Bijlage 1 Politiecontroles
Tekst van het document
Amsterdammers over de politie en ervaringen met politiecontroles september 2024
In de landelijke Veiligheidsmonitor 2023, uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van Justitie en Veiligheid en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), is voor het eerst gevraagd naar ervaringen met controles door de politie. Landelijk werden mensen die zelf, of van wie een of beide ouders in het buitenland geboren zijn, vaker gecontroleerd door de politie dan mensen zonder migratieachtergrond. Tegelijkertijd vinden ze minder vaak dan mensen zonder migratieachtergrond dat de politie hen rustig, respectvol en correct heeft behandeld. Ook denken ze vaker dat hun afkomst, huidskleur of uiterlijk een reden was voor de controle. Hoe zit dat in Amsterdam? Op basis van cijfers uit de Veiligheidsmonitor Amsterdam-Amstelland wordt in deze rapportage ingegaan op de tevredenheid over het functioneren van de politie, politiecontroles, de ervaring bij deze controles en ervaren discriminatie door de politie.
Tevredenheid over functioneren van de politie iets afgenomen De helft van de Amsterdammers (48%) is (zeer) tevreden over het functioneren van de politie in het algemeen (figuur 1). Ongeveer een op de drie (29%) is niet tevreden, maar ook niet ontevreden, en 10 procent is (zeer) ontevreden over het functioneren van de politie. Tot slot zegt 13 procent het functioneren van de politie niet te kunnen beoordelen (Veiligheidsmonitor Amsterdam-Amstelland, 2023). Dit is vergelijkbaar met de landelijke bevindingen. Van de Amsterdammers die in de afgelopen 12 maanden werden gecontroleerd door de politie, is een groter aandeel (zeer) ontevreden over de politie (18%) dan van de Amsterdammers die niet werden gecontroleerd (10%). Globaal geldt hoe vaker men in de afgelopen 12 maanden werd gecontroleerd, hoe groter het aandeel dat ontevreden is over het functioneren van de politie. Met name wanneer men vier keer of vaker is gecontroleerd, neemt de tevredenheid sterk af. Tweede generatie Amsterdammers, die in Nederland geboren zijn en van wie een of beide ouders in het buitenland geboren zijn, zijn minder tevreden over het functioneren van de politie (43% (zeer) tevreden) dan Amsterdammers zonder migratieachtergrond (48%) of Amsterdammers die zelf in het buitenland geboren zijn (51%). Dit is het geval ongeacht of ze wel of niet door de politie gecontroleerd werden.
De tevredenheid over het functioneren van de politie is de laatste drie jaar licht afgenomen. Deze lichte afname in tevredenheid geldt voor de meeste groepen, maar in sterkere mate voor Amsterdammers zonder migratieachtergrond dan voor Amsterdammers met een migratieachtergrond.
1
Gemeente Amsterdam Onderzoek en Statistiek
Amsterdammers over de politie en ervaringen met politiecontroles
Figuur 1. Hoe tevreden of ontevreden bent u over het functioneren van de politie in het algemeen? 2023
7%
42%
29%
8%
3%
13%
2022
7%
43%
28%
7% 2%
13%
2021
7%
45%
28%
7% 2%
12%
zeer ontevreden
kan dit niet beoordelen
zeer tevreden
tevreden
niet tevreden, niet ontevreden
ontevreden
De percentages in het figuur zijn afgeronde percentages. Daarom kan de optelsom van de antwoordcategorieën een procentpunt verschillen van het genoemde percentage in de tekst. Dit geldt ook voor de andere figuren.
De tevredenheid over het functioneren van de politie is meer in detail onderzocht door respondenten een aantal stellingen voor te leggen over specifieke onderdelen van het functioneren van de politie. Een kleine meerderheid van de Amsterdammers zegt dat de politie makkelijk te benaderen is (56%) en dat de politie er alles aan zal doen om je te helpen als je ze echt nodig hebt (55%, figuur 2). Minder vaak vinden Amsterdammers dat de politie de criminaliteit goed aanpakt (33%) of burgers informeert (32%). Tevredenheid over het functioneren van de politie in het algemeen hangt het sterkst samen met de mate waarin men het idee heeft dat de politie goede bescherming biedt, de criminaliteit goed aanpakt en rechtvaardig handelt. Figuur 2. In hoeverre bent u het eens of oneens met de volgende uitspraken over de politie in het algemeen? (2023) De politie is makkelijk te benaderen
11%
46%
26%
10%
6%
Als je ze echt nodig hebt, zal de politie er alles aan doen om je te helpen
12%
43%
27%
8%
7%
helemaal eens
De politie biedt mij goede bescherming
8%
37%
36%
7%
8%
De politie handelt rechtvaardig
8%
37%
36%
8%
9%
De politie pakt de criminaliteit goed aan 6%
27%
39%
13% 5% 10%
De politie informeert de burgers 5%
28%
38%
18%
eens
niet eens, niet oneens
oneens
helemaal oneens
4% 8%
geen antwoord
Ruim vier op de tien Amsterdammers hebben het idee dat sommige mensen in dezelfde situatie sneller door de politie worden aangehouden dan andere (44%). (In deze algemene vraag is het begrip aanhouding gebruikt, in tegenstelling tot het begrip controle dat op andere plaatsen in de vragenlijst gebruikt wordt. Dat betekent dat de antwoorden op deze vraag niet helemaal vergelijkbaar zijn met vragen waarin het begrip controle gebruikt is. Voor de analyse maakt dat in die zin geen verschil dat kan worden bepaald of sommige groepen systematisch anders antwoorden dan andere – dat is wat hieronder gebeurt.) Amsterdammers die in de afgelopen 12 maanden door de politie werden gecontroleerd, hebben vaker dit idee dan Amsterdammers die niet gecontroleerd werden. Dit geldt vooral voor Amsterdammers die de afgelopen 12 maanden meermaals gecontroleerd werden. Zo is 43 procent van de Amsterdammers die in de afgelopen 12 maanden niet gecontroleerd werden het (helemaal) eens met de stelling dat sommige mensen in dezelfde situatie sneller door de politie worden aangehouden dan andere. Onder de Amsterdammers die één keer werden gecontroleerd is dit ruim de helft (53%) en onder Amsterdammers die drie keer of vaker werden gecontroleerd heeft één op de drie (67%) het idee dat sommige mensen sneller door de politie worden aangehouden.
2
Gemeente Amsterdam Onderzoek en Statistiek
Amsterdammers over de politie en ervaringen met politiecontroles
De Veiligheidsmonitor bevat geen data over de situatie waarin mensen aangehouden dan wel gecontroleerd zijn. Daarom is het niet mogelijk om uitspraken te doen of sommige mensen in dezelfde situatie sneller door de politie worden aangehouden of gecontroleerd dan andere. Het is wel mogelijk om te kijken of sommige groepen vaker gecontroleerd werden dan andere. Hieronder is beschreven of controles samenhangen met verschillen in geslacht, leeftijd, opleidingsniveau en herkomst en in hoeverre de ervaring met deze controles verschilt tussen groepen. Wat Amsterdammers verstaan onder ‘controles’ kan daarbij per groep verschillen.
Jonge mannen vaker gecontroleerd In 2023 zegt negen procent van de Amsterdammers in de afgelopen 12 maanden gecontroleerd te zijn door de politie (figuur 3). Landelijk is dat acht procent. Net als landelijk werden mannen (12%) vaker gecontroleerd dan vrouwen (7%). Ook werden jongere Amsterdammers vaker gecontroleerd dan oudere Amsterdammers. Verder werden tweede generatie Amsterdammers, die in Nederland geboren zijn en van wie een of beide ouders in het buitenland geboren zijn, vaker gecontroleerd (13%) dan Amsterdammers zonder migratieachtergrond of Amsterdammers die zelf in het buitenland geboren zijn (beide 8%). Vooral mensen met in Turkije, Marokko of Suriname geboren ouder(s) gaven dit relatief vaak aan. Ook landelijk werden deze groepen relatief het meest gecontroleerd (CBS, 2023). Wanneer we naar een combinatie van achtergrondkenmerken kijken, blijkt dat jonge mannen over het algemeen het vaakst door de politie worden gecontroleerd. Bijna een kwart (23%) van de Amsterdamse jonge mannen tussen de 15 en 25 jaar werd de afgelopen 12 maanden gecontroleerd. Onder tweede generatie jonge mannen met in Marokko geboren ouder(s) is dat 28 procent (landelijk 32%). Ter vergelijking: van de jonge mannen zonder migratieachtergrond gaf 21 procent aan door de politie te zijn gecontroleerd.
Verschillen in hoe vaak mensen van verschillende herkomstgroepen en generaties door de politie worden gecontroleerd, kunnen komen door de samenstelling van deze groepen. De in Nederland geboren tweede generatie wordt bijvoorbeeld vaker gecontroleerd doordat deze groep gemiddeld jonger is en jonge Amsterdammers vaker gecontroleerd worden dan oudere Amsterdammers. Wanneer rekening wordt gehouden met verschillen in geslacht, leeftijd en opleidingsniveau tussen de groepen, verdwijnen de verschillen tussen herkomstgroepen in hoe vaak zij gecontroleerd worden. Amsterdammers die zelf in het buitenland geboren zijn, of met in het buitenland geboren ouder(s), blijken dan niet vaker gecontroleerd te zijn dan Amsterdammers die in Nederland zijn geboren met ouders die ook in Nederland zijn geboren. Een uitzondering hierop zijn Amsterdammers die in Marokko zijn geboren; zij zijn iets vaker gecontroleerd dan Amsterdammers zonder migratieachtergrond, ook als we rekening houden met andere factoren zoals leeftijd en geslacht.
3
Gemeente Amsterdam Onderzoek en Statistiek
Amsterdammers over de politie en ervaringen met politiecontroles
Figuur 3. In de afgelopen 12 maanden gecontroleerd door de politie, naar achtergrondkenmerken (2023) Nederland
8%
gemiddeld Amsterdam
9%
man
12%
vrouw
7%
jonger dan 35
13%
tussen 35 en 54 jaar
55 jaar en ouder
9% 5%
geboren in Nederland met 2 ouders geboren in Nederland
8%
geboren in Nederland, ouder(s) geboren in het buitenland
13%
geboren in het buitenland
8%
geboren in Europa (excl. Ned)
9%
geboren in Turkije
11%
geboren in Marokko
11%
geboren in Suriname
geboren in Indonesië geboren in overig land buiten Europa
8% 6% 7%
ouder(s) uit Europa (excl. Ned)
12%
ouder(s) uit Turkije
16%
ouder(s) uit Marokko
16%
ouder(s) uit Suriname ouder(s) uit Indonesië ouder(s) uit overig land buiten Europa
14% 7% 13%
foto: Edwin van Eis.
4
Gemeente Amsterdam Onderzoek en Statistiek
Amsterdammers over de politie en ervaringen met politiecontroles
Meerderheid vond de politie rustig en respectvol bij de laatste controle Aan Amsterdammers die in de afgelopen 12 maanden gecontroleerd werden, is gevraagd hoe zij de laatste controle hebben ervaren. Zeven op de tien Amsterdammers geven aan bij de laatste controle rustig, respectvol en correct behandeld te zijn door de politie (71%, figuur 4). Dat aandeel is lager dan landelijk (80%). Figuur 4. Bij de laatste controle heeft de politie mij rustig, respectvol en correct behandeld (2023)
32% helemaal eens
38% eens
niet eens, niet oneens
14% oneens
8%
helemaal oneens
5%
geen antwoord
Net als landelijk vindt een kleiner aandeel van de Amsterdammers met in het buitenland geboren ouder(s) dat zij rustig, respectvol en correct behandeld zijn (figuur 5). Daarnaast vinden basisopgeleide Amsterdammers minder vaak dat zij rustig, respectvol en correct behandeld zijn dan hbo/wo-opgeleide Amsterdammers. Dit geldt ook wanneer er wordt gecontroleerd voor andere achtergrondkenmerken van deze groepen. Figuur 5. Bij de laatste controle heeft de politie mij rustig, respectvol en correct behandeld (% (helemaal) eens). Naar achtergrondkenmerken (2023) Nederland
80%
gemiddeld Amsterdam
71%
basis opgeleid
68%
middelbaar opgeleid
70%
hbo/wo opgeleid
76%
geboren in Nederland met 2 ouders geboren in Nederland
77%
geboren in Nederland, ouder(s) geboren in het buitenland geboren in het buitenland
65% 70%
Reden politiecontrole voor sommigen minder duidelijk De meeste Amsterdammers (82%) die gecontroleerd zijn, geven aan dat de politie hen bij de laatste controle vertelde wat de reden voor de controle was (landelijk 86%, figuur 6). De meesten (84%, landelijk 89%) vonden die reden ook duidelijk (figuur 7). Amsterdammers met een migratieachtergrond geven minder vaak aan dat de politie hen de reden voor controle heeft verteld. Dit geldt vooral voor Amsterdammers die zelf in het buitenland geboren zijn (71%). Ook vonden Amsterdammers die zelf in het buitenland geboren zijn de reden voor de controle minder vaak duidelijk (77%). Ook basis – en middelbaar opgeleide Amsterdammers geven minder vaak dan hbo/wo opgeleide Amsterdammers aan dat de politie hen de reden voor controle heeft verteld en dat deze duidelijk was. Tot slot geven ook mannen iets minder vaak dan vrouwen aan dat de reden voor de controle duidelijk was. Toch vonden ook van deze groepen de meesten de reden voor de controle wel duidelijk.
5
Gemeente Amsterdam Onderzoek en Statistiek
Amsterdammers over de politie en ervaringen met politiecontroles
Figuur 6. Aandeel dat aangeeft dat de politie de laatste keer verteld heeft wat de reden voor de controle was, naar achtergrondkenmerken (2023) Nederland
86%
gemiddeld Amsterdam
82%
basis opgeleid
79%
middelbaar opgeleid
82%
hbo/wo opgeleid
89%
geboren in Nederland met 2 ouders geboren in Nederland
89%
geboren in Nederland, ouder(s) geboren in het buitenland geboren in het buitenland
79% 71%
Figuur 7. Aandeel dat de reden voor de controle (zeer) duidelijk vond, naar achtergrondkenmerken (2023) Nederland
89%
gemiddeld Amsterdam
84%
man
82%
vrouw
87%
basis opgeleid
81%
middelbaar opgeleid
80%
hbo/wo opgeleid
89%
geboren in Nederland met 2 ouders geboren in Nederland
89%
geboren in Nederland, ouder(s) geboren in het buitenland geboren in het buitenland
81% 77%
Zestien procent van de gecontroleerde Amsterdammers denkt dat hun afkomst, huidskleur of uiterlijk voor de politie een reden was om hen te controleren (figuur 8, gevraagd is naar de laatste controle). Dat aandeel is hoger dan landelijk (9%). Dit komt mogelijk deels doordat Amsterdam meer inwoners heeft met een migratieachtergrond dan landelijk. Begin 2023 had 59 procent van de Amsterdammers een migratieachtergrond. Landelijk is dat 26 procent (Staat van de stad, 2023). Amsterdammers met een migratieachtergrond denken vaker dat hun afkomst, huidskleur of uiterlijk voor de politie een reden was om hen de laatste keer te controleren dan Amsterdammers zonder migratieachtergrond. Net als landelijk geldt dat sterker voor Amsterdammers van wie een of beide ouders in het buitenland geboren zijn (26%), dan voor Amsterdammers die zelf in het buitenland geboren zijn (21%). Van de Amsterdammers die aangeven dat de reden voor de controle (zeer) duidelijk was, heeft een kleiner aandeel het idee dat hun afkomst, huidskleur of uiterlijk voor de politie een reden was om hen de laatste keer te controleren dan van de Amsterdammers die de reden voor de controle niet duidelijk vonden, ook als we rekening houden met andere kenmerken van de groepen zoals herkomst. 6
Gemeente Amsterdam Onderzoek en Statistiek
Amsterdammers over de politie en ervaringen met politiecontroles
Figuur 8. Aandeel dat denkt dat hun afkomst, huidskleur of uiterlijk voor de politie een reden was om hen de laatste keer te controleren, naar achtergrondkenmerken (2023) Nederland
9%
gemiddeld Amsterdam
vond de reden voor controle (zeer) duidelijk
16%
7%
vond de reden voor controle niet duidelijk, niet onduidelijk
23%
vond de reden voor controle (zeer) onduidelijk
geboren in Nederland met 2 ouders geboren in Nederland
40%
6%
geboren in Nederland, ouder(s) geboren in het buitenland geboren in het buitenland
26% 21%
Doordat de vraagstelling is veranderd ten opzichte van voorgaande jaren, kunnen de percentages van figuur 8 niet worden vergeleken met eerdere metingen.
Meermaals gecontroleerde Amsterdammers voelen zich vaker gediscrimineerd door de politie Van alle Amsterdammers voelde 18 procent zich in de afgelopen 12 maanden gediscrimineerd. In bijna één op de acht (12%) gevallen van discriminatie in deze groep was er (ook) sprake van discriminatie door de politie (figuur 9). Van de Amsterdammers die in de afgelopen 12 maanden gecontroleerd werden door de politie, voelde 10 procent zich in de afgelopen 12 maanden gediscrimineerd door de politie. Hoe vaker men gecontroleerd werd, hoe groter het aandeel dat zich gediscrimineerd voelde door de politie. Verder voelen mannen zich vaker gediscrimineerd door de politie dan vrouwen. Ook basis – of middelbaar opgeleide Amsterdammers en Amsterdammers van wie een of beide ouders in het buitenland geboren zijn, voelen zich vaker gediscrimineerd door de politie dan de andere groepen. Dit geldt vooral voor Amsterdammers die in Nederland zijn geboren met in Marokko geboren ouder(s). Deze verschillen blijven bestaan, ook wanneer we rekening houden met andere kenmerken van de groepen en of men wel of niet werd gecontroleerd door de politie. Tot slot voelden jongere Amsterdammers zich vaker gediscrimineerd door de politie dan oudere Amsterdammers, naar verwachting doordat zij vaker werden gecontroleerd.
Wanneer rekening wordt gehouden met of iemand werd gecontroleerd of niet en met andere kenmerken van de groepen, zoals geslacht, opleidingsniveau en herkomst, verdwijnen de verschillen tussen jongere en oudere Amsterdammers.
7
Gemeente Amsterdam Onderzoek en Statistiek
Amsterdammers over de politie en ervaringen met politiecontroles
Figuur 9. Aandeel van de Amsterdammers dat zich gediscrimineerd voelde door de politie, van de Amsterdammers die in de afgelopen 12 maanden discriminatie ervoeren, naar achtergrondkenmerken (2023) Nederland
10%
gemiddeld Amsterdam
12%
man vrouw
16% 8%
jonger dan 35
14%
tussen 35 en 54 jaar
11%
55 jaar en ouder
9%
basis opgeleid
16%
middelbaar opgeleid hbo/wo opgeleid
geboren in Nederland met 2 ouders geboren in Nederland
15% 7%
9%
geboren in Nederland, ouder(s) geboren in het buitenland geboren in het buitenland
17% 10%
Over de Veiligheidsmonitor Amsterdam-Amstelland (VMAA) De VMAA is een grootschalige jaarlijkse enquête waarin onder meer gevraagd wordt naar slachtofferschap van criminaliteit, veiligheidsbeleving en de relatie tussen burgers en de politie. De VMAA wordt door Onderzoek en Statistiek (O&S) uitgevoerd in samenwerking met het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). In totaal vulden in 2023 14.040 Amsterdammers van 15 jaar en ouder de vragenlijst in. De dataverzameling vond verspreid over het jaar plaats.
foto: Edwin van Eis.
8
Gemeente Amsterdam Onderzoek en Statistiek
Amsterdammers over de politie en ervaringen met politiecontroles
Bronnen Centraal Bureau voor de Statistiek (2024). Mensen met herkomst buiten Nederland vaker door politie gecontroleerd. Geraadpleegd via, https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2024/09/mensen-metherkomst-buiten-nederland-vaker-door-politie-gecontroleerd Centraal Bureau voor de Statistiek (2024). Veiligheidsmonitor 2023. Geraadpleegd via, https://www.cbs.nl/nl-nl/publicatie/2024/09/veiligheidsmonitor-2023 Onderzoek en Statistiek (2023). Staat van de stad. Geraadpleegd via, https://onderzoek.amsterdam.nl/publicatie/de-staat-van-de-stad-amsterdam-xii-2022-2023 Onderzoek en Statistiek (2023). Veiligheidsmonitor Amsterdam-Amstelland.
Meer informatie
Colofon
onderzoek.amsterdam.nl/thema/openbare-orde-en-veiligheid
Onderzoek en Statistiek onderzoek.amsterdam.nl
Auteur Eliza van der Beek: e.beek@amsterdam.nl
President Kennedylaan 923 1079 MZ Amsterdam Postbus 658 1000 AR Amsterdam T 020 251 0333