Bijlage 1 - Projectnota Flevoparkbad Zeeburgerbad 20102025.pdf

Projectnota Flevoparkbad-Zeeburgerbad Zwemmen in een park en op een eiland

Amsterdam, 20 oktober 2025 Directie Maatschappelijke Voorzieningen, Projectteam Flevoparkbad

1

INLEIDING

3

SAMENVATTING

4

1.

7

EEN ZWEMBAD MET HISTORIE

Ligging in het groen Spraakmakend ontwerp

2.

EÉN VAN DE MOOISTE BUITENBADEN

7 8

11

Voor en door zwemmers Ingepast in het landschap Toe aan vernieuwing

11 11 12

3.

13

DE OORSPRONKELIJKE OPGAVE: UITBREIDING EN VERDUURZAMING

Meer zwemwater nodig Flevopark een goede plek Geen gas, maar hernieuwbare energie Bouwen op bestaande verharding

13 13 13 14

4.

15

HET PLAN: EEN ZWEMBAD OP TWEE LOCATIES

Weinig ruimte voor het binnenbad Binnenbad bij de oostelijke ligweide Geen kans voor verbetering omgeving Uitkomst: geen draagvlak Een andere locatie voor het binnenbad? Onderzoek met duidelijke uitkomst Zwembad op twee locaties

15 16 16 17 18 18 20

5.

BOUW ZEEBURGERBAD

21

Bouwen op een eiland Zwemmen en parkeren combineren Een compact gebouw Extra zwemwater mogelijk Duurzame warmtelevering Van BENG naar ENG Circulair bouwen en beheren Voorbereid op klimaatverandering Programma van Eisen Van plan naar uitvoering Inkoop gericht op samenwerking Vergunningverlening via BOPA Van projectbesluit naar kredietbesluit Een proces van 5 jaar Beheer door Sport en Bos Veelzijdige programmering

21 22 23 24 24 25 25 25 25 26 26 27 27 27 28 28

1

6.

RENOVATIE EN VERDUURZAMING FLEVOPARKBAD

29

Landschap behouden Paviljoens renoveren Warmtelevering uit water Van BENG naar ENG Circulair renoveren en beheren Voorbereid op klimaatverandering Zorg voor de natuur Verlenging van het zwemseizoen Programma van Eisen Van plan naar uitvoering Gebruik en beheer

29 29 30 31 31 31 32 32 33 33 33

7.

35

INVESTERINGS- EN EXPLOITATIEKOSTEN

Financiële ontvlechting Extra investeren in duurzaamheid Kosten van exploitatie

35 35 35

8.

37

BEHEERSING VAN RISICO’S

Regeling Grote Projecten Risico’s in beeld

37 37

9.

38

PROJECTORGANISATIE

Zeeburgerbad Flevoparkbad

38 38

10.

40

COMMUNICATIE EN PARTICIPATIE

Vragen over de uitgangspunten Ontwerpverkenning Entreegebied

40 41

11.

44

PROJECTBESLUIT

BRONNEN

45

BIJLAGEN

46

1 2 3 4 5 6 7 8 9

46 46 46 46 46 46 46 46 46

Reacties maatschappelijke partners (na ontvangst) Advies stadsdeel Oost (na ontvangst) Locatieonderzoek Flevoparkbad Ruimtestaat Zeeburgerbad Programma van Eisen en Wensen Flevoparkbad Projectplanning Zeeburgerbad Risico’s Zeeburgerbad en Flevoparkbad Participatieplan Raming Investeringskosten Zeeburgerbad en Flevoparkbad (Vertrouwelijk)

COLOFON

47

2

INLEIDING Deze Projectnota Flevoparkbad is een vervolg op de Nota van Uitgangspunten die het College van B&W in juni 2023 vaststelde. Het College besloot tot het realiseren van een nieuw binnenzwembad bij het Flevoparkbad met onder meer een doelgroepenbad met een zorgprofiel, bestemd voor mensen met een beperking. Ook werd besloten tot het verduurzamen en toekomstbestendig maken van de bestaande buitenbaden. De Nota van Uitgangspunten was het sluitstuk van de initiatieNase en het startpunt voor de definitiefase van het project. Deze Projectnota is het vervolg. Ze is opgesteld in opdracht van de directie Sport en Bos door een projectteam van de directie Maatschappelijke Voorzieningen met deelname van het stadsdeel Amsterdam Oost en de directies Ruimte & Duurzaamheid, Gemeentelijk Vastgoed, Sport & Bos, Grond & Ontwikkeling, Verkeer & Openbare Ruimte en Communicatie. Bij de voorbereiding van de nota en de plannen voor de omgeving van het zwembad is nauw samengewerkt met maatschappelijke partners, te weten de Vereniging Vrienden van het Flevopark, de Vereniging Flevoparkbad, de Zwemvereniging het Y, de Vereniging Vrienden van het Flevoparkbad, en de bewoners van de Flevoparkweg en Zeeburgerdijk-Oost. Hun reacties zijn opgenomen in de bijlagen bij de nota.

De nota begint met een terugblik op de aanleiding voor het vernieuwen en uitbreiden van het Flevoparkbad met een nieuw binnenbad (hoofdstuk 1). Daarna volgt een beschrijving van de ligging van het bad, de ontstaansgeschiedenis en het dagelijks gebruik (2). In hoofdstuk 3 is de opgave voor een nieuw binnenzwembad beschreven, waarna hoofdstuk 4 beschrijft hoe het onderzoek naar de situering van dit bad is verlopen. Met speciale aandacht voor de locatie van het binnenzwembad waarvoor alternatieven zijn onderzocht. De realisatie van dit nieuwe binnenzwembad op de alternatieve locatie Zeeburgereiland, is het onderwerp van hoofdstuk 5, waarna hoofdstuk 6 de renovatie en verduurzaming van de bestaande buitenbaden beschrijft. Hoofdstuk 7 bevat een (vertrouwelijk) overzicht van de benodigde investeringen en de jaarlijks exploitatielasten, waarna in hoofdstuk 8 de voornaamste risico’s van het project worden genoemd. Tot slot volgt in de hoofdstukken 9 en 10 de organisatie van het project en de samenwerking met de partners. Met in hoofdstuk 11 het te nemen Projectbesluit.

Het Flevoparkbad vanuit de lucht. Bron: Google Earth

3

SAMENVATTING Amsterdam heeft een groot tekort aan zwemwater. Ieder kind moet leren zwemmen en iedereen moet ook kunnen blijven zwemmen. Het verwachte aantal bezoekers van zwembaden in Amsterdam neemt de komende jaren toe. Daarvoor is onvoldoende overdekt zwemwater. Er is vooral een tekort aan overdekte multifunctionele 25 meterbaden en doelgroepenbassins met een beweegbare bodem en dat tekort is het grootst in Oost. Daarom besloot het College van B&W in juni 2023 tot uitbreiding en vernieuwing van het Flevoparkbad. Dat bad ligt centraal in Oost, is goed bereikbaar per OV en fiets, biedt een mooie combinatie van binnen- en buitenzwemmen, ligt in een unieke groene setting en kan het bestaande verouderde AGO-bad in Diemen vervangen. Het Flevoparkbad wordt daarbij uitgebreid door de bouw van een nieuw binnenzwembad met twee baden, een multifunctioneel bad van 21 bij 25 meter en een bad met een zorgprofiel van 20 bij 10 meter, bestemd voor mensen met een beperking. Daarbij worden de bestaande buitenbaden gemoderniseerd en verduurzaamd en gaat het Flevoparkbad van het gas af. Deze uitgangspunten zijn het afgelopen jaar vertaald in concrete plannen. Waarbij gestreefd is naar behoud van de bestaande entree- en omkleedpaviljoens omdat het Flevoparkbad inmiddels wordt gezien als een karakteristiek voorbeeld van naoorlogse sportarchitectuur.

Dat leidde tot een iets gewijzigde plek voor het nieuwe binnenzwembad, niet meer op de plaats van bestaande gebouwen en verhardingen, maar bij de oostelijke ligweide van het bad.

Flevoparkbad in de jaren ’70. Bron: Stadsarchief Zo ontstond een plan met een combinatie van oud- en nieuwbouw en nog steeds het behoud van zoveel mogelijk groene ruimte. Maar ook dit plan kende bezwaren: aantasting van de gemeentelijke hoofdgroenstructuur, verlies van landschappelijke kwaliteit, stijgende verkeersen parkeerdruk in de omgeving en het ontbreken van verbetermogelijkheden in de openbare ruimte. Dat leidde tot verlies van draagvlak bij verenigingen, bewoners en gemeentelijke adviseurs en daarmee ook tot afnemende planningszekerheid. Met als gevolg een onderzoek naar een alternatieve locatie voor het binnenzwembad die meer zekerheden zou kunnen bieden. Die werd uiteindelijk gevonden op het Zeeburgereiland.

4

Dat betekent dat de vernieuwing en verduurzaming van het Flevoparkbad plaatsvindt op twee locaties. Voor het nieuwe binnenbad met als voorlopige werktitel Zeeburgerbad is de opgave het realiseren van een compleet binnenzwembad met de baden en faciliteiten zoals vastgesteld in de Nota van Uitgangspunten. En met een beperking van het energieverbruik en de inzet van duurzame bronnen. De opgave voor het bestaande Flevoparkbad wordt het herstellen van de bestaande paviljoens met respect voor de cultuur-historische kwaliteit, het uitvoeren van groot onderhoud en het uitvoeren van ingrepen om het energieverbruik te beperken waardoor het Flevoparkbad van het gas af kan. In deze Projectnota zijn voor het Flevoparkbad (buitenbad) en het Zeeburgerbad (binnenbad) de opzet van het project, het programma van eisen, het realisatieproces, de investerings- en exploitatiekosten, de uitvoeringsplanning, de organisatie en communicatie verder ingevuld zodat de gemeenteraad een go-besluit kan nemen. Vanaf vaststelling van deze Projectnota worden beide baden als apart project aangestuurd. Beide baden worden circulair ge-/verbouwd en beheerd, ze zijn voorbereid op klimaatverandering en ze worden natuurvriendelijk ontworpen.

Voor de verwarming van het water van het Flevoparkbad wordt aquathermie ingezet, het Zeeburgerbad wordt in eerste instantie verwarmd middels stadswarmte en later, als een grootverbruiksaansluiting beschikbaar komt, elektrisch. Elektriciteit wordt opgewekt met zonne-energie. Ambitie is te komen tot energieneutrale complexen, geen BENG maar ENG. Een gewenste grootverbruiksaansluiting voor elektriciteit is voor beide baden pas op de lange termijn beschikbaar. De bouw van zwembaden is specialistisch werk, daarom kiest de Projectnota voor een inkoop van adviseurs en aannemers, gericht op samenwerking zoals dat ook gebeurt bij de modernisering van het De Mirandabad. In 2027 zal voor het Zeeburgerbad het Voorlopig Ontwerp gereed zijn, dat vervolgens basis is voor een kredietbesluit door de gemeenteraad, de selectie van de bouwende partijen en het aanvragen van de omgevingsvergunning. Waarna in 2029 de werkzaamheden kunnen starten en eind 2030 de eerste zwemmers welkom zijn. De werkzaamheden aan het Flevoparkbad zullen in (de winterperioden van) meerdere jaren plaatsvinden, waarbij het streven is om in de winter van 2026/2027 de uitvoering te starten. Eigenaar van de beide zwembaden blijft de gemeente en ook het dagelijks beheer blijft in gemeentelijke handen.

Daarbij wordt in het Flevopark samengewerkt met de Vereniging Flevoparkbad, zodat er straks ook buiten de reguliere openingstijden gezwommen kan worden, zoals dat ook nu het geval is. De vele duurzaamheidsmaatregelen leiden tot enige verhoging van de investering, maar ook tot aanvullende dekkingsbronnen. Per saldo wordt het bedrag van 32,6 miljoen, dat de gemeente in 2023 in de Voorjaarsnota reserveerde en dat jaarlijks wordt geïndexeerd, toereikend geacht. Het project kent wel risico’s, die in deze nota, met de bijbehorende beheermaatregelen, zijn geïnventariseerd. Een nu al bekend risico is de aansluiting op het elektriciteitsnet die voor beide baden nog onzeker is. Dat vraagt de komende jaren gemeente-brede actie. Tot die aansluiting er is, kunnen beide baden draaien met tijdelijke oplossingen. De Projectnota is opgesteld in nauwe samenwerking met de betrokken verenigingen en bewoners. Er is een intensief planproces doorlopen met de Vereniging Vrienden van het Flevopark, Zwemvereniging het Y, de Vereniging Flevoparkbad, de Vrienden van het Flevopark en de bewoners van de Flevoparkweg en Zeeburgerdijk-Oost. Die samenwerking met maatschappelijke partners wordt in de toekomst voortgezet. 5

Aan het College en de Gemeenteraad wordt voorgesteld om in te stemmen met de Projectnota Flevoparkbad zodat van de definitiefase van een project naar de ontwerpfase van twee projecten kan gaan: het Flevoparkbad en het Zeeburgerbad.

6

1.

EEN ZWEMBAD MET HISTORIE

Ligging in het groen

Het Flevoparkbad ligt in het Amsterdamse Flevopark op een plek waar verschillende gebieden samenkomen. Aan de westzijde de Indische buurt en aan de oostzijde het Nieuwe Diep en het Amsterdam-Rijnkanaal. In het Entreegebied aan de noordkant is vooral infrastructuur aanwezig zoals wegen, fietsroutes, tramsporen en de aanbrug van de Amsterdamse brug. Deze brug over het Amsterdam-Rijnkanaal is de verbinding van de Indische buurt met het Zeeburgereiland, IJburg en Amsterdam-Noord.

Ligging van het Flevoparkbad. Bron: Ruimte en Duurzaamheid Amsterdam Het Flevopark ligt binnen de hoofdgroenstructuur van Amsterdam en het wordt daarin aangeduid als stadspark. Dat wil zeggen dat intensief gebruik mogelijk is, met voorzieningen en een ontsluiting die daarop is afgestemd, maar het groene karakter niet mag aantasten. Het Flevopark is ook een onderdeel van het Amsterdamse scheggensysteem. Dat bestaat uit acht groene gebieden die diep de stad indringen waardoor alle Amsterdammers dicht bij het groen wonen. Het Flevopark ligt op de kop van de Diemerscheg.

Flevopark op de kop van de Diemerscheg. Bron: Ruimte en Duurzaamheid Amsterdam Inzoomend is te zien dat naast het bad één van de zes hoofdingangen van het Flevopark ligt, een relatief smal pad, verscholen tussen het zwembad, bosschages en bomen. Aan de andere zijde 7

van het pad ligt de Joodse begraafplaats Zeeburg. Een afgesloten gebied, waar eeuwige rust heerst en dat een groene buNer vormt tussen het park en de Indische buurt. Onder de Amsterdamse brug, ten noorden van het Flevoparkbad, wordt geparkeerd en er ligt een keerlus voor de tram. Het is een onaantrekkelijk gebied waar wordt overnacht, gedeald en gebruikt en het is er vervuild en onveilig. Onder een deel van brug bevindt zich ook een waterpartij met een helofytenfilter. Nog meer naar het noorden liggen de woningen van de Flevoparkweg en Zeeburgerdijk-Oost, met in het midden de sporthal Zeeburg.

Omgeving van het Flevoparkbad. Bron: Google Earth Spraakmakend ontwerp

Op de plaats van het Flevoparkbad lag lang het polderlandschap van de Diemermeerpolder, aan de noordkant begrensd door de Zeeburgerdijk. Met daarnaast de Joodse begraafplaats Zeeburg waar tussen 1714 en 1942 naar schatting 100.000 mensen werden begraven.

Historische situatie in 1908. Bron: Topografische Militaire Kaart 1908 In de 20ste eeuw kwamen er plannen om tussen de begraafplaats en het Nieuwe Diep een park aan te leggen. De bioloog Jac. P. Thijsse zette zich in voor een recreatiegebied voor de 50.000 mensen die rond 1930 in de nieuwe Indische Buurt zouden komen wonen. Het ontwerp van het park werd gemaakt door de architect E.M. Mandersloot in een landschappelijke stijl met ruimte voor grote speelweiden en een haventje voor roeiboten. De aanleg van het park startte in 1928 en in 1931 werd het zuidelijk deel van het park geopend. 8

In de jaren ‘50 kreeg Amsterdam een groeiende behoefte aan recreatieve voorzieningen. De bevolking nam toe en er waren weinig faciliteiten voor het zwemmen in de open lucht. In het Nieuwe Diep was wel een natuurzwembad, het ‘Centenbadje’ maar dat moest wegens watervervuiling in 1953 sluiten. Ter vervanging werd het noordelijk deel van het Flevopark, naast de in 1957 gebouwde Amsterdamse brug, beschikbaar gesteld voor de aanleg van een nieuw zwembad.

Het ‘Centenbadje’ in het Nieuwe Diep. Bron: Stadsarchief Amsterdam Het ontwerp voor het nieuwe bad werd in opdracht van Publieke Werken gemaakt door Enrico Hartsuyker en zijn vrouw Lucia Hartsuyker-Curjel.

Ontwerp Hartsuyker-Curjel voor het Flevoparkbad, 1965. Bron: Stadsarchief Amsterdam De eerste paal voor het nieuwe zwembad werd geslagen op 25 november 1964 en op 3 juni 1967 volgde de feestelijke opening door wethouder Harry Verheij (CPN). Het Flevoparkbad was daarna het drukstbezochte zwembad van Amsterdam, intensief gebruikt voor zwemlessen, recreatiezwemmen en sportwedstrijden.

9

Flevoparkbad in 1969. Bron: Stadsarchief Amsterdam Vanaf 1975 begon het bezoek aan Amsterdamse buitenbaden terug te lopen. De welvaart nam toe, er kwamen meer auto’s en daarmee ook meer recreatieve opties. Daarbij nam de bevolking van Amsterdam af door de slechte situatie in de oude stadswijken, veel mensen vertrokken naar groeikernen buiten Amsterdam. Pas in de jaren ’80 en ’90 kwam in Oost de stadsvernieuwing op gang en begon de bevolking langzaam weer te groeien. Maar voor het Flevoparkbad kwam dat te laat, het bezoekersaantal was in 2012 zo ver teruggelopen dat het stadsdeel Oost besloot tot sluiting. Daarop volgde een tegenactie. Zwemmers, maar ook andere bezorgde Amsterdammers maakten zich sterk om het bad te behouden en dat had succes. Doorslaggevend was het werk van de Vrienden van het Flevoparkbad en de Vereniging Flevoparkbad, allebei tot op de dag van vandaag actief. In 2014 besloot het stadsdeel tot behoud van het bad en een opknapbeurt. En in 2023 volgde de keuze van de gemeenteraad voor uitbreiding, vernieuwing en verduurzaming.

10

2.

EÉN VAN DE MOOISTE BUITENBADEN

Het Flevoparkbad is op dit moment een populair en drukbezocht buitenbad. Er komen jaarlijks zo’n 60.000 tot 80.000 bezoekers, dat zijn er per maand gemiddeld zo’n 10.000 tot 13.000. Het zwembad werd enkele jaren geleden door Het Parool uitgeroepen tot het beste buitenbad van Amsterdam en het Franse blad Le Monde noemde het in augustus 2016 zelfs één van mooiste buitenbaden ter wereld. Het bad is in 2025 opgenomen in het boek ‘De mooiste 50 meter buitenbaden van Nederland’.

Flevoparkbad, zwemmen in een park. Foto: Sabine Schleimer Voor en door zwemmers

De Verenigingen die in 2012 de sluiting van het bad wisten te voorkomen spelen nog steeds een actieve rol bij het bewaken van de kwaliteit van het zwembad en het dagelijks beheer: De Vereniging Vrienden van het Flevoparkbad was leidend in de acties om het Flevoparkbad open te houden. Ze strijden nog steeds voor royale openingstijden en betaalbare entreeprijzen en volgen de gemeentelijke plannen kritisch. Doel van de Vrienden is het behoud van de twee grote buitenbaden, de ligweiden en de landschappelijke omgeving. De Vereniging Flevoparkbad speelt een hoofdrol in het dagelijks beheer van het bad. De Vereniging telt tussen 2.000 en 3.000 leden en zorgt dat er ook buiten de reguliere openingstijden, in de vroege ochtend en de avond, kan worden gezwommen. Tientallen vrijwilligers zetten zich in bij de verkoop van kaartjes en het toezicht langs het bad. De Vereniging denkt eveneens mee over de toekomst van het Flevoparkbad. De vereniging ziet graag dat het zwemseizoen wordt verlengd en liever nog dat het bad het hele jaar open is. Ingepast in het landschap

Het Flevoparkbad heeft een bijzondere kwaliteit door de ligging in een park. In het ontwerp zijn de baden en de gebouwen gesitueerd in L-vormen die samen een centrale open ruimte met een kiosk omsluiten. Dat is het hart van het complex waar contacten worden gelegd en mensen elkaar spreken. Bij de zwembaden is er een routing van west naar oost: na het pierenbadje volgt op veilige afstand het ondiepe bad en vervolgens na de brug het diepe bad. Rond de twee buitenbaden ligt een tegel-omgang die wordt begeleid door heggen, heesters en bomen met afwisselende hoogte. Zo ontstaan groene kamers met op zorgvuldig gekozen plekken doorkijkjes en zichtlijnen.

11

Doorkijkjes en zichtlijnen. Foto’s: Ingrid Oosterheerd Rond het zwembad lagen oorspronkelijk vier ligweiden waarvan er één is vervangen door een parkeerterreintje. De andere drie verschillen van elkaar in grootte en functie, er zijn weiden voor gezinnen, voor de jeugd en voor (jong)volwassenen. Toe aan vernieuwing

Inmiddels is het Flevoparkbad bijna 60 jaar oud en ondanks tussentijdse opknapbeurten dringend toe aan vernieuwing. De technische installaties zijn verouderd en de voorzieningen voldoen niet meer aan wettelijke Arbo- en veiligheidseisen. Langer wachten maakt het risico op technisch uitvallen groot. Daar komt bij dat het zwembad nog steeds met gas wordt verwarmd en door de verouderde installaties een veel te hoog energieverbruik heeft. Verduurzaming is een noodzaak.

12

3.

DE OORSPRONKELIJKE OPGAVE: UITBREIDING EN VERDUURZAMING

De opgave voor het nieuwe Flevoparkbad werd in 2023 vastgelegd in een Nota van Uitgangspunten die het College van B&W op 23 juni 2023 vaststelde. In dit hoofdstuk staan de belangrijkste punten uit deze NvU. Meer zwemwater nodig

Vergeleken met andere gemeenten heeft Amsterdam een groot tekort aan zwemwater. De ambitie is dat er voor iedere Amsterdammer binnen een straal van 2,5 km zwemwater is waar je kunt leren zwemmen, blijven zwemmen en samenkomen. En daar wordt lang niet aan voldaan. Het onderzoek Toekomstige Zwembehoefte 2030-2040 maakte duidelijk dat er vooral een tekort is aan overdekte multifunctionele 25 meter-baden voor banenzwemmen, diplomazwemmen en verenigingszwemmen. En daarnaast is er een tekort aan bassins met een beweegbare bodem voor doelgroepen met een fysieke of verstandelijke beperking. Voor kinderen is vooral diplomazwemmen belangrijk. Het Amsterdams bestuursakkoord 20222026 zet in op een zwemdiploma voor ieder kind en daarvoor zijn veel binnenbaden nodig. De druk op het zwemwater was de afgelopen jaren zo groot dat kinderen die in aanmerking komen voor een bijdrage uit het Jeugdsportfonds geen zwemles kregen door een tekort aan zwemwater. Verder zijn er bassins nodig met een zorgprofiel voor doelgroepen met een fysieke of verstandelijke beperking. De Agenda Zwembaden 2025 maakte duidelijk dat er in Amsterdam in elke windrichting zo’n zwembad met een zorgprofiel moet zijn. De vraag naar overdekt zwemwater is het grootst in Amsterdam-Oost. Daar is momenteel al minder binnenzwemwater dan in de rest van Amsterdam en dat tekort groeit snel door de uitbreiding van de stad.

Bovendien ontbreekt het in Oost aan een bad voor mensen met een handicap. Dat klemt temeer omdat het overdekte AGO-bad in Diemen, dat een deel van die zorgvraag kon opvangen, binnenkort zal sluiten. Het bad is bouwkundig aan zijn eind, het erfpachtcontract loopt af en het wordt niet meer gesubsidieerd door de gemeente Diemen. Daarom is de afgelopen jaren gezocht naar een locatie in Oost voor een nieuw binnenzwembad met twee banen, waarvan één met een zorgprofiel. Flevopark een goede plek

Bij het zoeken van een locatie voor het binnenzwembad wilde de gemeente binnen- en buitenzwemmen graag combineren omdat dan gemeenschappelijk gebruik mogelijk is van energie, installaties, voorzieningen (kleedruimten, horeca, opslag) en personeel. Verder moest het bad in Oost liggen en goed bereikbaar zijn per fiets en openbaar vervoer. En er moest voldoende ruimte zijn om een overdekt zwembad met twee binnenbaden te kunnen bouwen. Omdat het Flevoparkbad aan al die voorwaarden voldeed kwam het in de NvU als beste locatie uit de bus. Geen gas, maar hernieuwbare energie

De NvU koos voor beperking van het energieverbruik door de twee buitenbaden buiten de openingsuren af te dekken met een vaste afdekking. Zo kan bij het opwarmen van het zwemwater 40% van de energie bespaard worden. Daarnaast moet het Flevoparkbad van het gas af, de energie moet van hernieuwbare bronnen komen. Een deel van de elektriciteit kan daarbij worden geleverd door PV-panelen op het dak van het nieuwe binnenbad. Met als doel te voldoen aan de landelijke wet- en regelgeving voor een Bijna Energie Neutraal Gebouw (BENG). 13

Bouwen op bestaande verharding

Om aantasting van het groen zoveel mogelijk te voorkomen koos de NvU voor de bouw van een binnenbad op de plaats van de bestaande verhardingen, dat zijn de entreegebouwen en omkleedruimten en de bijbehorende tegelpaden. In het binnenzwembad komen een multifunctioneel 25-meterbad met als afmetingen 25 x 21 meter en een doelgroepenbad met een zorgprofiel met als afmeting 20 x 10 meter. De baden zijn bestemd voor verenigings-, banen-, diploma- en (in mindere mate) recreatief zwemmen en voor doelgroepen met een fysieke of mentale beperking. Het binnenbad bevat ook een multifunctionele ruimte van minimaal 100 m2.

14

4.

HET PLAN: EEN ZWEMBAD OP TWEE LOCATIES

In het afgelopen jaar zijn de ambities van de Nota van Uitgangspunten vertaald in concrete plannen en daarbij is nauw samengewerkt met maatschappelijke partners. Dat gebeurde zowel bij het ontwerp van het Flevoparkbad als bij de verbeterplannen voor de omgeving van het Flevoparkbad, het Entreegebied. De plannen voor dat gebied werden gemaakt in een coproductie met de directies Verkeer & Openbare Ruimte, Ruimte & Duurzaamheid, Grond & Ontwikkeling en het stadsdeel Oost. Dit intensieve planproces leidde tot nieuwe inzichten die in dit hoofdstuk worden toegelicht. Weinig ruimte voor het binnenbad

Bij de uitwerking van de plannen moest het nieuwe binnenzwembad conform de NvU worden ingepast op de plaats van de bestaande entree- en omkleedpaviljoens met de bijbehorende verhardingen. Waarbij al snel duidelijk werd dat het Programma van Eisen voor het bad zoveel oppervlak vraagt dat het binnenbad daar eigenlijk niet goed past, er is te weinig ruimte.

Ruimte voor het binnenzwembad zoals voorgesteld in de Nota van Uitgangspunten (links) en met de afmetingen van het Programma van Eisen (rechts). Bron: Ruimte en Duurzaamheid Amsterdam Respect voor het ontwerp Het ontwerp van het zwembad en de bestaande situatie zijn het afgelopen jaar geanalyseerd door architect Sabine Schleimer. In vervolg daarop maakte het bureau Crimson historians and urbanists een cultuur-historische analyse van het complex. Beide onderzoeken leidden tot de conclusie dat het Flevoparkbad in zijn oorspronkelijke opzet van waarde is en behouden zou moeten blijven. De analyse van Crimson noemt het bad een typisch voorbeeld van naoorlogs structuralisme met een sterke samenhang tussen landschap, architectuur en baden. De afdeling Monumenten en Archeologie deelt die mening en ook de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed beschouwt het Flevoparkbad als een belangrijke sportaccommodatie uit de naoorlogse tijd.

15

Ingang Flevoparkbad in de jaren ‘70. Bron: Stadsarchief Amsterdam Binnenbad bij de oostelijke ligweide

De beperkte ruimte bij de entreepaviljoens en de wens tot behoud van de bestaande architectuur hebben geleid tot het opschuiven van het nieuwe binnenbad naar een andere plek, bij de oostelijke ligweide. Die weide wordt door de zwemmers het minst gebruikt en ze kreeg al eerder een andere (tijdelijke) bestemming als kampeerterrein. Op de nieuwe plek gaat wel meer groen verloren: in plaats van 15 zullen er 27 bomen gekapt moeten worden. Ook gaat dit ten koste van de fauna doordat foerageergebieden, vliegroutes en broedbiotopen worden verstoord en verkleind. Dit treft marterachtigen, vogels, vlinders, slangen en vleermuizen in het gebied. Model 1

Situatie binnenzwembad bij de oostelijke ligweide. Bron: Ziegler/Branderhorst architecten Geen kans voor verbetering omgeving

In ontwerpateliers over de omgeving van het Flevoparkbad, het Entreegebied, werd samen met verenigingen en omwonenden gezocht naar mogelijkheden om de omgeving aantrekkelijker te maken. Dat is nodig omdat het gebied er slecht uitziet en sociaal onveilig is. In de ruimten onder de Amsterdamse Brug wordt overnacht, gedeald en gebruikt. Sporthal Zeeburg programmeert daarom geen activiteiten meer voor vrouwen en meisjes in de avonduren. Daarnaast biedt de huidige inrichting van het gebied onvoldoende mogelijkheden voor een goede verkeersafwikkeling van (en het parkeren door) grotere bezoekersaantallen van het zwembad.

16

Bovendien zijn er plannen voor verbreding van de Amsterdamse brug om ruimte te maken voor een tram, waardoor de brug dichter tegen zwembadterrein aan komt te liggen.

Omgeving van het Flevoparkbad. Bron: Google Maps In het ontwerpproces werd duidelijk dat het Entreegebied alleen veiliger en aantrekkelijker kan worden als de bestaande opstelsporen en de keerlus van de tram worden aangepast, maar de kans daarop is klein. Informatie van de Vervoerregio en het GVB maakte duidelijk dat er voorlopig geen veranderingen mogelijk zijn. Gevolg daarvan is dat het extra verkeer en parkeren door de komst van het binnenzwembad zal moeten worden opgelost in de bestaande parkeerruimten onder de Amsterdamse brug en dat het groezelige karakter van de omgeving voorlopig blijft bestaan. Ook ontbreken de mogelijkheden om het verlies aan groen door de bouw van het binnenbad in de omgeving te compenseren. Uitkomst: geen draagvlak

De maatschappelijke en ambtelijke partners die meedachten over de plannen voor het Flevoparkbad en Entreegebied waren positief over het proces, maar niet over de uitkomst. De bouw van het binnenzwembad zien zij als een groot probleem. De voornaamste bezwaren zijn een vermindering van de kwaliteit van het bestaande bad, een aantasting van het park, onvoldoende groencompensatie, toename van verkeers- en parkeeroverlast en geen uitzicht op verbetering van de omgeving. Het Stadsdeel Oost steunt deze bezwaren en vindt bovendien de afstand tussen het binnenzwembad en de Amsterdamse brug te klein. Bij een toekomstige verbreding van de brug doet het gebouw afbreuk aan de kwaliteit van de openbare ruimte onder de brug. De Technische Advies Commissie voor de hoofdgroenstructuur adviseerde in 2023 al negatief over de bouw van het binnenzwembad in het Flevopark en zal dat naar verwachting als reactie op een ontwerp met nog meer bebouwing en verharding opnieuw doen. Deze bezwaren tegen de bouw van het binnenbad leiden tot onzekerheid over het vervolgproces. De kans op zienswijzen en juridische procedures bij de vervolgstappen (kredietbesluit, omgevingsplanwijziging, omgevingsvergunning) is groot waardoor tijdige oplevering van het

17

Flevoparkbad (2030) onzeker wordt. Dat heeft geleid tot onderzoek naar een locatie met meer planningszekerheid. Een andere locatie voor het binnenbad?

In het overleg met de partners is gevraagd om een alternatieve locatie voor het binnenbad en ze noemden daarbij vaak het Zeeburgereiland. Dat werd in het vorige decennium al gezien als een kansrijke locatie maar viel destijds af omdat er geen geschikte locatie beschikbaar was. In het stedenbouwkundig plan was alleen een minimale kavel (600 m2) opgenomen, terwijl voor de bouw van het binnenzwembad een oppervlak van tenminste 5.000 m2 nodig is. Inmiddels is de situatie op het Zeeburgereiland veranderd. In de oostelijke bedrijvenstrook is tussen de Anthonie van Akenstraat en Atje Keulen-Deelstrastraat een terrein beschikbaar van 5.150 m2 op een locatie die goed bereikbaar is per fiets, auto en OV. De huidige bestemming van deze kavel is een gebouwde parkeervoorziening voor Park en Ride. Onderzoek met duidelijke uitkomst

Om de locatie Flevopark en het alternatief Zeeburgereiland te kunnen vergelijken is begin 2025 een locatieonderzoek uitgevoerd waarin de twee opties zijn vergeleken op een aantal kenmerken: • • • • • • • •

Functionaliteit: is op de locatie een goed functionerend binnenzwembad mogelijk conform het programma van Eisen Flevoparkbad; Bereikbaarheid: Is het bad voldoende bereikbaar voor alle modaliteiten, met de nadruk op fiets en openbaar vervoer; Kwaliteit en veiligheid: is de omgeving van de locatie voldoende aantrekkelijk en sociaal veilig, ook in de avonduren; Meerkosten: zijn er extra locatiegebonden kosten en zo ja, wat is de omvang daarvan en wat zijn de dekkingsmogelijkheden; Draagvlak: hoe denken maatschappelijke partners en omwonenden over de bouw van het zwembad; Planning en planningszekerheid: kan het binnenzwembad tijdig, dus uiterlijk in 2030 worden opgeleverd; Implicaties voor de zwem-agenda: zijn er mogelijkheden om het 25-meterbad eventueel te vergroten naar een 35- of 50-meterbad en wat zijn gevolgen voor de spreiding van het zwemwater in Amsterdam; Overig: past de locatiekeuze in het gemeentelijk beleid om ongelijk te investeren.

Gelet op de huidige P+R bestemming, is in het onderzoek uitgegaan van een zwembad in combinatie met een gebouwde P+R-voorziening.

18

De beoordelingen zijn samengevat in de onderstaande tabel: Beoordelingscriteria

Flevopark

Zeeburgereiland

Functionaliteit

+

+

Bereikbaarheid

+

+

Omgevingskwaliteit

+/-

-/+

Extra locatiekosten

0,37 tot 0,72 mln

0,20 mln

Draagvlak

-

+

Planning en planningszekerheid

-

+

Zwemagenda

+/-

+/-

Investeringsbeleid

+

+

De conclusie van het onderzoek is dat realisatie van het binnenzwembad op het Zeeburgereiland de beste kansen biedt op een goed functionerend bad met een goede bereikbaarheid, een relatief veilige omgeving, minimale meerkosten, voldoende planningszekerheid en wellicht kansen voor extra zwemwater. Het onderzoeksrapport is als bijlage bij deze projectnota gevoegd.

19

Zwembad op twee locaties

Door het binnenzwembad niet te bouwen in het Flevopark maar op het Zeeburgereiland ontstaat een project op twee locaties: • •

Het Zeeburgereiland krijgt een binnenzwembad met twee baden, namelijk een doelgroepenbad van 10 x 20 meter met een zorgprofiel en een groter multifunctioneel bad van 25 bij 21 meter; Het Flevoparkbad houdt de bestaande opzet met twee grote buitenbaden en een peuterbad, het wordt gerenoveerd en verduurzaamd;

In deze nota heeft het nieuwe binnenzwembad als werktitel de naam Zeeburgerbad gekregen. In de toekomst kan het zwembad alsnog een definitieve naam krijgen.

20

Zeeburgerbad 5.

BOUW ZEEBURGERBAD

Bouwen op een eiland

Het Zeeburgereiland kent een korte maar avontuurlijke geschiedenis. Het ontstond aan het eind van de 19de eeuw als gevolg van de bouw van de Oranjesluizen en de aanleg van het Merwedekanaal. Daarvoor werden in het water strekdammen aangelegd waartussen rond 1900 een baggerdepot ontstond. Dat kreeg bestemmingen die passen bij een stedelijke rafelrand zoals een marinevliegbasis, een schietterrein, een interneringskamp, een terrein voor het stallen van gestolen auto’s, een camping, volkstuinen, een hondentrainingsveld en niet te vergeten de rioolwaterzuiveringsinstallatie RI-Oost. Sinds het vertrek van de RI in 2005 transformeerde het eiland geleidelijk tot een stadsgebied met in de toekomst 10.000 woningen met bijbehorende voorzieningen en bedrijven. Eén van de transformatiegebieden is de bedrijvenstrook tussen de Bob Haarmslaan en de A10. Deze strook is bestemd voor de vestiging van stadsverzorgende bedrijven. In het stedenbouwkundig plan is gekozen voor een intensief ruimtegebruik met kavels die variëren in omvang zodat ze voor diverse bedrijven aantrekkelijk zijn. Doel is volgens het bestemmingsplan de ontwikkeling van een gebied met een groene, duurzame en aantrekkelijke uitstraling en een sociaal veilige omgeving.

De kavel die voorgesteld wordt voor het binnenzwembad heeft in het bestemmingsplan de bestemming Bedrijf - 1 en de functieaanduiding 'specifieke vorm van bedrijf - 1'. Hier is tevens een Park & Ride toegestaan voor bezoekers van Amsterdam. Het terrein ligt tussen de Anthonie van Akenstraat en Atje Keulen-Deelstrastraat en grenst aan een parkje dat uitkijkt op de IJburglaan. Het is een locatie die goed bereikbaar is per fiets en openbaar vervoer en ook voor passanten zichtbaar is. In de buurt van de kavel is ook ruimte voor een coNeeshop gereserveerd. Nieuwe coNeeshoplocaties mogen in Amsterdam sinds 2008 niet binnen 250 meter afstand van een middelbare school of MBO liggen. Voor zwembaden en andere sportvoorzieningen bestaat er geen beleid ten aanzien van de nabijheid van een coNeeshop. Wel bevindt de coNeeshoplocatie zich bij voorkeur niet in de directe nabijheid van voorzieningen waar veel jongeren onder de 18 jaar samenkomen. In tegenstelling tot een school is een binnenzwembad niet een plek waar jongeren voorafgaand, achteraf of tijdens een tussenuur in de buurt rondhangen. Jongeren komen naar een binnenzwembad om baantjes te trekken of in verenigingsverband te zwemmen en vertrekken daarna weer. Een binnenzwembad trekt ook minder jongeren dan een buitenbad zoals het Flevoparkbad of het De Mirandabad.

De toekomstige nabijheid van de coNeeshop vormt daarmee geen belemmering om op de kavel een binnenzwembad te realiseren.

21

Zeeburgerbad

21-1-2025 | 13

Situatie kavel 3.2 in de bedrijvenstrook Bron: Ruimte en Duurzaamheid Zwemmen en parkeren combineren

Om het binnenzwembad te kunnen combineren met gebouwd parkeren is eNiciënt ruimtegebruik nodig. De vorm en afmetingen van het terrein bieden daarvoor goede mogelijkheden. Er zijn in principe twee combinatiemogelijkheden. De eerste is het stapelen van de bestemmingen, met de zwembaden en bijbehorende ruimten op de begane grond en het parkeren erboven. En de tweede optie is een gescheiden ontwikkeling van de bestemmingen met een compacte opzet van het zwembadgebouw en daarnaast een zelfstandige parkeergarage. Schematisch:

22

Zeeburgerbad

Binnenzwembad en parkeren Zeeburgereiland, twee modellen. Bron: Ziegler/Branderhorst architecten Een beoordeling van de modellen heeft geleid tot een voorkeur voor de tweede oplossing. Daarin kunnen het zwembad en het parkeergebouw onafhankelijk van elkaar worden voorbereid en gebouwd en blijft, als de P+R-functie eventueel zou komen te vervallen, een goed bereikbaar terrein beschikbaar dat een andere bestemming kan krijgen. Dat kan zowel een uitbreiding van het zwembad zijn (zie: ‘Extra zwemwater mogelijk’) als een nieuwe bedrijfsbestemming. Een compact gebouw

In het tweede model kunnen alle functies voor het zwemmen, dus ook het parkeren van de bezoekers, worden ondergebracht in een nieuw compact gebouw, zie deze schets:

Doorsnede binnenbad met daarnaast parkeergebouw en politiebureau. Bron: Ziegler Branderhorst architecten

23

Zeeburgerbad Onderstaande afbeelding toont een impressie van de inpassing zwembad vanaf de IJburglaan. Let op, het uiterlijk van het zwembad moet nog worden ontworpen.

Binnenzwembad en parkeergebouw, gezien vanaf de IJburglaan. Bron: Ziegler/Branderhorst architecten Extra zwemwater mogelijk

Mocht de P+R-functie bij/voor het vaststellen van deze Projectnota komen te vervallen dan bestaat de mogelijkheid om extra zwemwater te realiseren door één van de baden te vergroten tot een 35-meterbad. Dat biedt niet alleen meer zwemwater, maar ook betere kansen voor sportwedstrijden. In dat geval is wel het hele terrein nodig voor het zwembad en de bijbehorende parkeerplaatsen, die dan deels op het dak van het bad komen te liggen. In schema:

Vergroting van het 25-meterbad tot een 35-meterbad. Bron: Ziegler/Branderhorst architecten Duurzame warmtelevering

Als gevolg van netcongestie is levering van een grootverbruiksaansluiting voor elektriciteit waarschijnlijk pas op zijn vroegst in het vierde kwartaal van 2036 mogelijk. Daarom zijn mogelijkheden onderzocht voor alternatieve warmtelevering in combinatie met verkleinen van de vraag naar elektriciteit. Een aansluiting op het stedelijk warmtenet is de meest kansrijke alternatieve oplossing voor warmtelevering, zodra er nog geen grootverbruiksaansluiting kan worden geleverd. De ervaringen met het gebruik van stadswarmte bij het Noorderparkbad zijn positief. Zeeburgereiland kent al een warmtenet. Uit onderzoek blijkt dat het mogelijk is om het zwembad 24

Zeeburgerbad hierop aan te sluiten. Dat maakt verder onderzoek naar andere oplossingen overbodig. Het bureau BBP raamt de energiebehoefte van het binnenbad op totaal 1.541 gigajoule. Door gebruik te maken van stadswarmte zal de elektriciteitsvraag voor het nieuwe bad aanzienlijk worden verlaagd. Door de inzet van batterijen, kan de elektriciteitsvraag aan het net worden verkleind, waardoor tijdelijk met een kleinverbruiksaansluiting kan worden gewerkt. Daarmee vormt netcongestie geen risico meer voor de planning van het zwembad. Hiervoor geldt wel als aandachtspunt dat tijdens de donkerste winterdagen van het jaar er mogelijk te weinig zonopbrengst is om de batterijen voldoende op te laden, waardoor aanpassingen aan het gebruik, denk aan beperking van de openstelling, een mogelijk gevolg kan zijn. Ander aandachtspunt is dat bij beschikbaar komen van de grootverbruiksaansluiting kosten gemaakt moeten worden om de energievoorziening ‘over te zetten’. Van BENG naar ENG

Bureau BBP heeft de installaties voor het nieuwe zwembad uitgewerkt in een Technisch Programma van Eisen. Daarin staan beschrijvingen van de werktuigkundige installaties, verwarming en distributie, hemelwaterafvoeren, binnen- en buitenriolering, warmwater- en koelinstallaties, luchtbehandeling, brandbeveiliging, elektrotechnische installaties en waterbehandeling. Voor het opwekken van de benodigde elektriciteit zal gebruik worden gemaakt van PV-panelen of -folies op de daken van het gebouw. Daarmee wordt naar verwachting nog niet voldaan aan de totale elektriciteitsvraag zodat ook nog enige externe levering nodig blijft. De ambitie voor het Zeeburgerbad is het realiseren van een aardgasloos en energieneutraal gebouw met een energielabel van A of beter en een Energie Prestatie CoëNiciënt (EPC) van 0. Van BENG naar ENG. Circulair bouwen en beheren

Basis voor de omgang met materialen en grondstoNen zijn de Uitvoeringsagenda Circulair 20232026 en het manifest Het Nieuwe Normaal 2023. In het Zeeburgerbad wordt voldaan aan alle eisen van het gemeentelijk Programma van Eisen Duurzaamheid, terwijl de ambities uit dit programma nader worden onderzocht. Dat betekent toepassing van milieuvriendelijke en recyclebare materialen die in de toekomst eenvoudig te demonteren en te hergebruiken zijn, waarbij het gebruik van hout wordt aangemoedigd. Voorbereid op klimaatverandering

Op het gebied van klimaatadaptatie zijn naast het Programma van Eisen Duurzaamheid de Hemelwaterverordening Amsterdam en de Strategie Klimaatadaptatie Amsterdam leidend. In het ontwerp van het bad wordt rekening gehouden met het risico van overstroming en schade aan installaties. Verder wordt het gebouw ontworpen met maximale opvang en infiltratie van hemelwater conform de eisen van Waternet. Programma van Eisen

Straman Management en Advies heeft voor het Zeeburgerbad een programma van eisen opgesteld met de volgende specificaties: •

Een doelmatig en compact multifunctioneel zwembad waarin gezondheid, leren zwemmen en sport centraal staan. Met een 25x21 configuratie met 8 banen, geschikt voor doelgroep-activiteiten, verenigingszwemmen, banenzwemmen, diplomazwemmen 25

Zeeburgerbad en, in mindere mate, recreatief zwemmen en verhuur aan groepen. Dat betekent: o Voldoende vrije ruimte in de hoogte voor waterpolo o Eenvoudige tribune o Beweegbare bodem o Extra veel bergruimte •

En daarnaast een doelgroepenbad met afmetingen 10x20 meter dat geschikt is voor zwemles, voor zwemmen door ouderen en zwemmen voor mensen met een fysieke of verstandelijke beperking. Ook moet het gebruikt kunnen worden voor andere doelgroepactiviteiten zoals baby- en peuterzwemmen, aquarobics en banenzwemmen. Eisen aan het doelgroepenbad zijn: o Een aparte ingang voor minder validen o Een wachtruimte die op slot kan en groot genoeg is voor rolstoelen en brancards o Bezoekersbalie op rolstoelhoogte o Overzichtelijke routing voor brancards van de ingang naar het bad o Geen verhogingen of drempels en brede gangen en deuren o Een prikkelarme omgeving o Minimaal 2 mindervalide-toiletten waarvan minimaal 1 extra groot, plus een invalidetoilet in de kleedkamer en minimaal 1 mindervalide-toilet bij het zwembad. In het PvE is daarnaast een sobere gebouwde parkeervoorziening opgenomen voor auto’s en fietsen van zwembadbezoekers. Verder bevat het PvE een uitgebreide lijst van eisen aan de gebouwen en installaties plus de genoemde eisen aan energie, circulariteit, klimaat en natuur. Het Programma van Eisen is gebruikt voor een financiële doorrekening van het project. De ruimtestaat die volgt uit dit PvE is opgenomen in de bijlagen. Van plan naar uitvoering

Om tot een nieuw Zeeburgerbad te komen is allereerst een besluit nodig over deze Projectnota, gevolgd door het selecteren van een architect die voor de gemeente een Voorlopig Ontwerp van het bad maakt. Dat VO is de basis voor een kredietbesluit door de gemeenteraad, de vergunningaanvraag en de selectie van de bedrijven en adviseurs die het bad uiteindelijk zullen bouwen. Inkoop gericht op samenwerking

Het gemeentelijk Bureau Inkoop heeft een inkoopstrategie voorgesteld waarin de selectie van de architect zal plaatsvinden via een meervoudige onderhandse procedure. De opdracht aan de architect is het opstellen van een ontwerp, dat getoetst zal worden bij de potentiële gebruikers, eilandbewoners en omliggende bedrijven. Doel is te komen tot een plan met draagvlak zodat onnodige bezwaren worden voorkomen. Bij de selectie van de uitvoerende partijen is volgens Bureau Inkoop sprake van een kleine markt, er zijn maar weinig bedrijven met de nodige specifieke expertise en ervaring. Om tot optimale prestaties te komen is geadviseerd te komen tot een samenwerking tussen opdrachtgever en opdrachtnemer. Dat betekent in de praktijk dat het definitief ontwerp en het technisch ontwerp worden opgesteld in een bouwteam met deelname van de gemeente, de bouwers en de installateurs. Een marktconsultatie in 2024 heeft duidelijk gemaakt dat de markt hier goed mee overweg kan. Een voorbeeld is de renovatie en verduurzaming van het De Mirandabad die ook door een bouwteam wordt aangestuurd. In de aanbesteding worden partijen daarnaast uitgedaagd om kunst te integreren in het gebouw.

26

Zeeburgerbad Om in de kleine zwembadmarkt voldoende aanbod te krijgen is geadviseerd bij de uitvoerende partijen te kiezen voor 2 percelen, namelijk een bouwkundig aannemer en een installatietechnisch aannemer. Gunningscriteria zijn onder meer de organisatie van het werk, prestaties op het gebied van duurzaamheid, het risico- en kansendossier en de prijs. In de bouwteamconstructie wordt het Definitief Ontwerp (DO) straks samen met de geselecteerde partijen opgesteld en beprijsd, zodat bij overeenstemming snel kan worden overgegaan tot opdrachtverlening. De partijen worden in de DO-fase tevens uitgenodigd om optioneel een plan in te dienen voor 10-jarig onderhoud na oplevering. Vergunningverlening via BOPA

Na het gereedkomen van het SO zal een concept BOPA-aanvraag ingediend worden voor de toetsing van de afwijking van zowel de activiteit (Sport past niet binnen bestemming Bedrijf-1) als de bouwhoogte, want het zwembad gaat niet voldoen aan de minimale bouwhoogte van 14 meter. Bij afronding van het DO zal de definitieve aanvraag worden ingediend. De aanvraag wordt voorbereid door Ruimte en Duurzaamheid. Van projectbesluit naar kredietbesluit

Het VO is straks de basis voor het nemen van een investeringsbeslissing door de gemeenteraad. Er zal na het projectbesluit een kredietaanvraag worden opgesteld met definitieve informatie over het project, de kosten en de planning. Een proces van 5 jaar

Het adviesbureau Triode heeft alle fasen die doorlopen moeten worden uitgewerkt in een projectplanning met als doel een oplevering van het bad in 2030. De voornaamste stappen in deze planning zijn: 2025 2026 2027 2028 2029 2030

Locatiebesluit en vaststellen projectnota Selectie architect en adviseurs, opstellen schetsontwerp, start voorlopig ontwerp, conceptaanvraag BOPA Voorlopig ontwerp gereed, kredietbesluit, BOPA-procedure, selectie bouwbedrijf en installateur, start definitief ontwerp Definitief ontwerp gereed, kostenraming, bouwvergunning, en start bouwvoorbereiding Start uitvoering Opening Zeeburgerbad

27

Zeeburgerbad

Projectplanning Zeeburgerbad. Bron: Triode planning-advies en Projectmanagementbureau Beheer door Sport en Bos

Over de exploitatie van het nieuwe zwembad is geadviseerd door Straman management en advies. Straman heeft vijf beheermodellen onderzocht, namelijk een integrale gemeentelijke organisatie, een zelfstandige sportstichting, een gemeentelijk sportbedrijf, een publiek/private joint venture en commerciële exploitatie. Ze zijn beoordeeld op de aspecten beleidsinvloed, doelmatigheid, beschikbaarheid van personeel, kennis en ervaring en contractbeheer. Straman adviseert te kiezen voor gemeentelijk beheer omdat dat de beste kansen biedt voor afstemming op het beleid, het honoreren van wensen van gebruikers, inspelen op sociale doelen, gebruik van een multi-inzetbaar personeelsbestand en contractbeheer met minder valkuilen. Daarbij moet worden samengewerkt met de toekomstige eigenaar, Gemeentelijk Vastgoed, volgens de reguliere demarcatie-afspraken. Sport en Bos voert momenteel een gemeentebreed onderzoek uit naar beheervormen voor zwembaden. Zeeburgerbad volgt in de uitkomst daarvan. Dit betekent dat de beheervorm dus nu nog niet vaststaat. Veelzijdige programmering

Over de programmering van het binnenzwembad is geadviseerd door Treem, Bureau voor doeltreNende sportaccommodaties. Er is uitgegaan van het Behoeftenonderzoek Zwemwater van de directie Sport en Bos en dat heeft geleid tot veel ruimte voor banenzwemmen en wat minder voor recreatief zwemmen. Binnen de programmering kan gedurende de hele week zwemles worden gegeven en dat geldt ook voor het verenigingszwemmen. Activiteiten voor zwemmers met een beperking vinden plaats in het doelgroepenbad, dat daarvoor op werkdagen zowel ’s ochtends als ’s avonds beschikbaar is. Behalve over een beweegbare bodem en water op hogere temperatuur beschikt dit bad ook over een tillift en luie trap.

28

Flevoparkbad 6.

RENOVATIE EN VERDUURZAMING FLEVOPARKBAD

Bij realisering van het nieuwe binnenzwembad op de locatie Zeeburgereiland, wordt de opgave voor het bestaande bad het opknappen en verduurzamen (revitaliseren) met respect voor de cultuur-historische en landschappelijke waarden. Waarbij de functionaliteit waar mogelijk wordt verbeterd en het bad wordt verduurzaamd door beperking van het energiegebruik en inzet van hernieuwbare energie. De cultuurhistorische analyse van Crimson historians and urbanists biedt goede aanknopingspunten voor het renoveren van het Flevoparkbad, maar ze maakt ook duidelijk dat soms keuzes nodig zijn. Landschap behouden

In het oorspronkelijke plan van Enrico Hartsuyker werd uitgegaan van twee landschappelijke principes. Allereerst moest er samenhang zijn in de ruimte rond de baden, je moest op de ligweiden de hele omgeving kunnen overzien. En in de tweede plaats was openheid naar het Nieuwe Diep belangrijk en ontbrak daarom beplanting aan de oostkant. Uit het rapport van Crimson blijkt dat deze principes in de loop van de tijd zijn losgelaten. De ligweiden zijn inmiddels door groen van elkaar gescheiden waardoor er afzonderlijke kamers zijn ontstaan. En de openheid naar het Nieuwe Diep is verdwenen door nieuwe groenaanplant aan de oostkant.

Ontwerp Flevoparkbad en situatie nu. Bron: Crimson historians and urbanists De drie ontstane kamers hebben inmiddels een eigen kwaliteit die door de gebruikers erg wordt gewaardeerd. Daarnaast heeft het ontstane groen ook een hoge natuurwaarde zoals blijkt uit de ecologische analyse van bureau ECO-logisch. Daarom kiezen we in deze Projectnota voor behoud van het ontstane landschap. Paviljoens renoveren

Het ontwerp van het Flevoparkbad is structuralistisch van opzet. De gebouwen zijn samengesteld uit kleine eenheden van 3,5 bij 3,5 meter zoals ook te zien is bij het Burgerweeshuis van Aldo Van Eyck. De wanden werden gemaakt van natuurlijke materialen, zoals baksteen, en de daken waren zwevend, tussen wand en dak bleef een open strook van glas. Die karakteristiek moet gerespecteerd worden.

29

Flevoparkbad Uit het rapport van Crimson blijkt ook dat de paviljoens in de loop van de tijd zijn gewijzigd. Aanvankelijk lagen de kleedruimten voor vrouwen en mannen gescheiden aan weerszijden van de ingang, later zijn ze samengevoegd aan de westkant. Waarbij de vrijstaande eenheden met elkaar werden verbonden door een plat dak. Zie deze plattegronden:

Ontwerp met kleedruimten aan weerszijden van de ingang (links) en situatie nu (rechts). Bron: Crimson historians and urbanists Ook hier is een keuze nodig tussen herstel van de oude opzet of behoud. Richtinggevend daarvoor zijn de functies van de gebouwen en de wensen van de gebruikers van het bad. Een eerste verkenning heeft duidelijk gemaakt dat de voorkeur uitgaat naar behoud van de ontstane structuur, met een aantal verbeteringen binnen de kleed- en doucheruimten. In het ontwerp van het Flevoparkbad waren ook enkele losse attributen opgenomen die later zijn verdwenen zoals een duiktoren met een lage en hoge plank en een glijbaan. Verder had het pierenbad oorspronkelijk een trapje dat later is verwijderd:

Duiktoren, pierenbadje met trap en glijbaan. Bron: Crimson historians and urbanists Deze attributen passen niet bij het huidige gebruik en de huidige veiligheidseisen van het bad. Daarom worden deze niet teruggeplaatst. In de uitwerking van het plan zijn er verschillende manieren om in te zetten op vergroening en om kunstenaars uit de buurt te betrekken. Daar wordt, met inachtneming van het beperkte budget, in de uitwerking invulling aan gegeven. Warmtelevering uit water

Om het energiegebruik van het Flevoparkbad te beperken en duurzamer te maken heeft Amsterdam Waternet in 2024 een Quickscan uitgevoerd naar het gebruik van aquathermie voor de verwarming van het bad. Daarin is gebleken dat zowel oppervlaktewater van het Nieuwe Diep (afgekort TEO) als warmte uit de aanwezige hoofddrinkwaterleiding (TED) potentie heeft. TEA (warmte uit Afvalwater) leek al snel af te vallen omdat het afkoppelen van warmte uit de aanwezige grote rioolbuis hier technisch te complex is. 30

Flevoparkbad Het gebruik van water uit het Nieuwe Diep (TEO) is wel kansrijk, maar kan invloed hebben op de ecologie. Er ontstaan nieuwe stromingen en het terugbrengen van het afgekoelde water beïnvloedt de watertemperatuur. Deze ecologische eNecten kunnen de toepassing van TEO beperken of zelfs onmogelijk maken. Dit zal onderzocht worden in een haalbaarheidsstudie. Bij gebruik van warmte uit de hoofddrinkwaterleiding (TED) bestaan deze risico’s niet. Het systeem is schoner en bedrijfszekerder dan TEO en de leiding ligt relatief dicht bij het Flevoparkbad (Zuiderzeeweg)zodat er relatief eenvoudig een verbinding kan worden gemaakt. Het risico bestaat dat er geen uitkoppellocatie beschikbaar is door technische redenen. Het advies van Waternet is daarom om beide systemen te onderzoeken. Eind 2025 zal er een rapport verschijnen waarin de mogelijkheden naast elkaar worden gelegd en kan er een financiële afweging worden gemaakt. De opbrengst van het aquathermiesysteem is voldoende voor de warmtevraag van het Flevoparkbad. Bureau BBP heeft deze vraag berekend op circa 4.785 Gigajoule per jaar en het systeem kan daaraan voldoen. Naar verwachting is daarbij geen opslag van warmte in de bodem (WKO) nodig als de buitenbaden alleen in de zomerperiode open zijn.

De behoefte aan warmte zal aanzienlijk worden beperkt door de baden buiten de openingsuren af te dekken, een oplossing die ook bij het De Mirandabad recent succesvol is toegepast. Van BENG naar ENG

Het bureau BBP heeft de installaties voor het nieuwe zwembad uitgewerkt in een Technisch Programma van Eisen. Daarin staan beschrijvingen van de werktuigkundige installaties, verwarming en distributie, hemelwaterafvoeren, binnen- en buitenriolering, warmwater- en koelinstallaties, luchtbehandeling, brandbeveiliging, elektrotechnische installaties en waterbehandeling. De toepassing van aquathermie verlaagt de energievraag van het Flevoparkbad aanzienlijk. Externe levering blijft nog wel steeds nodig. Doel is het realiseren van een aardgasvrij en energieneutraal complex met een energielabel van A of beter en een Energie Prestatie CoëNiciënt (EPC) van 0. Van BENG naar ENG. Hiervoor is een grootverbruiksaansluiting voor elektriciteit nodig die naar verwachting op zijn vroegst in 2036 beschikbaar is. Tot die tijd is het zwembad afhankelijk van gas. Circulair renoveren en beheren

Basis voor de omgang met materialen en grondstoNen zijn de Uitvoeringsagenda Circulair 20232026 en het manifest Het Nieuwe Normaal 2023. In het Flevoparkbad wordt voldaan aan alle eisen van het gemeentelijk Programma van Eisen Duurzaamheid, terwijl de ambities uit dit programma zullen worden onderzocht. Dat betekent toepassing van milieuvriendelijke en recyclebare materialen die in de toekomst eenvoudig te demonteren en te hergebruiken zijn, waarbij het gebruik van hout wordt aangemoedigd. Voorbereid op klimaatverandering

Op het gebied van klimaatadaptatie zijn naast het Programma van Eisen Duurzaamheid de Hemelwaterverordening Amsterdam en de Strategie Klimaatadaptatie Amsterdam leidend. De eNecten van klimaatverandering voor het Flevoparkbad zijn in een Quickscan onderzocht door het Ingenieursbureau Amsterdam, leidend tot het advies om extra aandacht te schenken aan de waterberging. Delen van de ligweiden zijn gevoelig voor overstroming en dat geldt ook voor de Flevoparkweg. Extra afvoeren in deze straat kunnen wateroverlast voorkomen. Het toevoegen 31

Flevoparkbad van bomen met een brede kruin in de omgeving zal op warme dagen zorgen voor bescherming tegen hittestress. Zorg voor de natuur

Adviesbureau ECO-logisch heeft de omgeving van het Flevoparkbad onderzocht op natuurwaarden. Er is een bomencheck gedaan en endoscopisch onderzoek uitgevoerd waarbij de bomen zijn gecontroleerd op de aanwezigheid van eekhoornnesten, nesten van jaarrond beschermde vogelsoorten en potentiële verblijfplaatsen voor boommarters, rode eekhoorns en vleermuizen. Er zijn bij het onderzoek geen eekhoornnesten gevonden, maar wel potentiële nesten van boomvalk, ransuil en sperwer. Sporen van boommarter, rode eekhoorn en vleermuizen zijn niet aanwezig, maar er zijn wel holtes die goede verblijfplaatsen voor deze soorten kunnen bieden. Het rapport is een quickscan. Er is aanvullend onderzoek nodig voordat de werkzaamheden beginnen.

Bomen rond het Flevoparkbad met ruimte voor nesten en verblijfplaatsen van beschermde soorten. Bron: Adviesbureau ECO-logisch Verlenging van het zwemseizoen

Vereniging Flevoparkbad pleit voor verlenging van het zwemseizoen, dat nu loopt van eind april tot eind september. De komende jaren is seizoensverlenging niet aan de orde, om de volgende redenen: 1 Dit leidt tot hoger energieverbruik dat niet duurzaam kan worden opgewekt: Vanwege netcongestie laat een grootverbruikaansluiting voor het Flevoparkbad op zich wachten. Ook als het bad wordt afgedekt, zal een seizoenverlenging inhouden dat de gaskraan verder open moet. 2 Dit leidt tot hogere exploitatiekosten die grotendeels niet worden gedekt uit kaartverkoop en waarvoor geen dekking is. 3 De werkzaamheden aan het bad worden zoveel mogelijk in de sluitingsperiode uitgevoerd. Bovendien is deze periode nodig om het bad gereed te maken voor een volgend zwemseizoen. Dit conflicteert met het verlengen van het zwemseizoen. Dit betekent dat binnen het project geen werkzaamheden worden uitgevoerd die specifiek gericht zijn op een seizoensverlenging, zoals het realiseren van extra kleedruimten bij het 5032

Flevoparkbad meterbad. Dit sluit niet uit dat in de toekomst daartoe alsnog besloten kan worden – indien daarvoor de benodigde middelen en voldoende energie beschikbaar zijn.

Programma van Eisen

Samen met de exploitant van het zwembad (Sport & Bos), bureau Ziegler Branderhorst en de Vereniging Flevoparkbad zijn eisen en wensen voor het opknappen en verduurzamen van het Flevoparkbad verwoord. De ruimtelijke en bouwkundige eisen zijn door bureau Straman Management en Advies samengebracht in een Programma van Eisen dat leidend is voor de architecten en de bouwers. Deze is als bijlage toegevoegd. Een aantal technische aspecten wordt in de ontwerpfase nog verder onderzocht of uitgewerkt. In het PvE zijn afwijkingen opgenomen ten opzichte van de Nota van Uitgangspunten. Voor een klein deel zijn die het gevolg van gewijzigde inzichten. Grotendeels komen de afwijkingen voort uit de keuze om de bestaande paviljoens te behouden. De belangrijkste afwijkingen zijn: • • •

Vervangen sanitair en toevoegen personeelsruimte en –sanitair: dit zou in het nieuwe binnenbad komen, nu is vervanging/toevoeging nodig. Behouden peuterbad: dit zou komen te vervallen omdat deze ruimte nodig zou zijn voor het nieuwe binnenbad. Dat is nu niet meer aan de orde, waardoor het badje kan blijven. Handhaven dienstwoning: voor de ontwikkeling van het zwembad is sloop niet langer noodzakelijk. De dienstwoning ligt buiten het zwembadterrein en valt nu buiten het projectgebied. Sport en Bos onderzoekt mogelijkheden voor herbestemming van dit object en de bijbehorende buitenruimte.

Van plan naar uitvoering

Om tot een vernieuwd Flevoparkbad te komen is eerst een besluit nodig over deze Projectnota, gevolgd door het selecteren van adviseurs die een uitvoeringsplan voor het bad maken. Dat uitvoeringsplan is de basis voor een kredietaanvraag, de vergunningaanvraag en de selectie van de bedrijven en adviseurs die de werkzaamheden zullen uitvoeren. Planning

De uitvoering van de werkzaamheden gaat buiten het zwemseizoen plaatsvinden, gefaseerd over meerdere jaren. Het streven is om een aantal urgente werkzaamheden in het winterseizoen van 2026/2027 uit te voeren en de laatste werkzaamheden in 2030 af te ronden. Gebruik en beheer

In 2024 maakten 81.440 bezoekers gebruik van het bad. 16.227 van hen waren bezoekers die via de Vereniging Flevoparkbad buiten de reguliere openingstijden het bad bezochten. Sport en Bos is beheerder van het Flevoparkbad en zal dat naar verwachting in de toekomst blijven.