Bijlage 1 - Overzicht online fenomenen.pdf

Online leefwereld jongeren.

.highlights.

Overzicht highlights en fenomenen

Uit de verkenning Veilig Verbonden (2021) blijkt dat Amsterdamse jongeren gemiddeld 7 uur per dag online doorbrengen. In 2023 is er een breder advies geschreven over waarom en hoe de gemeente met beleid en diensten kan aansluiten op de online leefwereld van jongeren. In dit document leest u de highlights en vindt u een overzicht van de online fenomenen.

›

Jongeren brengen steeds meer tijd online door, met name op sociale mediaplatforms. Hun leefwereld is hybride: de online en offline wereld levens van jongeren zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden en lopen naadloos in elkaar over.

›

Het scherm- en sociale mediagebruik van kinderen en jongeren nu kan worden gezien als een early warning signal voor de bredere maatschappelijke impact van ons technologiegebruik in de toekomst.

›

De online leefwereld van jongeren heeft zowel positieve als negatieve impact op verschillende facetten van hun leven – school, werk, gezondheid, veiligheid en wereldbeeld. Bij een groeiende groep jongeren leidt gebruik van sociale media tot problemen met mentale en/of fysieke ontwikkeling. De impact is het grootst op pubers en jongeren in een kwetsbare positie.

›

De fysieke gevolgen van de online leefwereld raken de taken en ambities van de gemeente Amsterdam als het gaat om: schoolveiligheid, kwaliteit van het onderwijs, gezondheid, schuldhulpverlening en handhaving van de openbare orde en veiligheid. En ambities ten behoeve van het verbeteren van kansengelijkheid, versterken van de relatie burger en overheid, en het tegengaan van drugscriminaliteit en ondermijning.

›

Beter aansluiten van de gemeente Amsterdam op de online leefwereld van jongeren vraagt om: 1) aandacht, inzet en verankering van de online leefwereld in de werkwijze, beleid en activiteiten van directies die gericht zijn op welzijn van jongeren. En 2) een gezamenlijk programma online leefwereld jongeren om directies te faciliteren in het leren over ontwikkelingen in de online leefwereld en het doen; het ontwikkelen van gemeentelijke diensten en producten die aansluiten op de leefwereld van jongeren.

1

.Jongeren brengen steeds meer tijd online door, met name op sociale mediaplatforms.. .Hun leefwereld is hybride: de online en offline levens van jongeren zijn onlosmakelijk met. .elkaar verbonden en lopen naadloos in elkaar over.. Sociale media kwamen rond 2000 op en zijn sindsdien een belangrijk onderdeel van ons leven geworden. Daar waar de volwassenen van nu internet en sociale media hebben zien opkomen, is de huidige generatie jongeren de eerste generatie die in een tijdperk is opgegroeid waarin digitale devices, internet en sociale media een gegeven zijn. Amsterdamse jongeren besteden een groot deel van hun tijd online, met name op sociale mediaplatforms – gemiddeld 7 uur per dag. Onderzoek laat zien dat jongeren in een kwetsbare positie¹ veel tijd op sociale media doorbrengen, omdat online voor hen een manier is om te ontsnappen uit hun realiteit.

.Het scherm- en sociale mediagebruik van kinderen en jongeren nu kan worden gezien als een .early warning signal voor de bredere maatschappelijke impact van ons technologiegebruik in .de toekomst.. Jongeren brengen steeds meer tijd

sociale mediaverslaving en excessief

eerder geneigd tot stoerdoenerij.

online door en trends en

gedrag online, omdat het brein van

Het gebruik van digitale

ontwikkelingen gaan snel.

jongeren (en met name pubers) nog

technologieën zal in de komende

Fenomenen die we nu zien online,

in ontwikkeling is. Hierdoor zijn ze

jaren niet afnemen. We zien nu al

kunnen over een paar maanden

geneigd grenzen op te zoeken en

dat kinderen op steeds jongeren

alweer andere vormen hebben

kunnen ze de consequenties van

leeftijd gebruik maken van

aangenomen. Daarbij zijn jongeren

hun daden minder goed overzien,

smartphones en tablets. We

vaak early adapters van nieuwe

zijn ze door nog onvolledig

verwachten dan ook dat de

technologieën en gebruiken zij ze

empathisch vermogen minder bezig

negatieve effecten van het

nog voordat we goed weten wat de

hoe zij de ander potentieel schaden

overdadig scherm- en sociale

effecten ervan zijn. Daar komt bij

en zijn ze door gevoeligheid voor

mediagebruik in de toekomst verder

dat jongeren extra gevoelig zijn voor groepsdruk en sociale bevestiging

zullen toenemen.

¹ Tot de kwetsbare jeugd rekenen we jongeren en jong volwassenen tot 27 jaar die moeite hebben met het behalen van een startkwalificatie, dan wel een grote afstand hebben tot de arbeidsmarkt en er niet of nauwelijks in slagen daar een duurzame positie te verwerven. Dit maakt hen kwetsbaar, gezien de complexe eisen die de huidige samenleving stelt. Al met al gaat het veelal om overbelaste jongeren, die in de eigen persoonlijkheid, het eigen lichaam en/of op meerdere leefgebieden tegenslag of belemmeringen ervaren – bron: NJi

2

.terug naar highlights.

.De online leefwereld van jongeren heeft zowel positieve als negatieve impact op .verschillende facetten van hun leven – school, werk, gezondheid, veiligheid en .wereldbeeld. Bij een groeiende groep jongeren leidt gebruik van sociale media tot .problemen met mentale en/of fysieke ontwikkeling. De impact is het grootst op .pubers en jongeren in een kwetsbare positie..

Sociale media spelen een positieve rol kunnen spelen in de mentale, fysieke en sociale cognitieve ontwikkeling van jongeren. Uit onderzoek van de UvA blijkt dat voor de meeste jongeren de positieve kanten van sociale media de overhand hebben. Ruim de helft van de jongeren vindt dat sociale media een goede invloed hebben op hoe gelukkig ze zijn en op hoe verbonden ze zich met hun vrienden voelen.

Regelgeving

Online kunnen jongeren laagdrempelig informatie over hun klachten vinden en mensen met vergelijkbare ervaringen ontmoeten. Dit maakt dat jongeren zich minder voor hun klachten schamen en makkelijker over hun problemen praten.

Sociale media maken het voor jongeren makkelijker om contact te leggen en onderhouden, communicatie gaat sneller, ze kunnen makkelijker informatie opzoeken en inspiratie opdoen, het versterkt hun digitale vaardigheden.

Sociale media zijn toegankelijk voor iedereen en geven mensen een podium voor hun uitingen – ook voor stemmen die eerder niet of nauwelijks gehoord werden.

Sociale mediaplatforms zoals TikTok, Instagram en Snapchat, zijn ontworpen om gebruikers er zoveel en lang mogelijk mee te laten interacteren. Dit levert namelijk waardevolle data op; de belangrijkste basis van het verdienmodel van techbedrijven. Dit specifieke ontwerp van sociale media brengt alleen ook eigenschappen met zich mee die excessen en schadelijke fenomenen aanwakkeren en versterken: .Katalyserende algoritmes. Het verdienmodel van de techbedrijven achter sociale is om gebruikers zo lang mogelijk op het platform te houden en data te genereren. Content die veel reacties oproepen (i.e. conflictueuze of aanstootgevende beeld en teksten), worden door het algoritme van platforms vaker aan gebruikers getoond. Zo kan het ook dat schadelijke content (e.g. naaktfoto’s, gewelddadige videoclips) in een hele korte tijd viral gaan en een enorm bereik kunnen krijgen. .Afstand. De impact van online haat, geweld, intimidatie en oplichting op de rest van het leven van slachtoffers is voor daders en omstanders niet zicht- en voelbaar.

.Anonimiteit. Op sociale media is het mogelijk om accounts aan te maken en content te plaatsen die niet naar een persoon terug te herleiden zijn. Gebruikers die online schadelijke of criminele activiteiten ondernemen, voelen door hun anonimiteit een zekere onaantastbaarheid. .Normloosheid. Hoewel steeds meer sociale media platformen hun gedragscodes voor gebruikers aanscherpen, heerste er op Snapchat en Telegram normloosheid. Normerende instanties zoals school, politie en jongerenwerk hebben vaak geen toegang tot Telegramgroepen (of wordt toegang ontzegd als zij zich mengen). Op Snapchat zijn berichten maar een dag zichtbaar en worden ze daarna verwijderd. Een screenshot maken, of doorsturen van een Snapchatbericht wordt door de plaatser gezien.

3 .terug naar highlights.

De fysieke gevolgen van de online leefwereld raken de taken en ambities van de gemeente Amsterdam .als het gaat om: schoolveiligheid, kwaliteit van het onderwijs, gezondheid, schuldhulpverlening en .handhaving van de openbare orde en veiligheid. En ambities ten behoeve van het verbeteren van .kansengelijkheid, versterken van de relatie burger en overheid, en het tegengaan van .drugscriminaliteit en ondermijning..

.veiligheid van jongeren. Traditionele criminaliteit neemt af terwijl het aantal meldingen van online criminaliteit toeneemt. Hiervan zijn met name jongeren het slachtoffer. Eén op de drie jongeren (tussen 12-18 jaar) geeft aan te maken hebben gehad met een vervelende online ervaring. Online haat en geweld

Seksuele afpersing

Rivaliserende jongerengroepen gebruiken sociale media als arena om conflicten uit te lokken en te bevechten. Zien we dat individuen in toenemende mate (met name publieke figuren zoals politici, activisten en journalisten) te maken krijgen met online discriminatie, haatberichten, bedreigingen en intimidatie. In online groepen zien we fenomenen als trolling (cyberpesten) en griefing (iemand moedwillig saboteren in een online game), dit lijkt vaak onschuldiger pestgedrag.

Online shaming en pesten komt vaak voor, met name richting jonge meisjes. In extreme gevallen zijn meiden slachtoffer van sextortion: met naakt- of verhullende foto’s als chantagemiddel worden slachtoffers soms langdurig afgeperst. Vaker komt het voor dat gênante foto’s of video’s (al dan niet met deepfaketechnologie gemaakt) worden verspreid onder kennissen, vrienden of familie als wraakactie of om de slachtoffers binnen hun gemeenschap te exposen.

Toename cyberbedrog

Wantrouwen richting de overheid en radicalisering

Jongeren zijn door online kwetsbaar slachtoffer te worden van cyberbedrog. Door ofwel sextortion; afpersing met seksueel getinte content online. Hacking: ongeautoriseerd toegang tot computersystemen. Crypofraude; Oplichting omcryptomunten te (ver)kopen, soms in de vorm van een piramidespel, bijvoorbeeld om de beurswaarde van cryptomunten te manipuleren.

Verschuiving criminaliteit naar online Traditionele criminaliteit zoals fraude, oplichting en diefstal zijn nu naar online verschoven. Telegram groepen en Snapchat zijn populair omdat ze besloten zijn, berichten na 24 uur weg zijn (Snapchat) en je een melding krijgt als iemand een screenshot maakt van jouw bericht (Snapchat). Daarnaast wordt er uit voorzorg gebruik gemaakt van codetaal: F-game (fraude), mmapsen (spammen), sappies halen (pinpasfraude plegen), vissen (phishing).

Het katalyserende effect van de algoritmes van social media en zoekfuncties zorgen ervoor dat bij een zoekopdracht of het ''liken'' schadelijke teksten jongeren meer en meer in een bubbel worden getrokken waarin deze content nog meer wordt gedeeld. Volgens onderzoek van de UvA worden op het internet groepen tegen elkaar opgezet worden en versterkt conflict groepsidentiteiten.

4 .terug naar highlights.

.de mentale, fysieke en seksuele gezondheid van jongeren. Bij een groeiende groep kinderen leidt het gebruik van sociale media tot problemen met mentale en/of fysieke ontwikkeling. Game- en sociale mediaverslaving

Bijziendheid en gehoorproblemen

Uit onderzoek van de UvA blijkt dat social media als verslavend wordt ervaren door jongeren. Klachten zijn een verstoorde nachtrust, lager zelfbeeld en thuisgevoel, meer last van concentratieverlies en impulsiviteit. Er is een verband tussen obsessief gebruik van sociale media en ADHDkenmerken (onderzoek Universiteit Utrecht).

Overmatig schermgebruik leidt tot bijziendheid. Kinderen worden steeds jonger bijziend, door schermgebruik vanaf steeds jongere leeftijd. Ook neemt het aantal jongeren met gehoorschade toe, o.a. door te hard geluid uit en het te lang dragen van een koptelefoon of oortjes.

Zelfbeeld en cosmetische ingrepen

Sociale media en gezondheidsapp voeden een trend van zelfdiagnose onder jongeren. Korte filmpjes (bijv. op TikTok of YouTube) laten zien wat de meest voorkomende symptomen van bepaalde mentale aandoeningen zijn, zoals bijvoorbeeld autisme of ADHD. Jongeren denken zich hier in te herkennen en gaan zich er vervolgens naar gedragen. Onderzoek van het LUMC toonde aan dat er zo’n 300.000 niet-gescreende gezondheidsapps zijn, waarvan veel daarvan diagnoses stellen. Diagnose o.b.v. een kort filmpje of vragenlijstje via een website of app leidt vaak tot verkeerde diagnose. Doordat jongeren zich gaan gedragen naar de aandoening die zij zelf gediagnostiseerd hebben, verergeren zij juist hun klachten.

Ruim een derde van de jongeren vindt dat social media een slechte invloed hebben op hun zelfbeeld. Dit geldt zelfs voor ongeveer de helft van de meisjes. Eén op de drie jongeren overweegt serieus een cosmetische ingreep en 51% van de jongeren vindt dat het gewoon moet kunnen om in een gezond lichaam te snijden om er mooi uit te zien (peildatum augustus 2022). Sociale media dragen daaraan bij door: 1) de vele filters en bewerkte foto’s op sociale media worden gebruikers van op deze platformen continu blootgesteld aan een onrealistisch schoonheidsideaal, en 2) cosmetische klinieken adverteren sociale media of via influencers.

Zelfdiagnose

Brokkelbrein Kinderen die hun mobiele telefoon te veel gebruiken kunnen een brokkelbrein krijgen. Mobiele telefoons vragen veel van onze aandacht door meldingen van verschillende apps. Daarbij geven sociale media ons een veelheid aan informatie – korte filmpjes, tekst, foto’s – in een korte tijd. Mensen die veel op hun telefoon zitten, zijn eigenlijk continu afgeleid – je kunt je niet langer dan een paar minuten met hetzelfde bezighouden. Vooral voor kinderen die hier al op een jonge leeftijd aan worden blootgesteld, lopen het risico dat hun brein daardoor belangrijke verbindingen niet legt en minder goed ontwikkelt. Lichaamshouding Een veel voorkomende klacht bij veelvuldig schermgebruik van smartphones of tablets is de tabletnek. Deze wordt veroorzaakt door langdurig met je hoofd voorovergebogen te zitten. Schouders en nek worden hierdoor extra belast en gaan op den duur pijn doen. Bij jongeren kan dit zelfs leiden tot vergroeiing van de nekwervels en op latere leeftijd tot bijvoorbeeld artritis. Stress Een kwart van de jongeren zegt zich minder gelukkig te voelen door social media. Ruim een kwart van de jongeren ervaart stress vanwege de druk om altijd bereikbaar te zijn op social media.

5 .terug naar highlights.

.de schoolprestaties van jongeren. Schoolveiligheid is een toenemend probleem voor Amsterdamse scholen en hier wordt een sterke relatie met online gezien. Ook zien docenten steeds meer jongeren concentratieproblemen als gevolg van hun smartphonegebruik. Verminderde taal- en leesvaardigheid

VO-scholen zien dat het veelvuldig gebruik van smartphones onder leerlingen leidt tot verminderde concentratie in de klas, lagere cijfers en verminderde taal- en leesvaardigheid (Staat van het Onderwijs 2024).

Cyberpesten

AI in het onderwijs

Het aantal kinderen dat gepest wordt stijgt en gebeurt steeds vaker buiten het zicht van docenten en ouders, online via sociale media of in groepsapps. Online pesten of cyberpesten kan ook nieuwe vormen aannemen: denk aan het aanpassen van cijfers van medeleerlingen

Scholieren gebruiken kunstmatige intelligentie (AI) om hun huiswerk te maken. Het onderwijs worstelt met hoe ermee om te gaan. Docenten weten huiswerk gemaakt door bijvoorbeeld ChatGPT namelijk niet altijd te herkennen. Inmiddels zijn er ook tools ontwikkeld die door AI-gemaakte teksten kunnen herkennen, maar ook daar worden weer work-arounds voor ontwikkeld. Anderzijds roept de komst van AI de vraag op of het huidige onderwijscurriculum, gericht op lees- en schrijfvaardigheid, niet achterhaald is.

Veiligheid in en om school

Scholen zien dat het online ronselen voor het dealen van drugs, het verkopen van lachgas, of het aanzetten tot haat en geweld een negatieve invloed hebben op de veiligheid in en om de school. Gevechten die op het schoolplein worden uitgevochten kennen hun oorsprong in online uitlokkingen en vernederingen, buiten het zicht van ouders en docenten. Georganiseerde misdaad weet jongeren online te ronselen voor criminele activiteiten – zaken die jongeren op hun beurt de school weer mee in nemen en andere klasgenoten mee kunnen beïnvloeden.

Ontwikkeling non-verbale communicatie Hoewel sociale media een omgeving voor jongeren zijn om laagdrempelig andere leeftijdsgenoten te ontmoeten en sociale contacten te onderhouden, laten onderzoeken ook zien dat leerlingen door hun smartphone weinig interactie met elkaar hebben en elkaars non-verbale communicatie niet kunnen lezen. Deze laatste vorm van communicatie blijkt door overdadige smartphoneen sociale mediagebruik bij jongeren slecht te zijn ontwikkeld.

Digitale ongeletterdheid Digitalisering in het onderwijs versterkt kansenongelijkheid tussen kinderen. Kinderen uit gezinnen waar onvoldoende digitale devices en geen goed werkend internet is, ontwikkelen een achterstand in digitale vaardigheden ten opzichte van klasgenoten die deze middelen wel tot hun beschikking hebben. Digitale ongeletterdheid is een serieus probleem en wordt zeker onder jongeren vaak vergeten, omdat men er vanuit gaat dat jonge mensen goed met digitale devices om kunnen gaan.

6 .terug naar highlights.

.de financiële zekerheid jongeren. Het aantal jongeren met schulden neemt toe. Dit is een gevolg van stijgende huur- en energieprijzen en oplopende inflatie, maar wordt ook veroorzaakt door online verleidingen.

Online gokken

Achteraf betalen

Online beleggen en finfluencers

Er is een toename van online gokken onder jongeren. Doordat online gokken heel anoniem, is er geen sociale controle. Door inzet van bekende Nederlands in gokreclames en aanbieden van prijzen wordt gokken verleidelijk gemaakt. Jongeren zijn extra kwetsbaar omdat ze de consequenties van gokken en gelduitgaven minder goed kunnen overzien. Van alle online gokaccounts zijn jongeren bovengemiddeld vertegenwoordigd. Naast verlies van geld en hebben van schulden, kan online gokken gepaard gaan met gokverslaving.

Jongeren raken steeds vaker in de schulden door aankopen te doen en achteraf te betalen via Klarna en Riverty. Het aantal claims van deze bedrijven is in de afgelopen jaren verdubbeld, zien schuldhulpverleners. Met name meisjes hebben vaker claims van betaalapps en een incassobureau achter zich aan. Ook onder Amsterdamse jongeren is toename van schulden.

Het aantal jongeren dat zelf belegt via online beleggingsplatforms of investeert in crypto en NFT neemt toe. Uit onderzoek van de Autoriteit Financiële Markten blijkt dat meer dan de helft van de startende beleggers tussen de 18 en 34 jaar oud is en zelfstandig belegt. Jongeren worden vaak beinvloed door ‘finfluencers’; deze online financial influencers prijzen publiekelijk financiële instrumenten (zoals aandelen, obligaties en crypto’s) en meningen over mogelijke koersontwikkelingen aan. Hier zitten ook fraudeurs tussen: zij verspreiden bewust misleidende informatie voor eigen gewin.

7 .terug naar highlights.

.colofon. Stedelijk Strategieteam Gemeente Amsterdam strategieteam@amsterdam.nl Digitalisering & Innovatie Gemeente Amsterdam innovatie@amsterdam.nl Xandra Hoek Charissa Sloote Janne Taks Warda Yandouzi 2023

8 .terug naar highlights.