Bijlage 1. Raadsinformatiebrief gendergelijkheid 2026 en emancipatiemonitor (1).pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 6 maart 2026 Inclusie en Antidiscriminatiebeleid Touria Meliani Jeugd, Zorg en Diversiteit / bestuurszaken.ojz@amsterdam.nl

Onderwerp

Voortgang gendergelijkheid en Emancipatiemonitor 2025

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad,

“Het grootste verzet tegen emancipatiebewegingen zie je op het moment dat ze effect krijgen. Het feminisme is niet doorgeslagen: het is te dichtbij gekomen.” - Emma Curvers (Volkskrant1) Dit zagen we ook in Amsterdam. Nog nooit liepen er zoveel mensen mee met de Feminist March en ook fietsten velen door nachtelijk Amsterdam tijdens ‘Wij eisen de nacht op’. Ook breder in het politieke en maatschappelijke debat werd er veel gesproken over gendergelijkheid. Aan de talkshow tafels ging het veel vaker over de positie van vrouwen. Tegelijkertijd zakte Nederland naar de 43e plek op de Global Gender Gap Index en willen de Verenigde Naties dat Nederland meer voor vrouwen doet, onder andere op het gebied van geweld tegen vrouwen en de betrokkenheid van vaders bij zorgtaken2. En worden in diezelfde media nog altijd seksistische ‘grappen’ gemaakt. Online vrouwenhaat en discriminatie nemen alleen maar toe, met in sommige gevallen ook fysiek geweld als gevolg3. Susan Faludi beschreef al in haar invloedrijke boek Backlash dat elke feministische vooruitgang wordt gevolgd door een georganiseerd culturele en politieke tegenreactie. De huidige tijd bevestigt dit: hoe luider en succesvoller het feminisme, hoe sterker het tegengeluid. Vorig jaar bent u de dag voor internationale vrouwendag geïnformeerd over de voortgang op het onderwerp gendergelijkheid.

Deze brief informeert u opnieuw over de ontwikkelingen en voortgang op dit onderwerp. Ook wordt met deze brief de Emancipatiemonitor 2025 met u gedeeld en worden de belangrijkste bevindingen beschreven. Inzet gendergelijkheid 2025-2026 In december 2023 heeft uw raad ingestemd met het beleidskader Inclusie en Antidiscriminatie 2023-2026. In het beleidskader zijn doelstellingen en bestuurlijke prioriteiten geformuleerd die leidend zijn voor de inzet op gendergelijkheid. We ondersteunen emanciperende krachten in de 1

Emancipatie is geen nulsomspel, zeggen feministen vaak, maar in de Tweede Kamer is het dat wél | de Volkskrant

2 Verenigde Naties willen dat Nederland meer voor vrouwen doet 3 “Blessing and a curse”: tech boom fuels online violence against women and girls, often leading to physical

violence - Rutgers International

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 6 maart 2026 Pagina 2 van 7

stad en er wordt ingezet op het bevorderen van keuzevrijheid en zelfbeschikkingsrecht, en het doorbreken van stereotype beeldvorming. Ook werken we aan het wegnemen van de voedingsbodem voor discriminatie door bijvoorbeeld vrouwenhaat te bestrijden en inlevingsvermogen en empathie te vergroten. In 2025 werkten we opnieuw aan de uitvoering van dit beleidskader en in 2026 zetten we dit voort. Alliantie Samen Sterk met Werk Zo werkte de alliantie Samen Sterk met Werk aan het bevorderen van gelijkheid in werk. Zij krijgen binnen de nieuwe alliantieregeling opnieuw subsidie voor 2026 en 2027. Tijdens de afgelopen periode (2024-2025) heeft de alliantie een methode ontwikkeld om mannen te betrekken bij economische zelfstandigheid van vrouwen. De geleerde lessen staan opgenomen in de toolkit Doorbreek Het Patroon4, die in februari 2026 is gelanceerd. De toolkit deelt ervaringen, methodieken en aanbevelingen om met mannen en vrouwen het gesprek aan te gaan over een eerlijke verdeling van zorg en arbeid. Vrouwenrechtswinkel en het Servicepunt Emancipatie (SPE) De Vrouwenrechtswinkel heeft drie locaties in Amsterdam (West, Noord en Zuidoost). Op 25 maart opent de vierde locatie in Amsterdam Nieuw-West. Het aantal ondersteunde vrouwen groeit elk jaar. Op de eerste locatie, Amsterdam West, worden de meeste vrouwen geholpen.

Op de locaties in Noord en Zuidoost vinden steeds meer vrouwen hun weg naar de Vrouwenrechtswinkel. In totaal werden er in 2025 meer dan 1300 casussen behandeld. Naast het ondersteunen van vrouwen speelt de Vrouwenrechtswinkel ook een signalerende rol. De signalen waarvan het vermoeden is dat het structurele problemen betreft worden doorgezet naar Bureau Clara Wichmann, die dit kunnen meenemen in hun werk voor het verbeteren van de maatschappelijke en juridische positie van vrouwen in Nederland. Ook worden, indien relevant, signalen gedeeld met de gemeente of andere instanties. Het is dan ook goed nieuws dat in de Tweede Kamer een motie is aangenomen om de Vrouwenrechtswinkels in Nederland een vaste en structurele plek te geven in de toegang tot het recht5. Ook wordt het Servicepunt Emancipatie (SPE) in 2026 voortgezet6. In de aankomende jaren zullen zij wederom informele organisaties ondersteunen in het werk wat zij doen. In 2026 wordt verkend of er opnieuw een extra speerpunt mogelijk is: deze zal in dat geval gaan over de online leefwereld van jongeren en hoe opvoeders hierover in gesprek kunnen gaan met hun kind(eren). Internationale inzet en het betrekken van mannen Vanuit het CHANGE netwerk nam Amsterdam deel aan de eerste internationale conferentie over geweld tegen vrouwen in London en een conferentie in Los Angeles over dataverzameling en gendermainstreaming.

Daarnaast is er vanuit de afdeling Diversiteit, in samenwerking met het programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG), het programma tegen Huiselijk Geweld, Kindermishandeling en Seksueel Geweld (HGKM/SG) en het Centrum Seksueel

4

Toolkit-Doorbreek-het-Patroon_Samen-Sterk-met-Werk_2026.pdf

5 Motie van het lid Dobbe c.s. over vrouwenrechtswinkels structureel borgen in het beleid omtrent de toegang tot

het recht (1).pdf 6 Bespreken van het jaaroverzicht SPE 2024 - Raadzaam Amsterdam

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 6 maart 2026 Pagina 3 van 7

Geweld ‘het Mannengesprek’ georganiseerd7, een avond om met mannen te praten over hun rol bij de preventie van geweld tegen vrouwen. Hiermee is weer een belangrijke stap gezet richting het betrekken van mannen bij de veiligheid van vrouwen en breder gendergelijkheid. In 2026 zetten we het betrekken van mannen bij gendergelijkheid voort. Gendermainstreaming 2025 was ook het jaar dat uw raad instemde met het initiatiefvoorstel Gendermainstreaming in Amsterdams Beleid8. Een belangrijke stap en mijlpaal: Amsterdam is de eerste gemeente in Nederland die hiermee aan de slag gaat. Op dit moment worden de pilots geselecteerd binnen de domeinen Werk en Inkomen, Sport, Zorg en Verkeer en openbare ruimte (over veiligheid in de openbare ruimte)9. Wanneer de pilots definitief zijn zal uw raad hierover worden geïnformeerd. Emancipatiemonitor 2025 De laatste emancipatiemonitor (toen nog vrouwenemancipatiemonitor) dateert uit 2017. In het beleidskader Inclusie en Antidiscriminatie 2023-2026 is aangekondigd dat er een nieuwe monitor op het gebied van vrouwenemancipatie zou worden uitgevoerd. In de Emancipatiemonitor 2025 (zie bijlage) worden genderverschillen gemonitord en kijken we naar de positie van vrouwen ten opzichte van mannen. Opzet van de monitor Voor de nieuwe emancipatiemonitor zijn intersectionaliteit en inclusiviteit belangrijke uitgangspunten geweest.

Dit betekent dat er - waar mogelijk – is uitgesplitst op leeftijd, migratieachtergrond, religie, opleidingsniveau en stadsdeel. Door deze uitsplitsingen krijgen we inzicht in de verschillende factoren die van invloed zijn op de ervaringen van verschillende vrouwen en de overlap met andere vormen van discriminatie. Hierdoor wordt duidelijk hoe verschillende vormen van ongelijkheid elkaar kunnen versterken. Tegelijkertijd kent dit nog beperkingen. Zo kijkt de monitor enkel naar de verschillen tussen vrouwen en mannen. Aan Onderzoek en Statistiek is gevraagd om ook non-binaire personen mee te nemen, maar hierover zijn onvoldoende gegevens beschikbaar. Dat komt deels doordat er niet altijd in de registraties is opgenomen of iemand non-binair is, en deels doordat in enquêtes relatief te weinig non-binaire personen hebben meegedaan om betrouwbare uitspraken te kunnen doen. Ook is er gevraagd om de intersectie wel/geen (functie)beperking mee te nemen. Ook hier zijn (bijna) geen gegevens voor beschikbaar. Daarnaast kijken we bijvoorbeeld naar de intersectie met migratieachtergrond. Deze indeling kijkt alleen naar het geboorteland van de persoon en de ouders, maar gaat niet verder terug in de tijd. We kunnen hierdoor niks zeggen over de derde generatie. Bovendien hoeft deze manier van indelen niet overeen te komen met hoe Amsterdammers zichzelf identificeren.

7

Mannen in gesprek over rol bij onveiligheid vrouwen: "Aanspreken blijft lastig, maar het moet" - AT5

8 Instemmen met het Initiatiefvoorstel Gendermainstreaming in Amsterdams beleid van de leden Bentoumya en

Wehkamp en kennisnemen van de bestuurlijke reactie - Raadzaam Amsterdam 9 Tijdens de commissie FKD van 11 september 2025 heeft wethouder Meliani toegezegd een vierde pilot toe te voegen over veiligheid in de openbare ruimte.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 6 maart 2026 Pagina 4 van 7

Indeling van de monitor Voor de Emancipatiemonitor 2025 is gekozen om genderverschillen en de positie van vrouwen en mannen te onderzoeken op een aantal beleidsdomeinen, die elk in een deelrapport zijn weergegeven. Vervolgens is er gekeken naar de belangrijkste resultaten en zijn er conclusies getrokken over de positie van vrouwen in Amsterdam. De Emancipatiemonitor 2025 bestaat daarmee uit de volgende rapporten: Bevolking, Onderwijs, Werk en inkomen, Politieke participatie, Veiligheid, Gezondheid en Conclusie. Deze domeinen zijn vastgesteld op basis van de beleidsdoelstellingen uit het inclusie en antidiscriminatiebeleid en recente trends en ontwikkelingen. Daarnaast is ook gekeken naar de thema’s van de landelijke emancipatiemonitor10. Belangrijkste bevindingen van de Emancipatiemonitor 2025 De Emancipatiemonitor 2025 laat zien dat er op de meeste terreinen nog grote ongelijkheden bestaan tussen Amsterdamse vrouwen en Amsterdamse mannen. Daarnaast zien we dat er op veel vlakken overeenkomsten zijn tussen Nederlandse vrouwen en Amsterdamse vrouwen, maar dat er ook een aantal verschillen zijn. Hieronder bespreken we een aantal van de belangrijkste conclusies uit de monitor.

Verschillen tussen vrouwen en mannen Waar vrouwen op de meeste terreinen meer belemmeringen ervaren dan mannen, ervaren Amsterdamse meiden en vrouwen in het onderwijs over het algemeen minder belemmeringen dan Amsterdamse jongens en mannen. Als we kijken naar de basisschool krijgen meiden en jongens dezelfde basisschooladviezen. Wel zien we dat meiden vaker een bijgesteld advies krijgen: zij krijgen vaker een lager basisschooladvies van hun docent dan hun toetsresultaat aangeeft. Meiden worden dus vaker onderschat dan jongens. Na de basisschool zien we opnieuw verschillen ontstaan. Meiden behalen vaker een havo- of vwo-diploma en jonge vrouwen ronden vaker een hbo- of wo- opleiding af. Tegelijkertijd laat de monitor zien dat, hoewel Amsterdamse vrouwen en mannen een vergelijkbare uitgangspositie hebben bij het betreden van de arbeidsmarkt, Amsterdamse vrouwen minder vaak economisch zelfstandig zijn dan Amsterdamse mannen, minder vaak betaald werk hebben, en minder vaak voltijds werken. Vrouwen doen daarentegen vaker onbetaald werk, zoals mantelzorg en vrijwilligerswerk, en besteden meer tijd aan huishoudelijke en zorgtaken. Ook zijn zij vaker ontevreden over de taakverdeling binnen het huishouden. Deze verschillen worden groter op het moment dat vrouwen kinderen krijgen.

De Amsterdamse monitor onderstreept wat andere onderzoeken ook zeggen: na de geboorte van een eerste kind, past vooral de vrouw haar arbeidsduur aan wat doorgaans ook resulteert in een ‘babyboete’11. Traditionele genderrolpatronen zorgen ervoor dat vrouwen doorgaans als primaire verzorger worden gezien en mannen als kostwinnaar12. Deze patronen belemmeren zowel vrouwen als mannen. Zo laat het State of the World's Fathers-rapport13 zien dat een groot deel van de vaders

10

Emancipatiemonitor 2024 | CBS

11 Emancipatiemonitor 2024 | CBS 12 De mythe van het gezin – Lotte Houwink ten Cate 13 State-of-the-Worlds-Fathers-2023.pdf

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 6 maart 2026 Pagina 5 van 7

aangeeft zorgtaken gelijk te willen verdelen, maar dat structurele ondersteuning ontbreekt, zoals minder en maar deels betaald partnerverlof. Onderzoek toont aan dat het dragen van het merendeel van de zorgtaken en verantwoordelijkheden, kan bijdragen aan stress (wat negatieve gevolgen heeft voor de gezondheid)14. De Amsterdamse Emancipatiemonitor 2025 laat ook zien dat meisjes en vrouwen vaker psychische klachten en chronische stress ervaren en zich minder vaak gezond voelen dan mannen. De meeste stress wordt ervaren door eisen die zij aan zichzelf stellen of stress op het gebied van studie en school. Ook laat de monitor zien dat vrouwen langer leven maar in slechtere gezondheid en zich ook minder vaak gezond voelen. Een mogelijke verklaring hiervoor is dat er nog te weinig kennis en aandacht is voor specifieke klachten en symptomen bij vrouwen. Hierdoor krijgen vrouwen vaak niet de juiste behandeling of wachten zij lang op een diagnose. De monitor bevestigt op het gebied van veiligheid veelal wat we al weten: Amsterdamse vrouwen voelen zich vaker onveilig in het algemeen en in de eigen buurt dan hun mannelijke stadsgenoten. En zijn vaker slachtoffer van fysieke en/of seksuele grensoverschrijding, langdurige stalking en huiselijk geweld. Ook ervaren zij vaker (seksuele) vormen van (straat)intimidatie.

Mannen worden vaker slachtoffer van andere vormen van criminaliteit, zoals bedreiging of mishandeling. In Amsterdam voelen zowel mannen als vrouwen zich vaker onveilig dan landelijk. Mogelijk heeft dit te maken met het feit dat Amsterdam een grote stad is. Ook wonen er in Amsterdam relatief veel jonge en hoogopgeleide vrouwen, die zich vaker onveilig voelen. De Amsterdamse monitor laat voor een groot deel een vergelijkbaar beeld zien met de landelijke monitor, zoals op het gebied van veiligheid en gezondheid. Maar er zijn ook verschillen. Zo zien we dat Amsterdamse vrouwen vaker een hbo- of wo-opleiding hebben, vaker economisch zelfstandig zijn en vaker fulltime werken dan het landelijk gemiddelde. Daarnaast is er in Amsterdam, vergeleken met het landelijke gemiddelde, meer politieke participatie. In Amsterdam zien we geen verschil in opkomst bij verkiezingen tussen vrouwen en mannen en ongeveer de helft van de Amsterdamse gemeenteraadsleden en bestuurders zijn vrouw. Vergeleken met landelijk zijn er significante verschillen in opkomst bij verkiezingen en politieke representatie. Ondanks een gelijke vertegenwoordiging, ervaren Amsterdamse vrouwen minder politieke invloed dan mannen. Verschillen tussen Amsterdamse vrouwen Niet alle vrouwen hebben dezelfde ervaring.

Verschillende identiteitskenmerken zorgen ervoor dat de ene vrouw meer belemmeringen ervaart dan de andere, omdat deze kenmerken bepalend zijn voor hoe de maatschappij naar haar kijkt en haar behandelt. De Emancipatiemonitor 2025 laat zien dat met name jonge vrouwen, vrouwen met een basisopleiding en vrouwen met een migratieachtergrond in het algemeen vaker een stapeling van belemmeringen ervaren. Zo zien we dat jonge Amsterdamse vrouwen (18-34 jaar) relatief vaak mentale gezondheidsproblemen en stress ervaren. Ook voelen jonge vrouwen zich over het algemeen vaker onveilig en worden zij vaker slachtoffer van seksuele grensoverschrijdend gedrag. Aan de andere kant hebben zij bijvoorbeeld relatief vaak betaald werk en een hbo- of wo-opleiding. 14

Explaining the Gender Gap in the Caregiving Burden of Partner Caregivers | The Journals of Gerontology: Series B | Oxford Academic

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 6 maart 2026 Pagina 6 van 7

Bij vrouwen met een basisopleiding zien we dat zij zich relatief het minst vaak gezond voelen, en dat zij het minst vaak economisch zelfstandig zijn. Binnen deze groep is het verschil tussen mannen en vrouwen ook het grootst: 33% van de vrouwen met een basisopleiding is economisch zelfstandig tegenover 50% van de mannen. Deze groep vrouwen besteedt relatief meer uren aan huishoudelijke en zorgtaken in vergelijking met andere vrouwen en zijn minder vaak tevreden over de verdeling van werk en huishoudelijke en/of zorgtaken. Ook zien we dat zij minder politieke invloed ervaren dan anders opgeleide vrouwen. Vrouwen met een migratieachtergrond ervaren vaker gezondheidsproblemen en hebben relatief vaak neerslachtige en sombere gevoelens. Ook hebben vrouwen met een migratieachtergrond minder vaak betaald werk en stemmen zij minder. Dit laatste zien we ook bij mannen met een migratieachtergrond. Belangrijke redenen voor mensen met een migratieachtergrond om wel of juist niet te participeren zijn het gevoel er niet bij te horen, je gediscrimineerd te voelen en jezelf niet te herkennen in de politiek en politici15. Reflectie op de monitor De Emancipatiemonitor 2025 biedt veel nieuwe inzichten en een overzicht van de grootste verschillen tussen vrouwen en mannen in Amsterdam. Tegelijkertijd biedt de monitor ook aanknopingspunten voor vervolgonderzoek.

Omdat de laatste Amsterdamse emancipatiemonitor dateert uit 2017, is het niet mogelijk om cijfers concreet met elkaar te vergelijken en op die manier trends te herkennen. Deze opzet van deze monitor kan als basis dienen voor volgende onderzoeken. Mogelijk kan in de volgende periode de emancipatiemonitor, net als de discriminatiemonitor, periodiek herhaald worden (tweejaarlijks). Op die manier kunnen we de ontwikkelingen van emancipatie in de stad blijven volgen. Voor de volgende emancipatiemonitor kan het interessant zijn om te verkennen of de monitor breder getrokken kan worden, door bijvoorbeeld dezelfde focusgroepen te beslaan als de discriminatiemonitor. In deze monitor is al een stap gezet in deze richting door zoveel mogelijk uitsplitsingen te maken, en waar mogelijk inhoudelijke duiding toe te voegen. Een andere optie kan zijn om één integrale monitor te ontwikkelen. Eerder werd verwezen naar de stand van zaken rondom gendermainstreaming. Een onmisbaar onderdeel van gendermainstreaming is het verzamelen van data. De verschillende deelrapportages van de Emancipatiemonitor 2025 bieden inzichten die het traject rondom gendermainstreaming verder kunnen vormgeven. Deze inzichten nemen we ook mee bij het bepalen van de prioriteiten binnen de resterende periode van het beleidskader 2023-2026 en de komende jaren.

Tot slot We leven in een tijd waarin discriminatie, seksisme en vrouwenhaat steeds vaker en zonder gevolgen en openlijk worden gedeeld. Dit weerspiegelt de eerdergenoemde tegenreactie op emancipatie, niet alleen door onbekenden, maar ook door invloedrijke personen. Het onderzoek 15

Stemgedrag Amsterdammers met een migratieachtergrond in kaart - openresearch.amsterdam

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 6 maart 2026 Pagina 7 van 7

van de Staatscommissie tegen Discriminatie en Racisme16 laat zien hoe schadelijk dit is en dat dit bijdraagt aan het normaliseren van haat dat in ernstige gevallen zelfs kan leiden tot geweld. De afgelopen vier jaar hebben we kunnen zien hoe belangrijk het is om dit actief te bestrijden. We hebben daarin stappen gezet, maar echte verandering vraagt voortdurende inzet. Mijn hoop is dat Amsterdam deze koers blijft volgen: dat vrouwenrechten structureel op de agenda blijven staan en dat we samen met partijen in de stad werken aan een stad waarin iedereen zich veilig, gerespecteerd en gelijkwaardig voelt. Dit blijft een opdracht voor nu én voor de volgende periode. Op 8 maart organiseert onze burgemeester een conferentie Women Unite! Ik zal daar deelnemen aan een panel over geweld tegen vrouwen. Ik hoop u daar te zien. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Touria Meliani Wethouder Inclusie en Antidiscriminatiebeleid

Bijlagen 1. Emancipatiemonitor 2025: Bevolking 2. Emancipatiemonitor 2025: Onderwijs 3. Emancipatiemonitor 2025: Werk en inkomen 4. Emancipatiemonitor 2025: Politieke participatie 5. Emancipatiemonitor 2025: Veiligheid 6. Emancipatiemonitor 2025: Gezondheid 7. Emancipatiemonitor 2025: Conclusies

16

Voortgangsrapportage - Tussen Kamer, krant en sociale media | Staatscommissie tegen Discriminatie en Racisme

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl