BIJLAGE 1_Raadsinformatiebrief Project Zero Emissie Bus_feb 2024_getekend.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 19 februari 2024 Wethouder Vervoer, Verkeer, Openbare ruimte en groen, Luchtkwaliteit Melanie van der Horst Bestuurlijke Zaken V&OR bestuurlijke.zaken.vor@amsterdam.nl Stand van zaken van het project Zero Emissie Bus (ZEB); de vervanging van de GVB diesel busvloot door Zero Emissie Bussen en bijbehorende voorzieningen.

Geachte leden van de gemeenteraad, De Vervoerregio, het GVB en de gemeente Amsterdam werken sinds 2015 aan de Zero Emissie Bus (ZEB)-transitie van de GVB vloot. Invoering van uitstootvrij busvervoer levert een belangrijke bijdrage aan het verbeteren van de luchtkwaliteit in Amsterdam. De toenmalige wethouder Luchtkwaliteit heeft hiervoor samen met het GVB in 2015 een Duurzaamheids-convenant getekend met als ambitie “In 2025 is al het Amsterdams Openbaar Vervoer uitstootvrij.” In 2017 hebben de drie partijen ten behoeve van de ZEB-transitie een gezamenlijke projectorganisatie opgezet om de ambitie van uitstootvrij busvervoer in 2025 te kunnen realiseren. Graag informeer ik u met deze brief over de voortgang van de zero emissie transitie in Amsterdam omdat de transitie naar uitstootvrij OV busvervoer in Amsterdam al een aantal jaren succesvol voortduurt. De transitie bereikt nu de eindfase. De aanleiding dat u deze brief nu ontvangt is tweeledig. De bus-leverancier kampt met enorme leverproblemen. De bussen voor de vierde, en tevens grootste batch in de transitie, stromen hierdoor pas in 2025 in. Dat is bijna anderhalf jaar later dan gepland. Daarnaast is nu ook duidelijk dat het zeer waarschijnlijk niet lukt om de bussen die eindhalteren bij Olof Palmeplein in Noord, nog in 2025 elektrisch te laten rijden. Dit vanwege de energiecongestie problematiek in Amsterdam Noord.

In de coalitieakkoorden van 2018 en 2022 is de ambitie om in 2025 volledig uitstootvrij te rijden herbevestigd. Vervoerregio, GVB en gemeente bekostigen gezamenlijk de transitie. De Vervoerregio betaalt, gezien haar financiële verantwoordelijkheid voor het Openbaar Vervoer, de bussen en de voorzieningen ten behoeve van het elektrisch laden bij busstations. Het GVB draagt de kosten voor laadvoorzieningen in de garages en betaalt de meerkosten (ten opzichte van dieselbussen) voor de elektrische bussen. De gemeente betaalt de inpassing van de laadvoorzieningen bij de busstations in de openbare ruimte. De aanschaf van elektrische bussen voltrekt zich in zes Batches, gekoppeld aan de vervanging van bussen op bepaalde lijnen, bijvoorbeeld omdat ze aan het einde van hun levensduur zijn, of omdat straten met een slechte luchtkwaliteit (zoals de Stadhouderskade) versneld kunnen worden verschoond. Onderdeel van iedere fase is de aankoop van elektrische bussen en het inrichten van

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 15 februari 2024 Pagina 2 van 4

voor elektrisch vervoer benodigde laad- en stroomvoorzieningen bij GVB-garages en bij busstations. De ZEB-transitie kent verschillende uitdagingen. Actueel vraagstuk is de beschikbaarheid van elektrische bussen, de beschikbaarheid van voldoende stroom (congestie), de ruimtelijke inpassing van stroomvoorzieningen (transformatoren en laadregelkasten) bij busstations en de gestegen stroomprijzen. Toch verloopt de ZEB-transitie tot nu toe in grote lijnen volgens planning. Hieronder leest u waar we op hoofdlijnen staan met iedere batch.

Batches 1 t/m 3 Sinds respectievelijk 2020, 2021 en 2022 rijden de eerste elektrische GVB bussen uit de batches 1, 2 en 3 in Amsterdam. Het gaat om verschillende buslijnen die vanuit busstation Sloterdijk en busstation Amsterdam Centraal vertrekken. Hiervoor worden ca. 75 bussen ingezet en zijn in totaal 16 snelladers geïnstalleerd, inclusief de nodige stroomvoorzieningen. Ook heeft het GVB hiervoor de nodige aanpassingen gedaan in de garages West en Noord. De stroomvoorzieningen bij busstation Sloterdijk worden omheind door een eenvoudig hekwerk. Dit hek wordt in 2024 vervangen door een streetart hekwerk van kunstenaarsduo ‘Noman’. Bij Amsterdam Centraal is het gelukt om de benodigde stroomvoorzieningen inpandig en daarmee uit het zicht weg te werken. Batch 4 In de loop van 2025 stromen de ZEB-bussen van de vierde batch in. Het betreft buslijnen die eindhalteren bij busstations Noord, Lelylaan en Holendrecht. Maximaal 85 elektrische bussen worden hiervoor ingezet. Bij de busstations Noord en Lelylaan komen 4 snelladers, bij Holendrecht 6. De nachtladers komen in respectieve garage Noord, West en Zuid. - De werkzaamheden bij Lelylaan zijn zo goed als afgerond. Hier is lang gezocht naar een locatie voor de stroomvoorzieningen. Uiteindelijk is in samenspraak met de gebiedsontwikkeling gekozen voor het watertalud tegenover het busstation.

- De werkzaamheden bij Station Noord worden in het tweede kwartaal 2024 afgerond. Hier is het gelukt om de stroomvoorzieningen in het Metrostation en uit het zicht onder te brengen. Daarnaast heeft het GVB met Liander kunnen afspreken om overdag extra stroom vanuit de GVB garage te gebruiken voor de laadvoorzieningen bij het busstation; dit gezien de congestie in Noord. - De werkzaamheden bij busstation Holendrecht starten naar verwachting in het eerste kwartaal 2024. Hier worden de stroomvoorzieningen gecombineerd met een nieuw te bouwen GVB personeelsvoorziening in een integraal ontwerp, passend bij de omgeving. Helaas hebben we onlangs het signaal ontvangen dat de leverancier van de bussen op diverse benodigde onderdelen kampt met leverproblemen, waardoor de ZE bussen van deze tranche naar verwachting 16 maanden later dan gepland (was eind 2023) in gebruik genomen kunnen worden. Hiermee gaan financiële risico’s gepaard voor met name het GVB en de Vervoerregio Amsterdam, waaronder het mogelijk (deels) wegvallen van een forse EU bijdrage aan de transitie. Inmiddels is er zicht op mitigerende maatregelen ter

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 15 februari 2024 Pagina 3 van 4

voorkoming van een financieel nadeel voor de gemeente. De ambitie om de buslijnen uit deze batch vóór eind 2025 elektrisch te kunnen rijden lijkt vooralsnog gehaald te kunnen worden. Echter bij verder oplopende vertraging komt de doelstelling om de ZEB transitie voor 2026 af te ronden in het geding. Ik zal u nader inlichten zodra ik informatie ontvang dat de vertraging verder oploopt. Batches 5 en 6 Op het Olof Palmeplein (batch 5) in Noord wordt de transitie gecombineerd met de bouw van een volledig nieuw busstation. Het huidige busstation voldoet niet meer aan de normen. 19 elektrische bussen worden hier straks ingezet. Het busstation wordt voorzien van 4 á 5 snellaadpalen inclusief stroomvoorziening. De bussen laden in de toekomst in de nacht in garage Noord. De stand van zaken is helaas dat het vooral door de congestie problematiek niet lukt om dit busstation en de laadvoorzieningen in 2025 in gebruik te nemen. Liander kan pas in het eerste of tweede kwartaal van 2026 de benodigde stroom leveren. Daarmee wordt de ambitie om in 2025 met de transitie gereed te zijn niet gehaald. De drie partners hebben intensief gekeken naar andere opties om vóór eind 2025 voldoende stroom voor het Olof Palmeplein te hebben. Hierbij is onder meer gekeken naar de inzet van batterijen op locatie, maar de kosten die hiermee gemoeid zijn wegen niet op tegen de tijdwinst.

Het laden bij garage Noord overdag is ook niet mogelijk omdat de daar overtollige stroomcapaciteit overdag gebruikt wordt bij busstation Noord. De ZEB-bussen van batch 6 stromen pas in 2025 in. Gepland was eind 2024. Er worden 5 snelladers geplaatst bij station Zuid en 4 op IJburg/Strandeiland; daarmee worden 39 elektrische bussen bediend. De nachtladers voor deze batch komen in GVB garage Zuid. De inpassing van de stroomvoorziening bij de Zuidas is een uitdaging; door de bebouwingsdichtheid en omdat de inpassing van de ZEB infrastructuur gecombineerd wordt met de bouw van een nieuwe GVB personeelsvoorziening. De ZEB locaties Olof Palmeplein (Batch 5) en IJburg (Batch 6) worden overigens als zelfstandige ov-infra projecten uitgevoerd, met separate financiering. Bij het Olof Palmeplein wordt een geheel nieuw busstation aangelegd, dit betreft een nieuw ov-infra project waarbij al rekening gehouden wordt met emissievrij busvervoer. Hetzelfde geldt voor de locatie IJburg. Financieringssystematiek gewijzigd Bij de batches 1 t/m 4 werd gerekend met business cases waarbij naast de investeringskosten ook rekening gehouden werd met een (verwacht) exploitatie voordeel voor het GVB over een looptijd van 15 jaar. Bij de eindafrekening van batch 1 is echter gebleken dat exploitatievoordelen niet haalbaar zijn door gewijzigde omstandigheden, waaronder de gestegen stroomprijzen.

Daarom is besloten om met terugwerkende kracht te gaan werken met investeringsvoorstellen zonder (positief) exploitatie effect. Dit is ook in lijn met de nieuwe governance-afspraken tussen de samenwerkende partijen sinds 1 januari 2022. Voor de batch 6 locatie Zuidas betekent dit dat de gemeente kan volstaan met een lumpsumbijdrage (€ 1 miljoen) en een risicoreservering (€ 300.000) ten behoeve van de inpassingswerkzaamheden bij het busstation Strawinskylaan. De

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 15 februari 2024 Pagina 4 van 4

gemeente draagt geen financiële verantwoordelijkheid voor mogelijke exploitatie voor- of nadelen bij de transitie. De Vervoerregio Amsterdam, het GVB en de gemeente Amsterdam zijn in 2017 een ambitieus project gestart om alle GVB bussen per 2025 uitstootvrij te krijgen. Gezien de voortgang tot dit moment gaat het college ervan uit dat per eind 2025 het overgrote deel (ca. 90%) van de bussen uitstootvrij rijdt. Mochten er nieuwe inzichten ontstaan dan zal ik u daarvan op de hoogte stellen. Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Melanie van der Horst Wethouder Vervoer, Verkeer en Luchtkwaliteit

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl