Bijlage 1_Jaarverslag leerplicht 2019-2020 mrt21.pdf

Foto: Edwin van Eis

Jaarverslag Leerplicht

Schooljaar 2019-2020

Inhoud

Inleiding

3

Schoolverzuim

6

Recidive: beperkt aantal jongeren zorgt voor groot deel verzuimmeldingen

9

Langdurig relatief verzuim

10

Absoluut verzuim

12

Vrijstellingen

13

Belangrijkste bevindingen

15

Begrippenlijst

16

Jaarverslag Leerplicht

Schooljaar 2019-2020

2

1

Inleiding

Een uitzonderlijk jaar, een uitzonderlijk verslag Het schooljaar 2019-2020 was een uitzonderlijk jaar. Het zal duidelijk zijn dat dit Jaarverslag Leerplicht over het schooljaar 2019-2020 dan ook een uitzonderlijk jaarverslag is. Het jaarverslag bevat twee typen cijfers, die ongelijksoortig zijn. Daarmee ontstaat een ander beeld dan gebruikelijk van het verzuim in dat schooljaar. Het type verzuim van vóór 15 maart 2020 verschilt van het verzuim vanaf die tijd. Dit is zo omdat scholen gedurende een deel van het schooljaar uitsluitend waren aangewezen op online onderwijs en door aangepaste afspraken over het melden van verzuim door scholen in de coronaperiode. Leerplicht heeft zich vanaf maart sterk ingezet om scholen, leerlingen en ouders te helpen om (online) onderwijs mogelijk te maken. Die inzet maken wij hieronder zichtbaar.

Online onderwijs Door maatregelen rond het coronavirus konden alle basisscholen van half maart tot half mei en alle middelbare scholen van half maart tot begin juni alleen online onderwijs geven. Instellingen voor middelbaar beroepsonderwijs (mbo) waren tot de zomervakantie volledig aangewezen op online onderwijs, enkele specifieke groepen uitgezonderd. Dat betrof een groot deel van het schooljaar. Scholen, kinderen en jongeren waren in die periode aangewezen op online onderwijs en thuisonderwijs door ouders. Voor een beperkte groep leerlingen was er noodopvang op school. Leerplicht heeft in die periode direct met scholen afgesproken dat ze alle verzuim konden melden. Dat betrof zowel leerlingen die ontbraken bij online lessen, als ook andere leerlingen waarmee een school geen contact kreeg of zorgen had over gezin en/of kind. Het gebruikelijke (wettelijke) criterium van ‘16 uur verzuim of meer in vier aaneengesloten lesweken’ is daarbij losgelaten.

Voor dit jaarverslag betekent dat het volgende: • Het verslag bevat twee delen: we geven de aantallen wettelijk verzuimende leerlingen weer, zoals door scholen gemeld tot 15 maart 2020. Het gaat hier om verzuim van 16 uur in vier aaneengesloten lesweken (relatief verzuim) waar voor de leerplichtambtenaar een behandeling is gestart. Daarnaast geven we het aantal meldingen weer vanaf maart 2020. Het kan daarbij gaan om meerdere meldingen per leerling. • Zoals aangegeven kunnen we de beschikbare cijfers over de twee periodes niet bij elkaar optellen of met elkaar vergelijken. De beschikbare cijfers geven daarmee een algemene indruk van het gemelde verzuim. • Vergelijking met voorgaande schooljaren is daarmee niet zinvol en laten we in dit verslag achterwege. • De streefwaarden voor verzuim uit de gemeentebegroting vermelden we hieronder kort, met de kanttekening dat we aan deze cijfers geen conclusies kunnen verbinden. Om bovengenoemde redenen.

Jaarverslag Leerplicht

Schooljaar 2019-2020

3

Werkwijze Leerplicht en meldingen verzuim periode maart-juli Vanaf 16 maart tot 1 augustus 2020 maakte Leerplicht andere afspraken met scholen over het melden van verzuim. De scholen zijn dan – voor het grootste deel van deze tijd – aangewezen op digitaal- en thuisonderwijs. De Leerplichtwet voorzag hier niet in. (Met ingang van schooljaar 2020-2021 valt online afwezigheid overigens wel onder de wet). Op grond van een motie van de Tweede Kamer kon Leerplicht geen processenverbaal uitschrijven in deze periode. Leerplicht onderhield echter wel actief contact met scholen en was bereikbaar voor vragen van scholen en leerlingen/ouders over schoolgang en online onderwijs. Scholen meldden in deze periode vooral verzuim van leerlingen die ze misten omdat ze niet online kwamen of die ze niet konden bereiken. Ook meldden zij leerlingen omdat zij zorgen hadden over bijvoorbeeld de thuissituatie. Grafiek 1 op pagina 5 geeft weer om hoeveel meldingen het ging.

Leerplicht ondersteunt scholen, leerlingen en ouders De inzet van Leerplicht in deze periode was gericht op het ondersteunen van scholen, leerlingen en ouders om online onderwijs en (later) fysieke schoolgang mogelijk te maken. Leerplicht hanteerde daarbij het uitgangspunt dat de Leerplichtwet wel van kracht is en dat leerlingen (online) aanwezig zijn als ze geen gezondheidsklachten hadden. Ouders bespraken eventuele gezondheidsklachten met de school. Als leerlingen niet ziek waren maar toch afwezig, dan was sprake van ongeoorloofd verzuim. Leerplicht vroeg scholen dit dan te melden via het DUO-verzuimloket onder ‘overig verzuim’. Ook konden scholen daar leerlingen melden waarover zij zich zorgen maakten of die uit beeld dreigden te raken. De leerplichtambtenaar ging in alle gevallen met ouders en/of leerling in gesprek. Doel daarvan was om het contact met school te herstellen en leerlingen te motiveren het (online) onderwijs te volgen. Leerplicht toonde begrip voor leerlingen en ouders met zorgen over het coronavirus. Waar nodig brachten leerplichtambtenaren scholen of ouders en/of leerlingen in contact met de GGD en OKT, die hen telefonisch konden geruststellen of adviseren over maatwerkoplossingen. Extra aandacht was er voor leerlingen die uit beeld waren of dreigden te raken. Voor deze leerlingen voerde Leerplicht deurbezoeken uit.

Deurbezoeken Als contact – telefonisch of via andere media – niet tot stand kwam zette Leerplicht een deurbezoek in, in plaats van het gebruikelijke huisbezoek. Leerplicht belde aan, maar kwam in verband met het risico op besmetting niet over de drempel. Er zijn in deze periode 408 deurbezoeken uitgevoerd. Bij 143 gezinnen is met de ouders of de leerling gesproken. Bij de rest is een bericht achtergelaten met het verzoek contact op te nemen met de leerplichtambtenaar of school. In voorkomende gevallen deelde Leerplicht eventuele ongerustheid met het OKT of een andere betrokken zorgverlener. Ook kwam het voor dat ouders erg bang waren voor besmetting, dan werd verwezen naar het OKT en de GGD.

Belangrijkste bevindingen De belangrijkste bevindingen van dit jaarverslag zijn: • Zoals in de inleiding aangegeven zijn de cijfers tot maart en na maart niet vergelijk­ baar. Dat maakt het lastig om tot een goed beeld te komen over het gehele

Jaarverslag Leerplicht

Schooljaar 2019-2020

4

schooljaar. Met die kanttekening zien we, afgaand op de beschikbare cijfers tot 15 maart, wel dezelfde tendens als voorgaande jaren: het verzuim in het voortgezet speciaal onderwijs en in het middelbaar beroepsonderwijs is hoog. Met dezelfde kanttekening is het algemene beeld tot 15 maart 2020 eveneens dat: • Het verzuim bij bovenleerplichtigen hoger was dan bij leerplichtige leerlingen. Het voortgezet speciaal onderwijs en het mbo kenden ook bij deze groep een hoog verzuim. • Een groot deel van het verzuim voor rekening komt van dezelfde groep leer­lingen, door herhaalverzuim (recidive). Ook dit kwam vooral voor in het voortgezet speciaal onderwijs en in het mbo en daar met name bij bovenleerplichtigen. Het is niet mogelijk hiervoor eenduidige oorzaken te benoemen. Het kan zowel zijn dat opleidingen beter melden, maar ook dat er daadwerkelijk meer studenten verzuimen. De cijfers verschillen per opleiding en daarmee verschillen ook de achterliggende redenen. • Verder blijkt dat in de periode maart-juli meer basisscholen dan in andere jaren meldingen hebben gedaan bij Leerplicht. Weliswaar betrof dat een ander soort verzuim dan het verzuim van 16 uur in vier weken (conform de Leerplichtwet), maar het laat zien dat basisscholen en leerplichtambtenaren elkaar goed wisten te vinden toen alleen online onderwijs mogelijk was, en ook de periode daarna.

• Het aantal geregistreerde thuiszitters is opnieuw licht gestegen (van 197 in 2018-2019 naar 214 in het huidige schooljaar). Dit komt o.a. doordat er eerder wordt gesignaleerd, en ook afwezigheid door langdurig ziekteverzuim wordt meegeteld. Dat thuiszitters eerder en beter in beeld zijn maakt het mogelijk dat partijen eerder en effectiever handelen. Uit de registratie wordt ook zichtbaar dat ca. 50% van het thuiszitten voortkomt uit langdurig ziekteverzuim.

Tenslotte Bij alle cijfers in dit jaarverslag gaat het om leerlingen die in Amsterdam wonen: ruim 110.000 in het betreffende schooljaar. Leerlingen uit andere gemeenten die in Amsterdam onderwijs volgen, vallen onder de Leerplicht van hun woongemeente. Amsterdamse kinderen en jongeren, die buiten Amsterdam naar school gaan zijn wel terug te zien in dit jaarverslag. Scholen zijn verantwoordelijk voor het melden van verzuim. Leerplicht is van deze meldingen afhankelijk. Bij de cijfers in dit jaarverslag gaat het dan ook steeds om gemeld verzuim. Tot slot vermelden we voor de volledigheid de resultaten op de streefwaarden uit de gemeentebegroting. Deze zijn voor relatief verzuim 2,8% (beoogd: 2,4%) en voor absoluut verzuim 0,5% (beoogd: 0,4%). Ten opzichte van vorig jaar is de streefwaarde op relatief verzuim gedaald, die was toen 3,1%. Dat percentage was echter gebaseerd op een heel schooljaar. In de tweede helft van een schooljaar doet zich altijd veel herhaalverzuim voor, dat dit schooljaar niet is geregistreerd. Het resultaat op deze streefwaarde biedt daarmee voor dit jaar onvoldoende basis voor conclusies.

Jaarverslag Leerplicht

Schooljaar 2019-2020

5

2

Schoolverzuim

Ongeoorloofd schoolverzuim is verzuim dat zich voordoet als een leerling van een school zonder geldige reden niet op school verschijnt. De school is verantwoordelijk voor het melden van schoolverzuim aan de gemeente. In onderstaande tabellen gaat het dus om verzuim voor zover dat gemeld is bij Leerplicht. De cijfers in tabel 1.1 gaan over leerplichtige leerlingen (5 t/m 17 jaar) die in Amsterdam wonen en wettelijk ongeoorloofd verzuimen. Er is sprake van wettelijk ongeoorloofd verzuim als een leerplichtige leerling 16 uur of meer in vier aaneengesloten lesweken verzuimt. Tabel 1.1 - Verzuim per schoolsoort - Amsterdamse leerplichtigen 2019 – 2020 (tot 15 maart 2020)

Schoolsoort jaarverslag

Leerlingen

Verzuimers

Percentage Verzuimers

Basisonderwijs

51516

86

0,2%

(Voortgezet) Speciaal Onderwijs, Clusters 1-3

1771

13

0,7%

Voortgezet Speciaal Onderwijs, Cluster 4 Vanaf 12 Jaar

480

169

35,8%

Voortgezet Onderwijs

34203

1120

3,3%

Middelbaar beroepsonderwijs

3545

1015

29,3%

Particulier

648

0

0,0%

Subtotaal Amsterdam

91846

2403

2,6%

Op school buiten Amsterdam

10161

463

4,6%

Totaal

101764

2866

2,8%

Zoals in de inleiding aangegeven zijn de cijfers niet volledig en kunnen we op basis daarvan geen steekhoudende conclusies trekken. Met die kanttekening zien we, afgaand op bovenstaande cijfers tot 15 maart, wel dezelfde tendens als voorgaande jaren: het verzuim in het voortgezet speciaal onderwijs en in het middelbaar beroepsonderwijs is hoog.

Bovenleerplichtige leerlingen In tabel 1.2. is het resultaat te zien voor Amsterdamse bovenleerplichtige jongeren (18 t/m 22 jaar). Het gaat hier om jongeren die staan ingeschreven op een school, die nog geen startkwalificatie hebben behaald én die 16 uur verzuimden in vier lesweken. Gemeenten zijn, in het kader van het bestrijden van voortijdig schoolverlaten, verplicht deze jongeren te volgen tot zij 23 jaar zijn geworden of tot ze wél een startkwalificatie hebben behaald.

Jaarverslag Leerplicht

Schooljaar 2019-2020

6

Tabel 1.2 - Verzuim per schoolsoort - Amsterdamse bovenleerplichtigen 2019 - 2020

Schoolsoort jaarverslag

Leerlingen

Verzuimers

Percentage Verzuimers

Voortgezet Speciaal Onderwijs, Clusters 1-3

102

1

1,0%

Voortgezet Speciaal Onderwijs, Cluster 4 Vanaf 18 Jaar

58

25

43,1%

Voortgezet Onderwijs

865

100

11,7%

Middelbaar beroepsonderwijs

5420

2400

44,5%

Particulier

42

0

0,0%

Subtotaal Amsterdam

6422

2526

39,5%

Op school buiten Amsterdam

4761

637

13,5%

Totaal

11118

3163

28,4%

Met dezelfde kanttekening als bij voorgaande tabel: het algemene beeld tot 15 maart 2020 is dat het verzuim bij bovenleerplichtigen hoger was dan bij leerplichtige leerlingen. Het voortgezet speciaal onderwijs en het mbo kennen ook bij deze groep een hoog verzuim.

Jaarverslag Leerplicht

Schooljaar 2019-2020

7

Verzuimmeldingen scholen vanaf maart 2020 Scholen meldden op verzoek van Leerplicht vanaf 15 maart 2020 vooral onder de algemene noemer ‘overig verzuim’. Het wettelijk criterium van ’16 uur verzuim in vier weken’ is daarbij - conform de afspraken - losgelaten. Onder die noemer is echter nog wel gemeld door scholen, met name in het voorgezet onderwijs. Grafiek 1 Verzuimmeldingen 16-3 t/m 31-7-20

1200 992

1000 800 600

530 477

400

346 210

200 16 uur Overig

62

59

0

Basisonderwijs

Voortgezet Onderwijs

38

(Voortgezet) Speciaal Onderwijs

MBO

In deze specifieke periode hebben meer basisscholen dan in voorgaande jaren ‘overig verzuim’ gemeld bij Leerplicht.

Jaarverslag Leerplicht

Schooljaar 2019-2020

8

3

Recidive: beperkt aantal jongeren zorgt voor groot deel verzuimmeldingen

Terugkerend naar het reguliere verzuim in de periode augustus - maart laat grafiek 1 zien dat een groot gedeelte van het verzuim wordt veroorzaakt door dezelfde jongeren: zij hebben meer dan één verzuimbehandeling gehad in deze periode. In de grafiek is te zien van welke schoolsoort deze ‘herhaalverzuimers’ afkomstig zijn. Percentage verzuimers met meer dan één verzuimbehandeling 2019-2020

Basisonderwijs (Voortgezet) Speciaal Onderwijs, Clusters 1-3 leerplichtig (Voortgezet) Speciaal Onderwijs, Clusters 4 Vanaf 12 jaar (Voortgezet) Speciaal Onderwijs, Clusters 4 Vanaf 18 jaar Voortgezet Onderwijs leerplichtig Voortgezet Onderwijs boven leerplichtig Middelbaar Beroepsonderwijs leerplichtig Middelbaar Beroepsonderwijs boven leerplichtig

0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

90%

100%

We zien het volgende: • Een groot deel van de verzuimbehandelingen kwam voor rekening van dezelfde groep leerlingen. • Dit kwam vooral voor in het voortgezet speciaal onderwijs en in het mbo en daar met name bij bovenleerplichtigen.

Jaarverslag Leerplicht

Schooljaar 2019-2020

9

4

Langdurig relatief verzuim

Bij langdurig relatief verzuim gaat het om thuiszitters. Amsterdam hanteert de landelijke definitie, die naar aanleiding van het landelijk thuiszitterspact van juni 2016 is vastgesteld. Deze luidt als volgt: ‘Een langdurig relatief verzuimer (LRV’ er) is een leerplichtige jongere tussen de 5 en 16 jaar of een jongere van 16 of 17 jaar die valt onder de kwalificatieplicht en die ingeschreven staat op een school of onderwijsinstelling en die zonder geldige reden meer dan 4 weken verzuimt, zonder dat hij/zij vrijstelling heeft van de leerplicht respectievelijk vrijstelling van geregeld schoolbezoek wegens het volgen van ander onderwijs’. Het gaat bij onderstaande cijfers om leerlingen die in het afgelopen schooljaar korte of langere tijd niet naar school gingen. Tabel 5.1 - Langdurig relatief verzuimers in schooljaar 2019 - 2020

Schoolsoort jaarverslag

Bestaande LRVer

Nieuwe LRVer

Totaal

Basisonderwijs

9

11

20

(Voortgezet) Speciaal Onderwijs, Clusters 1-3

5

3

8

(Voortgezet) Speciaal Onderwijs, Clusters 4 Vanaf 12 Jaar

18

18

36

Voortgezet Speciaal Onderwijs, Clusters 4 Vanaf 18 Jaar

1

Voortgezet Onderwijs

38

91

129

Middelbaar beroepsonderwijs

15

4

19

1

1

128

214

Particulier 86

1

Bestaand LRV betreft langdurig verzuim dat begon in het vorige schooljaar en dat zich voortzet in het huidige. Dat kunnen bijvoorbeeld leerlingen zijn die in juni - maar mogelijk ook eerder - zijn gemeld. Belangrijk is te beseffen dat het hier gaat om leerlingen die in schooljaar 2019-2020 kortere of langere tijd hebben thuisgezeten. Er zitten dus niet eind schooljaar 214 leerlingen thuis. In de loop van het jaar zijn er 154 van hen (72%) na korte of langere tijd weer naar school gegaan. De overige leerlingen zijn nog in behandeling, of volgen een andere route omdat ze ouder dan 18 jaarzijn geworden en daarmee niet meer leerplichtig zijn.

Jaarverslag Leerplicht

Schooljaar 2019-2020

10

Het aantal LRV’ers is dit schooljaar hoger dan vorig schooljaar: 214 tegen 197 vorig schooljaar. Ook dit schooljaar zijn (net als vorig jaar) leerlingen meegeteld die langdurig ziek zijn. Deze laatste zijn samen met het Samenwerkingsverband Voortgezet Onderwijs en scholen in beeld gebracht en in contact gebracht met jeugdartsen van de GGD. Het gaat dan om zogenaamd geoorloofd verzuim, dat scholen niet hoeven te melden bij Leerplicht. Dat betreft ongeveer de helft van de thuiszitters. Mede door het meetellen van deze groep stijgt het aantal LRV’ers. Daarnaast is er een stijging door het consequent tellen vanaf dag één van verzuim en door betere signalering. Bij de meeste leerlingen die langdurig verzuimen lukt het om hen binnen drie maanden weer terug naar school te leiden. Dit gebeurt met inzet van Leerplicht, de scholen, de Samenwerkingsverbanden en jeugdhulp.

Amsterdamse thuiszittersaanpak Gemeente en Samenwerkingsverbanden werken al langer samen bij de aanpak van LRV. Zij hebben afspraken gemaakt over definities, het registreren en delen van gegevens en over rollen, taken en samenwerking bij de aanpak van LRV. Samenwerkingsverband, scholen, OKT en Leerplicht werken samen bij snelle signalering van LRV, regie op de aanpak, contact met ouders en meenemen van ziekteverzuim. Dit schooljaar is een aantal keren een zgn. Doorstroomoverleg Thuiszitters (DOT) georganiseerd. In dit DOT worden thuiszitters besproken bij wie de situatie zeer complex is en waarbij het (te) lang duurt om tot een oplossing te komen. Voor dit overleg worden altijd de ouders en soms het kind uitgenodigd en de direct betrokkenen, die het kind en de situatie goed kennen. In de meeste gevallen is een enkel overleg voldoende en wordt een (tijdelijke) oplossing gevonden.

Passend aanbod De Amsterdamse thuiszittersaanpak heeft in 2019-2020 geregistreerd of en hoe snel thuiszitters een passend aanbod kregen van onderwijs, eventueel in combinatie met zorg. Dit maakt zichtbaar dat van het totale aantal thuiszitters 74% uiteindelijk een passend aanbod heeft gekregen, waarvan: • 47% binnen 3 maanden een passend aanbod heeft gekregen (onderwijs, zorg of een combinatie daarvan); • 14% binnen 3-6 maanden een passend aanbod kreeg; • 13% na 6 maanden een passend aanbod kreeg. De overige thuiszitters zijn nog in behandeling of volgen inmiddels een ander traject, bijvoorbeeld omdat zij ouder dan 18 jaar zijn geworden.

50% thuiszitten komt voort uit langdurig ziekteverzuim Deze registratie maakte ook duidelijk dat bij ruim 50% van de thuiszitters het thuiszitten voortkomt uit een situatie van langdurig ziekteverzuim. Scholen hoeven ziekteverzuim (geoorloofd 0verzuim) niet te melden bij Leerplicht. Op basis van afspraken met de onderwijspartners en met de G4 maken we echter geen onderscheid tussen geoorloofd verzuim (d.w.z. indien langer dan 4 weken) en ongeoorloofd verzuim bij thuiszitters.

Jaarverslag Leerplicht

Schooljaar 2019-2020

11

s d

5

Absoluut verzuim De definitie van een absoluut verzuimer is: een jongere tot 18 jaar zonder startkwalificatie die: • 28 dagen of meer aaneengesloten niet ingeschreven is geweest in de periode oktober 2019 tot juni 2020 • en niet al geteld is als langdurig relatief verzuimer of vrijgestelde • en voor wie er bovendien geen aanwijzingen zijn dat de betrokkene mogelijk niet in Amsterdam (of Nederland) verblijft of wacht op instroom, bijvoorbeeld in een mboopleiding. Als we deze definitie hanteren komen we in schooljaar 2019/2020 op een totaal van 554 absoluut verzuimers. In de meeste gevallen duurt het absoluut verzuim niet langer dan drie maanden; gedurende het schooljaar is ruim 60% van de absoluut verzuimers weer ingeschreven op school. Het aantal absoluut verzuimers is hoger dan vorig schooljaar; 554 tegen 367 in schooljaar 2018-2019. Deze stijging is te verklaren door het meetellen van de 17-jarigen, vanwege afspraken met de G4 hierover. Deze werden tot nu toe niet meegeteld, omdat het om jongeren gaat die wachten op een volgend instroommoment in het mbo. Dat kan maar op twee momenten in het jaar. In de tussentijd hebben jongeren vaak een baan(tje). Leerplicht volgt deze jongeren in verband met het bestrijden van voortijdig schoolverlaten (VSV en haar RMC-taak ). Een kind dat absoluut verzuimt kan een thuiszitter zijn.

Uit onderzoek binnen Leerplicht blijkt echter dat dat lang niet altijd zo is. Grafiek 6.1 Absoluut Verzuimers Schooljaar 2019 - 2020 naar duur verzuim

300 250

<3 maande

200

>3 maande

150 100 <3 maanden >3 maanden

50 0

Geen onderwijs

Basisonderwijs

Speciaal Basisonderwijs

Speciaal Voortgezet Voortgezet BeroepsOnderwijs Speciaal Onderwijs onderwijs en Onderwijs Volwassene

Particulier

Onderwijs onbekend

Geen onderwijs

• Onderwijs onbekend: onbekend welk onderwijs de leerling volgt/volgde. • Geen onderwijs: de jongere heeft (nog) geen onderwijs gevolgd. Betreft kinderen die 5 jaar en dus leerplichtig zijn geworden en verhuisleerlingen, nieuwkomers en/of statushouders. Dit geldt voor verreweg de meeste absoluut verzuimers.

Jaarverslag Leerplicht

Schooljaar 2019-2020

12

6

Vrijstellingen

In de Leerplichtwet is een aantal criteria opgenomen op grond waarvan vrijstelling van de leerplicht kan worden aangevraagd. De mogelijke vrijstellingen zijn: • Vrijstelling artikel 5 onder a: vrijstelling op basis van lichamelijke of psychische redenen • Vrijstelling artikel 5 onder b: vrijstelling op basis van bedenkingen tegen de richting van het onderwijs • Vrijstelling artikel 5 onder c: vrijstelling op basis van een inschrijving op een school in het buitenland • Vrijstelling artikel 15: vrijstelling wegens het volgen van ander onderwijs, bijvoorbeeld een bedrijfsopleiding of een speciale vakopleiding. Tabel 8.1 - Ontwikkeling aantal vrijstellingen

Wetsartikel

2015 - 2016

2016 - 2017

2017 - 2018

2018 - 2019

2019 - 2020

Artikel 3a

4

1

3

2

Artikel 3b

1

2

3

3

6

Artikel 5 sub a

340

361

357

385

424

Artikel 5 sub b

38

46

53

62

51

Artikel 5 sub c

498

470

444

362

279

Artikel 15

66

51

50

42

56

Totaal

946

931

910

855

816

In het geval van 3a en 3b gaat het niet om een vrijstelling, maar om vervangende leerplicht. In dit geval volgt een jongere een aangepast programma dat is afgestemd met de school. Dit is de enige tabel waar het mogelijk is een vergelijking te maken met voorgaande jaren. Ouders moeten voor 1 juli van het lopende schooljaar een beroep op vrijstelling doen voor het volgende schooljaar. De vrijstelling geldt voor een geheel schooljaar en wordt al aan het begin van het schooljaar, dus ver voor er sprake was van een lockdown, toegekend.

Jaarverslag Leerplicht

Schooljaar 2019-2020

13

In de tabel is te zien dat het totaal aantal vrijstellingen de laatste jaren is afgenomen maar dat de vrijstellingen artikel 5 onder a stijgen. Een eenduidige verklaring hiervoor is niet te geven. De meeste kinderen (ruim 95%) met deze vrijstelling hebben nooit op een school ingeschreven gestaan, zij bezoeken (vaak al vanaf de leeftijd van 2 ½ jaar) een Kinderdiensten Centrum. Procentueel is het aantal van deze vrijstellingen gelijk gebleven, 0,4% t.o.v. het totaal aantal leerplichtigen. Dit komt doordat het absolute aantal leerplichtigen ook dit jaar weer is gestegen. De Samenwerkingsverbanden hebben sinds twee jaar een adviesrol bij het afgeven van vrijstellingen door Leerplicht; zij geven aan of een (aangepast) onderwijsaanbod mogelijk zou zijn in specifieke gevallen.

Jaarverslag Leerplicht

Schooljaar 2019-2020

14

7

Belangrijkste bevindingen

Zoals in de inleiding aangegeven hebben dit jaar te maken met twee soorten cijfers. De gegevens over dit jaar zijn daardoor niet te vergelijken met voorgaande jaren; het is niet goed mogelijk op basis daarvan conclusies te trekken. We noemen hier wel de belangrijkste bevindingen van dit jaarverslag: Leerplicht heeft zich sinds maart 2020 maximaal ingezet om scholen, kinderen en ouders te steunen bij schoolgang en online onderwijs. Leerplichtambtenaren onderhielden nauw contact met hun scholen en werkten daarbij samen met andere partners (onder andere OKT en GGD). Waar dat nodig was zette Leerplicht deurbezoeken in. In de periode maart-juli hebben meer basisscholen dan in andere jaren meldingen gedaan bij Leerplicht. Weliswaar betrof dat een ander soort verzuim (dan het wettelijke verzuim van 16 uur of meer on vier weken) maar het laat zien dat basisscholen en Leerplicht elkaar goed wisten te vinden in tijden van corona en schoolsluiting en ook de periode daarna. Met de kanttekening dat we de huidige beschikbare gegevens moeilijk kunnen vergelijken met voorgaande jaren zien we, afgaand op de cijfers tot 15 maart, wel dezelfde tendens als voorgaande jaren: het verzuim in het voortgezet speciaal onderwijs en in het middelbaar beroepsonderwijs is hoog.

En met dezelfde kanttekening is het algemene beeld tot 15 maart 2020 eveneens dat: • het verzuim bij bovenleerplichtigen hoger was dan bij leerplichtige leerlingen. Het voortgezet speciaal onderwijs en het mbo kenden ook bij deze groep een hoog verzuim • een groot deel van meldingen voor rekening komt van dezelfde groep leerlingen, door herhaalverzuim (recidive). Ook dit kwam vooral voor in het voortgezet speciaal onderwijs en in het mbo en daar met name bij bovenleerplichtigen. Het is niet mogelijk hiervoor eenduidige oorzaken te benoemen. Het kan zowel zijn dat scholen en opleidingen beter melden, maar ook dat er daadwerkelijk meer leerlingen of studenten verzuimen. De cijfers verschillen per school en opleiding en daarmee verschillen ook de achterliggende redenen. En tenslotte zien we dat het aantal geregistreerde thuiszitters opnieuw licht is gestegen (van 197 in 2018-2019 naar 214 in het afgelopen schooljaar). Dit komt o.a. doordat er eerder wordt gesignaleerd, en ook afwezigheid door langdurig ziekteverzuim wordt meegeteld. Dat thuiszitters eerder en beter in beeld zijn maakt het mogelijk dat partijen eerder en effectiever handelen. Het effect van corona op deze cijfers is moeilijk te bepalen.

Jaarverslag Leerplicht

Schooljaar 2019-2020

15

B

Begrippenlijst

Leerplichtigen Scholieren van 5 tot 18 jaar zonder startkwalificatie Wettelijk ongeoorloofd verzuim Minimaal 16 uur ongeoorloofd verzuim in vier aaneengesloten lesweken 18+ verzuim Minimaal 16 uur ongeoorloofd verzuim in vier lesweken Luxe verzuim Ongeoorloofd verzuim rondom de schoolvakanties Langdurig relatief verzuim Een leerplichtige verzuimt langer dan vier weken ongeoorloofd Absoluut verzuim Een leerplichtige staat niet ingeschreven op een school Leerplichtvrijstelling • voor jongeren die psychisch of lichamelijk ongeschikt zijn om het onderwijs te volgen (artikel 5 onder a Leerplichtwet), • voor jongeren van wie ouders/verzorgers overwegende bedenkingen hebben tegen de richting van het onderwijs op redelijke afstand van de woning (artikel 5 onder b Leerplichtwet), • voor jongeren die onderwijs volgen in het buitenland (artikel 5 onder c Leerplichtwet) • voor jongeren van 16‐17 jaar die op een andere wijze voldoende onderwijs genieten (artikel 15 Leerplichtwet). Speciaal Onderwijs: cluster 1: onderwijs voor blinden en slechtzienden cluster 2: onderwijs voor doven, slechthorenden en kinderen met taalontwikkelingsstoornissen cluster 3: onderwijs voor langdurige zieke kinderen en kinderen met een verstandelijke of fysieke beperking. cluster 4: onderwijs voor kinderen met psychische stoornissen en gedragsproblemen

Jaarverslag Leerplicht

Schooljaar 2019-2020

16