Bijlage 1 - Onder druk - Evaluatie van de gebeurtenissen rond Ajax - Maccabi Tel Aviv op 7 november 2024.pdf

Evaluatie van de gebeurtenissen in Amsterdam rond de wedstrijd Ajax-Maccabi Tel Aviv

Uiteindelijk adviseert de subdriehoek om de demonstratie te verplaatsen naar het Anton de Komplein. De politie geeft aan de demonstranten hier wel te kunnen beschermen en te kunnen faciliteren. De driehoek besluit om dit advies te volgen en de burgemeester bevestigt dit schriftelijk bij de organisator. 3.2.5

Veiligheidsrisicogebied

Op 6 november 2024 stelde de burgemeester een veiligheidsrisicogebied (met mogelijkheid om preventief te fouilleren) in voor delen van Amsterdam, met name in de omgeving van het Centraal Station, de Dam en de Johan Cruijff ArenA, inclusief het tussenliggende metrostation. Deze gold op 7 november 2024 van 13:00 uur tot 24:00 uur. Dit besluit was gebaseerd op actuele informatie van de politie. Uit deze informatie bleek vrees voor ernstige verstoring van de openbare orde door zwaar illegaal vuurwerk en mogelijke confrontaties tussen supporters en demonstranten. Het instellen van het veiligheidsrisicogebied sluit aan bij andere maatregelen die door de burgemeester en/of de driehoek zijn genomen. Het paste bij de gestelde doelen: het droeg bij aan de veiligheid in de stad, zorgde dat de wedstrijd doorgang kon vinden en liet, binnen de gestelde kaders, ruimte geven aan verschillende perspectieven.

3.3

In de voorbereiding is uitgegaan van het uitgangspunt risicobeheersing in plaats van risico-uitsluiting. Partijen werkten overwegend informatiegestuurd, met oog voor risico’s.

De meeste partijen, met uitzondering van de Johan Cruijff ArenA, werkten overwegend informatiegestuurd in de voorbereiding en tijdens de operatie. De driehoek benoemt dat het informatiebeeld van de politie het uitgangspunt vormt in de voorbereiding en dat steeds gekeken is naar het actuele beeld. In de voorbereiding bekeek de subdriehoek verschillende dilemma’s en besprak of er op basis van de beschikbare informatie aanvullende besluiten nodig waren van de driehoek. Nieuwe informatie is steeds beoordeeld om af te wegen of het nodig was om (aanvullende) maatregelen te treffen en wanneer aanvullend advies nodig was voor de driehoek. Daarbij is breed gekeken naar mogelijke risico’s. Vanwege de bijzondere context is op verschillende momenten uitgebreid stilgestaan bij het informatiebeeld en gekeken welke partijen informatie tot hun beschikking hadden om het beeld compleet te maken. De Johan Cruijff ArenA besloot de wedstrijd risicogestuurd voor te bereiden vanwege onder andere de geopolitieke spanningen. Deze aanpak was het resultaat van eerdere bevindingen uit het verleden, zoals het omgaan met de dreiging op het dance feest Sensation in 2016. Vanuit die lessen en ervaringen koos de ArenA bewust om zich, ondanks het ontbreken van een concrete dreiging, te anticiperen op mogelijke risico’s die anders waren dan gebruikelijk bij risicovoetbalwedstrijden (met name activisme).

Ze keken daarbij naar de risico’s voor de Ajax–Maccabi Tel Aviv wedstrijd en bepaalden op basis daarvan passende maatregelen om deze zoveel mogelijk te mitigeren. Dit resulteerde in een vroegere start van de voorbereidingen dan normaal, structurele overleggen in een breder comité en operationele maatregelen zoals interne trainingen voor het personeel, om hen voor te bereiden op het omgaan met meldingen. Zo is bijvoorbeeld ook het dak gesloten vanuit het risico dat mogelijk vuurwerk of drones het stadion zouden bereiken. Het risico op confrontaties tussen groepen is steeds erkend vanuit zowel een informatiegestuurd als risicogestuurd uitgangspunt. Het risico dat gericht gezocht zou worden naar Maccabi-supporters vanuit een antisemitische context is echter nooit expliciet gedefinieerd. Een dergelijke situatie had zich tot deze avond nooit eerder zo expliciet voorgedaan. De politie achtte het voorstelbaar, gezien de ervaringen van de avond voorafgaan en de dag en het informatiebeeld dat incidenten zouden blijven

19

Evaluatie van de gebeurtenissen in Amsterdam rond de wedstrijd Ajax-Maccabi Tel Aviv

plaatsvinden binnen een vergelijkbaar patroon zoals die zich ook eerder op de dag manifesteerde. En daarmee binnen de voorziene scenario’s zou blijven. In een steeds sneller veranderende, onvoorspelbare en complexe wereld (VUCA-wereld) wordt informatie steeds minder betrouwbaar en zal een steeds flexibelere inzet noodzakelijk zijn om te kunnen anticiperen op risico’s. Een meer risicogestuurde werkwijze had mogelijk aanleiding gegeven om maatregelen te doordenken waarvoor de beschikbare informatie geen directe aanleiding gaf. Dit had mogelijk geleid tot andere besluiten. De kans is reëel dat deze besluiten op verontwaardiging hadden kunnen rekenen omdat het risico zich nog niet manifesteerde en de maatregel ter voorkoming is. 3.3.1

Informatieuitwisseling tijdens de voorbereiding

In de voorbereiding onderhouden betrokken partijen, zoals de driehoek (gemeente, Openbaar Ministerie, politie), intensief contact met elkaar en met stakeholders zoals Ajax, de Johan Cruijff ArenA, UEFA, CIV en de NCTV om informatie op te halen4. In de voorbereidingsfase richten zij zich onder andere op het opstellen van een risicoanalyse, het onderzoeken van het profiel van Maccabisupporters, en het maken van een dreigingsinschatting. De subdriehoek informeert bij diverse bronnen, waaronder het Centraal Informatiepunt Voetbalvandalisme (CIV), veiligheidsfunctionarissen van Maccabi Tel Aviv, en de politie in Tel Aviv die bekend is met de club. Ook legt Ajax tijdens het UEFA Veiligheidscongres op 11-12 september contact met de veiligheidscoördinator van Maccabi Tel Aviv om een eerste beeld over de supporters op te halen, waaruit geen aanleiding signalen naar voren komen van blijkt voor specifieke risico’s op supportersgeweld. Hoewel volgens respondenten doorgaans niet al deze partners worden aangehaakt voor een profiel van supporters, willen betrokken partijen de kans zo klein mogelijk maken dat relevante informatie wordt gemist.

Uit documenten blijkt dat de driehoek voorafgaand aan de wedstrijd herhaaldelijk contact heeft gehad met de NCTV voor aan actueel dreigingsbeeld, mede vanwege de nationale Kristallnachtherdenking en met de minister van Justitie en Veiligheid en de Israëlische ambassadeur. Op 29 oktober vraagt de burgemeester de NCTV om een extra dreigingsinschatting, deze signaleert geen concrete dreiging voor de Nationale Kristallnachtherdenking. Betrekken van stakeholders Op verschillende momenten in de voorbereiding sluiten Ajax en de Johan Cruijff ArenA bij de subdriehoek aan. Zij worden bijgepraat over het informatiebeeld van de politie, de doelen en uitgangspunten worden gedeeld, ook wordt gesproken over beleids- en tolerantiegrenzen. Deze afstemming is geen standaard werkwijze, maar draagt volgens Ajax wel bij aan het totaalbeeld en beter begrip voor beleids- en tolerantiegrenzen vanuit bijvoorbeeld de gemeente. Op die manier wordt het voor clubs ook makkelijker hun beleid en maatregelen daarop aan te sluiten. Aangezien risicowedstrijden vaker voorkomen, kan overwogen worden deze werkwijze standaard toe te passen in voorbereidingen op risicowedstrijden, om op deze manier de informatie-uitwisseling te bevorderen.

4

De Inspectie Justitie en Veiligheid voert een diepgaander onderzoek uit naar informatie uitwisseling (zie ook 1.1). 20

Evaluatie van de gebeurtenissen in Amsterdam rond de wedstrijd Ajax-Maccabi Tel Aviv

4.

Van de aanloop naar de wedstrijd tot het kantelmoment na de wedstrijd

In dit hoofdstuk beschrijven we onze observaties ten aanzien van de aanloop naar de wedstrijd en het moment dat de situatie in de stad omslaat en sprake is van escalatie. We kijken zowel naar de operationele als strategische dilemma’s en besluiten.

4.1

Escalaties op de avond voor de wedstrijd leidden tot het tijdig heroverwegen van maatregelen en treffen van aanvullende maatregelen

In aanloop naar de wedstrijd arriveren verschillende supporters op woensdag 6 november 2024 in Amsterdam. In de avond en de nacht vinden verschillende incidenten plaats in de binnenstad. Zo dreigt rond 21:00 uur een confrontatie tussen de wekelijkse pro-Palestijnse-demonstratie op het Stationsplein en de Maccabi-supporters. De politie weet dit te voorkomen. Rond 23.00 uur worden bij de Johan Cruijff Arena pro-Palestijnse teksten met graffiti gespoten. De politie houdt vier verdachten aan. Korte tijd later wordt gemeld dat bij de Johan Cruijff Arena anti-Israël teksten via een diaprojector op de gevel gericht staan. Een moment van escalatie die avond is het incident waarbij een Maccabi-supporter op het Rokin een Palestijnse vlag van een gevel trekt. Het incident wordt gefilmd en breed gedeeld. Ook worden taxi’s aangevallen en verschijnen hiervan beelden online. Dit leidt tot het online mobiliseren van taxichauffeurs. Zij verzamelen richting Holland Casino waar op dat moment een groep Maccabisupporters aanwezig is. Dit werd tijdig gesignaleerd door politie en hierop zijn maatregelen op getroffen. Direct gevolg van de incidenten van woensdagavond en -nacht is dat op donderdagochtend 7 november 2024 de driehoek extra bij elkaar komt. De driehoek heroverweegt het maatregelenpakket en kijkt of de wedstrijd en fanwalk door kunnen gaan.

Het merendeel van de Maccabi-supporters is op dit moment al in de stad of onderweg waardoor besloten wordt door te gaan met de wedstrijd zoals voorbereid. De SGBO komt eerder dan gepland (12:30 uur in plaats van 13:30 uur) in dienst en treft aanvullende maatregelen. Zo wordt meer ME in dienst gehaald en wordt gekeken naar aanvullend materieel. De 21

Evaluatie van de gebeurtenissen in Amsterdam rond de wedstrijd Ajax-Maccabi Tel Aviv

scenario’s zoals voorbereid worden doorgenomen om te kijken of meer wijzigingen noodzakelijk zijn. Vooruitdenkend wordt een kern-SGBO voor de nacht opgeroepen om ook te zorgen voor grootschalig optreden in de nacht. Naar aanleiding van het driehoeksoverleg is een appel gedaan op KNVB, UEFA, Ajax en Maccabi Tel Aviv dat het gaat om sport en niet om politiek. Ook is een dringend appel gedaan richting taxi organisaties om hun achterban op te roepen rust te bewaren en niet de confrontatie te zoeken dan wel zich te laten provoceren door supporters of andere groepen in de stad. Informatiedeling Gedurende de dag van de wedstrijd blijft het informatiebeeld van de politie zich conform verwachting ontwikkelen. Online chatgroepen worden gemonitord en informatie die daarin verschijnt wordt geverifieerd. Op enig moment wordt meermaals gesproken over incidenten bij Strandvliet. Hierop wordt herhaaldelijk door de politie ingezet, bij aankomst is het telkens rustig. Hierdoor groeit het vermoeden dat hier bewust meldingen worden gedaan ter afleiding. Online worden veel verschillende plannen gedeeld die zich niet zichtbaar manifesteren, dit maakt het lastig verifiëren welke informatie wel of niet klopt. Ook mogelijke hit and run-acties worden gedeeld, deze manifesteren zich ook gedurende de dag op momenten.

Omdat deze acties paste bij het beeld was de verwachting op dit punt in control te blijven. Dit beeld is steeds tussentijds afgestemd met de driehoek. Tijdens de wedstrijd neemt de subdriehoek plaats in de Johan Cruijff ArenA om snel informatie te kunnen delen. Hierdoor zijn de lijnen kort tussen de subdriehoek, Ajax en de Johan Cruijff ArenA en is er zicht op de situatie in het stadion en het sentiment dat speelt. Na de gebeurtenissen leeft bij enkelen het idee dat het plaatsen van de sub in het CCC bij had kunnen dragen aan de informatiepositie en kortere communicatielijnen. Daarom wordt nu uitgeprobeerd om de subdriehoek bij risicovoetbalwedstrijden te verplaatsen naar het CCC van de politie, waarbij de stadioncommandant en de HOHA in de ArenA blijven. Dit betekent wel dat de korte lijnen vanuit Ajax en de Johan Cruijff ArenA minder geborgd zijn, wat het lastiger maakt om het beeld richting de subdriehoek te brengen. Belangrijk is om daarom wel te borgen hoe dit richting de subdriehoek komt, bijvoorbeeld door het delen van beelden, faciliteren van een laagdrempelige manier van contact zoeken en op gezette tijden (digitaal) afstemmen.

4.2

De tijdens de fanwalk geroepen leuzen zijn niet gesignaleerd; hierop had ingegrepen kunnen worden

Rond 17:30 uur begint de fanwalk van Maccabi Tel Aviv-supporters van de Dam richting het Centraal Station. Deze verloopt volgens de vooraf vastgestelde route en wordt begeleid door de politie. Rond de fanwalk lopen verschillende groepjes pro-Palestijnse demonstranten. De fanwalk verloopt redelijk op een enkel incident na. Tijdens de fanwalk zijn leuzen geroepen die achteraf als kwetsend en/of racistisch bestempeld worden. Hierop had ingegrepen kunnen worden, het signaleren had tot een bewuste afweging ten aanzien van wel of niet ingrijpen moeten leiden. In de voorbereiding is als uitgangspunt afgesproken dat op het moment dat tijdens de fanwalk politieke uitingen gedaan zouden worden, deze onder de Wom valt en zou worden ingegrepen. De inhoud van de leuzen was echter in het moment niet bekend, waardoor de politie niet ingreep. Als deze wel bekend was geweest en als zodanig gehoord en erkend, had dit volgens verschillende betrokkenen mogelijk tot een ander optreden geleid. Achteraf valt niet vast te stellen of optreden had bijgedragen aan een ander verloop van de avond.

4.3

Het besluit Ajax en Maccabi-supporters gelijktijdig te laten uitstromen is een weloverwogen en navolgbaar besluit

In de uren voorafgaand aan en tijdens de wedstrijd is het beeld op straat beheersbaar. In de omgeving van het Anton de Komplein, waar op dat moment een demonstratie gaande is, vinden verschillende

22

Evaluatie van de gebeurtenissen in Amsterdam rond de wedstrijd Ajax-Maccabi Tel Aviv

incidenten plaats. Zo wordt zwaar illegaal vuurwerk richting de politie gegooid, waarna de ME ingrijpt. Dit incident valt binnen de scenario’s die zijn voorbereid. Online neemt ondertussen de dreiging vanuit verschillende hoeken toe en verschijnen berichten van onder andere pro-Palestijnse-aanhangers. Zo bleek dat relschoppers voornemens waren om Maccabisupporters op te wachten op de routes naar het hotel. In toenemende mate wordt gesproken over onder andere het opwachten en aanvallen van Israëlische supporters en “Joodse mensen” op routes naar hotels. Ook wordt gesproken over aanvallen in kleine groepjes. De internetrecherche besluit informatie uit chatgroepen op gezette tijden vast te leggen. Deze berichten zijn besproken in het SGBO-overleg, waar sprake was van concrete plannen en locaties werd in lijn met de aanpak eerder op de dag gezorgd voor robuuste en zichtbare aanwezigheid. Het beeld in de SGBO blijft dan ook dat acties en patronen vergelijkbaar blijven met het beeld dat zij eerder op de dag zagen. Politiecapaciteit wordt onder andere verplaatst richting verschillende hotels waar Maccabi-supporters verblijven, ook bij metrohaltes en in de binnenstad is politie zichtbaar aanwezig. Op basis van de beschikbare informatie bespreekt de SGBO opnieuw de uitstroom van supporters na de wedstrijd en bekijkt of het vermengen van supportersgroepen past bij het informatiebeeld.

Ze besluiten weloverwogen deze gelijktijdig te laten uitstromen uit het stadion. Eén van de overwegingen hierbij is dat het vermengen van de supportersgroepen voorkomt dat Maccabisupporters als groep geïsoleerd worden en daarmee een target vormen voor mogelijke gerichte aanvallen. Daarnaast zou het ophouden van Maccabi-supporters in het stadion kunnen leiden tot een confrontatie met Fenerbahçe-supporters op het station, omdat zij dan rond hetzelfde tijdstip daar zouden arriveren. Tussen deze twee groepen bestaat wel animositeit. Het besluit met betrekking tot de uitstroom is daarmee genomen vanuit zowel voetbalperspectief als openbare orde en veiligheid.

4.4

De timing en vorm van operationele overdracht tussen de SGBO-staven bleek achteraf ongelukkig

Nagenoeg tijdens het kantelmoment van escalatie op straat vindt ook de overdracht plaats van de SGBO van de dag naar de kern-SGBO voor de nacht. Doel van de gezamenlijke overdracht is het verloop van de inzet tot dan toe bespreken. Verschillende procesverantwoordelijken (knoppenhoofden) moeten echter het gezamenlijke stafoverleg verlaten om sturing te geven aan de operatie omdat de acute situatie op straat hierom vraagt. De escalatie in de stad doet de SGBO’s besluiten de gezamenlijke overdracht niet af te maken. De kern-SGBO van de nacht neemt de regie over en legt de volledige focus bij de situatie op straat. Verschillende respondenten geven aan dat het moment van de overdracht noodzakelijk was omdat de SGBO van de dag al tussen de 12 en 16 uur in dienst was. Wel had de overdrachtsvorm wellicht anders gekund of gemoeten, bijvoorbeeld alleen per individueel procesverantwoordelijke en zonder gezamenlijk stafoverleg. Op die manier was de kern-SGBO sneller in positie gekomen om de situatie over te nemen. De gezamenlijke overdracht, en het moment daarvan, hebben geen of nauwelijks impact gehad op de operatie en daarmee de situatie op straat. Een overdracht had met name bijgedragen aan een goede afsluiting van diensten en daarmee comfortabel gevoel bij de SGBO van de dag. Het hoofd Opsporing (HOPS) van de dag kon niet gelijktijdig met de andere knophoofden worden afgelost.

Voor de kern-SGBO was geen HOPS opgeroepen. Rond 01:00 uur werd dit alsnog gedaan vanwege enerzijds de escalatie in de nacht en anderzijds het grote aantal arrestanten. Verschillende respondenten geven aan dat het zinvol was geweest eerder ook een HOPS op te roepen.

4.5

De escalatie verraste in het moment en was kort en hevig

De driehoek is verrast door het excessieve geweld dat zich plots manifesteerde en dat in het moment geduid werd als geweld met antisemitisch karakter. Hoewel men continu voorbereid was op ongeregeldheden en rekening hield met confrontaties tussen groepen, was het kantelmoment, de intensiteit en de specifieke werkwijze niet voorzien. De vraag die dat oproept is dan of dit voorzien had 23

Evaluatie van de gebeurtenissen in Amsterdam rond de wedstrijd Ajax-Maccabi Tel Aviv

kunnen worden en of dat eventueel tot andere maatregelen had geleid. Onze inschatting is dat dit niet te voorzien was. Rond 23:00 uur is de wedstrijd afgelopen en komt de gelijktijdige uitstroom van thuis- en uitsupporters op gang. De uitstroom verloopt volgens verwachting; er zijn wel incidenten, maar deze passen steeds bij de risico-inschatting die vooraf is opgesteld. De situatie blijft daarmee ook direct na de wedstrijd voor de politie beheersbaar die nog steeds op veel risicolocaties in de stad robuust en zichtbaar aanwezig is. Dit maakt snel ingrijpen op incidenten mogelijk. Rond middernacht verandert het beeld in de stad. Het is aannemelijk dat vanwege de grote politieaanwezigheid rondom de Johan Cruijff ArenA en in de binnenstad de aanpak van relschoppers verandert. Er vindt een escalatie plaats van geweldsincidenten binnen een tijdsbestek van ruim anderhalf uur (23:55 – 01:30 uur). Deze escalatie verraste de SGBO en de driehoek en was kort en hevig. Het informatiebeeld laat op dat moment zien dat in flitsmomenten gerichte aanvallen plaatsvonden tegen kleine groepjes en individuele personen, met name Maccabi-supporters, Israëliers, naast Joods veronderstelde personen.

Alhoewel de inzet van de politie het overgrote deel van de dag en avond aansloot bij de incidenten en bleef binnen de vooraf bedachte scenario’s, blijkt de inzet op het kantelmoment van escalatie niet optimaal te zijn. Het maakte dat de massieve en in groepsverband optredende ME onvoldoende konden toespitsen op deze ‘flitsaanvallen’. Gezien de ontwikkelingen besluit de driehoek om 00:15 uur het veiligheidsrisicogebied uit te breiden. De politie besluit om 00:25 uur de strategie te wijzigen naar het samenbrengen van Maccabi-supporters met de in de stad aanwezige ME-capaciteit, om verdere escalatie te voorkomen en de supporters te beschermen tegen geweld. Daaropvolgend brengt de ME een groep van 150 Maccabi-supporters vanaf de Dam en het Spui met GVB bussen naar hun hotels. Om 01:30 uur worden twee veiligheidsrisicogebieden toegevoegd rondom de hotels waar Maccabisupporters verblijven.

24

Evaluatie van de gebeurtenissen in Amsterdam rond de wedstrijd Ajax-Maccabi Tel Aviv

5. Gevoel van onveiligheid, mediadynamiek en persconferentie In dit hoofdstuk beschrijven we de situatie kort na de escalatie en gaan we in op de mediadynamiek, de communicatie en de persconferentie.

5.1

Gevoel van onveiligheid bleef

Het beeld in de kern-SGBO is dat de situatie beheersbaar wordt en de rust in de stad terugkeert. Op sociale media bestaat echter een beeld dat het aantal incidenten aanhoudt. Vanaf 01:24 uur ontvangt de politie geen meldingen meer van aanvallen. Tegelijkertijd ontvangt de politie nog wel meldingen die wijzen op onrust en gevoelens van onveiligheid. Maccabi-supporters maken meldingen en ook komen meldingen vanuit de Joodse gemeenschap binnen. De meldingen gaan onder andere over het niet durven nemen van een taxi, het onveilig voelen in een hotel of bang zijn om te worden opgewacht. Ook komen meldingen binnen bij de politie over vermeende vermissingen, omdat bijvoorbeeld familieleden hun naasten niet kunnen bereiken. De politie start hier een onderzoek naar, maar heeft zelf geen informatie die wijst op ontvoeringen of gijzelingen. Alle binnengekomen 112-meldingen loopt de politie uit. De meldingen over onveiligheidsgevoelens staan in contrast met het beeld op straat en de informatie die de politie ontvangt. Het is voorstelbaar dat het sterke gevoel van onveiligheid en de gespannen sfeer in de stad bijdroegen aan het aantal meldingen. De driehoek levert gedurende de nacht en de vroege ochtend aanzienlijke inspanningen om de rust in de stad te herstellen. Er vonden meerdere driehoeksoverleggen plaats (om 03:00 uur, 05:00 uur, 08:00 uur en 11:00 uur).

De driehoek neemt verschillende besluiten: in de nacht verlengen zij de aanwijzing van het eerder ingestelde veiligheidsrisicogebied en voegen zij twee veiligheidsrisicogebieden toe rondom twee hotels waar Maccabi-spelers en supporters verblijven, het intensiveren van het Draaiboek Vrede (dat al sinds 7 oktober 2023 actief was) en uiteindelijk het afschalen van de politieinzet op het moment dat dit kon. In de ochtend valt het besluit tot het instellen van een noodverordening.

25

Evaluatie van de gebeurtenissen in Amsterdam rond de wedstrijd Ajax-Maccabi Tel Aviv

Informatieuitwisseling in de vroege ochtend Die nacht was het voor de driehoekspartners een uitdaging om tot een gedeeld beeld te komen. Zo komen meldingen binnen via verschillende kanalen: de meldkamer, de gemeente Amsterdam en rechtstreeks via contact met de burgemeester van Amsterdam. Het duidelijke uitgangspunt tijdens de nacht was het verzamelen van feiten, vooral omdat meldingen van onveiligheid niet overeenkwamen met het operationele beeld dat rust was teruggekeerd op straat. De burgemeester had in dat kader gedurende de nacht veelvuldig contact met verschillende betrokkenen, zoals de ambassadeur van Israël over de onrust rondom de hotels en het informeren over de genomen maatregelen. In de vroege ochtend vond overleg plaats tussen de NCTV, het ministerie van JenV en de minister-president om hen bij te praten over de situatie en werd besloten een persconferentie te organiseren.

5.2

Het ontbrak in de nacht aan externe informatievoorziening vanuit de politie en gemeente. Het (inter)nationale beeld was niet gebaseerd was op feitelijk informatie.

In de nacht is zeer terughoudend tot niks gecommuniceerd, dit was een weloverwogen besluit. Belangrijkste afweging was dat er nog een te beperkt feitelijk beeld was. Daarnaast zag men als risico dat communicatie zou bijdragen aan onjuiste beeldvorming. Deze afweging past ook in de afweging informatiegestuurd werken. De politie plaatst in de nacht om 01.40 uur een bericht met daarin een beknopte opsomming van het verloop van de dag en avond en het aantal aanhoudingen tot dat moment. In dit bericht wordt aangegeven dat vanwege de onrust politie zichtbaar aanwezig is. Het eerst volgende formele bericht is het officiële statement van de driehoek om 09:00 uur ’s ochtends. De driehoek licht de situatie op de nacht toe en hier wordt verwezen naar de persconferentie om 12.30 uur. In de vroege ochtend besteden media veel aandacht aan de situatie in de nacht. Vanuit crisis en risicocommunicatieperspectief5 is het advies herhaaldelijk informeren wanneer de perceptie van onveiligheid groot is en het risico eveneens als groot wordt gezien. Dit kan bijvoorbeeld doormiddel van korte berichten en statements die helpen om regie te houden. Ook geeft dit de gelegenheid te blijven herhalen dat veel feiten en omstandigheden nog onbekend zijn. Tijdens de nacht ontbrak het aan (live) verslaggeving, behalve van YouTuber Bender die wel ter plaatse was.

Op social media verschijnen wel al na de escalatie verschillende berichten over de geweldsincidenten in Amsterdam rond de wedstrijd Ajax–Maccabi Tel Aviv. In de vroege ochtend ontwikkelde het internationale beeld zich snel. De duiding was echter vaak niet gebaseerd op feitelijke informatie. In deze berichten wordt de situatie beschreven als extreem en historisch pijnlijk, waarbij afzenders melden dat er sprake is van een gewelddadige en georganiseerde aanval tegen Israëlische supporters en Joodse mensen. Er verschijnen berichten online waarbij men spreekt over een pogrom, over massale vermissingen en over Israëlische reddingsvluchten. Er volgden vele verontwaardigde en geschokte reacties, onder andere vanuit de Nederlandse en buitenlandse politiek. Deze reacties waren veelal gebaseerd op beperkte informatie en geruchten.

5

Kijkend naar het vaak toegepaste communicatiekruispunt (Van Ruler, 1998) in risicocommunicatie dan zou informeren of dialogiseren een logische strategie zijn als sprake is van een hoge dreigingsperceptie. 26

Evaluatie van de gebeurtenissen in Amsterdam rond de wedstrijd Ajax-Maccabi Tel Aviv

Een greep uit de berichtgeving volgt hieronder: 08 – 11 - 02:58 - X-bericht Danny Danon (Permanente Vertegenwoordiger van Israël bij de Verenigde Naties):

08 – 11 - 05:20 - Eerste politieke reactie in Nederland door Geert Wilders op X:

08 – 11 - 05:51 - X-bericht vanuit de minister president van Israël:

08 – 11 - 06:00 - X-bericht vanuit LTC Nadav Shoshani (International spokesperson IDF). Gerepost door Israël Defense Forces:

27

Evaluatie van de gebeurtenissen in Amsterdam rond de wedstrijd Ajax-Maccabi Tel Aviv

08 – 11 - 06:03 - X-bericht vanuit Geert Wilders:

08 – 11 - 07:09 - X-bericht vanuit premier Dick Schoof

08 – 11, 08:03 X bericht vanuit Benny Gantz (politicus in Israël):

08 – 11, 08:22 X-bericht vanuit Geert Wilders:

28

Evaluatie van de gebeurtenissen in Amsterdam rond de wedstrijd Ajax-Maccabi Tel Aviv

08 – 11, 09.00 Statement Amsterdamse driehoek:

08 – 11 - 09:53 X-bericht vanuit LTC Nadav Shoshani (International spokesperson IDF):

08 – 11 - 10:47 - X-bericht vanuit Ursula von der Leyen (voorzitter Europese Commissie):

08 – 11, 11:19 X-bericht vanuit Caroline van der Plas, (Fractievoorzitter BBB):

08 – 11, 13:34, X-bericht vanuit Emmanuel Macron (president Frankrijk, vertaald vanuit het Frans):

08 – 11, 19:27 X-bericht vanuit Joe Biden (voormalig president Verenigde Staten):

29

Evaluatie van de gebeurtenissen in Amsterdam rond de wedstrijd Ajax-Maccabi Tel Aviv

5.3

De driehoek poogde in de persconferentie de situatie te duiden met de tot dan toe bekende feiten

De gehele situatie, samen met de razendsnelle ontwikkeling in beeldvorming op zowel nationaal als internationaal niveau maakte dat er veel vragen leefden. Om die reden besloot de driehoek in de vroege ochtend tot een persconferentie. Deze vond plaats op vrijdag 8 november om 12:30 uur in de Stopera. Voor de persconferentie meldden een groot aantal media zich. De driehoek lichtte de gebeurtenissen in de avond en nacht een voor een toe. Allen spraken hun schok uit over de geweldsincidenten en betuigden sympathie. Zij benadrukte dat de politie een uitzonderlijk grote inzet had gepleegd en dat de voorbereiding intensief was. Ook gingen zij in op de maatregelen die de politie nam om de orde te handhaven de komende dagen. De timing van de persconferentie was onvermijdelijk. De internationale aandacht en geruchten waren van dermate omvang dat een gezamenlijk persconferentie wenselijk was en alle partijen hadden tijd nodig informatie te verzamelen. De tijd tussen de eerste formele reactie van de driehoek om 09.00 uur in de ochtend en de persconferentie om 12.30 uur was relatief lang. Dit is begrijpelijk en navolgbaar, desalniettemin kan het zinvol zijn tussentijdse momenten van zichtbaarheid te creëren, zodat tijdens de persconferentie ook duiding een belangrijke rol kan spelen.

Inhoudelijk kijken respondenten zowel operationeel als bestuurlijk wisselend terug op de invulling van de persconferentie. Enerzijds benoemen betrokkenen dat zij positief terug kijken, anderzijds geven betrokkenen aan dat het feitelijker, beknopter en neutraler had gekund, omdat het beeld nog incompleet was. Een andere variant, bijvoorbeeld een statement, zou dan passender zijn. In een later stadium zou een persconferentie om de situatie te duiden dan alsnog passend zijn. Taalgebruik Burgemeester Halsema verwees in de persconferentie naar het woord ‘pogrom’ en gaf aan dat zij zich kon voorstellen dat mensen daaraan moesten denken. Het gebruik van de term leidde tot discussie en kon rekenen op gemengde reactie uit de samenleving. Sommige commentatoren begrepen de keuze voor het woord om het geweld te benadrukken, anderen meenden dat het niet overeenkwam met de Amsterdamse gebeurtenissen. De burgemeester licht later ook toe dat het woordgebruik onbedoelde effecten had. Het is belangrijk aandacht te hebben en zorgvuldig te kijken naar de ‘tone of voice’. Het woordgebruik is onderdeel geweest van een zorgvuldige afweging en voorbereiding. De term is gebruikt omdat deze ook door anderen in duiding gebruikt werd. Discussie over woordkeuze is veelvoorkomend en niet te voorkomen, het blijft een persoonlijke afweging.

Wel is het belangrijk om voorzichtig te zijn met termen die een polariserend effect kunnen hebben.

In de nasleep van de gebeurtenissen vonden diverse incidenten en verschillende ontwikkelingen plaats. Incidenten in de stad die leidde tot politie inzet en het nemen van extra veiligheidsmaatregelen. Bezocht de burgermeester bijeenkomsten. Daarnaast besteedde de media in de dagen erna ook uitgebreid aandacht aan de situatie. De ontwikkelingen die zich na de persconferentie voordeden, maken geen onderdeel uit van dit rapport.

30

Evaluatie van de gebeurtenissen in Amsterdam rond de wedstrijd Ajax-Maccabi Tel Aviv

Bijlagen

31

Evaluatie van de gebeurtenissen in Amsterdam rond de wedstrijd Ajax-Maccabi Tel Aviv

Bijlage A - Tijdlijn op hoofdlijnen In deze tijdlijn worden de belangrijkste gebeurtenissen uiteengezet die hebben plaatsgevonden rondom de ongeregeldheden rondom de wedstrijd Ajax–Maccabi Tel Aviv. De tijdlijn kijkt vanaf de loting van de UEFA tot de persconferentie de dag na de wedstrijd en biedt een overzicht van de maatregelen genomen door de politie en andere betrokkenen, evenals de kritieke momenten. Alle gebeurtenissen vonden plaats in 2024. Tijd en datum

Gebeurtenis

30 augustus 11-12 september 16 september

UEFA loting bepaalt datum Ajax–Maccabi Tel Aviv (7 november). Politie en Ajax nemen deel aan het UEFA veiligheidscongres in voorbereiding op de wedstrijd. Burgemeester geeft schriftelijk toestemming voor het spelen van onder andere de wedstrijd van donderdag 7 november. Politie start SGBO op en begint met operationele voorbereiding. Eerste subdriehoek vindt plaats. Daarna vinden tot aan de wedstrijd meerdere overleggen plaats, o.a. met de driehoek over de voorbereiding. Burgemeester vraagt NCTV om extra dreigingsinschatting; NCTV signaleert geen concrete dreiging. Contacten gelegd met Israëlische veiligheidsfunctionarissen via Foreign Liaison Officer (FLO) en politie Tel Aviv Aankondiging Pro-Palestijnse-demonstratie Johan Cruijff ArenA tegen “de aanwezigheid van Maccabi Tel Aviv Football Club ten tijde van een genocide tegen de Palestijnen, tegen voetbalclub Ajax die hun aanwezigheid mogelijk maakt, en om het publiek van de wedstrijd bewust te maken”. Besluit verplaatsen Pro Palestijnse-demonstratie van Johan Cruijff ArenA naar Anton de Komplein en aanwijzen veiligheidsrisicogebieden (De Dam, het Wallengebied, Centraal Station en gebied rond ArenA plus de tussenliggende metrolijn).

9 oktober 22 oktober

29 oktober 29 oktober 4 november

5 november

6 november 21.00 uur 23.00 uur 23.00 uur 0.00 uur

1.00 uur 7 november 10:15 uur 11:30 uur

12:30 uur

Confrontatie dreigt tussen wekelijkse pro-Palestijnse-demonstratie en Maccabisupporters. Op de Dam is er rond 23.00 uur een incident, waarbij door Maccabi-supporters over een Palestijnse vlag wordt gelopen. Bij de Johan Cruiff ArenA worden met graffiti pro-Palestijnse leuzen gespoten en met een diaprojector worden anti-Israël teksten geprojecteerd. Er wordt op het Rokin een Palestijnse vlag van een gevel getrokken door een groep van circa 50 aanhangers van Maccabi. Maccabi-supporters trekken door de stad met anti-Palestijnse uitingen. Er worden taxi’s aangevallen en vernield met riemen. Taxichauffeurs mobiliseren zich richting Holland Casino, waar een grote groep Maccabi-supporters zich bevindt. De subdriehoek vergadert n.a.v. de gebeurtenissen in de nacht, bespreekt of politie-inzet volstaat en overweegt de wedstrijd alsnog te verbieden. De driehoek vergadert n.a.v. de gebeurtenissen in de nacht, bespreekt of politieinzet volstaat en overweegt de wedstrijd alsnog te verbieden. Verzoek aan Ajax om stadion eerder open te stellen zodat Maccabi-supporters eerder naar binnen kunnen. Startbriefing SGBO politie. Diverse contacten burgemeester: 32

Evaluatie van de gebeurtenissen in Amsterdam rond de wedstrijd Ajax-Maccabi Tel Aviv

•

12.15 uur 13.30 uur 17.00 uur 17.30 uur

18.00 uur 18.30 uur 21:00 uur +/- 23:00 uur 23:00 uur – 23:45 uur 22.58 uur 23:00 uur 23.55 uur 8 november 23:55 – 1:30 uur 00:15 uur 00:15 uur 00:25 uur 01:24 uur

01:30 uur 02:58 uur 03:00 uur 05.20 uur 05:30 uur 05.51 uur 05:00 uur 06.03 uur 06.15 uur 07.00 uur 07.09 uur

Met Ajax, KNVB en Israëlische ambassadeur om oproep te doen sport en politiek te scheiden. • Met taxiorganisaties om confrontaties te vermijden. • Met minister Justitie en Veiligheid en NCTV om te informeren over gebeurtenissen en getroffen maatregelen. • Met gemeente Alkmaar om te bezien hoe Fenerbahçe supporters uit Amsterdam kunnen worden gehouden. Eerste supporters op de Dam. 500 Maccabi-supporters op de Dam aanwezig. Sfeer is volgens de politie gespannen. Politie is voortdurend actief om de situatie beheersbaar te houden. Start demonstratie Anton de Komplein Fanwalk vanaf de Dam naar Centraal Station. Maccabi-supporters roepen leuzen in het Hebreeuws. Politie begeleidt naar gereserveerde metrostellen om naar stadion te reizen. Demonstratie Anton de Komplein wordt onrustig. Aanvang herdenking Kristallnacht in de Portugees Israëlische Synagoge. Start wedstrijd Ajax–Maccabi Tel Aviv. Einde wedstrijd. Uitstroom ArenA en instroom binnenstad. Beeld in chatgroepen verhardt. Situatie rond het stadion is beheersbaar. Kantelpunt, de situatie slaat om. Escalatie aan geweldsincidenten in de binnenstad door relschoppers tegen kleine groepjes en individuele personen, waaronder Maccabi-supporters, Israëliers en Joods veronderstelde personen Driehoek breidt status veiligheidsrisicogebied uit tot 06:00 uur. Wisseling van SGBO-staf.

Politie wijzigt strategie naar verzamelen en naar hotels brengen van Maccabisupporters. Politie ontvangt geen meldingen meer van aanvallen, wel meldingen van Maccabi-supporters en meldingen vanuit de Joodse gemeenschap die zich onveilig voelen. Twee veiligheidsgebieden worden toegevoegd rondom twee hotels waar Maccabi-spelers en -supporters verblijven. X-bericht van Permanente vertegenwoordiger van Israël bij de Verenigde Naties dat er een pogrom gaande is. Roept op tot onmiddellijke actie. Driehoeksoverleg Eerste X-bericht van politicus Geert Wilders dat er een Jodenjacht gaande lijkt te zijn in Amsterdam. Burgemeester Halsema belt met minister van Justitie en Veiligheid Bericht Premier Israël dat twee reddingsvluchten gestuurd zullen worden naar Nederland. Driehoeksoverleg. X-bericht van politicus Geert Wilders dat autoriteiten verantwoordelijk worden gehouden voor hun falen in beschermen van Israëlische burgers. Bericht dat minister van buitenlandse zaken van Israël naar Nederland komt om gewonde supporters te bezoeken en op te halen. Burgemeester Halsema belt met minister van JenV en minister-president. X-bericht van minister-president Schoof dat hij met afschuw de berichtgeving volgt en in contact staat met Netanyahu. 33

Evaluatie van de gebeurtenissen in Amsterdam rond de wedstrijd Ajax-Maccabi Tel Aviv

08.00 uur 09:00 uur 11:00 uur 12:30 uur

Driehoeksoverleg. Statement van de driehoek. Driehoeksoverleg: besluit instellen noodverordening en veiligheidsrisicogebied. Persconferentie driehoek Amsterdam.

34

Evaluatie van de gebeurtenissen in Amsterdam rond de wedstrijd Ajax-Maccabi Tel Aviv

Bijlage B – Documentenoverzicht en verwijzingen 20241107- Draaiboek Veiligheidszaken AFC AJAX – Maccabi Tel Aviv Aanvulling op Bestuurlijke Rapportage Ajax-Maccabi Aanwijzing 174b 8 november 2024 00 uur tot 06 uur. Aanwijzing VRG Ouder-Amstel Aanwijzingsbesluit Ajax – Maccabi (7 november 2024) Aanwijzingsbesluit VRG vrijdag 8 november 2024.docx Agenda 5e stafoverleg Ajax-Maccabi Tel Aviv + Herdenking Kristalnacht Besluit bgm Amsterdam VRG Ajax-Maccabi (1).pdf Bijlagen HON Bijlagen Meldkamer Bijlagen SGBO (HIN) BR Ajax-Maccabi.docx BR Ajax-Maccabi.pdf Concept oplegger Ajax-Maccabi Tel Aviv versie driehoek Concept oplegger Ajax-Maccabi Tel Aviv versie sub COWA.pdf Duiding Ajax Maccabi.pdf Formulier verklaring spoedpublicatie FW Rasterkaart Spui.pdf.msg Gevraagde besluiten noodverordening en handelingsperspectieven.pdf Gesprek Ajax met driehoek 14 oktober Handelingsperspectieven noodverordening HIN vragen n.a.v.

ingelast stafoverleg Ajax-Maccabi Tel Aviv + Herdenking Kristalnacht Hotels Maccabi overzicht Hotels maccabi supp centrum Journaal HBB Journaal Staf AC Namen CDT Ajax-Maccabi Noodverordening 10 nov ondertekend Noodverordening 9 november Noodverordening november 2024 Notulen 2e Stafoverleg Ajax-Maccabi Tel Aviv Notulen 3e Stafoverleg Ajax-Maccabi Tel Aviv + Herdenking Kristalnacht Notulen 4e Stafoverleg Ajax-Maccabi Tel Aviv + Herdenking Kristalnacht Notulen 5e Stafoverleg Ajax-Maccabi Tel Aviv + Herdenking Kristalnacht Notulen briefing Ajax-Maccabi Tel Aviv + Herdenking Kristalnacht 0015 Notulen briefing Ajax-Maccabi Tel Aviv + Herdenking Kristalnacht 1500 Notulen briefing Ajax-Maccabi Tel Aviv + Herdenking Kristalnacht 1700 Notulen briefing Ajax-Maccabi Tel Aviv + Herdenking Kristalnacht 2100 Notulen briefing Ajax-Maccabi Tel Aviv + Herdenking Kristalnacht 2245 Notulen stafoverleg 8-11 1930 uur Notulen stafoverleg 8-11- 22.00 uur Notulen stafoverleg 8-11- 24.00 uur Notulen Startbriefing Ajax-Maccabi Tel Aviv + Herdenking Kristalnacht OB Herdenking Kristalnacht op 07 november 2024 in de Portugese Synagoge te Amsterdam opzet WOM brief demonstraties 9 – 10 nov Plattegrond VRG Asd + OA t.b.v Ajax – Maccabi Tel Aviv Raadsbrief_11_november_Halsema Scenario’s Kristallnacht Scenarios Ajax-Maccabi 7 november 2024 versie driehoek Scenarios Ajax-Maccabi 7 november 2024 versie sub

Sfeerverbaal versie Staf 0700 uur Staf 0745 uur Staf Ajax Maccabi 9 oktober Tijdlijn Ajax Maccabi 35

Evaluatie van de gebeurtenissen in Amsterdam rond de wedstrijd Ajax-Maccabi Tel Aviv

VRG 14 november VRG 8 november VRG Leonardo Hotel Oost VRG Leonardo Hotel West. Wombrief demonstratie Arena Ajax Maccabi-versie driehoek Verwijzingen Van Den Brink, S. M. (2025, 11 februari). Gemeenten vragen UEFA om afspraken over uitsupporters rond Europese wedstrijden. NOS. https://nos.nl/artikel/2555357-gemeenten-vragenuefa-om-afspraken-over-uitsupporters-rond-europese-wedstrijden Betteke van Ruler (1998), Strategisch Management van Communicatie. Wolters Kluwer.

36

Evaluatie van de gebeurtenissen in Amsterdam rond de wedstrijd Ajax-Maccabi Tel Aviv

Bijlage C – Respondentenlijst Burgemeester Amsterdam Hoofdofficier van Justitie Amsterdam Politiechef Amsterdam Directeur Openbare Orde en Veiligheid Amsterdam Voetbal officier van justitie Algemeen Commandanten SGBO 1 Algemeen Commandant SGBO 2 Hoofd Orde Handhaving SGBO 1 Hoofd Orde Handhaving SGBO 2 Hoofd Opsporing SGBO 1 Hoofd Opsporing SGBO 2 Hoofd Informatie SGBO 1 Hoofd Informatie SGBO 2 Vertegenwoordiging Ajax Vertegenwoordiging Johan Cruijff Arena Vertegenwoordiging Openbare Orde en Veiligheid gemeente Amsterdam Woordvoerder burgemeester

37

Evaluatie van de gebeurtenissen in Amsterdam rond de wedstrijd Ajax-Maccabi Tel Aviv

Disclaimer leerevaluatie Deze evaluatie is gebaseerd op documentatie ingezien tijdens de periode waarin de evaluatie is uitgevoerd. Nieuwe of aanvullende informatie kan van invloed zijn op de inhoud en de geformuleerde conclusies en aanbevelingen. Het COT beschikt alleen over informatie waar het rechtswege toegang tot heeft. Rapporten worden in beginsel in opdracht van de opdrachtgever gemaakt en niet gepubliceerd. Eén kopie wordt bewaard voor juridische, IT- en wetgeving- en toezichtdoeleinden.

Over het COT Het COT is een gespecialiseerd bureau op het gebied van veiligheids- en crisismanagement. Ons werkterrein strekt zich uit van vraagstukken over de vormgeving van veiligheidsbeleid tot de voorbereiding op crisissituaties. Met onze kennis en kunde helpen we opdrachtgevers in complexe situaties waarbij grote risico's worden gelopen, strategische belangen op het spel staan en vaak vele stakeholders zijn betrokken. Advies, onderzoek, en training en oefening vormen de basis van onze dienstverlening. Het COT is een volledige dochteronderneming van Aon Nederland.

Meer informatie: http:/www.cot.nl of cot@cot.nl. © Beeld ANP © COT Instituut voor Veiligheids- en Crisismanagement 2025.

38

Evaluatie van de gebeurtenissen in Amsterdam rond de wedstrijd Ajax-Maccabi Tel Aviv