Bijlage 1 - Notitie Middengroepen in Amsterdam.pdf

2 Let op: Woonoppervlak en gebruikersoppervlak komen qua definitie niet overeen. Een woning van 61m²

woonoppervlak komt overeen met ca 73 m2 gebruikersoppervlak. In deze notitie wordt 70 m² gbo als gangbaar voor een (klein) gezin gehanteerd.

59

Gemeente Amsterdam Notitie Middengroepen in Amsterdam

18 januari 2022

Figuur 7.8. Meer dan helft middensegment koop kleiner dan 70m2 kleiner dan 70 m2 gbo groter dan 70 m2 gbo Sociale huur 67% 33% Middensegment huur en 48% 52% koop Dure huur en koop 30% 70% Middensegment uitgesplitst Middeldure huur 38% 62% Middensegment koop 53% 47% Bron WIA 2019 - Woningvoorraad Amsterdam in 2019 naar prijssegment en woningomvang) De woonsituatie voor gezinnen in verschillende inkomensgroepen kan als volgt worden samengevat:  De gezinnen met lage inkomens hebben weinig kans op een grotere woning. In sommige buurten van Amsterdam is meer dan 20% van de huishoudens een groot gezin dat krap woont (volgens de norm zoals beschreven in de huisvestingsverordening).  Middeninkomen gezinnen hebben een kleine kans op sociale huur en middeldure huur en middensegment koop is te klein en komt nauwelijks beschikbaar. Middeninkomen gezinnen zullen daarom ook sneller buiten de stad gaan kijken.  Hoge inkomens gezinnen kunnen op zich voldoende aanbod vinden in de Amsterdamse woningmarkt. Toch trekt deze groep ook veel de stad uit. Dit suggereert dat de woningen die er zijn toch niet voldoende aan hun wensen voldoen. Bijvoorbeeld qua oppervlakte of aanwezigheid van een tuin.

60

Gemeente Amsterdam Notitie Middengroepen in Amsterdam

18 januari 2022

8 Conclusies De maatschappelijke zorgen die er zijn over de middengroepen zijn terecht, maar worden onjuist geframed als ‘problemen’ voor de (gehele) middengroep of middenklasse. Het merendeel van de middengroepen is stabiel en zelfredzaam. Een effectieve inzet van de gemeente op middengroepen vraagstukken vraagt om het specifiek maken wie door welke ontwikkeling geraakt wordt en wat dit betekent voor de toekomst van de stad. In deze notitie zijn de middengroepen vanuit twee perspectieven benaderd; het perspectief van de inwoner en het perspectief van de stad als geheel. Het is belangrijk aan te geven dat op nagenoeg alle bekeken domeinen (toegang woningmarkt, kwetsbaarheid arbeidsmarkt, gezinnen in de stad) de lage inkomensgroepen in een lastigere positie zitten dan middengroepen. Het eerste perspectief is dat van inwoners met een middeninkomen, middelbare opleiding en/of een beroep dat met de middenklasse wordt geassocieerd. Zij worden geconfronteerd met de volgende ontwikkelingen die een effect kunnen hebben op hun kwaliteit van leven en hun keuzemogelijkheden: 







Voor alle middeninkomen-huishoudens die willen doorstromen of toetreden tot de Amsterdamse woningmarkt geldt dat hun mogelijkheden steeds beperkter worden. Alleen met extra vermogen of een groeiend inkomen worden de mogelijkheden groter. De beschikbare woningen zijn schaars. Het merendeel van de Amsterdamse middengroepen is (financieel) zelfredzaam. Een deel van de middengroepen is financieel kwetsbaar. Dit zijn middengroepen die te maken hebben met inkomensonzekerheid door flexibele dienstverbanden, die werkzaam zijn in sectoren die verdwijnen door automatisering of in sectoren die hard geraakt zijn door de coronacrisis en/of die te maken hebben met lagere inkomens omdat hun opleidingservaring lager gewaardeerd wordt. Deze groepen zijn kwetsbaar omdat zij bij tegenslag (ongelukken, scheiding, baanverlies) een groter risico lopen in een laag inkomen terecht te komen. Middeninkomens in Nederland hebben te maken met een relatief hoge marginale druk omdat zij weinig recht hebben op financiële tegemoetkomingen maar de vaste lasten wel een relatief groot deel van hun inkomen vragen. Met name middeninkomen gezinnen in de stad ervaren moeite met rondkomen. Gemeentelijke lasten worden niet op inkomensbasis doorgerekend maar hangen samen het bezit van een woning en/of auto.

Door een steeds schaarser woningaanbod komen praktisch en middelbaar opgeleiden steeds verder van hun werk te wonen. Hierdoor stijgen hun vervoerskosten relatief meer dan voor theoretisch opgeleiden. Dit kan de vervoersongelijkheid tussen deze groepen vergroten.

Sommige inwoners of werknemers in de stad hebben met alle bovenstaande punten tegelijk te maken, anderen alleen met een deel ervan. Dit hangt daarnaast samen met persoonlijke factoren zoals huishoudsamentelling, gezondheid, vermogen en relatie status.

61

Gemeente Amsterdam Notitie Middengroepen in Amsterdam

18 januari 2022

De beschreven ontwikkelingen hebben ook gevolgen voor de stad en regio als geheel. Het tweede perspectief is dat van het collectief, de stad Amsterdam, waar de volgende trends langzaam zichtbaarder worden: 







De samenstelling van de huishoudens in de stad wordt beïnvloed door de woningmarkt ontwikkelingen. De middengroepen als geheel worden nog niet significant kleiner maar worden meer gekenmerkt door ‘tijdelijkheid’. Het zijn de hoge inkomens in spe of internationals die na een kort verblijf vertrekken. Dit kan geïnterpreteerd worden als in lijn met de functie van de stad als motor van sociaaleconomische ontwikkeling. Echter omdat het toetreden tot de woningmarkt voor middeninkomens steeds moeilijker wordt, is het mogelijk dat de doorstroom vanuit de lagere inkomensgroepen en instroom van startende en /of lagere middeninkomen huishoudens steeds kleiner wordt en dat deze functie van de stad daar ook mee onder druk komt te staan. Door personeelstekorten in het onderwijs, de zorg, de kinderopvang en in het veiligheidsdomein staat de kwaliteit van maatschappelijke voorzieningen van de stad onder druk. Deze voorzieningen spelen een belangrijke rol in de aantrekkelijkheid van de stad voor haar inwoners. Door tekorten in personeel met een praktische en middelbare opleiding, ook in sectoren zoals de techniek en de bouw, kunnen stedelijke ambities zoals de bouwopgave en verduurzaming vertraging oplopen. Deze vertraging heeft weer effecten op de toegang tot de woningmarkt voor lage en middeninkomens en op hun energielasten.

Wat de invloed van deze ontwikkelingen op het sociaal weefsel van de stad zal zijn is moeilijk vast te stellen. De analyse wijst uit dat middengroepen as sich niet de sleutel zijn tot een sterk sociaal weefsel. De aanwezigheid van gezinnen, creatieve en maatschappelijke betrokken professionals en inwoners die langdurig in de stad verblijven spelen hier een belangrijker rol in ongeacht hun opleidingsniveau of inkomen. De aanwezigheid van deze drie groepen staat onder druk.

Veel van de beschreven trends en ontwikkelingen ontstijgen het schaalniveau en de invloedsfeer van de gemeente. Ze zijn het gevolg van internationale trends zoals internationalisering, digitalisering en marktwerking. Daarnaast worden ze beïnvloed door Europese en landelijke weten regelgeving. Het adresseren van de negatieve effecten van deze ontwikkelingen voor sommige groepen inwoners vraagt daarom om samenwerking binnen de MRA, met het Rijk en andere betrokken partners en ligt zelden alleen bij de gemeente. De raadsinformatiebrief ‘Inzet op middengroepen’ gaat in op wat de gemeente Amsterdam in samenwerking met partners al in werking heeft gesteld om negatieve effecten voor middengroepen en de stad te dempen. Daarnaast worden handreikingen gedaan waar in een volgende bestuursperiode nog meer op ingezet kan worden.

62

Gemeente Amsterdam Notitie Middengroepen in Amsterdam

18 januari 2022

Bronnen                               

Aanpak Segregatie (2020) Gemeente Amsterdam Stedelijk strategieteam Amsterdam steeds rijker: meer miljonairs, minder middenklasse (2021) Parool Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn, Facts & Figures Amsterdam (2019) Sigra Atlas van de lokale lasten (2021) Centrum voor Onderzoek van de Economie van Lage Overheden (COELO) Bindende invloed van middengroepen in gemengde buurten (2010) Jan Willem Duyvendak Universiteit van Amsterdam (UvA) Bouwinvest: Corona meeste impact op retail, hotels en co-working (2020) Gabrielle Klaver Property NL Capital Value: Huurwoning is nu veilige haven voor belegger (2020) Vastgoedmarkt Corona heeft grote invloed op wonen en verhuizen (2020) Vereniging Eigen Huis De arbeidsmarkt naar opleiding en beroep tot 2024 Research centrum voor onderwijs en arbeidsmarkt (2019) Research centrum voor onderwijs en arbeidsmarkt (ROA) De middengroep houdt stand, maar moet er hard voor werken (2017) Trouw De staat van het onderwijs (2018) Inspectie van het Onderwijs Inspectie van het Onderwijs De val van de middenklasse? (2017) Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) Economische Verkenningen Metropoolregio Amsterdam (EVMRA) (2019) Gemeente Amsterdam, Economische Zaken Eerste resultaten structureel landelijk uitstroomonderzoek (2019) Sigra Eindrapport In wat voor land willen wij werken? (2020) Commissie Regulering van Werk (Commissie-Borstlap) Eindrapport Woon- en

werkoverwegingen kinderopvang en (jeugd)zorg (2018) Regioplan Regioplan Eindrapport Woon- en werkoverwegingen kinderopvang en (jeugd)zorg (2018) Regioplan Factsheet arbeidsmarkt Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (2019) Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV) Hoe de Amsterdamse middenklasse in de knel raakte (2019) Parool Hoe kan de krimp van de middenklasse in Amsterdam worden gekeerd? (2021) Parool Huurwoningen Amsterdam (2019) Watson + Holmes Impact Coronacrisis op economie (2020) Amsterdam SEO Economisch Onderzoek (SEO) Internationals in de Metropoolregio Amsterdam. Literatuurstudie en analyse van de statistiek over de (huisvesting van) internationals in de MRA (2011) Decisio Kamerbrief Gasprijzen en het functioneren van de internationale gasmarkt (2021) Rijksoverheid Kloof tussen arm en rijk in Amsterdam neemt toe (2015) Volkskrant Knelpunten huisvesting leraren (2017) Regioplan Lage inkomens krijgen 200 euro extra compensatie energiekosten (2021) NOS Literatuurstudie Sociale Cohesie (2008) Verwey en jonker Lokale lasten calculator (2021) Centrum voor Onderzoek van de Economie van Lage Overheden (COELO) Maatregelen stijgende energierekening (2021) Rijksoverheid Meedoen op de Arbeidsmarkt (2018) Gemeente Amsterdam Stedelijk strategieteam

63

Gemeente Amsterdam Notitie Middengroepen in Amsterdam

                                

18 januari 2022

Met de gezinnen verdwijnt ook de leefbaarheid (2017) NRC Met de middenklasse verdwijnt het cement Degi Ter Haar (2020) Parool Middeninkomens op de woningmarkt Planbureau voor de Leefomgeving ((2017) Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) Middenklasse dreigt te verdwijnen (2015) Volkskrant Monitor internationale werknemers, Metropoolregio Amsterdam (2019) Daan van Gent Decisio Noodplan lerarentekort Amsterdam (2020) Gemeente Amsterdam & het Breed Bestuurlijk Overleg Amsterdam Onderwijs Notitie Vooruitzichten voor de bouw na de Coronacrisis (2020) Economisch Instituut voor de Bouw OIS Burgermonitor (2017) Gemeente Amsterdam Onderzoek, Informatie en Statistiek (OIS) OIS Factsheet Gezinnen (2020) Gemeente Amsterdam Onderzoek, Informatie en Statistiek (OIS) Onzekerheid en druk op middenklasse groeit, overheid moet ingrijpen (2017) NOS Op zoek naar de voorbeeldige middenklasse (2006) Lex Veldboer Universiteit van Amsterdam (UvA) Particuliere verhuurders op de Nederlandse woningmarkt (2019) Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) Position paper Woningmarktbeleid leidt tot uitsluiting van middeninkomens en vraagt om forse aanpassingen in het woonbeleid (2020) Peter Boelhouwer TU Delft Rapport Energiearmoede in Amsterdam (2020) Gemeente Amsterdam Onderzoek, Informatie en Statistiek (OIS) Rapport Internationals over stadsdeel Zuid, Buurtenquête Zuid Gemeente Amsterdam Onderzoek (2017)

Informatie en Statistiek (OIS) Rapport Uitvoering ambities coalitieakkoord 2018-2022 (2021) Rekenkamer Rapportage stand van zaken woningbouwplan (2020) Gemeente Amsterdam Grond & Ontwikkeling (G&O) Regio in Beeld (2020) Uitvoeringsinstituut Werknemers-verzekeringen Rijk bij rijk, arm bij arm, prima! 2012 NRC Staat van de Stad X (2019) Gemeente Amsterdam Onderzoek, Informatie en Statistiek (OIS) Staat van de Stad XI (2021) Gemeente Amsterdam Onderzoek, Informatie en Statistiek (OIS) Stadskinderen, verschillende generaties over de dagelijkse strijd om ruimte (2004) Carolien Bouw, Lia Karsten Under Pressure: The Squeezed Middle Class (2019) OECD Utrecht draait roltrap sneller (2013) Nul 20 Verkenning werkgelegenheidseffecten klimaatmaatregelen Ton van Dril Nederlandse Organisatie voor toegepast natuurwetenschappelijk (2019) TNO Whitepaper Energiearmoede en de energietransitie (2020) TNO Wie zijn eigenlijk de middeninkomens? (2019) NOS Wie zijn onze stadswachters als gezinnen de stad verlaten? Mark Verhoeven Parool (2019) Wonen in Amsterdam (WiA) (2019) Gemeente Amsterdam Wonen ‘Woningmarktbeleid leidt tot uitsluiting van middeninkomens en vraagt om forse aanpassingen in het woonbeleid (2020) Peter Boelhouwer TU Delft Wooncarrière in de veranderende stad Amsterdam (2007) Regioplan Wooncorporaties slaan alarm: Kwetsbare wijken gaan hard achteruit (2020) RTLnieuws Zet gemengde

wijken niet bij oud vuil (2008) Jan Willem Duyvendak, Lex Veldboer, Radboud Engbersen en Matthijs Uyterlinde Trouw

64