Bijlage 1. Raadsinformatiebrief lerarentekort.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 3 juni 2021 Onderwijs Marjolein Moorman Onderwijs (onderwijs@amsterdam.nl)

Onderwerp

Tweede voortgangsrapportage Lerarenagenda

Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s):

Geachte leden van de gemeenteraad, Het Amsterdamse onderwijs heeft een heftig jaar achter de rug met de dubbele crisis van het lerarentekort en covid-19. De coronacrisis raakt onze gehele samenleving diep. De pandemie vraagt nog steeds veel van het onderwijs en heeft enorme impact op de draagkracht van scholen, die toch al zwaar belast zijn door het voortdurende lerarentekort. Hoewel de Amsterdamse aanpak van het lerarentekort duidelijke resultaten oplevert, bereiken mij nog steeds te veel signalen van scholen die grote problemen hebben om de formatie voor komend schooljaar rond te krijgen. In deze brief neem ik u mee in de huidige situatie en laat ik u zien waarom er, naast de behaalde resultaten, nog steeds grote zorgen zijn. Lerarenagenda en Noodplan PO versterken elkaar Om de tekorten te lijf te gaan, werkt de gemeente samen met de Amsterdamse onderwijspartners in de Taskforce Lerarentekort Amsterdam. Als bijlage bij deze brief ontvangt u de tweede voortgangsrapportage van de Amsterdamse Lerarenagenda 2019-2023 ‘Liever voor de klas’. Deze voortgangsrapportage geeft inzicht in de uitwerking van de maatregelen voor het jaar 2020 uit de Amsterdamse Lerarenagenda 2019-2023.

Doordat de tekorten vooral het primair onderwijs raken en de urgentie voor extra maatregelen steeds groter werd, is de aanpak in 2020 op initiatief van de Amsterdamse schoolbesturen geïntensiveerd met het Noodplan Lerarentekort Amsterdam. Hierdoor hebben we bestaande projecten, gestart in de Lerarenagenda, kunnen uitbouwen en verstevigen. De kracht van de gecombineerde aanpak zit hem in de samenhang en het feit dat de verschillende interventies goed op elkaar aansluiten, waardoor we betere en vooral duurzame resultaten kunnen boeken. Voortgang Amsterdamse Lerarenagenda 2019-2023 ‘Liever voor de klas’ De Amsterdamse Lerarenagenda ‘Liever voor de klas’ richt zich op het bestrijden van het lerarentekort en het versterken van de Amsterdamse onderwijsprofessionals. De huidige coronacrisis maakt de uitvoering van sommige maatregelen lastiger, maar de rapportage laat zien dat er in samenwerking met de onderwijspartners goede resultaten zijn geboekt om de werklast van leraren direct te verlichten en het tekort terug te dringen.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 3 juni 2021 Pagina 2 van 5

De inzet op salaris (Amsterdamse toelage), wonen en mobiliteit werkt Alle basisschoolleraren in Amsterdam krijgen met ingang van schooljaar 2020-2021 een toelage op hun salaris. Hierover informeerde ik u op 16 juni jl.1 Ik heb veel positieve reacties ontvangen van leraren op de Amsterdamse toelage en hoor van schoolbesturen dat leraren de erkenning enorm waarderen. Het gemeentelijke Servicecentrum voor onderwijs en zorg is afgelopen zomer gestart en zorgt dat alle stedelijke regelingen op het gebied van wonen en reizen actief worden aangereikt aan Amsterdamse onderwijsprofessionals. Zo wordt Amsterdam voor leraren een steeds aantrekkelijkere plek om te werken. Het vinden van een betaalbare huurwoning, een aanvulling op je reiskostenvergoeding als je verder weg woont of een extra parkeerplek: het zijn allemaal factoren die een leraar bewegen om te komen of te blijven werken op een Amsterdamse school. Er starten meer zij-instromers & er komen meer nieuwe leraren bij Ook het ingezette beleid om de werving, instroom en voorselectie van zij-instromers te verbeteren werpt zijn vruchten af. Zo is in lijn met de aanbevelingen vanuit het Oberononderzoek naar de Amsterdamse keten voor zij-instroom2 een stedelijk plan voor zij-instroom ontwikkeld en gestart3. Vanuit één centraal loket wordt er gekeken naar de juiste plek voor de zij-instromer.

Ook krijgt elke zij-instromer een eigen coach en intensieve begeleiding tijdens het zij-instroomtraject. Zo zorgen we voor minder uitval en kunnen we de toekomstige leraren ook beter verdelen over de stad. Dit schooljaar startten circa 125 zij-instromers met de opleiding tot leraar. Dit is een mooie ontwikkeling, maar onze ambitie was hoger. Vanwege de werkdruk op scholen als gevolg van de coronacrisis zijn er 40 opleidingsplekken minder beschikbaar dan beoogd, waardoor de ambitie van 180 nieuwe zij-instromers dit schooljaar niet wordt gehaald. We zetten ons gezamenlijk in om dit aantal volgend schooljaar wel te halen. Vanuit de Taskforce is de inzet gericht op werving en instroom (met o.a. de campagne en de helpdesk Liever voor de klas). De interventies vanuit het Noodplan sluiten hier mooi op aan met extra begeleiding, de juiste match en betere verdeling van de zij-instromers over de stad. Naast de doelgroep ‘zij-instromers’ zetten we met de campagne ook in op het verbeteren van het imago van het vak bij scholieren en studiekiezers. De jongerencampagne is direct gekoppeld aan het ervaringstraject Leraar voor een dag. Op deze wijze hopen we meer Amsterdammers op de pabo te krijgen en zorgen we voor een meer divers lerarencorps in de nabije toekomst.

Inzet op goed werkgeverschap en professionalisering Schoolbesturen zijn zich de afgelopen jaren steeds bewuster geworden van het belang van loopbaanperspectief voor leraren en goed werkgeverschap. Zij gaan eerder en vaker in gesprek vanuit de vraag ‘wat kunnen we doen om jou te behouden?’ en creëren extra taken of nieuwe functies die blijvende loopbaanontwikkeling faciliteren.

1 Raadsinformatiebrief Amsterdamtoelage voor leraren primair onderwijs dd. 16-06-2020; Bespreking commissie WIO 26-08-

2020 2 Oberon (2020). Hoe werkt de keten? Onderzoek naar de Amsterdamse keten zij-instroom in het beroep.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 3 juni 2021 Pagina 3 van 5

Meer maatwerk in opleiden en bevoegden voor de klas Ook vanuit het Noodplan wordt gewerkt aan loopbaanperspectieven en goed werkgeverschap: De komende vier jaar leiden we samen met de primair onderwijs besturen, de HvA en de iPabo 120 onderwijsondersteuners modulair op tot leraar, leraarondersteuner of gespecialiseerde onderwijsondersteuner. Met als blijvend resultaat duurzame flexibele ontwikkeltrajecten richting een bevoegdheid die vanaf 2022 zijn ingebed bij de Amsterdamse pabo’s. De noodzaak is hoog: met name in de stadsdelen Noord, Nieuw-West en Zuidoost staan nu onbevoegden voor Amsterdamse klassen. Dit zijn grotendeels bekwame onderwijsassistenten, met de potentie om leraar te worden. Het afgelopen schooljaar waren 280 formatieplaatsen niet vervuld. Veel vacatures worden nu tijdelijk ingevuld door onbevoegde medewerkers, waaronder veel onderwijsondersteuners. Schoolbesturen maken in deze tijd de keuze om hen extra opleidingen te bieden zodat zij zich verder kunnen specialiseren of een onderwijsbevoegdheid kunnen halen. Ik ondersteun deze ontwikkeling volop. Het is een belangrijke en lang gekoesterde wens om meer maatwerk in het opleiden te brengen. Zowel vanuit de scholen als de studenten en zij-instromers zelf.

Ook de onafhankelijk aanjager ‘aanpak lerarentekort’, Merel van Vroonhoven wees in haar advies4 op het belang dat opleidingen de behoefte en ervaring van (zij-)instromers centraal dienen te stellen, in plaats van het bestaande aanbod. Ongelijkheid bestrijden en het dichten van de loonkloof Zoals ik eerder in deze brief heb benadrukt is met de komst van het Amsterdamse Noodplan lerarentekort PO (2020-2024) de aanpak van de tekorten in het primair onderwijs geïntensiveerd. Het gezamenlijke doel is bereikt als in 2024 het gemiddelde tekort aan bevoegde leraren in het basisonderwijs in Amsterdam kleiner is dan 5% en er geen ongelijkheid meer is in de verdeling van het tekort over de stad. Uit de eerste Staat van het Amsterdamse primair onderwijs5 bleek opnieuw dat scholen die een groter aandeel leerlingen met een risico op een onderwijsachterstand hebben, zwaarder lijden onder het lerarentekort dan scholen met weinig of geen leerlingen die dit risico lopen. Omdat ik ervan overtuigd ben dat je ongelijkheid met ongelijkheid bestrijdt, ben ik blij dat alle Amsterdamse leraren inmiddels een extra toelage krijgen voor het werken op een school in de stad. En dat leraren die op een school werken met veel kinderen met een risico op een achterstand een aanzienlijk hogere toelage krijgen dan leraren op andere scholen.

3300 fte aan leraren hebben een toelage ontvangen waarvan 2167 fte de basistoelage (925 euro) en 1133 fte de hogere toelage van 2310 euro). Dit is een belangrijk signaal. Naar de leraren zelf omdat we hun inzet waarderen en passend willen belonen en richting het Rijk omdat ik als wethouder blijf benadrukken dat de loonkloof tussen po en vo moet worden gedicht. Meer leraren aantrekken en behouden door goede randvoorwaarden De gemeente blijft ook flink investeren in de aantrekkelijkheid van de stad als werkplek. Met het Servicecentrum Onderwijs en Zorg verlagen we de drempels voor leraren en schoolleiders om in Amsterdam te wonen en te werken. Personeel in het onderwijs wordt op deze manier zo snel als mogelijk geholpen als zij praktische vragen hebben over de regelingen voor wonen, mobiliteit en parkeren. Het college verlengt de tijdelijke extra parkeervergunningen voor scholen en breidt deze 4

M. van Vroonhoven (2020). Samen sterk voor elk kind – eindconclusies.

5

Raadsinformatiebrief Publicatie van de rapportage de Staat van het Amsterdamse primair onderwijs 2019-2020 dd. 23-11-2020; Bespreking commissie WIO dd. 27-01-2021

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 3 juni 2021 Pagina 4 van 5

gedeeltelijk uit in stadsdelen waar de tekorten het grootst zijn. Parallel hieraan ondersteunt de gemeente vanuit het programma Deelmobiliteit (Verkeer en Openbare ruimte) werkgevers in het onderwijs met een probeeraanbod deelmobiliteit, waarbij onderwijsmedewerkers gratis reistegoed krijgen voor bijvoorbeeld deelfietsen en elektrische deelscooters. Daarnaast zetten wij het volledige beschikbare instrumentarium in om tot meer betaalbare woningen voor leraren te komen. In 2020 hebben 39 leraren een woning geaccepteerd na succesvolle bemiddeling door de gemeente. 2020: een lager tekort dan eerder verwacht Aan de start van de Lerarenagenda verwachtten we naar aanleiding van een prognose door onderzoeksbureau Centerdata6 een verdubbeling van het tekort in 2021 ten opzichte van 2019. Dit is gelukkig geen realiteit geworden, maar de situatie is nog steeds zeer zorgwekkend. Het is aannemelijk dat het tekort veel groter was geweest zonder de intensieve aanpak. In oktober 2020 was volgens de Amsterdamse peiling het lerarentekort ten opzichte van een jaar eerder afgenomen van 12,6% naar 10,3%7. Ook zijn de tekorten gelijkmatiger verdeeld over de scholen in de stad.

Tegelijkertijd maak ik me zorgen over de toekomst: tussen nu en 2024 gaat circa 260 fte aan leraren met pensioen, de huizenmarkt maakt het bijna onmogelijk voor leraren om in de stad te wonen en een landelijke salarisverhoging is nog niet in zicht. De urgentie voor een gezamenlijke aanpak blijft daarmee onverminderd hoog. Nieuwe methodiek voor monitoring tekorten Voor de meting van het lerarentekort in het basisonderwijs is Amsterdam per 2021 aangesloten bij de methodiek die het ministerie van OCW en de overige G5 steden sinds 2020 gebruiken. Dit maakt een vergelijking van de tekorten in de grote steden mogelijk. Deze meting wordt tweejaarlijks uitgevoerd door OCW en is toegevoegd als bijlage van deze brief. Helaas zijn de resultaten uit de eerste meting nog niet betrouwbaar vanwege een lage respons van 67% en verbeterpunten in de methodiek zelf. Amsterdam heeft een analyse met aanbevelingen voor verbetering van de methodiek gedaan, deze zijn overgenomen door OCW. De nieuwe meting laat een tekort zien van 12,5% in februari 2021, een lager percentage dan in de steden Almere en Den Haag. Door de overstap is een vergelijking met eerdere cijfers nu niet mogelijk. Bij de andere G5 steden wel, omdat zij de nieuwe methodiek sinds 2020 toepassen: zij zien na een daling van het tekort nu opnieuw een stijging.

Dit najaar voert OCW een nieuwe meting uit die ons een betrouwbaar inzicht geeft in de tekorten. Zodra deze beschikbaar is deel ik de monitor met de gemeenteraad. Tot slot Het onderwijs toont ondanks alle tegenslagen veerkracht en flexibiliteit, maar we bereiken inmiddels wel de grens. Ik heb grote waardering voor alle onderwijsprofessionals die al een jaar lang extra intensieve dagen maken om de scholen zoveel mogelijk draaiende te houden en onderwijsvertraging bij leerlingen in te halen. Samen met de GGD ondersteunen we het onderwijs zoveel mogelijk met bijvoorbeeld de snelkeuzetoets voor vragen aan de GGD over covid-19, voorrang op testen voor leraren en de inzet van sneltesten. Momenteel heeft de coronacrisis de 6

De arbeidsmarkt voor leraren po 2019-2024 (november 2018), CentERdata.

7

Monitor programma Noodplan Lerarentekort dd. 2-11-2020, behandeling in commissie WIO dd. 13-11-2020.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 3 juni 2021 Pagina 5 van 5

hoogste prioriteit, maar de Amsterdamse schoolbesturen geven nadrukkelijk aan dat de aandacht voor het lerarentekort onverminderd hard nodig is. Ook in de Amsterdamse uitwerking van het Nationaal Programma Onderwijs kijken we goed hoe we de extra middelen zodanig inzetten dat bestaande interventies worden versterkt en we onze doelen bereiken. Deze dubbele crisis raakt het hele Amsterdamse onderwijs. Samen met de Taskforce Lerarentekort blijven wij ons dan ook maximaal inzetten om het lerarentekort te verminderen. Uiteindelijk zal ook een forse impuls van het Rijk in de salarissen en arbeidsvoorwaarden van leraren en schoolleiders, bijvoorbeeld door het dichten van de loonkloof, nodig zijn om het probleem echt duurzaam op te lossen. Wij zullen dit bij voortduring onder de aandacht blijven brengen bij het ministerie. Met vriendelijke groet,

Marjolein Moorman Wethouder Onderwijs

Bijlage 1. Voortgangsrapportage 2020 Liever voor de klas 2. Monitor Noodplan (Gemeente Amsterdam en BBO)

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl