Bijlage 1 Raadsinformatiebrief Begrotingscyclus.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 29 november 2022 Financiën Hester van Buren Directie Middelen en Control, begroting@amsterdam.nl

Onderwerp

Begrotingscyclus

Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s):

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeert het college u over de voorgenomen aanpassingen in de begrotingscyclus naar aanleiding van het coalitieakkoord en over het verder stroomlijnen van de processen. De begrotingscyclus, ook de planning- & controlcyclus genoemd, omvat alle budgettaire rapportages waarmee de raad zijn budgetrecht uitoefent en waarmee het college verantwoording aflegt aan de raad over het gevoerde beleid. Met de begrotingscyclus kan het bestuur richting geven aan doelstellingen en bewaken in hoeverre de gemeente haar doelstellingen bereikt en welke (financiële) middelen zij daarvoor inzet. Voorgenomen aanpassingen in de begrotingscyclus naar aanleiding van het coalitieakkoord We wijzigen het begrotingsproces naar aanleiding van het voorstel uit het Amsterdams akkoord 2022-2026 (pagina 78): “Houd vast aan de integrale afweging en één hoofdbesluitvormingsmoment. Organiseer het hoofdbesluitvormingsmoment in het college in het voorjaar bij de voorjaarsnota - zoals nu ook het geval is - maar zorg dat de besluitvorming meer op hoofdlijnen plaatsvindt. Maak van de voorjaarsnota een enkeljarige uitvoeringsnota, en maak van de begroting (weer) het moment waarop de raad kennisneemt van de integrale meerjarenbegroting.

Houd vast aan drie bijstellingsmomenten van de begroting gedurende het begrotingsjaar en definieer duidelijk het doel van deze bijstellingsmomenten. Kijk met name naar een eenvoudigere invulling van de najaarsnota: de najaarsnota is bedoeld als voorbode van het jaarverslag (prognose) en om de gemeenteraad te informeren over onvermijdelijke mee- en tegenvallers bij de uitvoering van het reeds vastgestelde beleid (budgetrecht).” Op basis van het Amsterdams akkoord gaan we de kaders voor het komende jaar en de meerjarenperiode voortaan één keer per jaar voorleggen aan de raad, bij de begroting. De begroting wordt daarmee het belangrijkste besluitvormingsmoment voor de raad. Dit zorgt voor meer bestuurlijke rust in het begrotingsproces. In voorgaande jaren was het meerjarenbeeld ook al in de voorjaarsnota opgenomen. Bij de begroting is het beeld robuuster omdat dan relevante ontwikkelingen voor de komende jaren bekend zijn die in het voorjaar nog niet in beeld zijn, zoals de publicatie van de meicirculaire van het gemeentefonds, de raming van de inflatie voor de komende jaren van het Centraal Planbureau en de laatste inzichten over de ontwikkeling van de rente.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 29 november 2022 Pagina 2 van 7

De voorbereiding door het college van de begroting blijft uiteraard gewoon starten in het voorjaar. De voorjaarsbesluitvorming is het moment waarop het college de integrale afweging maakt. Deze zal meer op hoofdlijnen plaatsvinden en in de periode naar de begroting verder worden uitgewerkt als de meicirculaire en andere relevante financiële indicatoren bekend zijn. De besluitvorming door het college leidt enerzijds tot een enkeljarige voorjaarsnota voor de raad en anderzijds tot de basis van de begroting voor het komende jaar en de meerjarenperiode. De voorjaarsnota krijgt het karakter van een uitvoeringsrapportage waarin de mutaties van het lopende begrotingsjaar aan u worden voorgelegd. We informeren u daarbij ook over de belangrijke ontwikkelingen voor de komende jaren in de bestuurlijke en financiële hoofdlijnen van de voorjaarsnota. We blijven zo de raad vroegtijdig betrekken bij belangrijke voorgenomen beslissingen, bijvoorbeeld over grote investeringsprojecten, alleen vindt de uiteindelijke budgettaire besluitvorming plaats in de begroting. De begroting is in de nieuwe situatie niet alleen het integrale afwegingsmoment voor de raad over het komende jaar en de meerjarenperiode, maar ook een besluitvormingsmoment over het lopende jaar.

Mutaties over het lopende jaar nemen we in de huidige praktijk op in de begroting maar leggen we formeel bij de najaarsnota ter vaststelling voor aan de raad. We vinden de begroting een geschikter moment om wijzigingen over het lopende jaar mee te nemen en te laten vaststellen, om twee redenen. In de eerste plaats omdat bijsturing op dat moment beter mogelijk is dan in het najaar. Daarnaast omdat wijzigingen vaak een meerjarig karakter hebben. De wijzigingen passen beter in het meerjarenbeeld van de begroting dan in het enkeljarige beeld van de najaarsnota. Doordat we met de begroting ook het lopende jaar wijzigen, kunnen we de najaarsnota meer de functie geven van een prognose van het te verwachten rekeningresultaat. De najaarsnota kunnen we dan zo laat mogelijk in het jaar publiceren, waardoor we een beter beeld hebben van de onvermijdelijke mee- en tegenvallers. De najaarsnota geven we hierdoor meer het karakter van een beleidsarme prognose van het jaarverslag, waarmee we goed kunnen anticiperen op voorziene omvangrijke budgetafwijkingen. Aanpassing financiële verordening en vervallen van de beleidsnota planning & controlcyclus Het huidige beleid voor de begrotingscyclus ligt op hoofdlijnen vast in de financiële verordening en meer uitgebreid in de beleidsnota planning & controlcyclus.

Een beleidsnota planning & controlcyclus is, anders dan een financiële verordening, niet verplicht voor gemeenten. De noodzakelijke kaders voor de begrotingscyclus zullen we verwerken in de gemeentelijke financiële verordening en aan u voorleggen. De beleidsnota planning & control kunnen we dan laten vervallen. Met het oog op de aankomende nieuwe modelverordening van de VNG zullen we ook voor andere onderwerpen uit de financiële verordening nagaan of het wenselijk is om deze in de verordening zelf uit te werken of in een aparte beleidsnota. We komen hier in het eerste kwartaal van 2023 op terug. Voorjaarsnota 2023 De Voorjaarsnota 2023 is het eerste begrotingsproduct dat een ander karakter krijgt dan voorheen. We gaan graag nog in gesprek met het presidium over het gewenste zwaartepunt van de bestuurlijke behandeling, naar aanleiding van de voorgenomen wijzigingen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 29 november 2022 Pagina 3 van 7

Bijzonder aan de komende voorjaarsbesluitvorming en voorjaarsnota is ook dat dan de eerste resultaten van de bestuursopdracht Inzicht in beleid, geld en keuzes beschikbaar zijn. Met deze bestuursopdracht lichten we alle begrotingsprogramma’s in het geheel door en de uitkomsten gaan we gebruiken om tot aanvullende besparingen en meer investeringsruimte te komen. De eerste resultaten zullen gelijk met de Voorjaarsnota aan u worden voorgelegd. De bestuursopdracht zal langer doorlopen maar onze ambitie is om bij de voorjaarsnota de grootste keuzes en hoofdrichtingen te presenteren. In de raadsinformatiebrief van 24 oktober 2022 hebben we de stand van zaken over de bestuursopdracht met u gedeeld.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Hester van Buren Wethouder Financiën

Bijlagen 1. De nieuwe begrotingscyclus in beeld 2. Advies Auditdienst ACAM

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 29 november 2022 Pagina 4 van 7

Bijlage 1: De nieuwe begrotingscyclus in beeld De begrotingscyclus bestaat uit vier verschillende budgettaire rapportages, de zogenoemde ‘begrotingsproducten’: De begroting, de voorjaarsnota, de najaarsnota en het jaarverslag. Een deel van deze producten is wettelijk voorgeschreven. Zo staat in de Gemeentewet dat elke gemeente een begroting en een jaarverslag maakt. In het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) staat waar de begroting en het jaarverslag aan moeten voldoen. Veel gemeenten kiezen ervoor om, naast een begroting en een jaarverslag, andere producten op te stellen om het bestuur zo goed mogelijk te ondersteunen. Figuur 1 Overzicht van de begrotingscyclus

Begroting Uitwerking plannen

Coalitieakkoord

komende jaar

Voorjaarsnota

Najaarsnota

Rapportage uitvoering

Rapportage uitvoering

begroting

begroting

Jaarstukken Verantwoording

Bij de begroting spreekt de raad na het zomerreces over de beleidsmatige en financiële kaders voor het komende jaar en de meerjarenraming op een moment dat alle relevante informatie beschikbaar is. Op basis van de Gemeentewet sturen we de provincie Noord-Holland voor 15 november een door de raad vastgestelde begroting voor het komende jaar. Een coalitieakkoord vormt de basis van de eerste begroting in een nieuwe collegeperiode. Na de verkiezingen stellen de fracties die het college gaan vormen het coalitieakkoord op en stelt de raad het akkoord vast. In

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 29 november 2022 Pagina 5 van 7

het coalitieakkoord worden de doelstellingen en prioriteiten van de gemeente voor de komende vier jaar vastgelegd. De begroting kijkt vooruit, beleidsmatig naar het komende jaar, financieel naar de komende vier jaar. In de begroting staat wat het college het komende jaar wil bereiken, wat het daarvoor gaat doen en wat dat kost. Ook aanpassingen voor het lopende jaar kunnen in de begroting meelopen. Het college maakt de begroting op basis van de voorjaarsbesluitvorming. Die besluitvorming vormt de start van het begrotingsproces. De begroting is onderverdeeld in programma’s die zijn opgebouwd uit programmaonderdelen. In Amsterdam is vastgelegd dat de raad de budgetten op programmaonderdeelniveau autoriseert. Bij het opstellen van de nieuwe (meerjaren)begroting gebruiken we de actuele meerjarenraming. Hiermee voorkomen we dat de nieuwe (meerjaren)begroting elk jaar opnieuw moet worden opgebouwd, wat foutgevoelig en niet efficiënt is. De begroting bestaat uit bestuurlijke en financiële hoofdlijnen, begrotingsprogramma’s, informatie over het gebiedsgericht werken, de (verplichte) paragrafen en cijfermatige overzichten (bijlagen). In de bestuursperiode 2022 - 2026 werken we met een nieuwe indeling van de begrotingsprogramma’s.

Met deze indeling sluiten we beter aan op de maatschappelijke opgaves in de stad, kunnen we beter opgavegericht samenwerken en wordt het handelen van de gemeente nog meer in samenhang bezien, met betere resultaten voor de stad. De nieuwe programmaindeling bestaat uit acht beleidsprogramma’s en de programma’s A (algemene dekkingsmiddelen) en B (bestuur en organisatie). Deze nieuwe indeling is verwerkt in de Begroting 2023. Daarnaast ontwikkelen we een manier om beter te sturen op begrotingsbrede (‘horizontale’) thema’s, zoals duurzaamheid, en om beter gebiedsgericht te kunnen werken. Onderstaande figuur geeft de nieuwe begrotingsstructuur weer, met daarin de integrale thema’s die in alle beleidsprogramma’s terugkeren.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 29 november 2022 Pagina 6 van 7

Figuur 2 Programma-indeling Begroting 2023

De begroting actualiseren we in Amsterdam op drie momenten gedurende het begrotingsjaar: bij de voorjaarsnota (voor het zomerreces), bij de begroting voor het volgende jaar (na het zomerreces) en bij de najaarsnota (aan het einde van het jaar). Op basis van de voorjaarsbesluitvorming door het college bieden we de raad voor het zomerreces de voorjaarsnota aan. De voorjaarsnota is een enkeljarige uitvoeringsrapportage met informatie over en mutaties van het lopende begrotingsjaar. Per programma en programmaonderdeel geven we een overzicht van beleidsmatige en financiële afwijkingen met een bestuurlijk relevante en redengevende verklaring en geven we aan of een begrotingswijziging wordt voorgesteld of niet. De bestuurlijke en financiële hoofdlijnen van de voorjaarsnota bevatten, waar daar aanleiding voor is, een doorkijk naar de komende jaren. Voorstellen voor aanpassingen van (de formulering van) doelen en (streefwaarden voor) effect- en resultaatindicatoren kunnen ook plaatsvinden bij de voorjaarsnota. De najaarsnota is, net als de voorjaarsnota, een enkeljarige uitvoeringsrapportage met informatie over en mutaties van het lopende begrotingsjaar. In de najaarsnota presenteren we onvermijdelijke mee- en tegenvallers aan het einde van het betreffende jaar.

De najaarsnota is een beleidsarme prognose van het jaarverslag, waarmee we goed kunnen anticiperen op voorziene omvangrijke budgetafwijkingen. Per programma en programmaonderdeel geven we een overzicht van beleidsmatige en financiële afwijkingen met een bestuurlijk relevante en redengevende verklaring en geven we aan of een begrotingswijziging wordt voorgesteld of niet.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 29 november 2022 Pagina 7 van 7

Met het jaarverslag legt het college verantwoording af over het afgelopen jaar in de vorm van een beleidsmatige terugblik en een financiële verantwoording. Op basis van de Gemeentewet sturen we de provincie Noord-Holland voor 15 juli een door de raad vastgesteld jaarverslag over het afgelopen jaar. Het financiële (rekening-)resultaat uit het jaarverslag fungeert als input voor de voorjaars- en begrotingsbesluitvorming. Het jaarverslag is een verantwoordingsdocument en daarmee het sluitstuk van de begrotingscyclus. In het jaarverslag wordt aangegeven in hoeverre de gestelde doelen zijn bereikt en welke middelen daarvoor zijn ingezet. Het jaarverslag is de verantwoording van het college aan de raad. Daarnaast is het jaarverslag ook een verantwoording van de gemeente aan provincie en Rijk. Het jaarverslag geeft inzicht op het niveau van programma’s en programmaonderdelen. Een accountant controleert het jaarverslag op getrouwheid. De jaarstukken zijn (qua vorm en inhoud) een “spiegel” van de begroting. In het jaarverslag staan de onderdelen die de raad nodig heeft om zijn toetsende rol goed te kunnen vervullen en de onderdelen die conform wettelijke vereisten door de raad moeten worden vastgesteld.

Het jaarverslag bestaat uit bestuurlijke en financiële hoofdlijnen, de programmaverantwoording, verantwoording over het gebiedsgericht werken, de (verplichte) paragrafen, de gemeentelijke balans met toelichting en (verplichte) bijlagen. Elk programma heeft een zelfstandig leesbare samenvatting.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Bezoekadres Oudezijds Voorburgwal 300 1012 GL Amsterdam Postbus 1078 1000 BB Amsterdam Telefoon 020 254 9000 www.amsterdam.nl

Directie Middelen en Control De heer S. Breedijk Amstel 1 1011 PN Amsterdam

22 november 2022 Kenmerk UIT-ACAM-22-00325 Behandeld door Hüseyin Demirel (h.demirel@amsterdam.nl , 06 8363 1175) Datum

Onderwerp

Advies bij voorgenomen aanpassingen begrotingscyclus

Geachte heer Breedijk, Aan het begin van deze nieuwe bestuursperiode staan meerdere (financiële) beleidsnota’s, kaders en overige zaken op de rol om te worden geactualiseerd. Volgens de afspraak met de raad geeft ACAM technisch advies bij deze belangrijke wijzigingen. Dit is ons advies bij de voorgenomen aanpassingen in de begrotingscyclus vanaf de voorjaarsnota 2023. De voorgenomen aanpassingen vinden hun oorsprong in het voorstel uit het Amsterdams akkoord 2022-2026 (pagina 78). Najaarsnota: besluitvormingsmoment met beperkte (tot geen) mogelijkheid voor bijsturing In de aangepaste begrotingscyclus krijgt de najaarsnota meer de functie van een prognose van het te verwachten rekeningresultaat. Doordat deze zo laat in het jaar gepubliceerd gaat worden zal er naar verwachting van het college een beter beeld ontstaan van de onvermijdelijke mee- en tegenvallers. De najaarsnota krijgt hierdoor meer het karakter van een beleidsarme prognose van het jaarverslag, waarmee men goed kan anticiperen op voorziene omvangrijke budgetafwijkingen. De najaarsnota blijft een formeel besluitvormingsmoment voor de raad. Doordat het voornemen is om de najaarsnota zo laat mogelijk in het (boek)jaar te publiceren zal in de praktijk mogelijk beperkt tot geen mogelijkheid zijn voor inhoudelijke bijsturing door de gemeenteraad.

Wij zien geen verhinderingen voor besluitvorming over deze nota Wij zien vanuit onze rol in dit proces geen verhinderingen deze voorgenomen aanpassingen van de begrotingscyclus ter besluitvorming aan de raad voor te leggen. De verdere verankering van de aanpassingen zal, zoals ook aangegeven is in de brief van de wethouder financiën, moeten plaatsvinden in de financiële verordening van de gemeente. Hoogachtend,

H. Demirel RE RA Auditdienst ACAM ACAM is bereikbaar per metro (lijn 52) en tram (lijn 4 en 14) halte Rokin Een routebeschrijving vindt u op www.amsterdam.nl