Bijlage 1. Raadsinformatiebrief PFAS 2 november definitief (002). pfd.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 3 november 2022 Water Melanie van der Horst Waternet. Bestuurlijke.zaken.amsterdam@waternet.nl

Onderwerp

PFAS in drinkwater

Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s):

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeert het college u over het volgende. Het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) heeft recent een rapport opgeleverd over PFAS in drinkwater. Op 26 oktober 2021 heeft het college de gemeenteraad met een raadsinformatiebrief geïnformeerd over de impact studie die Waternet heeft opgesteld om de concentratie PFAS in het drinkwater te onderzoeken en indien mogelijk te verlagen. Hierbij wordt u geïnformeerd over de laatste ontwikkelingen van het RIVM en welke mogelijkheden Waternet heeft om de concentratie PFAS verder te verlagen. Het RIVM stelt in het rapport dat het Nederlands drinkwater (ruimschoots) voldoet aan de eisen vanuit de Europese Drinkwater Richtlijn voor PFAS. Dit geldt ook voor het drinkwater van Amsterdam en omgeving. Tegelijkertijd adviseert het RIVM de concentraties PFAS-stoffen in drinkwater met name in West-Nederland op termijn te verlagen om de totale blootstelling aan PFAS te helpen beperken. Het drinken van kraanwater in Nederland is volgens het RIVM verantwoord. Wat is PFAS PFAS zijn chemische stoffen die door de mens zijn gemaakt. Van bepaalde soorten PFAS is bekend dat ze schadelijke effecten kunnen hebben op het immuunsysteem, de voortplanting en op de ontwikkeling van ongeboren kinderen. Ook zijn ze mogelijk kankerverwekkend en schadelijk voor de natuur.

Ze zitten in verschillende producten zoals in voedselverpakkingsmaterialen, antiaanbaklagen van pannen, textiel en cosmetica. PFAS kunnen in het in milieu komen doordat fabrieken ze uitstoten naar de lucht of het oppervlaktewater en zo terecht komen in rivieren en de bodem. PFAS zitten dus overal in het milieu en daarmee ook in de bronnen van de drinkwatervoorziening van Waternet. Via ons eten krijgen we de meeste PFAS binnen. Mensen kunnen zelf weinig doen om PFAS in voedsel en drinkwater te vermijden. Nieuw rapport RIVM Op 19 oktober 2022 heeft het RIVM een rapport met de titel ‘PFAS in Nederlands drinkwater vergeleken met de nieuwe Europese Drinkwaterrichtlijn en relatie met gezondheidskundige grenswaarde van EFSA’ aangeboden aan de Tweede Kamer (zie bijlage). Het RIVM adviseert dat de

Classificatie: Intern

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 3 november 2020 Pagina 2 van 4

drinkwaterbedrijven in Nederland, en daarmee ook Waternet, er op termijn voor moeten zorgen dat het drinkwater voldoet aan de nieuwe indicatieve drinkwaterrichtwaarde. Het RIVM stelt dat mensen 2 procent PFAS van het totaal binnen krijgen van drinkwater dat geproduceerd is uit grondwater en 17 procent van drinkwater dat geproduceerd is uit oppervlaktewater. De bronnen voor de drinkwatervoorziening in West-Nederland zijn met name oppervlaktewateren Rijn en Maas. De hoogste concentraties PFAS-stoffen in drinkwater liggen dan ook in West-Nederland, en dus in Amsterdam, waar drinkwater vooral van water uit de Rijn wordt gemaakt. De exacte gevolgen van het onderzoek van RIVM worden nader onderzocht bij Waternet en worden naar verwachting volgend jaar voor de zomer aan u voorgelegd. Eerdere berichtgevingen Op 4 juni 2021 heeft het college de gemeenteraad geïnformeerd over een rapport van RIVM inzake PFAS getiteld ‘Analyse bijdrage drinkwater en voedsel aan blootstelling EFSA-4 PFAS in Nederland en advies drinkwaterrichtwaarde’. De recent in werking getreden Europese Drinkwaterrichtlijn stelt een norm van 100 ng/l (een nanogram is een miljardste gram), maar er is discussie over veel strengere normen.

De EFSA (European Food Safety Authority) heeft in 2019 een opinie gepubliceerd, met een nieuwe gezondheidskundige grenswaarde voor PFAS, die door het RIVM in dit rapport is omgezet in een indicatieve drinkwaterrichtwaarde van 4,4 ng PEQ/l. Waternet voldoet ruim aan de norm in de Europese Drinkwaterrichtlijn, maar voldoet op dit moment niet aan deze nieuwe en veel strengere door het RIVM voorgestelde drinkwaterrichtwaarde. Het terugdringen van PFAS in het milieu is een belangrijke actueel thema. Op nationaal niveau is hiervoor aandacht gevraag van de minister van I&W. Op 7 oktober 2021 heeft de Tweede Kamer drie moties aangenomen over de vermindering van blootstelling aan PFAS. In de moties wordt de regering verzocht om:  Zo snel mogelijk alle directe én indirecte lozingen van PFAS op oppervlaktewater te identificeren en te minimaliseren via vergunningverlening en verplichte toepassing van best beschikbare technieken (motie 28089-200);  Met gemeenten in kaart te brengen waar PFAS hotspots liggen en de daarbij behorende beheersmaatregelen met een tijdspad van aanpak (motie 28089-204);  Zich binnen Europa in te zetten op het zo snel mogelijk realiseren van een volledig verbod op PFAS (motie 28089-202). Alle drie de moties zijn gericht op een betere aanpak bij de bron. De inzet van de Tweede Kamer is dat er een totaal verbod voor PFAS moet komen in Europa.

Deze ontwikkelingen zijn voor Waternet belangrijk, omdat daarmee de bronnen voor de drinkwatervoorziening beter beschermd kunnen worden. Maatregelen van Waternet en de eerste resultaten Het college heeft conform de PFAS impact studie op 12 oktober 2021 ingestemd om een deel van de actieve kool sneller te vervangen. Hierdoor wordt beter inzicht verkregen in het gedrag van PFAS in de drinkwaterzuivering bij Waternet en wordt de concentratie in drinkwater alvast verlaagd. Actieve kool is een speciaal behandelde koolstof die allerlei stoffen aan zich kan binden. Het is bij Waternet een belangrijk proces om het water te zuiveren. Hiermee wordt op basis van proef bij de

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 3 november 2020 Pagina 3 van 4

zuiveringsinstallaties van Waternet een eerste stap genomen om de concentratie van PFAS in het drinkwater te verlagen. Op 4 november 2021 is de raad middels een brief d.d. 26 oktober 2021 over het collegebesluit geïnformeerd. Het onderzoek bij Waternet loopt nog en wordt eind dit jaar afgerond, maar de eerste resultaten worden alvast met u gedeeld. Het lijkt mogelijk dat Waternet met het versneld reactiveren (hergebruik) van de koolstoffilters de concentratie PFAS kan verlagen richting de veel strengere norm van 4,4 ng/l die de RIVM als indicatieve drinkwaterrichtwaarde hanteert. Dit vraagt wel een forse verhoging van de zuiveringskosten en zorgt voor een aanzienlijke verhoging van de CO2-emissie. Zodra Waternet het onderzoek heeft afgerond wordt u nader geïnformeerd over mogelijke toenemende zuiveringskosten en de toename in CO2-emissie. Wel is duidelijk dat het intensiever reactiveren van koolfilters een toename van CO2 uitstoot oplevert. Voor Waternet is het voorzien in schoon en veilig drinkwater voor Amsterdammers al jaren een topprioriteit. Deze zorg wordt zowel beleidsmatig als in de techniek tot uitdrukking gebracht, bijvoorbeeld door verbeterde zuiveringstechnieken, analysetechnieken en de bewaking en monitoring van de normen van drinkwater.

Met dit als achtergrond heeft de gemeenteraad van Amsterdam eind jaren 80 ingestemd met de investering in (toen) innovatieve actieve koolfilters. Dit is een techniek om verschillend type verontreinigingen op effectieve wijze te verwijderen. Nieuwe kennis op wetenschappelijk, gezondheidskundig of technisch gebied leidt soms tot nieuwe inzichten die weer zijn invloed hebben op de operationele praktijk. Dit doet zich nu voor met de nieuwe inzichten over de toxiciteit van PFAS stoffen. De indertijd gedane investeringen van actief kool ter verkrijging van een zo goed mogelijk drinkwaterkwaliteit blijken nog steeds een strategische keuze te zijn geweest. Omdat de voorlopige resultaten er goed uitzien heb ik Waternet reeds de opdracht gegeven het versneld reactiveren van de actieve koolstoffilters verder uit te werken om te kijken hoe we zo snel mogelijk aan de toekomstige norm van het RIVM kunnen voldoen. U kunt voor de zomer van 2023 meer onderzoeksresultaten en een uitgewerkt voorstel verwachten. Bronbescherming Schoon drinkwater begint bij de bron. Om drinkwater ook in de toekomst te garanderen is een bronaanpak vereist en daarom moeten we toe naar een verbod op het lozen van PFAS. Stoffen die niet in de bron worden aangetroffen hoeven immers er ook niet uitgezuiverd te worden.

Dan hoeven drinkwaterbedrijven ook geen hoge kosten te maken voor het zuiveren en het is beter voor het milieu. Samen met andere drinkwaterbedrijven, waterschappen en provincies werk ik met de minister van Infrastructuur en Waterstaat samen in de aanpak van PFAS. Ik maak graag van deze gelegenheid gebruik om u uit te nodigen voor een werkbezoek aan de drinkwaterzuivering van Waternet op Weesperkarspel. Hier kunnen de experts u uitleggen hoe ons drinkwater gezuiverd wordt en wat daarbij komt kijken. In overleg met de griffie wordt een datum gepland voor het werkbezoek en wordt u nader geïnformeerd over het aanmelden.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 3 november 2020 Pagina 4 van 4

Schoon drinkwater is van levensbelang en alle Amsterdammers moeten onbezorgd kraanwater kunnen drinken. Daarom heeft dit onderwerp mijn volle aandacht en houd ik u samen met Waternet op de hoogte van de ontwikkelingen op dit onderwerp. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Melanie van der Horst Wethouder Water Bijlagen RIVM-rapport: PFAS in Nederlands drinkwater vergeleken met de nieuwe Europese Drinkwaterrichtlijn en relatie met gezondheidskundige grenswaarde van EFSA.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl