Bijlage 1 - Projectnota Erotisch Centrum.pdf

PROJECTNOTA EROTISCH CENTRUM VASTGESTELD OP 2 DECEMBER 2025 DOOR HET COLLEGE VAN BURGEMEESTER EN WETHOUDERS

COLOFON Bestuurlijk opdrachtgever Femke Halsema (Burgemeester) Ambtelijk opdrachtgever Pierre van Rossum (Directeur Openbare Orde en Veiligheid) Betrokken directies Communicatie Economische Zaken en Cultuur Grond en Ontwikkeling Ingenieursbureau Openbare Orde en Veiligheid Projectmanagementbureau Ruimte en Duurzaamheid Stadsdeel Zuid Verkeer en Openbare Ruimte Zuidas

2 december 2025

Inhoudsopgave Samenvatting������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 4 Inleiding��������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 7 1.  Het Erotisch Centrum������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 9 1.1.  Amsterdam, erotiek en seksualiteit������������������������������������������������������������������������������������������������������ 9 1.2.  Wat wordt het Erotisch Centrum?������������������������������������������������������������������������������������������������������� 12 1.3.  Waarom het Erotisch Centrum?����������������������������������������������������������������������������������������������������������� 14 2.  Plangebied en omgeving��������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 19 2.1.  Het plangebied�������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 20

2.2. Geschiedenis������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������ 22 2.3.  Rond het plangebied ��������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 26 2.4.  Amstelpark en Amstelscheg���������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 32 2.5. Locatieaspecten������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 33 2.6.  Analyse omgeving��������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 40 2.7.  Beleid en juridisch-planologisch kader��������������������������������������������������������������������������������������������� 46 3. Zuidasdok������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������ 49 3.1.  Bestuursovereenkomst 2012��������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 49 3.2.  Tracébesluit Zuidasdok 2016��������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 49 3.3. 

Reconstructie Knooppunt Amstel������������������������������������������������������������������������������������������������������� 50 3.4.  Impactanalyse 2023������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������ 51 3.5.  Bouwterrein, werkterrein en locatie Erotisch Centrum�������������������������������������������������������������������� 52 3.6.  Alternatief werkterrein�������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 53 4.  Participatie en veiligheidsanalyse������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 55 4.1.  Opbrengsten vanuit de participatie��������������������������������������������������������������������������������������������������� 55 4.2. Veiligheidsanalyse��������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 56 4.3.  Suggesties uit de participatie en veiligheidsanalyse���������������������������������������������������������������������� 58 5.  Inpassing van het Erotisch Centrum��������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 61 5.1.  Programma van het Erotisch

Centrum������������������������������������������������������������������������������������������������ 62 5.2.  Stedenbouwkundige opgave�������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 68 5.3.  Ruimtelijke onderzoeken���������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 74 6.  Uitgangspunten en randvoorwaarden����������������������������������������������������������������������������������������������������������� 97 6.1.  Programmatische uitgangspunten������������������������������������������������������������������������������������������������������ 97 6.2.  Stedenbouwkundige uitgangspunten����������������������������������������������������������������������������������������������� 98 6.3.  Juridische verkenning�������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������109 7. Ontwikkelstrategie������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������111 8.  Financiën en planning�������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������113

8.1. Financiën�����������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������113 8.2.  Planning en proces������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������113 8.3. Risicoverkenning����������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������115 9. Vervolg��������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������117 10. Bijlagen������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������119 Begrippenlijst���������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������120 Bronvermelding�����������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������122

Figuur 1: Luchtfoto plangebied

Gemeente Amsterdam

3

SAMENVATTING

Het college van burgemeester en wethouders koos met steun van de gemeenteraad voor een Erotisch Centrum buiten de binnenstad zodat het aantal ramen op de Wallen kan verminderen. Het totale aantal vergunde werkplekken in de stad blijft daarbij gelijk. Het college besloot eind 2023 tot het vervolgonderzoek naar de ontwikkeling van een breed Erotisch Centrum op de locatie Europaboulevard in Stadsdeel Zuid. Naast 100 sekswerkplekken biedt het Erotisch Centrum (circa 10.000 vierkante meter bruto vloeroppervlakte) ruimte aan cultuur, erotisch en niet-erotisch entertainment, horeca, detailhandel, maatschappelijke functies (zoals een educatief centrum) en aan de lhbtiq+-gemeenschap. Bij een optimale bezetting zou centrum maximaal 1,5 miljoen bezoekers per jaar kunnen ontvangen, onderdelen kunnen naar verwachting op ieder moment van de dag open zijn. Conclusie Projectnota Erotisch Centrum Deze projectnota beschrijft of en hoe het programma van het Erotisch Centrum aan de Europaboulevard ruimtelijk zou passen. Het college concludeert dat de ontwikkeling van het Erotisch Centrum op de locatie Europaboulevard ruimtelijk en financieel haalbaar is, zij het onder voorwaarden. Hiervoor moet er in de volgende fase verder onderzoek worden gedaan.

Het gaat om het raakvlak met de uitvoering van Zuidasdok, beperkingengebied A10, verkeer, parkeren en ontsluiting, de hogedruk aardgasleiding en watercompensatie. Deze verdiepende onderzoeken komen terug in de fase investeringsnota. Tevens worden naar aanleiding van de inspraakreacties in de volgende fase programma/bezoekersaantallen en parkeren nader verkend en afgewogen. Na de gemeenteraadsverkiezingen 2026 besluiten het nieuwe college en de nieuwe gemeenteraad of zij het vervolgproces opstarten. Het plangebied De gekozen locatie voor het centrum bevindt zich in de waterplas tussen de Europaboulevard en de op- en afrit S109, ter hoogte van de De Boelelaan en wordt omringd door Zuidas, het Amstelpark, de Rivierenbuurt, Buitenveldert en ligt dichtbij NS Station Amsterdam RAI, metro en tramlijnen. Daarmee is de locatie in de basis overdag en in de avond goed bereikbaar voor de verschillende vormen van vervoer. In de nacht is de locatie beperkt bereikbaar met het OV. Zuidasdok De waterplas waar het Erotisch Centrum is gepland, is momenteel ook aangewezen als tijdelijk werkterrein voor de uitvoering van Knooppunt Amstel van Zuidasdok (verbreding van de A10 Zuid en een betere doorstroming van het verkeer op de snelweg).

Omdat Zuidasdok bij gelijktijdige uitvoering niet van het gehele tijdelijke werkterrein gebruik kan maken, stelt Zuidasdok als voorwaarde dat Amsterdam een geschikt alternatief werkterrein aanbiedt. De gemeente en het Rijk stemmen af over het gebruik van de locatie en de coördinatie van de uitvoering van de projecten (o.a. bouwwegen en bouwveiligheid), zodat de realisatie van Knooppunt Amstel volgens planning kan worden uitgevoerd. Ruimtelijke onderzoeken In het plangebied is onderzoek gedaan naar verkeer, groen en ecologie, water, bodem en kabels en leidingen. Die onderzoeken leiden tot randvoorwaarden voor de programmatische en ruimtelijke inpassing van het Erotisch Centrum aan de Europaboulevard. De stedenbouwkundige randvoorwaarden geven aan dat een bouwvlak in het midden van de waterplas het meest geschikt is voor inpassing van het Erotisch Centrum. De belangrijkste onderzochte aspecten zijn: Verkeer en parkeren Het Erotisch Centrum moet per openbaar vervoer, auto, fiets en te voet goed bereikbaar zijn, en geen belemmering vormen voor de verkeersveiligheid en -doorstroming. Ook mag er geen filevorming optreden op de snelweg. Op dit moment is er veel verkeer rondom de locatie. De verkeersdrukte in de omgeving neemt toe, ook zonder de komst van het Erotisch Centrum. In het Mobiliteitsplan Zuidflank staan maatregelen om de bereikbaarheid van het gebied te waarborgen.

Verkeersonderzoek wijst uit dat het knelpunt in de avondspits (wachtrijen bij het kruispunt Europaboulevard – De Boelelaan) slechts kort aanwezig is en niet leidt niet tot een forse toename van wachtrijen op andere richtingen van het kruispunt of tot opstoppingen van verkeer op de A10. Autobezoekers naar het Erotisch Centrum kunnen parkeren in bestaande parkeergarages en op parkeerplaatsen aan de Europaboulevard. Voor fietsen is het uitgangpunt deze te stallen in een inpandige voorziening of in de openbare ruimte rond het gebouw. Voor taxi’s, logistiek en bevoorrading wordt een Kiss & Ride-strook aangelegd. Groen De waarde van de bomen op en rond de locatie, het ontwerp van het gebouw en de inrichting van de openbare ruimte moeten zorgvuldig worden afgewogen. De plannen houden rekening met de hoofdbomenstructuur aan de Europaboulevard. De verkeersontsluiting wordt daarom zoveel mogelijk

binnen bestaande bomenrijen ingepast, al wordt de kap van bomen niet uitgesloten. De zuidkant van de waterplas wordt groen en ecologisch ingericht als landschappelijke overgang naar het Amstelpark. Kabels en leidingen Belangrijke randvoorwaarde voor de inpassing is de hogedruk aardgasleiding van de Gasunie die onder het plangebied ligt. Het Erotisch Centrum moet op minimaal 5 meter afstand van het hart van de leiding worden gebouwd vanwege de externe veiligheid in de Omgevingswet en de eisen voor veilig bouwen tijdens de uitvoeringsfase. Vanwege de ligging binnen aandachtsgebieden van de gasleiding en de A10 (vervoer gevaarlijke stoffen) moet in volgende fasen worden afgewogen of de risico’s die samenhangen met de explosie- en brandaandachtsgebieden aanvaardbaar zijn. En of extra (gebouw)maatregelen nodig zijn. Water Omdat door de bouw demping en verharding plaatsvindt en de waterkwaliteit afneemt, moet wateroppervlak worden gecompenseerd binnen de Binnendijkse Buitenveldertse Polder. In zowel de bouwfase als de eindsituatie mag het Erotisch Centrum de waterafvoer niet belemmeren en moet aan de normafvoer worden voldaan. Uit de eerste onderzoeken lijkt aan de normafvoer te worden voldaan, maar in de bouwfase zijn er bij extreme regenbuien effecten merkbaar. In de volgende fase worden de effecten op het watersysteem verder onderzocht en wordt gekeken naar mogelijke maatregelen.

Veiligheidsanalyse Veiligheid is een belangrijk thema bij de ontwikkeling van het Erotisch Centrum. De gemeente koos ervoor in deze projectfase een veiligheidsanalyse uit te voeren, waarin mogelijke risico’s en aandachtspunten in een vroeg stadium in beeld zijn gebracht. Dit biedt een goede basis voor verdere besluitvorming en planontwikkeling. In de veiligheidsanalyse worden mogelijke risico’s beschreven, zoals drugshandel, illegale prostitutie en straatroof en zakkenrollerij in de omgeving. Oplossingsrichtingen daarbij zijn de inrichting van het Erotisch Centrum (bijvoorbeeld in de vorm van particulier toezicht, pin en cashstortingsmogelijkheid) of bijvoorbeeld inrichting van de omgeving en maatregelen in de omgeving (veilige looproutes, verlichting). Participatie De conceptprojectnota kwam tot stand met adviezen uit gesprekken met sekswerkers, bewoners(organisaties), ondernemers, maatschappelijke organisaties en geïnteresseerde marktpartijen. Op 3 juni 2025 gaf het college de conceptprojectnota vrij voor inspraak. De gemeente ontving vanuit de omgeving en van sekswerkers zorgen over leefbaarheid, veiligheid, bereikbaarheid en de sociale impact van het Erotisch Centrum op de buurt. Daarnaast zijn er zorgen geuit over de relatie van het Erotisch Centrum met de vermindering van ramen op de Wallen. Het dagelijks bestuur van stadsdeel Zuid gaf advies.

De inspraakreacties zijn beantwoord in de Nota van Beantwoording. In de Nota van Wijziging staat beschreven op welke punten de projectnota is aangepast. Ontwikkelstrategie De gemeente bouwt en exploiteert het Erotisch Centrum niet zelf. Er wordt een (combinatie van) marktpartij(en) geselecteerd die het Erotisch Centrum voor eigen rekening en risico gaat ontwikkelen. Het college kiest voor een partnerselectie met voorselectie. Dat betekent dat er al vroeg één of meerdere marktpartijen worden geselecteerd, die samen met de gemeente de plannen voor het Erotisch Centrum verder uitwerken. In deze projectnota worden de voorwaarden beschreven waar deze marktpartij(en) rekening mee moet houden. Financiën en risico’s Op basis van de huidige uitwerkingen en inzichten over de verwachte opbrengst, de investeringsbehoefte, de fasering en de risico’s lijkt een positieve businesscase mogelijk. De belangrijkste financiële risico’s zijn er als gevolg van de aanwezigheid van een ondergrondse hogedruk-gasleiding, mogelijke aanpassingen aan het watersysteem vanwege bouwen in de waterplas, het eventueel beschikbaar krijgen van een alternatief of aangepast werkterrein voor de aannemer van het Zuidasdok en beheerkosten voor de opwaardering van routes en onderdoorgangen.

Vervolg Het opstarten van het vervolgproces, de fase investeringsnota, wordt na de gemeenteraadsverkiezingen van 2026 overgelaten aan het nieuwe college en de nieuwe raad. Naar aanleiding van de inspraak stelt het college voor in een eventuele volgende fase te verkennen welke aanpassingen aan het programma mogelijk zijn, met behoud van de ruimtelijke en financiële haalbaarheid. Het parkeren in de omgeving vraagt om een zorgvuldige afweging vanuit verschillende perspectieven (verkeerskundige haalbaarheid, veiligheid van werknemers en bezoekers, ruimtelijke inpasbaarheid, aantrekkelijkheid van het ontwikkelconcept, financiële consequenties). In de fase van de investeringsnota worden de voor- en nadelen opnieuw in beeld gebracht.

Inleiding In deze projectnota

Leeswijzer

Op 12 december 2023 koos het college van burgemeester en wethouders (B&W) de Europaboulevard als locatie voor het Erotisch Centrum. Deze locatie ligt in de waterplas tussen de Europaboulevard en de op- en afrit S109, ter hoogte van de De Boelelaan.

In hoofdstuk 1 staat beschreven waarom de gemeente het Erotisch Centrum wil ontwikkelen en wat de doelen zijn.

Dit is de projectnota voor het Erotisch Centrum. Hierin is onderzocht of het haalbaar is om een Erotisch Centrum op de gekozen locatie te ontwikkelen. Er is aan de hand van de programmatische uitgangspunten onderzocht of, en hoe het Erotisch Centrum ruimtelijk zou kunnen passen, en onder welke voorwaarden en beperkingen. Sinds december 2023 is de locatie op verschillende aspecten onderzocht. Er zijn meerdere ruimtelijke onderzoeken gedaan. Via participatie is er advies opgehaald bij sekswerkers, bewoners, ondernemers en maatschappelijke organisatie uit de omgeving en bij in het Erotisch Centrum geïnteresseerde investeerders en ondernemers. Daarnaast is er verder gewerkt aan programmatische uitgangspunten en een ontwikkelstrategie. Daarin wordt beschreven op welke manier een marktpartij, of combinatie van marktpartijen, het Erotisch Centrum kan gaan bouwen en exploiteren. Op 3 juni 2025 gaf het college de conceptprojectnota vrij voor inspraak. De inspraakreacties die zij ontving zijn beantwoord in een Nota van beantwoording. De Nota van wijzigingen geeft aan waar de conceptprojectnota is aangepast. Met de vaststelling van de projectnota Erotisch Centrum neemt het college het projectbesluit. Het vervolg van het project, de fase van investeringsnota laat zij over aan het volgende college na de gemeenteraadverkiezingen van maart 2026

Gemeente Amsterdam

Hoofdstuk 2 gaat over de gekozen locatie aan de Europaboulevard (het plangebied) en de omgeving. Er wordt onder meer stilgestaan bij de geschiedenis en bij diverse locatieaspecten. In hoofdstuk 3 staat alle informatie die betrekking heeft op Zuidasdok. In hoofdstuk 4 staan de wensen en zorgen uit de omgeving die zijn opgehaald via een participatietraject. Daarnaast behandelt hoofdstuk 4 de veiligheidsanalyse die is uitgevoerd. Hoofdstuk 5 gaat over de inpassing van het Erotisch Centrum. Hierbij wordt ingegaan op het programma, de stedenbouwkundige opgave en alle onderzoeken die zijn uitgevoerd om de ontwikkeling van het Erotisch Centrum mogelijk te maken. Voor prettige leesbaarheid is ervoor gekozen om de behandelde onderzoeken in de bijlagen op te nemen. Wel zijn de conclusies van elk onderzoek opgenomen in de projectnota. De onderzoeken zijn losse bijlagen bij de projectnota. Uit de eerste vijf hoofdstukken volgen de uitgangspunten en randvoorwaarden voor de ontwikkeling. Deze staan beschreven in hoofdstuk 6. Hoe de gemeente tot een ontwikkelende partij, of combinatie van partijen, wil komen om het Erotisch Centrum te bouwen en exploiteren staat in de ontwikkelstrategie in hoofdstuk 7. In hoofdstuk 8 wordt er stilgestaan bij de financiën en de planning van het project. Tot slot staat er in hoofdstuk 9 hoe de vervolgfase van investeringsnota eruit ziet.

Welke onderdelen daarin verder worden uitgewerkt als het volgende college besluit om de ontwikkeling van het Erotisch Centrum op de Europaboulevard voort te zetten.

7

1. Het Erotisch Centrum Dit hoofdstuk beschrijft waarom de gemeente Amsterdam het Erotisch Centrum wil ontwikkelen. Eerst wordt er in vogelvlucht stilgestaan bij een aantal historische ontwikkelingen op het gebied van erotiek, seksualiteit en prostitutie. Daarna wordt kort toegelicht wat voor gebouw het Erotisch Centrum wordt. Tot slot wordt toegelicht wat de doelen zijn van het Erotisch Centrum.

1.1. Amsterdam, erotiek en seksualiteit Amsterdam is een stad die wereldwijd bekend staat om de open benadering van erotiek en seksualiteit; een stad die opkomt voor het recht om te zijn wie je wil. Historisch gezien is Amsterdam al eeuwenlang verbonden met sekswerk en erotisch vermaak. Het Wallengebied groeide uit tot het centrum daarvan. Van de eerste bordelen in de drukbezochte havenstad rond 1500, de muziekhuizen in de 17e eeuw, tot de lolhuizen in de 18e eeuw, de stad heeft een rijke geschiedenis van seksuele, erotische expressie. De vrije omgang met seksualiteit krijgt in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw veel publieke aandacht. In film en literatuur werd Amsterdam neergezet als stad van de vrije liefde. Vanaf 1996 groeit de Amsterdam Pride uit tot een uniek, jaarlijks evenement dat de rechten van lhbtiq+’ers centraal stelt en aandacht vraagt voor gemarginaliseerde groepen binnen de lhbtiq+-gemeenschap. Midden jaren negentig van de vorige eeuw krijgen internet en (voorlopers van) sociale media grote invloed op de maatschappelijke kijk op seksualiteit. Seksualiteit verplaatst zich naar online platforms en wordt daarmee tegelijkertijd individueler, maar ook zichtbaarder

en publiekelijk gedeeld. Soms lijkt het alsof de komst van het internet de behoefte aan fysieke ontmoetingsplekken heeft doen verminderen, maar de behoefte aan contact en locaties voor erotische ervaringen is anno 2025 groter dan ooit. Deze plekken – vaak geen traditionele seksclubs meer, maar toegankelijkere plekken – zouden ruimte moeten bieden aan gelijkgestemden. Om elkaar te ontmoeten, leren en experimenteren in een veilige omgeving. Het Erotisch Centrum speelt een belangrijke rol als plek die ruimte biedt voor veranderingen en vernieuwing op het gebied van erotiek en sekswerk. Het is een plek waar verschillende groepen sekswerkers de kans gaan krijgen zich te uiten en te werken. Het biedt veilige werkplekken en een ondersteunende gemeenschap voor het welzijn van sekswerkers, van gezondheidszorg tot mentale steun. Het Erotisch Centrum kan een plek worden waar vrijheid en verantwoordelijkheid worden versterkt, waar erotiek, seksualiteit, prostitutie, kunst, cultuur en horeca samenkomen, en ruimte wordt geboden aan de lhbtiq+-gemeenschap. Een gebouw waar (seksuele) vrijheid, diversiteit en inclusiviteit niet alleen worden geaccepteerd, maar ook worden gevierd.

Figuur 2: Henri de Toulouse-Lautrec (1894). Au Salon de la rue des Moulins. [Olieverf op doek]. Musée Toulouse-Lautrec.

Gemeente Amsterdam

9

Amsterdam kent een lange geschiedenis van erotisch vermaak, dat zich in de loop der eeuwen heeft ontwikkeld. Voordat de Wallen bekend werden, was dit vermaak niet vanaf de straat zichtbaar. Het speelde zich af achter gesloten deuren in herbergen en pensions. Er werd gegeten, gedronken, gedanst en geslapen. En er vond -illegaal- sekswerk plaats. Rond 1500 werden de eerste bordelen opgericht. In de 17e eeuw stond de stad wereldwijd bekend om zijn muziekhuizen. Sekswerkers ontmoetten daar in de voorkamers hun klanten. De schouten (de voorlopers van de politie) hielden toezicht op deze locaties om illegale activiteiten te voorkomen. In 1818 werden muziekhuizen door de gemeente officieel als bordelen erkend. Later kwamen de eerste lolhuizen op: sociale ontmoetingsplekken voor homoseksuele mannen.

GESCHIEDENIS

In de jaren zestig van de 20e eeuw werd de houding positiever ten opzichte van prostitutie en seksuele vrijheid. Amsterdam werd het symbool en decor van de vrije liefde. Van de Bed-In for Peace door John Lennon en Yoko Ono in het Hiltonhotel tot iconische films als Blue Movie en Turks Fruit tot aan een groeiende acceptatie van openlijke vrije liefde en seksualiteit in het uitgaansleven. Festivals zoals Wasteland en Milkshake nemen toe. Op deze festivals werd de vrije liefde door alle genders, seksen, seksuele/romantische expressies en gezindten gevierd en genoten. Op 1 oktober 2000 werd prostitutie in Nederland gelegaliseerd via de opheffing van het bordeelverbod. Sekswerkers zijn sindsdien zelfstandige ondernemers en gemeenten kunnen vergunningen verlenen aan prostitutiebedrijven. Amsterdam kiest ervoor om prostitutiebedrijven zo’n vergunning te verlenen, om sekswerkers veiliger werkplekken te bieden. De opkomst van internet leidde tot grote veranderingen in de prostitutie, met sekswerk dat op niet- vergunde plekken wordt aangeboden.

Figuur 3: 18e-eeuwse satirische afbeelding van een man met een opvallende kledingstijl, typerend voor de zogeheten ‘macaroni’-mode (bron: How d’ye like me, gepubliceerd door Carington Bowles, Londen 1772, The British Museum Images) Figuur 4: In het Spinhuis, een tuchthuis voor vrouwen aan de Oudezijds Achterburgwal kon men tegen betaling naar vrouwen kijken die waren opgepakt voor prostitutie of overspel

Figuur 5: De Wallen spreken tot de verbeelding. Niet alleen voor bezoekers, ook kunstenaars vinden er inspiratie. Zo liep de bekende Amsterdamse Schoolbeeldhouwer Hildo Krop tijdens een internationaal congres van kunstcritici in 1951 met Deense en Noorse schilders over de Wallen. Krop maakte er een aantal snelle schetsen op papier, die hij later in gips omzette, waar hij een serie van vijf geglazuurde plastieken van maakte

1.2. Wat wordt het Erotisch Centrum? Het Erotisch Centrum wordt een gebouw met een veelzijdige programmering. Het combineert een breed scala aan functies met een focus op erotiek, cultuur, educatie, en de lhbtiq+gemeenschap. Het Erotisch Centrum biedt ruimte voor sekswerkplekken, maar ook voor vormen van entertainment, cultuur en maatschappelijke functies. Het Erotisch Centrum moet een verbindende rol spelen en biedt ruimte aan verschillende onderdelen, zoals:

• Sekswerkplekken met bijbehorende zorg- en ondersteuningsfuncties • Erotisch en niet-erotisch entertainment • Ruimte voor kunst, cultuur (bijvoorbeeld theater) • Horecagelegenheden (voor zowel de dagals nachtbezoekers) • Winkels die onder andere erotische artikelen aanbieden • Maatschappelijke functies (bijvoorbeeld educatief centrum)

Figuur 6: Artist impression Erotisch Centrum bij het verdiepend locatieonderzoek

12

Projectnota Erotisch Centrum

De totale omvang van het Erotisch Centrum wordt geschat op ongeveer 10.000 vierkante meters. Het wordt een gebouw met meerdere verdiepingen. De gemeente Amsterdam gaat het Erotisch Centrum niet zelf ontwikkelen maar laat dit over aan een marktpartij of combinatie van marktpartijen.

Gemeente Amsterdam

13

1.3. Waarom het Erotisch Centrum? Het college heeft ervoor gekozen het aantal ramen op de Wallen te verminderen in combinatie met het ontwikkelen van het Erotisch Centrum buiten de binnenstad. Deze keuze is de uitkomst van een stapsgewijs proces van het college van burgemeester en wethouders met de gemeenteraad; van verschillende scenario’s voor de toekomst van raamprostitutie, naar de keuze voor een breed geprogrammeerd Erotisch Centrum en de vermindering van ramen op de Wallen, tot aan de voorkeurslocatie aan de Europaboulevard. De voorgeschiedenis van het project is te lezen in bijlage 7.

Figuur 7: De Wallen

Van meet af aan gelden daarbij drie vaste doelstellingen: 1) verbetering van de mensenrechtelijke positie van sekswerkers, 2) verminderen van de overlast door drukte in de binnenstad, en 3) het tegengaan van ondermijning. De afspraak is dat het totaal aantal veilige, vergunde sekswerkplekken in de stad op termijn gelijk blijft. Deze paragraaf bevat een korte toelichting op die doelstellingen. . .

1. Verminderen van de overlast door drukte in de binnenstad De leefbaarheid van de oude binnenstad staat al jaren onder druk. Het Red Light District is een magneet voor toeristen die afkomen op de mix van sekstheaters, raambordelen, toeristenwinkels, coffeeshops, toeristen gerichte horeca en budgethotels. Het is een onoverzichtelijk en moeilijk handhaafbaar gebied met smalle straatjes, afgewisseld met grote en drukke uitgaansgebieden. De groei van het toerisme, de drukte en het respectloze gedrag van sommige bezoekers hebben grote invloed op de leefbaarheid. Er is niet één oorzaak of specifieke branche aan te wijzen voor de ingewikkelde, gestapelde problematiek. Om leefbaarheid op de Wallen te verbeteren, heeft het college een toekomstbestendige visie en aanpak voor de binnenstad ontwikkeld. Met deze Aanpak Binnenstad wordt ingezet op ingrijpen in het totale voorzieningenaanbod op de Wallen. Eén van de toeristische magneetfuncties is de raamprostitutie. Het college zet daarom in op vermindering van circa 100 sekswerkplekken op de Wallen. Parallel worden in het Erotisch Centrum circa 100 veilige sekswerkplekken gerealiseerd. Zo blijft het aantal vergunde plekken in de stad op termijn gelijk. We sluiten pas ramen op de Wallen als de nieuwe werkplekken operationeel zijn.

Het is daardoor mogelijk dat er een overgangsperiode is waarin er tijdelijk een toename is van de vergunde plekken. Het sluiten van circa 100 werkplekken op de Wallen alleen, is niet de enige oplossing voor de problematiek in de binnenstad. Het is één van de maatregelen die, samen met alle andere ingrepen en maatregelen van de Aanpak Binnenstad, sámen moeten zorgen voor een verbetering van de leefbaarheid in het Wallengebied. Zie de gemeentewebsite voor meer informatie over Aanpak Binnenstad. Om uitvoering te kunnen geven aan het sluiten van ramen op de Wallen is het college bereid vergaande stappen te zetten. Denk aan bijvoorbeeld uitruil tussen ramen op de Wallen en in het Erotisch Centrum, en het uitkopen van eigenaren/exploitanten op de Wallen. Deze stappen zijn terug te lezen in de raadsbrief Locatie Erotisch Centrum, 18 december 2023 (pagina 2). Het onderzoek naar de stappen tot het sluiten van ramen, is onderdeel van

14

Projectnota Erotisch Centrum

de Aanpak Binnenstad. De sluiting van ramen vergt aparte (bestuurlijke) besluitvorming. De besluitvorming over -en de uitvoering van- het sluiten van ramen gaat zoveel mogelijk parallel met het proces van realiseren van de sekswerkplekken in het Erotisch Centrum. Beide trajecten zijn dus onlosmakelijk met elkaar verbonden. 2. Verbetering van de mensenrechtelijke positie van sekswerkers Prostitutie (we gebruiken hier de term uit de APV) is een legaal beroep. Dat is het vertrekpunt in het Amsterdamse prostitutiebeleid. Daarbij moet worden onderkend dat het beroep en de sector een bepaalde kwetsbaarheid met zich mee kunnen brengen. Het Amsterdamse prostitutiebeleid heeft tot doel het bevorderen van goede (werk)omstandigheden voor sekswerkers met aanbod van zorg waar nodig, het bevorderen van een veilige vergunde branche, het tegengaan van illegale exploitatie van prostitutie, en het voorkomen en bestrijden van misstanden en uitbuiting. Een Erotisch Centrum kan daar op een aantal manieren een bijdrage aan leveren.

sekswerkers. Het Erotisch Centrum biedt voor veel sekswerkers een veilige plek, maar er zullen sekswerkers blijven die om eigen redenen niet in het Erotisch Centrum kunnen of willen werken. Het Erotisch Centrum biedt kansen aan diegenen die niet goed terecht kunnen -of willen- op de bestaande vergunde werkplekken. Bijvoorbeeld sekswerkers uit de transpersonengemeenschap of mannelijke sekswerkers (wel geldt: mensen zonder verblijfs-en werkdocumentatie kunnen niet werken in de vergunde prostitutie in het Erotisch Centrum). Daarnaast zijn er sekswerkers waarbij de behoefte aan anonimiteit voor henzelf of hun klanten zo groot is, dat een Erotisch Centrum voor hen nu niet geschikt voelt. De mogelijkheid tot het huren van een veilige werkplek voor korte duur (uurhuur) met onlinewerving biedt een interessant alternatief voor een deel van de sekswerkers die nu afhankelijk zijn van illegale exploitanten/aanbieders van werkruimten, of (illegaal) vanuit de eigen woning of hotels werken.

Figuur 8: Raamwerkplekken op de Wallen

Het Erotisch Centrum zal optimaal veilige sekswerkplekken bieden, in combinatie met aanbod van zorg waar nodig. In het gebouw is ruimte voor een zorg functies zoals het Amsterdam Centre for Sexwork (ACS) dat zich richt op informatie en zorg voor sekswerkers. Ook komt er ruimte voor gesprekken met toezichthouders en politie. De sekswerkplekken zijn aan de buitengevel nergens zichtbaar. Op de begane grond aan de straatzijde zijn geen sekswerkplekken gelegen. Door de combinatie van cultuur, educatie, erotisch en niet-erotisch entertainment en horeca in het Erotisch Centrum kan een deel van de sekswerkers uit de lhbtiq+-gemeenschap zich hier veiliger en meer welkom voelen. Er zijn sekswerkers die verspreid over de stad in het onvergunde circuit werken. Veelal onzichtbaar. Vaak is er sprake van slechte werkomstandigheden, misstanden en uitbuiting. Sekswerkers die ervoor kiezen om te werken in het Erotisch Centrum worden beter bereikbaar voor zorgpartners, de gemeente en politie. Er is contact en aanbod van zorg mogelijk, en er zijn vergunningvoorschriften voor de exploitant. Dit is van essentieel belang voor de aanpak van misstanden en mensenhandel, en het verbeteren van de werkomstandigheden van

Gemeente Amsterdam

15

3. Tegengaan van ondermijning Het bevorderen van de vergunde prostitutiesector is een belangrijke doelstelling van de gemeente Amsterdam. Met de vergunning worden vele voorschriften gesteld en is goed toezicht en waar nodig handhaving mogelijk. Op die wijze willen we misstanden en mensenhandel voorkomen. In het illegale circuit (dat is de vergunningplichtige prostitutie die geen vergunning heeft) komen veel misstanden en uitbuiting voor. In een Erotisch Centrum zijn daarom alle werkplekken in een vergund bedrijf en gelden strenge eisen aan exploitanten om te mogen exploiteren. Doordat het sekswerk plaatsvindt in één gebouw is beter toezicht en aanbod van zorg mogelijk.

16

Het uitgangspunt is dat in het EC meerdere exploitanten tegelijk werkzaam zijn, passend bij de verschillende functies. Hiermee kan een monopolie positie worden voorkomen en het is het belang van de continuïteit. Hier wordt bij de ontwikkeling aandacht aan besteed. Het is daarnaast van belang om strak toe te zien op de vergunningverlening en bijbehorende screening van exploitanten. Meer informatie hierover staat in de veiligheidsanalyse, bijlage 1. 4. Verbinding met de LHBTIQ+-community, cultuur en onderwijs Het college heeft gekozen voor het ontwikkelen van een breed Erotisch Centrum dat ruimte biedt aan sekswerk, cultuur, entertainment,

Projectnota Erotisch Centrum

horeca, detailhandel, maatschappelijke functies en aan de lhbtiq+-gemeenschap. Deze gemeenschap staat onder druk. Het is belangrijk dat Amsterdam plekken biedt waar iedereen van elk gender(expressie)/ sekse en seksuele of romantische aantrekking elkaar kan ontmoeten in een open, inclusieve setting. Educatie over seksualiteit en inclusiviteit belangrijk en kan ook een plek vinden in het EC. Het Erotisch Centrum integreert sekswerk, erotiek, horeca, kunst en cultuur en educatie. Dat geeft de mogelijkheid om tussen de functies cross-overs (kruisingen) te laten ontstaan en zo elkaar te versterken. Denk bijvoorbeeld aan een ruimte waarin erotiek en sensualiteit op

een artistieke manier worden gepresenteerd, met theatervoorstellingen, een dragshow, een expositie met erotische kunst, een workshop over erotiek, dans, muziek en interactieve ervaringen die de grenzen van seksuele expressie verkennen. Denk aan een galerie of workshop over de wereldwijde positie van de lhbtiq+- gemeenschapen een plek waar voorlichting aan alle Amsterdammers over seksuele gezondheid plaatsvindt. Door de combinatie in een Erotisch Centrum met cultuur, educatie, erotisch en niet-erotisch entertainment en horeca kan een brug geslagen worden met de lhbtiq+-gemeenschap.

Figuur 9: Het Red Light District is een magneet voor toeristen

Gemeente Amsterdam

17

2. Plangebied en omgeving Amsterdam bouwt nieuwe woningen, kantoren, scholen en andere voorzieningen. Hierdoor wordt de stad voller bebouwd. Zo ook rondom het plangebied aan de Europaboulevard waar inpassing van het Erotisch Centrum wordt onderzocht. Het gebied wordt momenteel gebruikt als oppervlaktewater, fietsroute en groene zone. Onder de grond zijn belangrijke kabels en leidingen aanwezig, zoals een hogedruk aardgastransportleiding van de Gasunie. Voordat het Erotisch Centrum kan worden ingepast, is de bestaande situatie uitgebreid onderzocht. Zowel binnen het plangebied als de bredere omgeving. Dit hoofdstuk behandelt deze onderzoeken. Eerst wordt het plangebied zelf en de geschiedenis van het gebied toegelicht. Vervolgens worden de belangrijkste ruimtelijke ontwikkelingen in de omgeving beschreven en wordt ingegaan op het geldend beleid. Het resultaat is een overzicht van de randvoorwaarden uit de bestaande situatie. Deze randvoorwaarden moeten in acht genomen worden bij de inpassing en ontwikkeling van het Erotisch Centrum op deze locatie. .

Gemeente Amsterdam

Figuur 10: Luchtfoto plangebied, midden ring A10 met station RAI, pagina 18 Figuur 11: Het plangebied in de omgeving

19

2.1. Het plangebied

Figuur 12: Het plangebied Zuidasgrens Tracébesluitgrens Zuidasdok

Het plangebied ligt in stadsdeel Zuid in de buurt Amstelpark, met buurtcode KR04, ten oosten van de buurten De Klenckebuurt en Vivaldi. Het plangebied is circa 26.200 m2 groot en wordt aan de westzijde begrensd door de Europaboulevard, aan de noordkant door autosnelweg A10 en aan de zuidkant door de op- en afrit S109. De fietsonderdoorgang onder de op- en afritten van de A10 is onderdeel van het plangebied. Het plangebied is ingericht als oppervlaktewater in de vorm van een waterplas, groen en fietspad. Het valt binnen het grootstedelijk gebied Zuidas en deels binnen het Tracébesluit van Zuidasdok voor de verbreding van de A10. De verkeersinfrastructuur van de A10 en de brede Europaboulevard (meer dan 80 meter) snijden het plangebied af van de omgeving. De op- en afritten van de A10 vormen vanaf de Europaboulevard een barrière richting het Amstelpark.

Na herinrichting van de afrit van de A10 en de waterplas is rond 2005 de huidige situatie ontstaan. De vormgeving van de waterplas sluit aan bij de ringsloot van het Amstelpark. Tegen het talud van de afslag is een bloemrijk kruidenveld met struiken en bomen aangeplant. Midden in de waterplas ligt een klein eilandje gekoppeld aan de dijk. Door het plangebied ligt een doorgaande fietsroute van Zuidas richting Oost en Zuidoost. Deze fietsroute gaat onder de op- en afrit van de A10 door en voert verder via de Rozenoordbrug over de Amstel. De breedte van de Europaboulevard wordt benadrukt door de zes, en soms zeven, rijen volgroeide platanen. Dit is onderdeel van de Amsterdamse hoofdbomenstructuur. Tussen de rijweg en het fiets-/voetpad en de waterplas liggen groenstroken met gras, met aan de waterzijde opgaande beplanting. Door deze beplanting is vanaf het voetpad de waterplas nauwelijks zichtbaar.

plangebied Erotisch Centrum

20

Projectnota Erotisch Centrum

Betekenis van het plangebied Bij veel Amsterdammers is het plangebied aan de Europaboulevard nauwelijks bekend. Het gebied lijkt weinig betekenis te hebben voor de buurt en de stad. De functionaliteit is beperkt: er ligt een fietspad en voetpad doorheen. Het is onduidelijk bij welke buurt het plangebied hoort. Niet bij Kop Zuidas of de Rivierenbuurt, die aan de andere kant van de A10 liggen. De meest directe relatie heeft het plangebied met het gebied Vivaldi dat direct tegenover de locatie ligt. Het plangebied kenmerkt zich door een dubbelzijdigheid: (verkeers-) drukte aan de kant van de Europaboulevard en groen en weidsheid aan de kant van de waterplas.

Figuur 13: Voet- en fietspad met platanen binnen het plangebied Figuur 14: Doorgaande fiestroute binnen het plangebied Figuur 15: Fietsroute onder op- en afrit A10

Gemeente Amsterdam

21

2.2. Geschiedenis Ook de ontstaansgeschiedenis wordt meegenomen in het onderzoek naar de plek waar een nieuw gebouw kan komen. Hierdoor ontstaat inzicht in het karakter van de plek. Dat kan helpen bij het maken van keuzes over hoe een nieuw gebouw het beste kan worden geïntegreerd in de bestaande omgeving waarbij respectvol wordt omgegaan met het verleden. Van landbouw tot volkstuin Tot het begin van de twintigste eeuw was het plangebied nog landelijk gebied. Het maakte deel uit van de Binnendijkse Buitenveldertse Polder. In 1921 annexeerde Amsterdam een aantal buurgemeenten waaronder de gemeente Nieuwer-Amstel. Daarmee kwam het plangebied binnen de Amsterdamse gemeentegrenzen te liggen. In 1922 werd langs de Zuidelijke Wandelweg volkstuinenpark ‘Ons Lustoord’ opgericht. De Zuidelijke Wandelweg was een (tijdelijke), drukbezochte en geliefde recreatieve route tussen de Amstelveenseweg en Amsteldijk. Rond dezelfde tijd werd begonnen met de aanleg van het dijklichaam voor de aanleg van een ringspoor, van west via zuid naar zuidoost. Eind jaren vijftig startte de gemeente met de ontwikkeling van Tuinstad Buitenveldert.

Het Algemeen Uitbreidingsplan In 1935 werd het Algemeen Uitbreidingsplan (AUP) vastgesteld met daarin de hoofdopzet van Buitenveldert. Dat bestaat uit een raster van (hoofd)verkeersaders waartussen de verschillende woonbuurten liggen. Aan de westzijde van Buitenveldert ligt het Amsterdamse Bos en aan de oostzijde het Amstelpark, dat met de ligging aan de Amsteloevers onderdeel uitmaakt van één van de in het AUP geïntroduceerde groene scheggen die het omliggende landschap diep de stad in moesten brengen. Ook de Europaboulevard speelde hierin een belangrijke rol. Door de royale boombeplanting van de Europaboulevard loopt het groen van het Amstelpark als het ware over de weg heen om zich vervolgens verder te vertakken in de woonwijk. Het park, in het AUP als tentoonstellingsterrein benoemd, werd samen met het Beatrixpark ingericht voor de Floriade van 1972.

Om het groene karakter van deze nieuwe tuinstad te benadrukken, legde Stadsontwikkeling in 1963 langs de Europaboulevard een brede rij platanen aan. Het idee was dat, ondanks de verkeersfunctie, deze boulevard als onderdeel van het Amstelpark gezien zou kunnen worden. De Europaboulevard zou een van de belangrijke doorgaande wegen naar Amstelveen worden. Deze directe verbinding is echter nooit gerealiseerd. De boulevard eindigt in een rotonde. De stad en het autoverkeer groeide en in 1981 werd het zuidelijke deel van de A10 voltooid. Door de aanleg van de op- en afrit van de A10 betekende dit voor het plangebied een onderbreking van het groene gebied langs de Amstel.

Figuur 16: Luchtfoto Buitenveldert-Oost met Floriade, Europaboulevard en het Amstelpark, april 1972 [Stadsarchief Amsterdam]

22

Projectnota Erotisch Centrum

Floriade Direct naast het plangebied ligt het Amstelpark, een park met een bijzondere ontstaansgeschiedenis. Al in het AUP van 1934 wordt de locatie benoemd als ‘tentoonstellingsterrein’. Dat werd met de Floriade in 1972 bekrachtigd.

“De Floriade Amsterdam 1972 is de grootste tuinbouwtentoonstelling die ooit ter wereld werd gehouden. Zevenhonderdduizend vierkante meter natuur midden in de Randstad Holland, elf binnen tentoonstellingen in twaalfduizend vierkante meter Amstelhal, een ongekende overdaad aan educatief materiaal en speelse evenementen in een architectuur die leek en vakman bekoort.” Aldus de catalogus van de tienjaarlijkse tuinbouwtentoonstelling Floriade in 1972.

Vanwege de functie als tentoonstellingsterrein werd het talud van het ringspoor, waar op dat moment werd gewerkt aan de aanleg van de A10, tijdelijk ingericht als verbinding tussen het Floriadeterrein in het Amstelpark, het RAI-terrein en het Beatrixpark. Via een netwerk van paden, dat aansloot op de Europaboulevard en het dijklichaam van de A10, was er een brug naar de noordelijke ingang van het Amstelpark gemaakt. Een tijdelijke kabelbaan bracht bezoekers van Beatrixpark naar Floriadeterrein. Langs het plangebied waar nu het Erotisch Centrum is gepland, stond een reuzenrad om de bezoekers van de Floriade een schitterend uitzicht over het Floriadeterrein en de stad te geven.

Gemeente Amsterdam

Ringweg A10 In het AUP was een omvattend stelsel van hoofdwegen op het maaiveld opgenomen, in de vorm van brede parkways met ventwegen. Toen uiteindelijk werd begonnen met de concrete uitvoering werd besloten om een doorgaande en kruisingsvrije ringweg te bouwen op een breed talud: de huidige A10. In de jaren zestig werd de autobereikbaarheid van de binnenstad een belangrijk discussiepunt. De Stichting Weg liet de Amerikaanse verkeersontwerper Jokinen plannen maken om de bereikbaarheid van de binnenstad te verbeteren. Sloop van grote delen van de bestaande stad zou hiervoor nodig zijn. De autosnelweg richting binnenstad zou afbuigen vanaf de Ring langs de RAI richting noorden. Deze radicale ingreep is Amsterdam bespaard gebleven. De Ring is een belangrijke verkeersader in de stad en is voor veel Amsterdammers naast een fysieke een sociaalculturele scheidslijn. Binnen de Ring stad, buiten de Ring buitenwijken. De praktijk laat zien dat deze scheiding op veel plekken zoals in Zuid, niet meer opgaat.

Figuur 17: Een toekomstplan van prof. Jokinen, ingetekend in een luchtfoto (noordwestelijke richting), met links de huidige A10 gezien vanaf de Amstel en een verkeersplein met een brede aftakking langs de RAI richting stadscentrum, rechtsvoor Begraafplaats Zorgvlied

23

Figuur 18: Luchtfoto aanleg ringweg A10Zuid bij de Europaboulevard, 23 juni 1976 [Stadsarchief Amsterdam]

24

Projectnota Erotisch Centrum

Gemeente Amsterdam

25

2.3. Rond het plangebied Zuidas Op zoek naar meer ruimte verhuisden grotere kantoren in de jaren negentig vanuit de binnenstad naar Zuidas. De vestiging van ABN AMRO was voor de gemeente Amsterdam de aanleiding om een Masterplan Zuidas op te stellen. Dit Masterplan werd in januari 1998 door de gemeenteraad goedgekeurd waarbij het gebied meer dan alleen een serie kantoorgebouwen moest worden. Door de goede bereikbaarheid en de nabijheid van Schiphol, ambieert het Masterplan om Zuidas te ontwikkelen tot een (inter)nationale toplocatie voor bedrijven. Daarnaast streeft het plan ernaar om bedrijven, woningen en voorzieningen met elkaar te vermengen. Inmiddels groeide station Amsterdam Zuid uit tot belangrijk tweede station van Amsterdam. Dit station plus alle OV-verbindingen maakt Zuidas voor 3 miljoen mensen binnen drie kwartier bereikbaar.

26

De ontwikkeling van Zuidas past in de uitwerking van het concept van de zogeheten ‘meerkernige stad’. Dit begrip houdt in dat er, naast de binnenstad meer centra komen waar bewoners het volledige aanbod aan bijvoorbeeld winkels, zorg, cultuur of entertainment kunnen vinden. Ook het stationsgebied rondom station RAI valt onder het concept van meerkernige ontwikkeling.

Projectnota Erotisch Centrum

Figuur 19: Plangebied binnen Amsterdam Figuur 20: Plangebied binnen stadsdeel Zuid

Gemeente Amsterdam

27

Figuur 21: Rond het plangebied

28

Projectnota Erotisch Centrum

RAI-congrescentrum en station RAI Ten noordwesten van het plangebied ligt het trein- en metrostation RAI. En ten noorden van de A10 het RAI-complex. Op 16 juli 2024 heeft het college van B&W de uitgangspuntennota voor het RAI-complex vastgesteld. Daarin is aangekondigd dat het RAI-complex wordt omgevormd tot RAI-district. In de Omgevingsvisie Amsterdam 2050 heeft de gemeente ambities beschreven die ook voor de RAI en omgeving leiden tot een aantal opgaven. Die opgaven zijn samen te vatten als: verdichten, verbinden, vergroenen. Daarnaast kan de RAI als stationskwartier een belangrijk OV-knooppunt worden in de stad. Deze aanpak heeft als doel om zowel de inrichting van het RAI-complex als de functies die de RAI aanbiedt beter te verbinden met de omliggende buurten, het station en de stad.

Vivaldi Aan de overkant van de Europaboulevard ligt de buurt Vivaldi. Deze wijk is onderdeel van Zuidas. Recent zijn daar het EMA (Europees geneesmiddelenagentschap) en het Van der Valk hotel Zuidas opgeleverd. De bijna 150 meter hoge mediatoren van Cellnex met lichtkunstwerk is een opvallend kenmerk binnen de Zuidas-skyline. In de toekomst worden woningen aan dit kantoorgebied toegevoegd. Het voormalige Holiday Inn hotel wordt gerenoveerd en getransformeerd naar een The July hotel met een short stay functie. De begane grond van kantoren Eurocenter 2 wordt verbeterd en krijgt publieksfuncties. Het Van der Valk hotel heeft recent een café geopend. Het onderstation van Liander en de tramlus van de eindhalte van het GVB blijven de komende jaren hetzelfde. De Europaboulevard is aan deze kant minder aantrekkelijk. De hierboven geschetste ontwikkelingen zouden mogelijkheden kunnen bieden voor het toevoegen van meer openbaar toegankelijke functies. Figuur 22: De buurt Vivaldi

Gemeente Amsterdam

29

Kop Zuidas Kop Zuidas ligt als onderdeel van de Rivierenbuurt ten noorden van de A10 en ten oosten van de Europaboulevard en is volop in ontwikkeling. Oostelijk van Kop Zuidas ligt de Veluwebuurt waar vooral gewoond wordt. Aan de kant van de Europaboulevard heeft Kop Zuidas zich weten te ontwikkelen tot een nieuw stuk Amsterdam. Door meer voorzieningen toe te voegen is langs de Europaboulevard een divers stedelijk programma toegevoegd. Hier is onder meer het stadsdeelkantoor Zuid gebouwd. Daarnaast is het Regionaal Opleidingscentrum van Amsterdam (ROCvA) neergestreken. Ook horecavakschool Hubertus & Berkhoff verrees hier en hun restaurant heeft een buurtfunctie. In het ROCvA studeren rond de 3.000 studenten. De nieuwbouw herbergt op de begane grond winkels, kantoren en sportscholen. Op de kop van deze strook is in 2019 kantoorgebouw de Terrace Tower opgeleverd. In 2020 is tussen de Terrace Tower en het ROCvA het Motel One opgeleverd met 380 kamers. Direct tussen de A10 en de Veluwebuurt is het gebouw Crossover opgeleverd met kantoren, woningen en een horecagelegenheid. Achter Crossover zijn meerdere nieuwbouwblokken gebouwd met voornamelijk woningen. Met deze verdichting zijn in de periode 20082024 in het gebied tussen Europaboulevard en Graafschapstraat circa 700 adressen toegevoegd in de vorm van woningen, kantoren, hotels, onderwijs, winkels en andere voorzieningen.

De voorzieningen verbeterden de onaangename looproute aan deze kant van de Europaboulevard.

Figuur 23: Onderstation Liander en het Van der Valk hotel Zuidas Figuur 24: WoningbouwKop Zuidas Figuur 25: RAI

30

Projectnota Erotisch Centrum

Rivierenbuurt

Buitenveldert

Op een wat grotere afstand van het plangebied ligt de Rivierenbuurt. Deze buurt is bekend vanwege de oorsprong: het Plan Zuid van architect Berlage waar gebouwen en openbare ruimte een groot Gesammtkunstwerk vormen. Door de uitbreidingen veranderde de Rivierenbuurt van stadsrandbuurt in een stadsbuurt. Dat is te zien aan de toename van diverse horecagelegenheden. Het is een relatief rustige woonbuurt met

De no-nonsense jaren 60 architectuur is kenmerkend voor Buitenveldert. Er is een duidelijke samenhang tussen de openbare ruimte, gebouwen en groen met een netwerk van lijnen in noord-zuid en oost-west richting. Deze lijnen worden gevormd door brede wegen, groenstroken en watergangen. De wijk kent een opvallende combinatie van relatief veel hoogbouw langs de groenstructuren en hoofdwegen en velden met middenhoogbouw in haakverkavelingen in een groene omgeving in een relatief lage dichtheid.

enkele belangrijke stadsstraten.

In opdracht van het bestuur van Stadsdeel Zuid is in 2023 een verkennende studie uitgevoerd naar de mogelijkheid om extra te bouwen in het gebied. In de ‘Ontwikkelstrategie 2035 Amsterdam: Bouwen aan buurten van de toekomst’ (vastgesteld door de gemeenteraad op 27 juni 2024) is dit voorstel overgenomen als te verkennen ontwikkeling langs stadsstraten en -lanen, waaronder ook de Europaboulevard.

Gemeente Amsterdam

Figuur 26: Vogelvlucht van Buitenveldert, gezien in zuidoostelijke richting naar het Gelderlandplein

31

2.4. Amstelpark en Amstelscheg Het Amstelpark werd bij de aanleg bewust ontworpen als een landschap, waarbij niet werd aangesloten bij de rechte lijnen en het ritme van de stad, zoals de Europaboulevard. Het ontwerp was geïnspireerd op de Engelse landschapsstijl en bevatte heuvels, groepen bomen die ruimtes afbakenen, glooiende velden met vergezichten en kruisingen van paden. Het doel was dat bezoekers het gevoel kregen een andere wereld binnen te treden, ver weg van de stad. Het ontwerp werkte samen met het omliggende landschap: de uitgestrekte polder, de Amsteloevers en buitenplaats Amstelrust werden opgenomen in het geheel door middel van hoogteverschillen, grote open ruimtes en kleine doorkijkjes. Tegelijkertijd blokkeerden een waterpartij en dichte bosranden het zicht op de stad. Daarmee is het Amstelpark een enigszins verborgen parel. Wie het park niet kent, loopt er niet zomaar naartoe. Aan de noordkant ligt op het bastion, de speeltuin Amstelpark, met kleinschalige horeca.

Figuur 27: Amstelpark

32

Het park is 50 jaar na afloop van de Floriade aangewezen als gemeentelijk monument. In het voorjaar van 2025 wordt het instandhoudingsplan voor het park voor besluitvorming voorgelegd aan het Dagelijks Bestuur van Stadsdeel Zuid. Het instandhoudingsplan beperkt zich tot de grenzen van het monument.

De Amstelscheg is een van de Amsterdamse scheggen. De scheggen vormen een netwerk van parken en groengebieden in en rond de stad. Ze lopen vanaf de woonbuurten via groene routes tot diep in het stedelijke landschap. De Amstelscheg ligt ten oosten van het plangebied tot aan het Martin Luther Kingpark. Dit park is samen met het Amstelpark en de begraafplaats Zorgvlied een belangrijk onderdeel van de Amsterdamse Hoofdgroenstructuur (HGS). Om de Amstelscheg ook in de toekomst waardevol te houden, zijn op provinciaal niveau keuzes gemaakt. Deze staan beschreven in het Toekomstkader Amstelscheg. De ambitie is om het landschap te behouden en te versterken, ruimte te maken voor water, energie op te wekken en de recreatie te verbeteren. De scheg is door de provincie beschermd als Bijzonder Provinciaal Landschap Amstelscheg. De locatie voor het Erotisch Centrum maakt geen deel uit van de Hoofdgroenstructuur van Amsterdam, het Bijzonder Provinciaal Landschap of de Amstelscheg. Wel ligt de locatie voor het Erotisch Centrum op de grens tussen dichte stad en open landschap. Dat vraagt om een zorgvuldige ruimtelijke inpassing.

Projectnota Erotisch Centrum

2.5. Locatieaspecten Eigendommen Het overgrote deel van het plangebied is eigendom van de gemeente Amsterdam. Een deel aan de oostkant is eigendom van de Staat (Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat).

Verkeersstructuur De locatie is goed bereikbaar, zowel lopend, met de fiets, de auto als met het openbaar vervoer. De Europaboulevard is onderdeel van Plusnet voetganger, fiets en auto. Plusnetten zijn bedoeld om het verkeer goed door te laten stromen. Dit kan zowel bedoeld zijn voor auto’s als fietsers of voetgangers. De De Boelelaan is Plusnet fiets en auto. De fietsverbinding over de Rozenoordbrug is Plusnet fiets. Daarnaast is de Europaboulevard onderdeel van hoofdnet bus en tram. Hoofdnetten zijn bedoeld op het behouden van voldoende capaciteit en kwaliteit. Openbaar Vervoer Het NS/metrostation RAI ligt op circa 200 meter afstand hemelsbreed. De metrohalte Europaplein van de Noord-Zuidlijn ligt op circa 12 minuten loopafstand. Tegenover het plangebied ligt de eindhalte van tramlijn 4 (Centraal StationRAI). Direct aan het plangebied ligt op de Europaboulevard de halte voor buslijn 62 (station Lelylaan-station Zuid). Ook stopt Connexxion bus 321 uit ‘t Gooi bij station RAI.

plangebied Erotisch Centrum Rijkswaterstaat Spoorwegen/ ProRaiL Tracébesluit-grens Zuidasdok Zuidas grens Figuur 28: Eigendom en grenzen

Autoverkeer De Europaboulevard is een belangrijke doorgaande route voor autoverkeer vanaf afrit S109 van de A10-Zuid richting Zuidas, Rivierenbuurt en Buitenveldert. Naast het plangebied ligt op- en afrit S109 naar de A10. Vanaf de Europaboulevard richting Buitenveldert kunnen auto’s het plangebied nu niet rechtstreeks bereiken; een ontsluiting ontbreekt. Fietsverkeer Langs het plangebied liggen doorgaande fietsroutes die onderdeel zijn van het Plusnet fiets. Door het plangebied ligt een doorgaande fietsroute van Zuidas richting oost en zuidoost. Deze fietsroute ligt onder de op- en afrit van de A 10 en vervolgt richting de Rozenoordbrug over de Amstel. Voetgangers Aan de Europaboulevard liggen voor Amsterdamse begrippen brede voetpaden. Treinpassagiers hebben de mogelijkheid om aan de oostkant van de Europaboulevard de trap vanaf het perron naar de straat te nemen. Metropassagiers hebben deze mogelijkheid

Gemeente Amsterdam

Figuur 29: Doorgaande fietsroute langs het plangebied

33

niet; zij hebben enkel de westzijde van de Europaboulevard als uitstapmogelijkheid en moeten via kruisingen met verkeerslichten de weg oversteken. Op figuur 31 zijn de looproutes vanaf het openbaar vervoer aangegeven. Parkeren In de directe omgeving van het plangebied zijn meerdere parkeermogelijkheden. Aan de zuidkant van op/afrit S019 zijn langs de Europaboulevard parkeerplaatsen aanwezig. Tijdens piekdagen gebruikt de RAI op basis van afspraken met stadsdeel Zuid, een deel van de Europaboulevard als bufferlocatie. Op een doordeweekse avond wordt ongeveer 20% van de parkeerplaatsen benut (maps.amsterdam.nl). Figuur 30: Plus- en hoofdnetten infrastructuur plangebied Erotisch Centrum Plusnet Fiets

Het plangebied en omgeving zijn onderdeel van het parkeergebied Zuidas en Buitenveldert. Er geldt betaald parkeren tot 19.00 uur van maandag tot en met zaterdag. In de omgeving zijn ook parkeergarages aanwezig, de Q-park Eurocentre, Q-Park Ravel en de parkeergarage van de RAI (tevens P&R-locatie).

Mobiliteitsplan Zuidflank Om de Zuidflank duurzaam bereikbaar te maken is het Mobiliteitsplan Zuidflank Duurzaam Bereikbaar opgesteld (vastgesteld juli 2023). Dit plan presenteert een samenhangend pakket aan mobiliteitsmaatregelen dat in lijn is met het mobiliteitsbeleid van gemeente en regio. Belangrijk is het stimuleren van duurzame mobiliteit (lopen, fietsen en OV) en het beperken van de ruimte voor de auto. Het Mobiliteitsplan Zuidflank hanteert als uitgangspunt dat voor nieuwe kantoren en voorzieningen op Zuidas geen (ondergrondse en/of bovengrondse) gebouwde autoparkeerplaatsen gerealiseerd mogen worden. In het Mobiliteitsplan wordt een nieuwe fietsbrug over de Europaboulevard voorgesteld, die de fietsroute via de Rozenoordbrug over de Amstel richting Zuidoost verbindt met een nieuwe zuidelijke oost-west-fietsroute langs Zuidas. Deze fietsoversteek heeft meerdere doelen, waaronder de fietsbereikbaarheid van het zuidelijke deel van Zuidas.

Plusnet voetgangers Plusnet auto Hoofdnet tram Hoofdnet bus

34

Projectnota Erotisch Centrum

plangebied Erotisch Centrum trein station metro haltes tram haltes bus haltes looproute vanaf metro Europaplein via westkant looproute vanaf metro Europaplein via oostkant looproute vanaf station RAI via oostkant looproute vanaf station RAI via westkant Figuur 31: Looproutes vanaf OV

Gemeente Amsterdam

35

Groenstructuur, flora en fauna In en rondom het plangebied zijn er veel bomen en groen. In totaal zijn in de omgeving van het plangebied 172 bomen aanwezig, waarbij het grootste deel bestaat uit platanen en wilgen. De oudste bomen zijn platanen: 22 stuks met plantjaar 1967. De meest oostelijke rij platanen is rond 2000 aangeplant. De bomen langs het fietspad zijn overwegend schietwilgen en dateren uit 2010-2015. Het groen onder de bomenlaan wordt intensief beheerd en bestaat voornamelijk uit een grasveld. Ook aan de oevers zijn bomen aanwezig, waaronder exemplaren van de Canadese populier, moerascipres, schietwilg en de zwarte els van maximaal 18 meter hoog. De platanen langs de Europaboulevard zijn onderdeel van de hoofdbomenstructuur. Deze bomen zijn onderdeel van doorlopende verbindingslijnen en van boomstructuren die functioneren als belangrijke ruimtelijke verbindingsschakels tussen de parken en de groengebieden. Het plangebied ligt buiten de gemeentelijke hoofdgroenstructuur en ecologische structuur.