van het leeronderzoek luidt: hoe wordt er in de uitvoeringspraktijk invulling gegeven aan signalering en agendering van knellende mechanismen en welke verbeteringen zijn daarin, mede gelet op de kinderopvangtoeslagaffaire, gewenst? Om tot een beantwoording van deze hoofdvraag te komen, staan vijf deelvragen centraal: 1. Wat beschouwen professionals in de uitvoering (bijvoorbeeld medewerkers buurt- of wijkteams, klantmanagers werk & inkomen) als haar opdracht ten aanzien van het signaleren en agenderen van knellende mechanismen? 2. Wat zijn knellende mechanismen die professionals signaleren in de (materiële) ondersteuning van (kwetsbare) inwoners? 3. Wat hebben deze professionals in de toeslagenaffaire gezien van de problematiek van ouders en wat hebben zij daarmee gedaan? 4. Welke lessen kunnen we hieruit trekken als wij signalering en agendering door de uitvoering belangrijk vinden? 5. Hoe geven we deze lessen zo vorm dat we in de toekomst signalen vanuit casuïstiek effectief ophalen en adresseren? Het college is voornemens om deze onderzoeksopdracht aan een gecombineerde onderzoeksgroep te verstrekken. De eerste vier onderzoeksvragen staan centraal in onderzoek dat wordt verricht door specialisten op het gebied van armoede- en schuldenproblematiek.

Bij de vijfde onderzoeksvraag, die zich vooral richt op het vormgeven van de lessen in een gemeentelijke organisatie en het krachtenveld waarin de gemeente zich begeeft, betrekken we expertise in het leren en ontwikkelen in de publieke sector.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 11 januari 2022 Pagina 4 van 4

Het leeronderzoek gaat van start in februari 2022 en wordt in het derde kwartaal van 2022 afgerond. Door de opzet in verschillende casestudies kunnen andere organisaties in de eerste helft van 2022 aansluiten om opgenomen te worden in een overkoepelend eindrapport. Zodra het onderzoeksrapport is opgesteld, ontvangt u dit van het college, voorzien van een bestuurlijke reactie. Wij hopen u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Tevens beschouwt het college hiermee motie 785 van de leden Roosma cs. getiteld ‘onderzoek naar de gevolgen van hardvochtig fraudebeleid’, als afgehandeld. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Marjolein Moorman Wethouder Armoede en Schuldhulpverlening

Rutger Groot Wassink Wethouder Sociale Zaken

Simone Kukenheim Wethouder (Jeugd)zorg