Bijlage 1. Profielen stadsdelen en stadsgebied.pdf

Bijlage 1

Profielen kunst en cultuur – stadsdelen en stadsgebied NOORD Spectaculaire ontwikkeling Amsterdam-Noord heeft zich sinds 2005 ontwikkeld van een weinig geliefd en onbekend stadsdeel tot een snel groeiend en bruisend onderdeel van Amsterdam. In die ontwikkeling hebben kunst en cultuur een belangrijke aanjagende rol gespeeld: de eerste broedplaatsen, de komst van EYE, de herontwikkeling van NDSM en Storkfabriek en de forse toename van festivals en evenementen. Van een bescheiden cultureel leven naar een omvangrijke cultuursector; de Cultuurtafel Noord heeft momenteel ruim 60 leden. Mede hierdoor staat Noord op de kaart en is een volwaardig onderdeel van de stad geworden. Noord groeide van 86.500 inwoners in 2010 naar 103.500 in 2022. De stedelijke woningbouwopgave zal het inwonertal opstuwen naar 116.250 in 2030 en de prognose voor 2030 is 140.000 Keerzijde Grote delen van de noordelijke IJ-oever zijn prachtig geworden en bieden ruimte aan belangrijke cultuurvoorzieningen met groot bereik, maar voor nieuwe initiatieven is de oever onbereikbaar en onbetaalbaar. Het ’kapitaal’ van Noord − postindustriële hallen, kleine loodsen en grote lege kavels − is nagenoeg op. De ambitieuze bouwopgave en gebiedsontwikkeling dreigen te leiden tot een omgekeerde ontwikkeling: gebieden met pionierende culturele bedrijvigheid worden getransformeerd tot woon- en werkgebieden.

Na ruim 15 jaar groei dreigt krimp voor de cultuursector door ruimteverlies en verdringing. Daarnaast is het cultuuraanbod en voorzieningenniveau in de buurten en woonwijken vooralsnog erg achtergebleven. De toevoeging van nieuwe wijken brengt een nieuwe dynamiek met zich mee: wie Noord zegt, zegt gentrificatie. Dit leidt bij veel oorspronkelijke noorderlingen tot gevoelens van uitsluiting. Nieuwe culturele ontwikkelingen lijken niet voor hen bedoeld. De groei van stadsdeel Noord betekent ook groei van de kloof tussen kansrijk en kansarm. Niet voor niets kent Noord sinds enkele jaren activistische bewegingen als Verdedig Noord en Red Amsterdam Noord. Ambities Het Ambitiedocument Kunst & Cultuur van Stadsdeel Noord 2021-2024 bevat de volgende hoofdpunten:  Kunst en cultuur toegankelijk voor iedereen; dus ook aanbod en infrastructuur in wijken en buurten.  Behoud en versterking van stedelijke partijen in het stadsdeel: meer Kunstenplaninstellingen naar Noord, meer Noordse instellingen in het Kunstenplan.  Meerkernige stad: CAN-gebied (Centrum Amsterdam Noord) als nieuw stadshart. Het Buikslotermeerplein moet een cultuurplein worden.  Behoud en verfraaiing van de openbare ruimte; inzet op meer buitenkunst.

1

Aandachtspunten en knelpunten Aan bovengenoemde ambities wordt hard gewerkt, maar ze zijn pas ten dele gerealiseerd. Om meer te kunnen realiseren vraagt Noord aandacht en inzet voor de volgende onderwerpen: Van tijdelijk naar blijvend ‘Tijdelijkheid is een aanvulling, geen basis. De culturele infrastructuur in stadsdelen kan niet leunen op tijdelijkheid, daar gaan instellingen aan ten onder.’ (Amsterdamse Kunstraad, Verkenning 2022). Te veel cultuurinstellingen, zowel aan de IJ-oever als in de woonwijken, hebben tijdelijke huurcontracten met de bijbehorende onzekerheid. Om de huidige keten te beschermen en nieuwe instellingen te verwelkomen, moeten we streven naar ombuiging van tijdelijke naar permanente huisvesting. Ruimtegebrek en verdringing Door gebiedsontwikkeling komen kleine maar belangrijke culturele ondernemingen met tijdelijke huurcontracten in de problemen waardoor ze dreigen te verdwijnen. Dit speelt met name in de muziekwereld: oefenstudio’s en onafhankelijke podia, die sowieso nagenoeg verdwenen zijn uit Amsterdam. Maar het geldt ook voor enkele Kunstenplaninstellingen. Daarnaast staan vrije ruimtes, plaatsen voor nachtcultuur en rafelranden, zo typerend voor Noord, onder druk. De ruimteproblematiek is het grootste knelpunt bij het behouden en stimuleren van een bij Noord passende culturele infrastructuur.

Inhalen achterstanden In het Kunstenplan is de inhaalslag in cultuuraanbod en culturele infrastructuur in Nieuw-West, Zuid-Oost en Noord een sterke ambitie. Maar vooral de infrastructurele inhaalslag is nog verre van voltooid. Fysieke gebieden voor deze inhaalslag zijn de Banne-Noord, Buikslotermeerplein, Hamerkwartier en Purmerplein-Waterlandpleinbuurt. Van onderop: met Noord en de noorderlingen De groei van Noord moet gelijke tred houden met de groei van het cultuuraanbod en van de culturele voorzieningen (referentienorm), en onderdeel zijn van het Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur. De wensen van oude en nieuwe noorderlingen en hun actieve betrokkenheid vanaf het eerste begin moeten in deze ontwikkelingen goed geborgd worden. Kunst en cultuur hebben naast artistieke waarde ook een belangrijke maatschappelijke waarde. Verdere aandachtspunten en knelpunten De verdichting van Noord heeft overal maar vooral op NDSM en in Overhoeks een beperkend effect op mogelijkheden voor festivals, evenementen en nachtcultuur. Het aantal geluidproducerende festivals loopt terug en de uitvoering van de gemeentelijke Nachtvisie kent uitdagingen. De snelle ontwikkeling van het Buikslotermeerplein, metrostation Noord en Elzenhagen als woongebieden verminderen de kansen om het gebied in te zetten als nieuw centrum voor nachtcultuur.

De stadsdelen kennen in het domein Kunst en Cultuur historisch gegroeide, grote verschillen in beschikbare middelen en personeelscapaciteit. ‘Opvallend genoeg is de bezetting minimaal bij de stadsdelen die een inhaalslag nodig hebben’ (Amsterdamse Kunstraad, Verkenning 2022). Dit geldt zeker voor Noord. 2

OOST Focus op makers Amsterdam Oost profileert zich als het stadsdeel van de makers. Er werken en wonen veel kunstenaars en een aanzienlijk deel van de CAWA-ateliers bevindt zich hier. Daarnaast zijn er diverse grote en kleine culturele instellingen gevestigd die onderling steeds meer samenwerkingen zoeken. Het stadsdeel herbergt een groot aantal disciplines van podiumkunsten, beeldende kunst, spoken word en op muziekgebied faciliteiten voor zowel popmuziek als klassieke muziekbeoefening. Vanwege de sterke groei van het stadsdeel is uitbreiding en intensivering van de culturele infrastructuur nodig. Het doel is om een divers, hoogstaand kunst- en cultuuraanbod te realiseren met ruimte voor experiment en innovatie. Zo veel mogelijk mensen in alle wijken moeten actief en/of passief kunnen participeren in Erfgoed/Kunst in de openbare ruimte. Door de Cultuur Commissie in Oost worden subsidieaanvragen objectief beoordeeld en de kwaliteit gegarandeerd. De Kunst- en Cultuursector moet inclusief zijn en zich inzetten om zo veel mogelijk bewoners te bereiken. We willen makers (jong en oud), kunstenaars, instellingen, bedrijven en stadsdeel verbinden, waardoor programma’s ontstaan die ruimte bieden aan verschillende behoeften. Ambities  In Oost weten veel bewoners de weg te vinden naar het culturele aanbod. Er is ook een flinke groep bewoners, jong en oud, die deze aansluiting mist.

Daarom moet een inclusiever kunsten cultuurklimaat gerealiseerd worden zodat meer groepen bereikt worden. De eerste stap is het culturele aanbod zichtbaarder en toegankelijker maken. Onder meer door het ontwikkelen van een website waarop zowel de actuele kunst- en cultuuragenda als informatie over makers zijn de vinden. East& en samenwerkende partijen zijn hiermee bezig in overleg met de bestaande communicatiekanalen als Oostonline. Daarnaast kan kunst laagdrempeliger gemaakt worden door activiteiten te organiseren in de openbare ruimte zoals in parken en straten. Het Borneo Architectuur Centrum BAC organiseert tentoonstellingen over architectuur en erfgoed uit de buurt. Met bijvoorbeeld Gilde Amsterdam kunnen nieuwe routes worden gemaakt in Oostelijke eilanden, maar ook in Betondorp dat in 2024 honderd jaar bestaat, de wijk Jeruzalem en de Nieuwe Ooster.  Zichtbaarder maken van kunst in de openbare ruimte door het ontwikkelen van kunstroutes. Hierdoor ontstaat meer (ver)binding met de omgeving en betrokkenheid bij de buurt.  Ontmoeting en samenwerking in de cultuursector stimuleren door het organiseren van netwerkbijeenkomsten voor makers en culturele partijen, broedplaatsen etc. Meer specifiek is de wens om meer uitwisseling te stimuleren tussen het Shaffy Huis (huisvesting voor oudere kunstenaars met atelier- en expositieruimte) en jongere kunstenaars.

 Het bevorderen van meer samenhang, dialoog en cohesie in de wijken via uitwisseling tussen de bestaande (gevestigde) cultuursector, bedrijven, scholen en bewoners die niet of weinig participeren. Hiertoe kan de Openbare Bibliotheek Amsterdam (OBA) als podium, informatiepunt en samenwerkingspartner dienen.  Kunst en cultuur laten meegroeien met de stad. In Oost zijn grote en minder grote gebiedsontwikkelingen gaande waar veel nieuwe woningen worden toegevoegd. Voorbeelden zijn IJburg 2, Sluisbuurt, Amstelkwartier, Bajes en De Omval. Hier moet kunst en cultuur toegevoegd worden. Daarnaast heeft Oost binnen de bestaande wijken behoefte aan meer 3

  

 

plekken om te presenteren, te exposeren en te repeteren. De Drenthal is een voorbeeld van een kansrijke plek. Vanwege de focus op makers heeft Oost behoefte aan meer broedplaatsen. Er zijn nu al nieuwe broedplaatsen in ontwikkeling zoals Baggerbeest (Sluisbuurt) en Wijburg (Ijburg). Toevoegen van kunst in andere disciplines, programma’s en teams zoals het sociale domein. Beeldende kunst in de openbare ruimte versterkt de identiteit van de omgeving. In nieuwbouwwijken als Cruquius, Amstelkwartier, IJburg en Zeeburgereiland is behoefte aan nieuwe kunst in de openbare ruimte en betere culturele voorzieningen (jeugd). Amstelkwartier en het Bajesgebied bieden wellicht kansen voor nachtcultuur. De culturele infrastructuur in Oost uitbreiden ten behoeve van dans en literatuur. Met Stichting SLAA (Stichting Literaire Activiteiten Amsterdam) worden oriënterende gesprekken gevoerd over een te realiseren Literatuurhuis in Oost. De ontwikkeling van Christus Koningkerk tot theater in de Watergraafsmeer biedt misschien kansen voor een podium voor performance en dans. Het KIT Theater Royal Tropen Institute wordt mogelijk ook weer geopend als podium voor jonge kunstenaars en jeugdactiviteiten.

Aandachtspunten en knelpunten  Er is een tekort aan betaalbare ruimte voor culturele partijen ten behoeve van productie, uitvoering en samenkomst. Veel huisvesting is op tijdelijke basis waardoor organisaties op zoek moeten naar een nieuwe plek (b.v. P/////AKT).  Op IJburg 2 is aandacht nodig voor de bereikbaarheid en voor het realiseren van nieuwe voorzieningen voor dag-, avond- en nachtcultuur.  Bij de keuze voor kunst in de openbare ruimte moet meer nagedacht worden over inclusie en diversiteit. Bij de totstandkoming van de werken is meer aandacht nodig voor een goede samenwerking met onder meer de gemeentelijke onderdelen zoals PMB en IB, G&O en R&D (o.a. percentageregeling). De uitvoeringsbudgetten voor kunst in de openbare ruimte zijn niet toereikend.  Er zijn te weinig betaalbare woon- en werkruimten en voorzieningen voor kunstenaars en Artist in Residence (AIR).  Voor het organiseren van een festival (een- of meerdaags) is op dit moment weinig tot geen ruimte in Oost. Hiervoor is aandacht nodig bij (her)ontwikkeling van gebieden.  Activiteiten in de openbare ruimte verdienen ook extra aandacht in de vorm van voorzieningen en faciliteren met vergunningen. Er komen vragen uit de markt over organiseren van grotere festivals waarbij sprake is van Crowd Control. De vraag is of daar ruimte aan geboden kan worden in stadsdeel Oost.

ZUIDOOST Creatief ondernemerschap Zuidoost kenmerkt zich door de grote hoeveelheid makers en creatieven met verschillende achtergronden. Dit stadsdeel is een broedplaats voor artistiek talent en creatief ondernemerschap dat tot ver buiten het stadsdeel successen behaalt. Niet voor niets staat Zuidoost ook wel bekend als de ‘hofleverancier van kunst en cultuur aan heel Nederland’.1 1

Citaat van Angelo Bromet, tijdens bijeenkomst ‘Groeiende stad – maak plaats voor kunst en cultuur’ in New Metropolis, Pakhuis de Zwijger, 2 februari 2023

4

Het stadsdeel wil het lokale artistieke en creatieve klimaat stimuleren, samenwerking aanmoedigen en de culturele infrastructuur versterken. Het is goed om te zien dat lokale culturele instellingen zich hebben verenigd in een platform en dat festivals steeds vaker lokale creatieven inzetten voor programmering. Er wordt geëxperimenteerd met nieuwe samenwerkingen, kunstvormen en genres. Keerzijde Een ander kenmerk van Zuidoost is dat de makers die hier zijn geworteld vaak geen aansluiting vindt bij fondsen omdat zij niet in bepaalde hokjes passen of aan bepaalde criteria voldoen. Potentiële aanvragers ervaren de drempel bij cultuurfondsen als te hoog en doen hierdoor geen of weinig ervaring op met het aanvragen van subsidies. Het gevolg is dat zij afhankelijk blijven van het stadsdeel en geen toegang krijgen tot meerjarige financiële zekerheid. De potentie van de culturele sector in Zuidoost blijft hierdoor grotendeels onbenut; groei en ontwikkeling stagneert. Er is behoefte enerzijds aan professionalisering en versterking van de culturele infrastructuur in Zuidoost en anderzijds aan een andere opstelling van fondsen, aan een bredere blik en aanpassing van de criteria aan meer doelgroepen. Dit geldt ook voor het Kunstenplan. Ambities Zuidoost is volop in ontwikkeling. We kunnen de potentie van Zuidoost nog beter inzetten in de profilering van Amsterdam als cultuurstad.

De ambitie is om de kunst- en cultuursector van Zuidoost de komende jaren verder te laten groeien. Door de zichtbaarheid van het culturele aanbod in het stadsdeel te verbeteren zal ook de economische waarde voor de stad groter worden en zullen bezoekers uit de hele stad en daarbuiten naar Zuidoost komen. De gebiedsontwikkeling in Zuidoost maakt dat de culturele infrastructuur mee moe groeien. Maar de oplevering van de nieuwe wijken duurt nog lang waardoor nu al knelpunten ontstaan. Hoe kunnen creatieven en instellingen zichzelf ontwikkelen als hun huisvesting te klein is, tijdelijk is of er simpelweg (nog) niet is? De tijdelijke lege ruimtes die worden ingezet voor bijvoorbeeld tijdelijke broedplaatsen, experimentele initiatieven en ateliers bieden zowel oplossingen als nieuwe uitdagingen. Door de tijdelijkheid kunnen makers en culturele initiatieven voor relatief weinig geld zichzelf ontplooien en experimenteren. Ook kunnen zij werken aan draagvlak en bestaansrecht. Tegelijkertijd zorgt de tijdelijkheid voor veel onzekerheid over de toekomst en vergt een nomadisch bestaan veel energie. Hierdoor stagneert groei en professionalisering.

Omdat Zuidoost bij uitstek een stadsdeel is waar de diversiteit en meerstemmigheid van Amsterdam in het DNA van het culturele aanbod wordt weerspiegeld, kunnen de instellingen en creatieve ondernemers in dit stadsdeel een essentiële rol spelen bij het meer inclusief maken van de cultuursector in de hele stad. Grootstedelijke culturele instellingen zoeken steeds meer de samenwerking op met culturele partners in Zuidoost. Deze samenwerkingen bieden kansen om van Zuidoost het tweede culturele centrum van de stad te maken. In het culturele aanbod van Zuidoost worden verhalen van de stad en de inwoners verteld die niet altijd zichtbaar zijn in de stadsbrede culturele infrastructuur. De accenten liggen op aandacht voor de verscheidenheid van culturele achtergronden, het erfgoed van het jonge stadsdeel en diens inwoners en ruimte voor experiment. Kunst in de openbare ruimte, de podiumkunsten en de broedplaatsen zijn een sterk onderdeel van de culturele infrastructuur in Zuidoost. Er zijn dansscholen, presentatieplekken voor 5

beeldende kunst, theaterzalen, culturele evenementen, debatruimtes, muziekscholen en broedplaatsen. Deze plekken hebben naast een artistiek karakter ook een sociaalmaatschappelijke functie. Om van Zuidoost het tweede culturele centrum te maken, is het ook belangrijk om in te zetten op het aanbod in de avond. Het stadsdeel heeft een groter theater en een plek voor een cultuurpodium nodig om deze potentie te benutten. Aandachtspunten en knelpunten Zuidoost heeft nu een gering aanbod aan avondprogrammering. Bezoekers en bewoners zijn bekend met het aanbod rondom de Arena Boulevard maar zullen minder snel de wijken ingaan om andere culturele programmering te verkennen. Het Bijlmer Parktheater draait een volle agenda, maar heeft slechts plek voor 160 bezoekers. Door de ontbrekende geluidsisolatie kunnen er tijdens voorstellingen geen repetities plaatsvinden of danslessen gegeven worden in de studio’s. Ook mist het theater een café waar theaterbezoekers voor of na de voorstelling terecht kunnen. Het filmhuis heeft een doorstart kunnen maken in Het Zandkasteel, met een grotere programmering, maar heeft de wens om verder uit te breiden en zo mee te groeien met het stadsdeel. Er is naast geringe avondprogrammering geen nachtprogrammering. Zonder goed nachtelijk OV en veilige fietstoegangswegen zal deze nachtprogrammering zich niet tot nauwelijks kunnen ontwikkelen.

Dit terwijl programmeurs uit het stadsdeel wel volle zalen trekken in de instellingen in het stadscentrum. Een beter geïsoleerd Muziekcentrum Zuidoost met repetitieruimtes, een experimentele kunsthal en een poppodium maken de bloei van een avondcultuur mogelijk en kunnen ervoor zorgen dat kunst en cultuur voor alle bewoners van Zuidoost toegankelijk wordt. In Zuidoost worden nieuwe wijken gebouwd en bestaande wijken heringericht. Divers en hoogwaardig cultuuraanbod, zowel voor actieve als passieve deelname, vergroot de leefbaarheid en maakt dat bewoners trots zijn op hun wijk. Op dit moment is er te weinig spreiding van cultureel aanbod. Buiten de ArenAPoort is het aanbod zeer schaars. Het doel is om in de gebiedsontwikkeling ruimte te creëren voor dansgroepen, ateliers en muziekscholen. Deze ruimtes moeten multifunctioneel zodat ze gebruikt kunnen worden door meer partijen. Door deze samenwerkingen komen ook weer nieuwe crossovers tot stand. Het is belangrijk dat het kunst- en cultuuraanbod niet alleen door de stad verspreid wordt, maar ook binnen het stadsdeel. Hierdoor kunnen mensen in Reigersbos even makkelijk kunst en cultuur ervaren als de mensen in ArenAPoort of het stadscentrum.

ZUID Meer dan het Museumplein Amsterdam Zuid kent een groot aantal kunst- en cultuurvoorzieningen en een rijk aanbod aan activiteiten. Tot de culturele infrastructuur horen organisaties als concertzaal OCCII, de Rietveld Academie, Filmtheater Rialto, CC Amstel, broedplaats Tempel, Cinetol, het Sandberg Instituut, Museum De Dageraad en de biënnale Art Zuid. De grootstedelijke instellingen rond het Museumplein behoren ook tot stadsdeel Zuid. Wie hier woont, onderneemt of een bezoek brengt, kan volop genieten van kunst en cultuur. De keerzijde van dit grote artistieke internationale

6

aanbod is, dat er niet altijd evenveel aandacht en steun is voor het nieuwe, jonge, alternatieve kunstaanbod in de zeer diverse gebieden in het stadsdeel. Stadsdeel Zuid kent drie gebieden met elk een sterke eigen identiteit, en eigen behoeften en uitdagingen. Het is belangrijk om de gebieden te typeren want te vaak is het beeld van Zuid eendimensionaal, als welvarend stadsdeel, zonder dat er aandacht is voor de maatschappelijke en artistieke uitdagingen die ook hier spelen. De Pijp/Rivierenbuurt Nog steeds wonen veel kunstenaars en makers in de Pijp, maar de stijgende huren maken dit steeds moeilijker. In de Diamantbuurt bundelen Cultureel Clubhuis Amstel, de OBA, Cinetol, broedplaats Tempel en de IVKO hun krachten met als doel een levendige laagdrempelige, inclusieve en creatieve culturele hotspot. Gezamenlijk zetten ze zich ook in voor projecten gericht op de Diamantbuurt, een buurt met veel Amsterdammers in een kwetsbare situatie. De positie van CC Amstel staat echter financieel onder druk. Zie onder ‘knelpunten’. Oud Zuid Oud Zuid wordt in cultureel opzicht vooral gekenmerkt door de grote instellingen op en rondom het Museumplein. Naast het Museumplein is ook het Vondelpark een van de meest populaire plekken in de stad voor kunstenaars om te exposeren.

Door de grote drukte op beide plekken is hierbij steeds weer sprake van zorgvuldige afweging van wat wenselijk en mogelijk is. Schinkelhaven is nu nog een industrieel gebied maar wordt de komende jaren ontwikkeld tot een gemengd woon-werk-gebied, als onderdeel van het Schinkelkwartier (Nieuw-West en Zuid). In Schinkelhaven wil stadsdeel Zuid een stimulerende rol spelen en de kansen voor nieuwe kunst- en cultuurinitiatieven, voor bestaande en nieuwe kunst en cultuurorganisaties, voor nachtcultuur en creatieve werkplekken verder onderzoeken. Buitenveldert/Zuidas Buitenveldert en Zuidas vormen op dit moment wat betreft uitstraling en sociaal karakter nog twee aparte ‘eilanden’ binnen de stad en verschillen sterk op het gebied van kunst en cultuurvoorzieningen. Buitenveldert valt bestuurlijk onder Zuid en blijft achter wat betreft de culturele infrastructuur. Dit is een van de aandachtspunten in Zuid voor de nieuwe Kunstplanperiode. De fysieke ruimte van Buitenveldert biedt, binnen de kaders van het stedenbouwkundige erfgoed (AUP Van Eesteren) en de groene kwaliteiten, veel kansen voor een verlevendiging van de wijken. In het Amstelpark wordt veel activiteit ondernomen op gebied van beeldende kunst, onder andere door Zone2Source. Zuidas kent als ontwikkelgebied een eigen kunstbeleid met aparte middelen.

In het streven een levendige stadswijk te worden wordt ingezet op het vestigen van meer culturele voorzieningen. Aanvullend op bestaande locaties waar kunst uit bedrijfscollecties wordt tentoongesteld (ABN AMRO, AkzoNobel, VU), zal de komst van het Museum of Contemporary Art in de voormalige rechtbank aan de Parnassusweg bijdragen aan een aantrekkelijk kunstklimaat. Daarnaast zal de levendigheid in de buitenruimte worden vergroot door het stimuleren van meer culturele evenementen en de realisatie van meer kunstwerken in de openbare ruimte. Kansen 7



     

Versterken van CC Amstel met belangrijke functies in lijn met de aanbevelingen uit de Verkenning 2022 van de Amsterdamse Kunstraad (voor jonge makers, voor circustheater en urban arts). In Zuid zijn veel talenten, kunstenaars en makers gevestigd. Er is veel kennis binnen het stadsdeel aanwezig vanwege onderwijsinstellingen als de Rietveldacademie, IVKO, en het Sandberg Instituut. Professionele aanpak van kunst en cultuur versterken door het werken met kunstcommissie voor Zuid, de ACK. Meer zichtbaar maken van kunst- en cultuureducatie, want het bereiken van kinderen en jongeren is de start van een cultuurminnende stad. Community Art verder bestendigen. Schinkelhaven als opkomend gebied heeft veel potentie; ook Zuidas/Buitenveldert is een gebied met potentie.

Knelpunten  Er is weinig budget voor experiment/nieuwe kunstuitingen/kunst in de openbare ruimte. Er zijn weinig betaalbare plekken, vrije ruimten, broedplaatsen etc. Buitenveldert zou een geschikte locatie kunnen zijn voor een broedplaats.  Er is weinig politieke aandacht voor Zuid vanwege de stedelijke culturele infrastructuur op grondgebied van Zuid (Museumplein).  Er is geen cultuurverkenner in Zuid vanuit het AFK.  De positie van CC Amstel staat financieel onder druk. CC Amstel CC Amstel is onmisbaar voor de Diamantbuurt, waar veel huishoudens zijn met gestapelde problematiek. Momenteel wordt het cultuurhuis alleen door stadsdeel ondersteund; meer stedelijke steun in de nieuwe Kunstenplanperiode is essentieel voor het voortbestaan. Dit is geheel in lijn met aanbevelingen van de Amsterdamse Kunstraad (Verkenning 2022). Het cultuurhuis kan beschouwd worden als een van de meest inclusieve basisvoorzieningen in een goed gespreide culturele infrastructuur voor de hele stad. De functie van CC Amstel is ook stedelijk van groot belang: als podium met een stedelijke aantrekkingskracht en ruimte voor jonge makers, inclusieve programma’s, circustheater, dans en urban arts, daarnaast ook als productiehuis gericht op sociaal-culturele thema ‘s, jeugd en programma’s die inspelen op de buurt (jeugdproblematiek, lhbtiq+ thematiek, armoede, etc.).

Ook faciliteert CC Amstel vele jonge kunst- en cultuurorganisaties uit verschillende stadsdelen en biedt zij ruimte aan bijvoorbeeld de Jeugtheaterschool, cultuureducatieprogramma’s voor jongeren en als repetitieruimte voor grote stedelijke partners. ACK - Kunstcommissie voor Zuid Door de verscheidenheid aan cultuuruitingen, de grote vraag en het uitgebreide aanbod, maakt het stadsdeel al meer dan 25 jaar gebruik van de onafhankelijke adviezen van de kunstcommissie voor Zuid, de ACK. De ACK adviseert stadsdeel over subsidieaanvragen waar de kwaliteit en impact van kunst voor het gebied beoordeeld dient te worden vanuit objectiviteit en deskundigheid. Ook adviseert ze het stadsdeel en de kunstenaar op verzoek bij kunst in de openbare ruimte trajecten. Waar nodig en wenselijk stemt de ACK af met het Stadscuratorium.

8

Community Art Sinds drie jaar stelt stadsdeel een bedrag beschikbaar vanuit de Sociale Basis voor community art. Er is veel behoefte aan ondersteuning van projecten van professionele kunstenaars en bewoners en dit draagt bij aan de verbetering van de leefbaarheid en stimuleert tevens kunstenaars werkzaam in het stadsdeel. Ruimte voor experiment wordt gestimuleerd zodat nieuw talent meer verbindingen kan aangaan met de stad. Deze vorm van kunst maakt het bovendien mogelijk om integrale opgaven op te pakken binnen het stadsdeel. Overige aandachtspunten In Zuid geldt, net als in de andere stadsdelen, dat de mensen die de wegen al kennen, de subsidies weten te bereiken. Vaak zijn het de ‘usual suspects’ die aanvragen doen – en dankzij hun ervaring vaak ook toegekend krijgen. Dit komt de diversiteit van de aanvragers en dus van de uitvoerders niet altijd ten goede. Er kan nagedacht worden over hoe het bereik vergroot kan worden. Deze slag wordt idealiter opgepakt zowel op stedelijk niveau (website, communicatie) als op stadsdeelniveau (netwerken, lokale bijeenkomsten, spreekuren). Initiatieven zoals de Werkdesk K&C, AFK, Stadscuratorium en ook hun rol zijn ook nog niet altijd even zichtbaar voor de Amsterdammers. Ruimte voor kunst in de 0penbare ruimte is schaars. Alternatieve manieren van kunstuitingen komen op gang.

Er komen steeds meer aanvragen voor bijvoorbeeld tijdelijke kunstobjecten, expo’s en muurschilderingen en de noodzaak om deze verzoeken integraal te beoordelen is groot . De financiële speelruimte voor nieuwe kunstopdrachten is zeer beperkt. De vele vragen voor muurschilderingen of andere kunstwerken in de openbare ruimte zijn tijdrovend, want elke vraag is weer maatwerk, er zijn geen stedelijke kaders voor muurschilderingen. Het is evenwel een belangrijke zaak dat stadsdelen de kwaliteit van de openbare ruimte goed kunnen behartigen. Hier zou meer stedelijk kader een steun in kunnen zijn.

NIEUW-WEST De kunst- en cultuursector in Nieuw-West kent uitdagingen op het gebied van financiering en huisvesting. Tegelijkertijd zijn er veel kansen want Nieuw-West is het jongste stadsdeel en zit dus vol talent. Naast een aantal grote culturele instellingen zijn er vooral kleine grassroots-instellingen met ieder een eigen karakter. Er zijn ook instellingen met groeimogelijkheden, en tegelijk veel huisvestingsvraagstukken. Nieuw-West kent de meeste broedplaatsen van de stad, zoals De Vlugt, Lely, Lutke, Lycka, Lola Luid, 1800 roeden, en de Nieuwe Meer. De tijdelijkheid van veel van deze plekken maakt het ook kwetsbaar. Onder de makers is veel jong talent aanwezig, hoewel deze groep vaak moeite heeft met professionalisering, financiering van projecten en huisvesting. Op het gebied van de podiumkunsten is er in Nieuw-West een redelijk aanbod met onder meer Theater de Meervaart, ICK, ISH, Theater van Deyssel en Muziekcentrum Aslan. In dit kader is de moet ook de nieuwe theaterbroedplaats De Sloot genoemd worden en de aanwezigheid van onder meer theatercollectief Dood Paard. Als het gaat om sociaal culturele praktijken zijn er veel activiteiten in Nieuw-West van onder meer The Beach, Buurtwerkplaats Noorderhof, Storytelling Centre, New Metropolis Nieuw-West, Female Economy en ZID theater. Verder zijn er meerdere vestigingen van de OBA in Nieuw-West. 9

Om te komen tot een divers en rijk kunst- en cultuurklimaat gaat stadsdeel Nieuw-West in de nieuwe periode focussen op volgende thema’s:  nieuwe makers - beter in positie krijgen  Kunst en publieke ruimte - oud & nieuw, meer inclusief  Communicatie - om het veld te versterken  Financiering - moet beter aansluiten  Huisvesting - voor culturele instellingen  Nachtcultuur - passend in Nieuw-West  Kunst en cultuur - als sociaal smeermiddel Stadsdeel Nieuw-West zal hiervoor de volgende stappen zetten: - een behoefte-onderzoek onder bewoners om de behoefte het gebied van kunst en cultuur binnen het stadsdeel in kaart te brengen; - met de uitkomsten van dit onderzoek versterken wat er op cultureel gebied aanwezig is in het stadsdeel. De aanwezige culturele instellingen worden hierbij als uitgangspunt genomen; - nieuwe programmering toevoegen, mede gevoegd door het onderzoek. Het uitgangspunt hierbij is het bevorderen van cultuurparticipatie. Kansen De gebieden Slotermeer, Slotervaart, Sloterdijk, Osdorp en de Nieuwe Meer zullen naar verwachting de komende 20 tot 30 jaar aanzienlijk groeien en veranderen. Hier doet zich dus een uitgelezen kans voor om kunst en cultuur te integreren en te verankeren in deze ontwikkelingen. Het Verhalenhuis en de nieuwe Meervaart zijn hiervan mooie voorbeelden.

In Sloterdijk zien we een aantal culturele ontwikkelingen zoals de nieuwe theaterbroedplaats De Sloot en nachtclub Lofi. Daarnaast zijn er meer kansrijke ontwikkelingen in het gebied. In Geuzenveld wordt gewerkt aan een nieuw jongerencentrum waarin een combinatie wordt gezocht tussen sport en kunst & cultuur. Dit centrum moet nog gebouwd worden maar in het huidige pand is er ook al de mogelijkheid tot programmering. Het gebied rondom Osdorpplein is met de komst van de nieuwe Meervaart en het Verhalenhuis een mogelijke nieuwe culturele hotspot maar dat zal nog even duren. Er is veel onduidelijkheid over de tussentijd, waarbij mogelijk de huurders van het Talentenhuis en ook de Muziekschool op zoek moet naar een nieuw onderkomen. De ontwikkeling van het Schinkelkwartier zal ook enige tijd in beslag nemen maar ook nu zijn er al mogelijkheden voor kunst en cultuur. Het stadsdeel is met G&O in gesprek om nieuwe verbindingen te laten ontstaan tussen vastgoedpartijen die aanwezig zijn in het gebied en culturele partijen. Waar het stadsdeel groeit, zal de vraag naar lokaal cultuuraanbod toenemen. Hoewel er (jonge) makers en instellingen actief zijn in Nieuw-West, krijgen zij momenteel niet de kans om zich optimaal te presenteren.

Met betere financieringsmogelijkheden, ruimte en presentatiekansen kan het lokale culturele veld echt floreren en zullen makers en initiatieven zich verder kunnen ontwikkelen tot gevestigde namen in Amsterdam. Knelpunten

10

Nieuw-West is hard aan het groeien en op basis van de referentienorm kunst en cultuur betekent dat dat er vierkante meters bijkomen voor kunst en cultuur. Tegelijk is er vanuit het veld veel vraag naar ruimte. De lijst van instellingen die hun ruimte moeten verlaten of meer ruimte nodig hebben groeit snel. Zeker het aantal vierkante meters in de broedplaatsen staat onder druk en veel broedplaatsen zijn tijdelijk. Er is relatief weinig nachtcultuur in Nieuw-West, dat past bij de behoefte van de bewoners. Gezien het grote aantal jongeren liggen er kansen om Nieuw-West op (nacht)cultureel vlak verder te ontwikkelen. Er dient wel goed te worden gekeken naar wat (nieuwe) nachtcultuur voor bewoners uit Nieuw-West betekent en of het bijdraagt aan de verdere ontwikkeling van het stadsdeel. Er zijn talloze financiële stromen binnen het stadsdeel. Via het Kunstenplan wordt een aantal instellingen ondersteund, zoals de Meervaart, ICK en The Beach. Andere instellingen worden op andere manieren ondersteund. En vanuit het stadsdeel is er de eigen subsidielijn voor gebiedsgebonden kunst- cultuuractiviteiten. Het stadsdeel ziet dat er veel partijen zijn die jarenlang deze wegen weten te bewandelen, maar dat er verfrissing nodig is. Tegelijk blijkt dat instellingen niet weten door te groeien naar meer passende regelingen bij bijvoorbeeld het AFK.

Nieuw-West kent meer dan 400 fysieke werken in de openbare ruimte en ook dit jaar worden er weer nieuwe werken toegevoegd. Wat weten we over deze werken, wie zijn de makers en wie of wat vertegenwoordigen zij? Wat vinden we belangrijk, hoe gaan we ermee om en aan welke verhalen en stemmen willen wie ruimte bieden? Maar waar is het budget voor dit alles? Nieuw-West is qua inwonersaantal het grootste stadsdeel van de stad. Als wij kijken naar het aanbod aan talentontwikkeling zien we echter dat dit enorm achter blijft. En ook nog eens dat deze talentontwikkeling zich concentreert in de gebieden Osdorpplein en Slotermeer. Vele buurten van Nieuw-West missen dus een talentontwikkeling aanbod. Het valt op dat veel instellingen en initiatiefnemers in Nieuw-West moeite hebben met het bereiken van lokale bewoners. Over het algemeen geldt dat hoe groter het initiatief is, hoe breder het bereik zal zijn. Lokale kleine initiatieven slagen er nog vrij goed in om lokale bewoners te betrekken bij hun programmering en projecten. Echter, organisaties die groter zijn of vrij abstracte werken hebben een beperkt bereik. De publieksgroepen die deze organisaties bereiken lopen sterk uiteen en elke organisatie heeft een eigen netwerk en type publieksgroep. Het is opvallend dat er geen specifiek gebied in Nieuw-West is dat fungeert als culturele trekker.

De verschillende organisaties moeten zelf aan de slag om het lokale netwerk te betrekken bij hun activiteiten. De bereikbaarheid van de culturele voorzieningen in Nieuw-West is een aandachtspunt. De gebieden waar nu nog weinig of geen openbaar vervoer aanwezig is in de avond en nacht trekken geen publiek. Deze zijn niet aantrekkelijk om te bezoeken waardoor zo’n voorziening zich niet optimaal kan ontwikkelen door het uitblijven van publiek. In gebieden die nu nog in ontwikkeling zijn zoals Sloterdijk/Riekerpolder zijn nog geen fiets- en voetpaden aangelegd. Wensen Nieuw-West wil inzetten op verbreding en versterking op de volgende onderdelen:

11







Wat betreft organisaties die zich richten op beeldende kunst zijn er veel kleine organisaties, te weten het van Eesterenmuseum, bureau Postjesweg, Street Art Museum, Pleinkamer. Hier is verbreding en versterking nodig. Op het gebied van muziek is het aanbod in Nieuw-West vrij karig. Soms is er in de Meervaart een concert, maar verder blijft het bij incidentele momenten zoals het Sloterplasfestival. Wel vinden er grote muziekfestivals als Loveland en Mystic Garden plaats maar deze commerciële festivals missen nog wel eens de verbinding met de buurt. Hier valt dus nog veel te winnen. Met de komst van Cinema de Vlugt is er na 20 jaar weer een bioscoop in de buurt. Maar deze is klein en hier is ook meer aandacht op nodig.

WEST Amsterdam West wil een plek zijn met een prettige balans tussen wonen, werken en recreëren. Het is een dynamisch stadsdeel met gemengde wijken en een bruisende culturele infrastructuur. Het stadsdeel wil West levendig en leefbaar houden en streeft naar een kunst- en cultuuraanbod waar zoveel mogelijk bewoners zich in herkennen en wat goed aansluit bij de sociale context van de wijken. West wil een stadsdeel zijn waar culturele organisaties, kunstenaars en creatieve makers zich graag vestigen en waar ruimte is voor experiment en innovatie. West stimuleert verbinding en samenwerking tussen professionele makers en bewoners, tussen kunstenaars en culturele organisaties in West, maar ook tussen lokale makers en podia met kunstinstellingen in de rest van de stad. Het stadsdeel spoort op, jaagt aan, faciliteert en geeft ruimte aan de bestaande creatieve energie in de buurten. De afgelopen jaren is er door het stadsdeel flink geïnvesteerd in culturele activiteiten en infrastructuur. Nu deze begint te bloeien is het zaak om deze groei te verduurzamen en te blijven investeren. Zo houden we vast aan wat er begint te ontstaan, versterken we initiatieven en kunnen we verder bouwen. Ambities Het beeld van West is dat het goed gaat. De aantrekkingskracht van het stadsdeel is groot en er wonen steeds meer kapitaalkrachtige Amsterdammers.

Tegelijkertijd zien wij ook hier een groeiende kloof tussen deze kapitaalkrachtige bewoners en mensen die dat niet zijn. Er gaat extra aandacht uit naar projecten gericht op verbinding en inclusie, die bewoners betrekken voor wie deelname niet vanzelfsprekend is. Door het stimuleren van kunst in, met voor en door de buurt werkt West aan een cultureel aanbod dat aantrekkelijk en toegankelijk is. Dit gebeurt in samenwerking met bewoners en andere formele en informele netwerken in de wijk zoals welzijnsinstellingen en scholen. Diversiteit, inclusie en toegankelijkheid zijn belangrijke voorwaarden bij alle activiteiten die worden ondersteund door het stadsdeel. Door het stimuleren van professionele activiteiten wordt continue gezocht naar het bereiken van nieuw publiek op laagdrempelig toegankelijke locaties. Het vergt blijvende aandacht om te zorgen dat bewoners zich herkennen in het aanbod en voldoende talenten de weg naar het stadsdeel - en overige fondsen - weten te vinden. 12

Ditzelfde geldt voor de fysieke bereikbaarheid van de culturele organisaties in West. De toegankelijkheid van deze organisatie wordt momenteel onderzocht en waar nodig worden organisaties ondersteund in het fysiek verbeteren van hun locaties. West zet zich in voor (fysieke) ruimte voor kunst en cultuur. West is het meest dicht bevolkte stadsdeel van Amsterdam en ruimte is schaars. Door de toenemende groei van de stad is het belangrijk dat West zich ervoor inzet dat de bestaande infrastructuur en juist ook de rafelranden niet verdwijnen. Kansen  De huidige culturele infrastructuur van West is groter dan alleen de culturele organisaties met een programmering gericht op de buurt die periodiek ondersteund worden door het stadsdeel. West heeft een netwerk van terugkerende relaties opgebouwd die op basis van projectsubsidie activiteiten organiseren met en voor de bewoners. West trekt hierin vaak samen op met het Amsterdams Fonds voor de Kunst.  Er is hard gewerkt aan de culturele identiteit van de programmering in de parken en op de pleinen. Op deze ervaring wordt voortgebouwd en de openbare ruimte wordt verder ontwikkeld als tijdelijk podium voor kunst en cultuur.  Verhalen van bewoners worden vertaald naar kunstwerken in de openbare ruimte en worden bakens van trots van de buurt. Vanaf 2023 zet West zich extra in voor de Vrouwen van West.

 Kunst zet ons aan het denken, over onszelf en over de samenleving. Kunst in West wordt sterker gepositioneerd in het sociaal debat. Cultureel maatschappelijke locaties geworteld in de wijken van West hebben zich bewezen als ideale plekken voor kunstvormen die de onderlinge dialoog stimuleren.  Met woordkunst worden complexe thema’s onderzocht en ingezet om sociale samenhang in buurten te verstevigen. West zet in op het versterken, verbreden en uitbreiden van het netwerk, en geeft ruimte aan lokaal talent om zich te ontwikkelen. Knelpunten Door stedelijke vernieuwing en gebiedsontwikkeling zullen er de komende jaren meer dan vijfduizend woningen en dus ook veel bewoners bijkomen in West. Met de transformatie van Sloterdijk Zuid van bedrijventerrein naar woonwijk wordt een van de eerste gebieden ontwikkeld in het kader van Haven-Stad. In het Mercatorpark wordt een nieuwe stadswijk gebouwd. Het Food Center zal wijken voor nieuwe woningen met de Markthal als blikvanger van het terrein. West ziet kansen voor de realisatie van nieuwe kunst en culturele voorzieningen in deze nieuwe wijken in het stadsdeel maar voorziet dat er straks onvoldoende financiële middelen zijn om deze locaties financieel te ondersteunen.

Amsterdam West onderschrijft de zorgen die de Amsterdamse Kunstraad uitspreekt in de Verkenning 2022 over hoe deze nieuwbouw zich gaat verhouden tot het aanbod van en de toegang tot kunst in de stad. De Kunstraad wijst erop dat de stad groeit, maar het budget voor kunst en cultuur niet mee groeit. De bereikbaarheid in West is relatief goed, maar West breidt uit en met de transformatie van kantoorpanden in het Westerpark, de komst van de Houthavens en ontwikkeling van Haven-stad is goede bereikbaarheid en openbaar vervoer verbindingen een punt van aandacht. Daarnaast is

13

het belangrijk om in te zetten op een veilige openbare ruimte, met name voor kwetsbaardere groepen zoals vrouwen en de lhbtqi+ gemeenschap.

CENTRUM Focus op diversiteit Amsterdam is de culturele hoofdstad van Nederland en binnen de stad kent stadsdeel Centrum de hoogste dichtheid aan kunst- en cultuurinstellingen. Het stadsdeel beschikt dan ook over een uitgebreid cultuuraanbod. Dit aanbod voldoet echter onvoldoende aan de actuele vraag van de stad. Het is nog te weinig inclusief en divers, de meerstemmigheid van de stad wordt niet gerepresenteerd, terwijl het Centrum een plek moet zijn voor alle Amsterdammers. De gemeente Amsterdam investeert in een betere spreiding van het cultuuraanbod over de stad, dat zich verdicht en uitbreidt. Daarnaast ziet Amsterdam ook een investeringsopgave op kunst en cultuur in het kader van de transformatie van de binnenstad, van toeristenmagneet tot een plek waar Amsterdammers weer graag komen en zich thuis voelen. De gemeente stimuleert de bekendheid, diversiteit en toegankelijkheid van het cultuuraanbod. Met de regeling gebiedsgebonden kunst- en cultuuractiviteiten ondersteunt stadsdeel Centrum een aanvullend en laagdrempelig aanbod in de wijken, dicht bij de bewoners zelf en inspelend op hun behoeften. Daarnaast worden initiatieven die de culturele diversiteit bevorderen vanuit de subsidieregeling Aanpak Binnenstad ondersteund. Toch blijft voor veel Amsterdammers de drempel nog te hoog, of sluit het aanbod in het Centrum niet aan op hun behoeften.

Drukte en overlast ontnemen soms het zicht op de schoonheid van onze binnenstad of tasten deze aan. Initiatieven en samenwerkingen die bijzondere (buurt)identiteiten versterken – zoals plekken in de binnenstad waar de lhbtiq+ gemeenschap graag komt of de geschiedenis van het Joods Cultureel Kwartier – laten zien hoe gevarieerd de binnenstad is. Ze versterken de leefbaarheid en het buurtgevoel, maar hebben soms extra steun nodig. In de Aanpak Binnenstad zet het stadsdeel maximaal in op kunst en cultuur als antwoord op de monocultuur. De binnenstad moet aan alle Amsterdammers iets te bieden hebben en dat betekent dat er oog moet zijn voor een divers cultuuraanbod. Dat mag ook spannender en vernieuwender worden, zoals met een kwalitatief en inclusief nachtcultuuraanbod. Daarnaast dienen de kleinschalige en laagdrempelige cultuurlocaties beschermd te worden; zoals de theatertjes waar ook amateurgezelschappen terecht kunnen en de kleine museale instellingen die ons cultureel erfgoed levend houden. Kansen Centrum ziet een kans om kunst en cultuur als onlosmakelijk onderdeel van de Aanpak Binnenstad te positioneren. Met deze aanpak wil de gemeente ervoor zorgen dat de binnenstad weer een plek wordt waar alle Amsterdammers graag komen en zich thuis voelen. Binnen deze ambitie hebben kunst en cultuur een nadrukkelijke rol.

Aandachtspunt is hoe − met dit perspectief voor ogen – beleids- en smaakmakers, kunstaanbieders en cultuurfinanciers in gezamenlijkheid tot een meer integrale en afgestemde aanpak kunnen komen.

14

Vanuit de Aanpak Binnenstad biedt het stadsdeel tijdelijke ondersteuning aan cultuurinitiatieven. Voor de langere termijn moet waar nodig ook perspectief geboden kunnen worden2. Culturele voorzieningen vallen soms ‘buiten de boot’ bij de verdeling van de Kunstenplanmiddelen, terwijl het stadsdeel een dergelijke voorziening vanuit de Aanpak Binnenstad toch graag wil behouden. Een voorbeeld is de inzet vanuit het stadsdeel voor behoud van de expositieruimte W139, die aan jonge kunstenaars een presentatieplek biedt, daar waar de Kunstraad ook pleit voor het behoud van dit soort podia3. Met de tijdelijke steun wordt onder meer onderzocht of de W139 als organisatie en met een aangescherpte programmering weer ‘Kunstenplan’-rijp gemaakt kan worden, dan wel elders financiering kan verwerven. Geconstateerd wordt dat toetsing van cultureel aanbod in het kader van het Kunstenplan en de beoordeling van hetzelfde aanbod i.h.k.v. de Aanpak Binnenstad uiteen kan lopen, wat vanuit de zelfstandige doelstellingen ook begrijpelijk is. Dit leidt tegelijk tot de vraag in hoeverre het streven naar een ander en hoogwaardiger bezoekersprofiel met dito cultuuraanbod (Aanpak Binnenstad) en het streven naar een inclusief, gespreid en kwalitatief cultuuraanbod (Kunstenplan) kan samengaan of elkaar kan versterken? Mogelijk kan er tussen beide ‘gremia’ meer afgestemd worden.

Een cultuurverkenner voor stadsdeel Centrum (of vergelijkbare functie), zoals die door het AFK in 5 andere stadsdelen is aangesteld, kan hier wellicht een bijdrage aan leveren. Vernieuwing van aanbod en creatief ondernemerschap staan onder druk in de binnenstad, met name door oplopende vastgoedprijzen en verdringing door andere (toeristische) functies. De Aanpak Binnenstad is er onder meer op gericht meer grip te krijgen op het vastgoed om zo het cultuuraanbod en de bezoekerseconomie in positieve zin bij te sturen. Dit vereist een lange adem en betekent ‘opboksen’ tegen hoge huurprijzen in het gevecht om de kostbare vierkante meters. In samenwerking met partners als de NV Zeedijk en Stadsgoed worden evenwel kansen gecreëerd door vastgoed te verwerven en aanbod te transformeren. Een nauwere samenwerking tussen Kunst & Cultuur en de Aanpak Binnenstad kan helpen om kansen te identificeren en te verzilveren. Daarnaast zien we graag dat (maatschappelijke) beleggers en investeerders ook bereid gevonden worden om te investeren in de cultuuropgave. Kortom, we houden een pleidooi voor een integrale samenwerking tussen partijen, zowel thematisch als gebiedsgericht. Op een manier die ruimte biedt voor nieuwe initiatieven en partners - en die een stimulans biedt aan experiment en jong talent.

In dit kader willen we meer ruimte bieden aan culturele horecaconcepten en kleinschalige vernieuwende initiatieven. We zien hiervoor mogelijkheden in het wallengebied – ter vervanging van toeristische of erotische functies - en in de Leidsebuurt. Het Marineterrein als nieuwe stadswijk vormt wellicht ook een zoekgebied evenals het Knowledge Mile Park op de grootstedelijke as Valkenburgerstraat - Weesperstraat – Wibautstraat (deels in stadsdeel Oost). Kunst in de openbare ruimte is het meest laagdrempelige cultuuraanbod denkbaar en tegelijk is het zeer beeldbepalend. Daarom heeft het Stadscuratorium Amsterdam (SCA), in opdracht van de gemeente, een visie opgesteld over hoe om te gaan met kunst in de openbare ruimte. Aan de hand van deze visie is een plan van aanpak opgesteld met vervolgacties. Focusgebieden hierbij zijn de Knowledge Mile Park en de stegen in de historische binnenstad (zie paragraaf 3).

2

Vanuit de subsidieregeling AB kan ondersteuning worden geboden aan (nieuwe) culturele initiatieven maar die ondersteuning is altijd tijdelijk. Dit betekent dat een plan of project op den duur zelfvoorzienend moet zijn en/of er elders financiering voor de langere termijn moet worden gevonden. Dit schept zo zijn beperkingen. 3 Amsterdamse Kunstraad - “Verkenning 2022”, pag. 10.

15

Wat betreft kunst in de openbare ruimte kan er nauwer afgestemd / samengewerkt worden tussen partijen in het veld, bijvoorbeeld op geselecteerde projecten of programma’s. In de praktijk krijgt een project soms een positief advies van het Stadscuratorium en tegelijk wordt een subsidieaanvraag voor hetzelfde project afgewezen door het AFK (beiden overigens onafhankelijke organen). Daarbij geldt dat het AFK enkel subsidie beschikbaar stelt op basis van een (vaak) definitief ontwerp, wat een kunstopdracht financieel lastig ‘planbaar’ maakt. Het stadsdeel pleit ervoor om aan de voorkant van bepaalde projecten of programma’s, zoals de Stegenaanpak (zie hier), gezamenlijke afspraken te maken over financiële ondersteuning. Aandachtspunt hierbij is dat het stadsdeel Centrum per 2024 (vermoedelijk) niet meer zal beschikken over een apart budget voor kunst in de openbare ruimte. Dit budget werd jaarlijks voor 100% gevoed uit het Stedelijk Mobiliteitsfonds maar dit komt volgend jaar te vervallen. Een ander aandachtspunt betreft de sterke scheiding tussen culturele instellingen en kunst in de openbare ruimte. Het is zinnig deze lijn meer fluïde te maken, om zo bij te dragen aan een toegankelijker en diverse aanbod, zowel binnen als buiten. De website Buitenkunst van de gemeente Amsterdam is onvolledig, onaantrekkelijk en weinig publieksgericht.

De site (zie hier) wordt particulier gehost en het ontbreekt aan een open protocol database. Redactie op beeld en tekst is nodig. Daarom werkt stadsdeel Centrum aan een pilot voor een integrale vernieuwing van de website. Door de collectie kunst in de openbare ruimte in stadsdeel Centrum gelijk goed in kaart te brengen, ontstaat vervolgens ook een beeld over hoe deze collectie verrijkt kan worden en inclusiever kan worden gemaakt. Aandachtspunten De historische binnenstad is de drager van vele Amsterdamse verhalen door de eeuwen heen. Een meerstemmig en meer gelaagd aanbod hoort bij het pluriforme Amsterdam. Om dit verhaal goed verteld te krijgen, zijn de volgende punten van belang: a. Breng in beeld wat er allemaal al aan aanbod is (zgn. ‘mappen’). Er is meer cultureel aanbod dan de meeste Amsterdammers weten. b. Breng onderbelicht maar waardevol aanbod beter voor het voetlicht. Zo zijn veel Amsterdammers weliswaar bekend met het aanbod van de grote kunstinstellingen maar de kleinere voorzieningen zijn vaak minder bekend. c. Spring waar nodig op de bres voor behoud van aanbod. Denk aan voorzieningen op het vlak van cultureel en immaterieel erfgoed of experimenteer- en presentatieplekken voor jonge kunstenaars als belangrijke humuslaag voor cultureel Amsterdam. d.

Biedt ruimte en ondersteuning aan ontbrekend aanbod:  Ondersteun aanbod dat recht doet aan Amsterdam als diverse en inclusieve stad, op het niveau van makers, publiek, perspectieven en kunstdisciplines. Biedt qua disciplines bijvoorbeeld meer ruimte aan fusionart, streetart / graffiti.  Creëer en ondersteun interactief cultuuraanbod dat de jeugd aanspreekt. Het huidige aanbod sluit goed aan op de behoeften van ouderen maar niet op dat van jongeren en gezinnen; “Is te saai, eentonig en geschiedenisgebonden”4. Een succesvol voorbeeld is het jeugdprogramma “Voices of Tolerance” van Museum Ons’ Lieve Heer op Solder. Zo ook heeft het stadsdeel de inrichting van een muziekstudio voor jongeren bij BonneSuits ondersteunt.  Creëer ruimte voor nachtcultuur en ‘culturele rafelrandjes’. Onderzoek daarbij de mogelijkheid tot het inrichten van nachtbroedplaatsen. Ondanks de uitdagingen die er in 4

Adviesrapport opgesteld door studenten van de Vrije Universiteit Amsterdam. Stadsdeel Centrum “Terugblikken, en een blik op de toekomst”

16

de drukke en ‘dure’ binnenstad zijn om aan de nachtcultuur een plek te (blijven) bieden, dienen zich wel degelijk kansen voor. De vestiging van Kanaal40 aan de Warmoesstraat is hier een goed voorbeeld van. Denk overigens niet alleen aan permanente voorzieningen voor nachtcultuur maar biedt ook ruimte voor tijdelijke nachtinitiatieven. Wat kunst in de openbare ruimte betreft, heeft het Stadscuratorium Amsterdam (SCA) in opdracht van de gemeente een visie opgesteld over kunst in de openbare ruimte van de binnenstad5 (zie hier). Aan de hand van deze visie is een plan van aanpak opgesteld met vervolgacties. De binnenstad is erg divers, en daar past volgens het SCA een visie op kunst in de openbare ruimte bij die recht doet aan deze diversiteit. Het SCA gaat niet in op alle aspecten en gebieden van de binnenstad, maar zij legt bepaalde accenten, ingegeven door dringende kwesties. In de visie wordt specifiek ingegaan op 3 thema’s: • Kunst als mogelijkheid tot verbijzondering, met aandacht voor verschillende perspectieven en een bijpassend opdrachtbeleid. • Murals (muurschilderingen), streetart en graffiti in de binnenstad, over de ‘jonge’ kunstvorm streetart en hoe om te gaan met ongevraagde streetart alsmede nieuwe kunstopdrachten.

• Stad vol verhalen, kunst als ‘sense of place’, over hoe kunstwerken de gelaagde geschiedenis van de stad vertellen en hoe we gezamenlijk voor deze kunstwerken zorg dragen. Het SCA zoemt hierbij in op 2 heel verschillende gebieden: de smalle stegen in het hart van Centrum en de grootstedelijke verkeersader langs de Valkenburgerstraat-WeesperstraatWibautstraat. Aan de hand hiervan is een Plan van Aanpak opgesteld met vijf vervolgacties, waar nu uitvoering aan wordt gegeven: 1. Kennis over kunst in de publieke ruimte vergroten 2. Digitale ontsluiting kunstwerken openbare ruimte 3. Stegenplan als laboratorium voor kunst 4. Knowledge Mile Park: Synergie van grijs, groen en verbeelding 5. Streetart & Vrije Ruimte Meerstemmigheid: spreek de taal van pluriform Amsterdam Lang niet alle bewoners van Amsterdam ervaren dat hun verhaal wordt verteld in de binnenstad. Om de binnenstad weer een plek te laten zijn voor álle Amsterdammers streeft het stadsdeel naar een aanbod dat de uiteenlopende cultuurbehoeftes representeert en waar ook ruimte is voor verbinding. Stadsdeeloverstijgende samenwerking tussen cultuurinstellingen kan hiertoe bijdragen, door een podium te bieden aan andere disciplines en perspectieven, met uitwisseling van programma’s en curatoren, en met de productie van cross-over kunstinitiatieven.

Inspirerende voorbeelden als “Tussen Gaasp & Gracht”6, “Keti Koti in Bellevue“7 en “Garden of Scars” - waarbij de geschiedenis van de Oude Kerk werd verbonden met een internationale (historische) context verdienen wat dit betreft navolging. Ook is veel cultuuraanbod in de binnenstad qua inhoud, presentatie en promotie gericht op de volwassen Amsterdammer. Door ook activiteiten en programma’s aan te bieden die aansluiten op de leefwereld van kinderen, kan een nieuwe doelgroep worden geïnteresseerd voor kunst- en 5 SCA - TUSSEN THUISKOMEN, VERDWALEN EN OP BEZOEK ZIJN: KUNST IN DE GELAAGDE STAD;

Een visie op kunst in de openbare ruimte in de Amsterdamse binnenstad, 19 oktober 2021 6 Een multidisciplinair project van Museum Van Loon en Imagine IC in samenwerking met OSCAM en New Metropolis Zuidoost. 7 Keti Koti in Bellevue i.s.m. Likeminds, Pompadó Z.R. Martha, KIP Republic

17

cultuur. Belangrijker is daarbij dat nieuwe producties niet vóór de kinderen, maar ook in samenspraak mét de kinderen worden vormgegeven. Belicht de onontdekte parels Onbekend maakt onbemind. Veel Amsterdammers zijn niet zo bekend met de kleinere cultuurvoorzieningen. Bewoners geven aan dat het lastig is om de kleinere en onbekende kunsten cultuurinstellingen te vinden tussen het uitgebreide aanbod, waarbij veel internationaal bekende instellingen de aandacht opeisen8. Centrum zet dan ook in op het opstellen van gebiedsgerichte cultuurprofielen, als basis voor een gerichte, gezamenlijke promotie van cultuurinstellingen, waarbij juist ook de kleinere voorzieningen onder de aandacht worden gebracht (zgnd. ‘branden’).

WEESP/DRIEMOND Kunst en cultuur is een belangrijke economische en sociale waarde voor stadsgebied Weesp. Er is een grote verscheidenheid aan kunst en cultuur voor zowel passieve als actieve deelname door inwoners van Weesp en Driemond alsook in de regio. Weesp kent een groot aantal individuele makers en instellingen gerund door vrijwilligers en professionals. De evenementen en de rijke historie trekken veel mensen naar Weesp: nieuwe bewoners, nieuwe bedrijven en bezoekers. Het stadsgebied heeft een belangrijke regionale functie. Weesp heeft de ambitie kunst en cultuur te stimuleren en nog sterker op de kaart te zetten in dit sterk groeiende stadsgebied. Aandachtspunten  Een deel van de cultuursector in Weesp ondervindt nog steeds de (financiële) gevolgen van de coronacrisis door bijvoorbeeld een lager bezoekersaantal.  Er is veel vraag naar met name permanente huisvesting voor culturele instellingen en individuele makers.  De culturele voorzieningen zijn nu vooral geconcentreerd in het centrum van Weesp. In de wijken en in Driemond is er nog weinig aanbod te vinden. Juist op deze plekken zouden deze voorzieningen de wijken kunnen verrijken en vooral ook de wijken en hun inwoners op die manier meer kunnen verbinden met het centrum van Weesp.  De vele vrijwilligers zijn zeer waardevol, maar maakt de culturele instellingen vaak ook kwetsbaar.

 Jongeren bereiken is voor velen in de kunst- en cultuursector een lastige, Weesp herkent dit. In Weesp/Driemond zijn nagenoeg geen mogelijkheden voor jongeren om überhaupt uit te gaan. Al vanaf jonge leeftijd wordt ze duidelijk dat ze hiervoor naar Amsterdam moeten en dan is Weesp ze al vroeg ‘kwijt’. Nachtcultuur voor jongeren om ook hen aan Weesp te blijven verbinden is een goede toevoeging op het aanbod.  Voor 2023 en 2024 worden de periodieke subsidies nog verstrekt volgens het oude beleid van de gemeente Weesp (conform Ahri procedure). Dit om de instellingen de tijd te geven de omschakeling te maken maar ook omdat de volgende Kunstenplanperiode start in 2025. Het stadsgebied geeft de culturele instellingen graag duidelijkheid over hun positie in het komende Kunstenplan.

8 Adviesrapport opgesteld door studenten van de Vrije Universiteit Amsterdam - Stadsdeel Centrum;

“Terugblikken, en een blik op de toekomst”

18



Ook voor incidentele subsidies geldt vooralsnog het oude beleid van Weesp. Voor het buurtgebonden budget dat hiervoor beschikbaar is, zal een regeling worden opgesteld gelijk aan de stadsdelen. Het mandaat ligt bij het dagelijks bestuur van Weesp. Op dit moment willen instellingen graag weten hoe de toekomst eruit ziet. De vrees is dat zij ‘verdwijnen’ in het grote aanbod van Amsterdam. In ieder geval de komende Kunstenplanperiode is een apart budget voor Weesp en Driemond wenselijk.

Kansen Weesp groeit. In de wijk Weespersluis komen steeds meer nieuwe jonge gezinnen (veelal uit Amsterdam) die aangetrokken worden door een combinatie van ruimte (zowel binnen als buitenshuis) en de (culturele) voorzieningen in Weesp. Deze gezinnen zijn bekend met het culturele aanbod van Amsterdam, maar weten ook al snel hun weg naar bijvoorbeeld Theater City of Wesopa te vinden. Juist deze gezinnen hebben behoefte aan culturele voorzieningen zoals in Amsterdam. In de wijk Weespersluis is hier op dit moment echter nog geen ruimte voor gemaakt. Er wordt wel gesproken om de buurtkamers ook naar deze nieuwe wijken uit te breiden. Een permanente plek voor kunst en cultuur in deze maatschappelijke ruimte zou een mooie kans zijn. Met de fusie tussen Weesp en Amsterdam maken alle basisscholen in Weesp gebruik van dezelfde voorzieningen en financiële middelen. Verschillende instellingen bieden een programma voor cultuureducatie. De kwartiermaker van Mocca die in Weesp actief is, is van toegevoegde waarde om instellingen en scholen te verbinden. Op dit moment is er zelfs te weinig ruimte op scholen voor alle nieuwe kinderen die in Weesp verwacht worden de komende jaren. De behoefte aan cultuureducatie zal dus ook stijgen. Uitgangspunt vanuit het Weesper beleid en subsidievoorwaarden is dat kunst en cultuur bereikbaar moet zijn voor alle Weespers.

Met de Code Diversiteit & Inclusie zoals de gemeente Amsterdam deze hanteert maken de instellingen momenteel kennis. Verschillende instellingen hebben het maken van een actieplan in de planning opgenomen. Er wordt door instellingen veel aandacht besteed om zowel in de organisatie intern als de actieve deelnemers en bezoekers zo divers mogelijk te laten zijn maar het blijft lastig om hieraan te voldoen. Ook toegankelijkheid is voor instellingen een uitdaging. Letterlijk, door bijvoorbeeld het ontbreken van voorzieningen als bijvoorbeeld een lift. In Weesp verzorgt theaterschool Zone 1380 een professionele vooropleiding. Daarnaast hebben de verschillende instellingen een programmering en cursussen waarbij talentontwikkeling het uitgangspunt is. Een andere professionele aanbieder is er nog niet in Weesp. Theater City of Wesopa heeft de ambitie maar financiële middelen ontbreken. Aan de groei van Weesp zit een grote potentie voor stijgende bezoekersaantallen, maar tevens zijn de organisaties hier nog niet op toegerust. Gezien de veranderende omgeving bestaat de noodzaak om te professionaliseren en de wens om meer betaalde krachten aan te trekken, maar ontbreken de financiële middelen. Ook in relatie tot Fair Pay zijn er nog stappen te maken. Weesp merkt dat sinds de fusie meer professionele makers en organisaties zich hier willen vestigen.