Bijlage 1 - Jaarverslag 2023.pdf
Tekst van het document
Huisbezoeken/ buitendienstonderzoeken
6.000 (2016)
6.185
6.000
5.370
3
Handhavingsbesluiten
300 (2016)
298
900
186
Activiteit 1.4.3.1 We maken beleid en handhaven de regels woninggebruik. Meer meldingen van vermoedelijk oneigenlijk gebruik: er waren in 2023 weer meer toeristen in de stad dan in 2022. Omwonenden ervoeren daarom weer meer overlast van toeristische verhuur dan tijdens de voorgaande jaren. Na corona hebben er weer andere ontwikkelingen plaatsgevonden die hun invloed hebben op het aantal meldingen. De oorlog in Oekraïne heeft de energiekosten doen stijgen, waardoor er in de winter mogelijk meer overlast werd ervaren van kou, vocht en schimmel. De aanhoudende wooncrisis heeft geleid tot nieuw beleid en meer publiciteit over woningleegstand, malafide verhuurders en vormen van woonfraude. Dit heeft de Amsterdammers oplettender en wellicht meer bereid gemaakt om tot melding over te gaan. Minder buitendienstonderzoeken en handhavingsbesluiten dan begroot: er zijn in 2023 minder handhavingsbesluiten opgelegd dan begroot door interne (andere inzet handhaving) en externe ontwikkelingen (rechterlijke uitspraken). Er werd onder andere uitgebreider onderzoek gedaan voorafgaand aan sancties en er werd prioriteit gegeven aan de grotere overtredingen. Daarnaast is in 2023 ingezet op meer vooronderzoek en bij de kleinere zaken op een vriendelijk voortraject.
Door deze andere koers, en een tijdelijke stillegging bij het opleggen van boetes, kwam het bij minder zaken tot een officieel handhavingsbesluit. Ook resulteerde deze andere koers van de handhaving in minder buitendienstonderzoeken.
Verbonden partijen
(bedragen x € 1 miljoen)
Rekening Primaire Begroting 2022 2023
Begroting 2023 (Najaarsnota)
Rekening Verschil Rekening 2023 Begroting 2023 (Najaarsnota)
Baten
81,3
86,1
100,3
94,3
-6,0
Lasten
166,2
158,4
198,9
185,7
-13,2
Saldo Baten en Lasten
-84,9
-72,3
-98,7
-91,5
7,2
Onttrekking
8,9
17,4
36,0
30,6
-5,4
Toevoeging
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
Saldo onttrekkingen en toevoegingen reserves
8,9
17,4
36,0
30,6
-5,4
Totaal Programma onderdeel 1.4 Bouwen en wonen
-76,0
-54,9
-62,6
-60,9
1,8
Het programmaonderdeel heeft ten opzichte van de Najaarsnota 2023 een positief resultaat van € 1,8 miljoen. Dit komt door lagere baten van € 6,0 miljoen, lagere lasten van € 13,2 miljoen en een lagere onttrekking aan de reserves van € 5,4 miljoen. Het positieve resultaat ten opzichte van de Najaarsnota 2023 komt vooral door:
Baten De totale baten van € 94,3 miljoen zijn € 6,0 miljoen lager dan begroot. Dit komt vooral door: • Lagere baten voor de opvang van Oekraïners (€ 5,0 miljoen), waar het deel van Rijksbijdrage dat nog niet tot uitgaven heeft geleid in toekomstige jaren zal volgen. • Lagere baten bij de aanpak van de energiearmoede (€ 3,9 miljoen). Zie de toelichting bij de lasten. • Lagere baten vanuit het volkshuisvestingsfonds (€ 1,2 miljoen). Zie ook de toelichting bij de lasten. • Lagere baten door vertraging in de aanbesteding van projecten in het kader van het programma Sanering Verkeerslawaai (€ 0,6 miljoen). Het zijn rijksmiddelen die doorgeschoven worden naar 2024.
Er worden geen verbonden partijen ingeschakeld voor dit programmaonderdeel. Jaarverslag 2023
44
H 2.1.4
• Lagere baten bij de bestuurlijke boetes (€ 0,6 miljoen). In het verleden is bij de aanpak van woonfraude een lik-op-stuk beleid gevoerd waarbij hoge boetes werden opgelegd. In 2023 is de koers verlegd. Er is proportionaliteitsbeleid voor administratieve overtredingen bij vakantieverhuur gekomen en is er meer maatwerk en individuele afweging bij het opleggen van bestuurlijke boetes. In meer gevallen wordt de boete gematigd. Dit is ook te zien bij de beoordeling van bestuurlijke boetes door de Rechtbank en de Raad van State. • Hogere baten voor grootstedelijke omgevingsvergunningen bij de Omgevingsdienst (€ 5,3 miljoen). Bij de Najaarsnota 2023 zijn de verwachte baten met € 6,7 miljoen naar beneden bijgesteld. Dit kwam door het teruglopend aantal bouwaanvragen. In het laatste kwartaal van 2023 zijn er, tegen de verwachting in, toch meer aanvragen ingediend. • Hogere baten bij Stadswerf Oostenburg door een bijdrage van de Amsterdamse woningcorporatie Stadgenoot (€ 0,3 miljoen). • Overige afwijkingen lichten we verder niet toe, omdat de afzonderlijke afwijkingen kleiner zijn dan € 0,2 miljoen.
Lasten De totale lasten van € 185,7 miljoen zijn € 13,2 miljoen lager dan begroot. Dit komt vooral door: • Lagere lasten voor de opvang van Oekraïners (€ 5,0 miljoen), waar de totale verwachte Rijksbijdrage van € 21,9 miljoen in de begroting was opgenomen. Hiervan is in totaal € 16,9 miljoen besteed aan bouw-, huur- en proceskosten, hetgeen leidt tot een afwijking van € 5,0 miljoen. Deze afwijking wordt voornamelijk veroorzaakt door de lagere bouwkosten. Dit is het gevolg van vertraging van de start van de verbouwing van één locatie, vertraging van de (financiële) afronding van een tweetal andere locaties en lagere kosten door andere keuzes en gebruikte materialen bij het woonrijp ontwerp. • Lagere lasten bij de aanpak van de energiearmoede (€ 3,9 miljoen). Dit komt doordat de geplande witgoedactie is uitgesteld naar 2024 door faillissement van de uitvoerende partner. Verder zijn kosten van de Energiebespaarservice lager uitgevallen. • Lagere lasten voor het Isolatieoffensief (€ 2,8 miljoen). € 1,7 miljoen wordt veroorzaakt doordat ten laste van het Warmtefonds wel reserveringen en verplichtingen voor leningen zijn aangegaan, maar de aanvraag en uitbetaling nog niet is afgerond. € 1,1 miljoen wordt veroorzaakt doordat veel trajecten van de vve-aanpak die in 2023 zijn gestart, in 2024 verantwoord en afgerekend.
Jaarverslag 2023
• Lagere lasten op het Corporatiebudget omdat de vaststellingstermijnen van deze subsidies zijn doorgeschoven naar 2024 (€ 1,3 miljoen). Hierdoor heeft dit jaar een lagere onttrekking uit de reserve Corporatiebudget (Stifo/erfpacht) plaatsgevonden. • Lagere lasten voor de subsidies vanuit het volkshuisvestingsfonds (€ 1,2 miljoen). Deze subsidies zijn in 2023 verleend, maar de verantwoording vanuit de corporaties zal pas in 2024 plaatsvinden en dan ook worden afgerekend met de reserve Corporatiebudget. • Lagere lasten bij het Masterplan wonen (€ 0,6 miljoen). Deze wordt veroorzaakt doordat de programmaorganisatie van Nationaal Programma Samen Nieuw-West (NP SNW) en het Masterplan Zuidoost (MP ZO) niet meteen van start kon gaan. In het algemeen is meer tijd nodig om de interventies goed af te stemmen met alle betrokkenen. • Lagere lasten door vertraging in de aanbesteding van projecten in het kader van het programma Sanering Verkeerslawaai (€ 0,6 miljoen). Het zijn rijksmiddelen die doorgeschoven worden naar 2024. • Lagere lasten voor personeel van € 0,6 miljoen omdat niet alle formatieplaatsen in 2023 volledig zijn bezet. Een van de oorzaken is krapte op de arbeidsmarkt.
Daarnaast zijn we terughoudend geweest in de werving en selectie van personeel bij de invoering van de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb), de Omgevingswet (OW), het handhaving uitvoering programma 2024 (VTH-up) en de invoering van de Wet Goed Verhuurderschap. • Lagere lasten door vertraging in de oplevering van de tweede tranche flexwoningen in het kader van de integrale aanpak huisvesting kwetsbare groepen (€ 0,5 miljoen). • Hogere lasten door de toevoeging aan de voorziening dubieuze debiteuren vergunningen (€ 3,1 miljoen). De omvang van de benodigde voorziening dubieuze debiteuren wordt bepaald op basis van de omvang en ouderdom van de openstaande vorderingen volgens een vastgestelde berekening. • Hogere lasten voor het project Stadswerf Oostenburg (€ 0,6 miljoen). Deze worden voor € 0,3 miljoen gedekt door verkregen inkomsten stadswerf Oost (zie baten). Het restant wordt verrekend met het Vereveningsfonds. Het betreft een meerjarig project, waarbij een deel van de kosten eerder is gemaakt dan aanvankelijk gedacht. • Hogere lasten voor de huisvesting van statushouders (€ 0,6 miljoen). De taakstelling voor het aantal te huisvesten statushouders was in 2023 veel hoger dan in voorgaande jaren. Daarnaast moet een toenemend aantal statushouders opnieuw gehuisvest worden omdat zij verblijven in tijdelijke woningen. Dit leidt tot hogere dan begrote uitvoeringskosten.
• Overige afwijkingen lichten we verder niet toe, omdat de afzonderlijke afwijkingen kleiner zijn dan € 0,2 miljoen. 45
H 2.1.4
Reserves Onttrekkingen reserves • De onttrekking aan de reserve Coalitiemiddelen is € 4,7 miljoen lager dan begroot. Dit komt door lagere lasten voor het Isolatieoffensief (€ 2,8 miljoen), lagere lasten voor de Huisvesting kwetsbare groepen (€ 1,2 miljoen), lagere lasten voor de Masterplannen (€ 0,6 miljoen) en lagere lasten voor de Nieuwe woonruimteverdeling (€ 0,3 miljoen). Toelichting op deze posten staan ook bij de lasten. • De onttrekking aan de Reserve Corporatiebudget is € 1,3 miljoen lager dan begroot. Dit komt door lagere uitkeringen aan corporaties. Dit heeft te maken met onder meer het verlengen van de vaststellingstermijnen van subsidies, waardoor de lasten nog niet in 2023 zijn genomen. • Overige afwijkingen lichten we niet verder toe, omdat de afzonderlijke afwijkingen kleiner zijn dan € 0,2 miljoen.
Risicobeheersing Actuele risico’s
Maatregelen
1. Woningcorporaties hebben onvoldoende mutaties in de woningvoorraad waardoor minder woningen beschikbaar komen voor urgenten/ kwetsbare groepen/ ouderen/ statushouders. Hierdoor kan mogelijk niet 80% van de urgenten binnen drie maanden een woning vinden.
Om de druk op het aantal beschikbare woningen voor kwetsbare groepen te verlagen worden de urgentiecriteria aangepast. Het verwachte effect is dat mensen met de hoogste urgentie sneller aan een passende woning kunnen worden geholpen. De druk op het aantal voor kwetsbare groepen beschikbare woningen neemt daardoor af.
Beleidskaders • Samenwerkingsafspraken met de corporaties en huurderskoepels. Deze gaan onder andere over de groei van de voorraad, de betaalbaarheid, de duurzaamheid en de beschikbaarheid van woningen voor alle doelgroepen. Ook staan er afspraken in over de nieuw te bouwen sociale huurwoningen en middeldure huurwoningen en over de grondprijzen. • Woonagenda 2025 en spelregels voor woningbouwprogrammering. De Woon agenda heeft als uitgangspunten voldoende, betaalbare en goede woningen in 2025. Voor het uitgangspunt voldoende is de ambitie om de woningvoorraad en behoefte in 2025 beter op elkaar te laten aansluiten. Betaalbare woningen heeft onder meer betrekking op de herziening van de woonruimteverdeling, het gerichter verhuren van middeldure huurwoningen aan middeninkomens en passend wonen in Jaarverslag 2023
de sociale huursector. Het uitgangspunt goede woningen richt zich onder andere op onderzoek naar de mogelijkheden voor een Registratiesysteem Woningkwaliteit, afspraken tussen corporaties en huurders over aanvullende duurzaamheidseisen voor nieuwbouw en aanvullende duurzaamheidsprestaties voor bestaande woningen. • Vervolg Actieplan Meer Middeldure Huur 2020: hierin zijn de voorwaarden voor nieuwe middeldure huurwoningen met een instandhoudingstermijn van 25 jaar herijkt. Tevens is dit plan het beleidskader voor het realiseren van eeuwigdurende middeldure huurwoningen. • De Amsterdamse Aanpak Volkshuisvesting (AAV): de AAV is een woonvisie (met daarin de Woonzorgvisie geïntegreerd) én een actieplan om de grote vraagstukken over volkshuisvesting in Amsterdam aan te pakken. Met dit plan werken we aan een stad met voldoende betaalbare en goede woningen voor iedereen. • Begin 2020 hebben we met beleggers en ontwikkelaars een intentieverklaring afgesloten om de productie van nieuwe en het behoud van bestaande betaalbare woningen te borgen. De daarin gemaakte afspraken zijn inmiddels omgezet in beleid. Dit betekent dat de voorwaarden voor nieuwe middeldure huurwoningen zijn aangepast in het hiervoor genoemde Actieplan Middeldure huur.
Tevens is de uitpondtermijn van private sociale huurwoningen verlengd naar 25 jaar en zijn de afwijkingsmogelijkheden in het Stedelijk kader Transformaties verruimd. • MRA Agenda 2020-2024: vertaling naar vier uitvoeringslijnen: – De samenwerking verder versterken – Werk maken van een veerkrachtige, inclusieve en schone MRA-economie – Bouwen voor de woningbehoefte en met groei de leefkwaliteit van het geheel versterken. – Vaart maken met het metropolitaan mobiliteitssysteem. • Woningwet (2015), geeft richtlijnen voor volkshuisvesting partijen over wie wat mag doen en wie waar over gaat. • De Huisvestingswet (2014), biedt instrumentarium om in te grijpen in de woonruimteverdeling en de samenstelling van de woonruimtevoorraad. Zo kunnen we de onevenwichtige en onrechtvaardige effecten bestrijden die het gevolg zijn van de schaarste aan betaalbare woonruimte. • Huisvestingsverordening Amsterdam 2020, beschrijft instrumentarium en de toepassing hiervan, in relatie tot woonruimteverdeling en woningvoorraad. • Leegstandswet (2015), wet ter bestrijding van leegstand van woningen en gebouwen. • Stedelijk Handhavingsprogramma richt zich op het tegengaan van woonfraude.
46
H 2.1.5
2.1.5 Vastgoed We zetten ons gemeentelijke vastgoedbezit in om maatschappelijke voorzieningen duurzaam, toegankelijk, betaalbaar en in de hele stad te huisvesten. Onze vastgoedportefeuille verhuren we voor een groot deel aan een zeer verschillende groep huurders. Het grootste deel betreft maatschappelijke huurders.
Wat hebben we bereikt (doelen) en wat hebben wij daarvoor gedaan (activiteiten)? Doel 1.5.1 Amsterdam heeft een vastgoedportefeuille die voldoet aan de gemeentelijk en landelijke ambities en wetgeving op het gebied van duurzaamheid, veiligheid en bouwkundige kwaliteit. Indicatoren doel
1
NEN 2767, onderhoudsniveau minimaal 3, sober en doelmatig
Peilwaarde (peiljaar)
Jaarverslag 2022
Begroting 2023
Jaarverslag 2023
82,6% (2020)
N.v.t.
85%
86%
Doel 1.5.1 Het doel is om ons maatschappelijk vastgoed van een sober en doelmatig onderhoudsniveau te voorzien. In 2023 is dit doel bereikt door voldoende panden via het meerjarig onderhoudsprogramma aan te pakken en daarnaast door investeringen in onze panden te doen.
Activiteit 1.5.1.2 We houden de gewenste kwaliteit van de vastgoedportefeuille in stand door middel van verduurzaming, verbeteren van de veiligheid, renovatie en vervangingsinvesteringen.
Jaarverslag 2023
Indicatoren activiteit
Peilwaarde (peiljaar)
Jaarverslag 2022
Begroting 2023
Jaarverslag 2023
1
Resterende CO2-uitstoot
37.000 ton
N.v.t.
N.v.t.
36.630
2
% Panden met energie label A
23%
N.v.t.
N.v.t.
25%
3
Aantal kwaliteitsverbeterende investeringen
N.v.t.
32
31
Activiteit 1.5.1.1 Toelichting op het verminderen van de CO₂-uitstoot en het aantal panden met een label A: Voor de verduurzaming van het maatschappelijk vastgoed in eigendom van de gemeente hanteren we een label A als streefwaarde voor 2030. De verduurzaming van de panden moet resulteren in een CO2-reductie van 55% (ten opzichte van 1990). Daarvoor moet voor de maatschappelijk panden in 2030 zo’n 12.000 ton CO2 minder worden uitgestoten. In 2023 is daarvan 3% gerealiseerd en is de totale resterende uitstoot van het maatschappelijk vastgoed in eigendom van de gemeente met 1% gedaald. Voor 2023 was nog geen jaardoel vastgesteld.
Doel 1.5.2 Amsterdam streeft naar een optimaal gebruik van haar maatschappelijk vastgoed portefeuille om een zo hoog mogelijk maatschappelijk rendement te behalen en gemiste inkomsten te minimaliseren. Indicatoren doel
Peilwaarde (peiljaar)
Jaarverslag 2022
Begroting 2023
Jaarverslag 2023
1
86% (2022)
86%
90%
89%
Bezettingsgraad
47
H 2.1.5
Doel 1.5.2
Activiteit 1.5.3.1
Het doel is om de bezettingsgraad naar 90% te brengen zodat zoveel mogelijk maatschappelijke voorzieningen gehuisvest worden. Ten opzichte van 2022 is de bezettingsgraad met 3 procent-punt gestegen.
We hebben in 2023 bereikt dat de culturele voorzieningen gehuisvest zijn in panden met een gewenst onderhoudsniveau. Dat bereikten wij door voldoende onderhoud te plegen en te investeren in ons bestaande vastgoed.
Doel 1.5.3
Verbonden partijen Scheepsexploitatiemaatschappij BAVO N.V.
We beheren en onderhouden de eigendommen bestemd voor broedplaatsen, woonen werkruimtes voor kunstenaars en creatieve ondernemers en cultuurgebouwen. Indicatoren doel
1
Aantal m2 Broedplaatsen in beheer bij gemeente Amsterdam
Peilwaarde (peiljaar)
Jaarverslag 2022
Begroting 2023
Jaarverslag 2023
38.400 (2023)
N.v.t.
38.400
37.512
Scheepsexploitatiemaatschappij BAVO N.V. is eigenaar van de verpachte agrarische grond in de Volgermeerpolder.
Financiële toelichting (bedragen x € 1 miljoen) (bedragen x € 1 miljoen)
Rekening Primaire Begroting 2022 2023
Begroting 2023 (Najaarsnota)
Doel 1.5.3
Rekening Verschil Rekening 2023 Begroting 2023 (Najaarsnota)
Baten
80,1
75,4
67,9
79,1
11,1
Lasten
50,7
51,1
53,2
64,5
11,3
Saldo Baten en Lasten
29,4
24,3
14,7
14,6
-0,2
Activiteit 1.5.3.1
Onttrekking
1,0
1,0
1,0
1,0
0,0
We laten het aanbod grootstedelijke én buurtgerichte culturele voorzieningen meegroeien met de stad, houden het onderhoudsniveau op peil en verduurzamen waar mogelijk.
Toevoeging
3,2
0,0
0,0
0,0
0,0
Saldo onttrekkingen en toevoegingen reserves
-2,1
1,0
1,0
1,0
0,0
Totaal Programma onderdeel 1.5 Vastgoed
27,2
25,3
15,8
15,6
-0,2
Het doel is om het aantal m2 broedplaatsen in beheer bij de gemeente gelijk te houden. Ten opzichte van 2022 is het aantal m2 gemeentelijke broedplaatsen vrijwel gelijk gebleven.
Indicatoren activiteit
1
Peilwaarde (peiljaar)
Percentage culturele voorzieningen waarvan het onderhoudsniveau minimaal 3 is
82,6%
2
Culturele voorzieningen met energielabel A
154
3
Aantal kwaliteitsverbeterende investeringen bij culturele voorzieningen
Jaarverslag 2023
Jaarverslag 2022
Begroting 2023
Jaarverslag 2023
85%
86%
164
173
49
8
8
3
Het programmaonderdeel heeft ten opzichte van de Najaarsnota 2023 een negatief resultaat van € 0,2 miljoen. Dit komt door hogere baten van € 11,1 miljoen en hogere lasten van € 11,3 miljoen.
48
H 2.1.5
Het negatieve resultaat ten opzichte van de Najaarsnota 2023 komt vooral door:
Reserves
Baten
In dit programmaonderdeel zijn geen reservemutaties opgenomen die afwijken van de begroting.
De totale baten van € 79,1 miljoen zijn € 11,1 miljoen hoger dan begroot. Dit komt vooral door: • Hogere baten door hogere doorberekeningen aan de grondexploitaties (€ 11,6 miljoen). Dit betreffen afwijkende doorbelastingen van baten en lasten naar de grondexploitaties. Deze zijn per saldo neutraal. • Lagere baten uit verkoop van panden panden (€ 0,5 miljoen) door vertraging in de geplande verkooptransacties. De verkoop zal in 2024 alsnog plaatsvinden.
Lasten De totale lasten van € 64,5 miljoen zijn € 11,3 miljoen hoger dan begroot. Dit komt vooral door: • Hogere lasten die ten behoeve van grondexploitaties zijn gemaakt (€ 11,6 miljoen). Zie ook de baten. • Hogere lasten voor groot onderhoud aan de panden (€ 1,2 miljoen). Dit is het gevolg van stijgende prijzen voor het onderhoud. • Lagere lasten van uitbesteed werk (€ 1,2 miljoen). • Lagere salarislasten van € 0,4 miljoen door hogere doorbelastingen aan projecten, • Overige afwijkingen lichten we verder niet toe, omdat de afzonderlijke afwijkingen kleiner zijn dan € 0,2 miljoen.
Risicobeheersing Actuele risico’s
Maatregelen
1. Onjuiste btw-labeling waardoor een onjuiste verrekening van btw ontstaat
Middels onderzoek van Bureau Fiscaal Advies en Control zorgen voor een correcte btw-afdracht
2. Onvoldoende procesbeheersing van onze (kern)processen zorgt voor lagere kwaliteit van de uitvoering van het proces
Alle processen worden beschreven en via interne audits regelmatig gemonitord
3. Verduurzaming Gemeentelijk Vastgoed blijft achter waardoor de gemeente haar voorbeeldfunctie niet kan waarmaken
Op orde brengen van de organisatie waarmee de toegekende middelen daadwerkelijk kunnen worden besteed
Opgetreden risico’s
Maatregelen
1. Hogere lasten (1,7 miljoen euro) ambtelijke huisvesting Weesperas door hogere aanhuurlasten
Via contractonderhandelingen het financiële gevolg zoveel mogelijk beperken
Beleidskaders In 2023 is gewerkt aan de nieuwe gemeentelijke vastgoedstrategie. Deze wordt in het tweede kwartaal van 2024 ter besluitvorming aangeboden.
Jaarverslag 2023
49
H 2.1.6
2.1.6 Duurzaamheid en milieubeheer Wij werken aan de overgang naar een klimaatneutrale en aardgasvrije stad waar we grondstoffen (hoogwaardig) hergebruiken.
Wat hebben we bereikt (doelen) en wat hebben wij daarvoor gedaan (activiteiten)? Doel 1.6.1 Amsterdam voldoet aan de doelstelling van het Klimaatakkoord Parijs door de stad aardgasvrij te maken voor 2040 en de CO2-uitstoot met 95% te verlagen voor 2050 en is een stad met schone lucht waar afval als grondstof wordt gebruikt. Indicatoren doel
1
Totale CO2emissies (in kton) verbruik van energie op het Amsterdamse grondgebied
Peilwaarde (peiljaar)
Jaarverslag 2022
Begroting 2023
Jaarverslag 2023
5.000
3.770 (2022)
*
n.v.t.
*Er zijn alleen doelstellingen voor 2025, 2030 en 2050
Doel 1.6.1 De CO2-uitstoot in 2023 is volgens de gemeentelijke monitoring lager dan in de jaren daarvoor vanwege onder andere een toegenomen productie van duurzame elektriciteit in Nederland en een reductie van het gasverbruik in Amsterdam. Volgens prognoses is het gasverbruik in de Metropoolregio Amsterdam (MRA) 22% lager ten opzichte van de periode 2018 tot en met 2021. We hebben daarnaast diverse acties uitgevoerd om de CO2-uitstoot te verminderen: • Met het isolatieoffensief en de energiebespaarservice hebben wij aan de versnelling van het isolatietempo in de woningvoorraad gewerkt. Zie hiervoor onder 3.1.4 (Wonen). We verlegden de focus van beleid naar de uitvoering. Hiermee willen we de energietransitie versnellen. Daarom is de uitvoeringsorganisatie Energie voor de Stad eind 2023 gestart. • We hebben samen met partners in de stad gewerkt aan de warmtetransitie: met corporaties en warmtebedrijven in Warm Amsterdam en met buurtinitiatieven zoals MeerEnergie en KetelhuisWG. • Bedrijven en maatschappelijke organisaties maken steeds meer gebruik van de hulp Jaarverslag 2023
die de gemeente voor energiebesparing beschikbaar heeft gesteld, namelijk energieadviezen ‘op maat’ en fixteams ‘aan huis’. • Met het isolatieoffensief en de energiebespaarservice hebben wij aan de versnelling van het isolatietempo in de woningvoorraad gewerkt. Zie hiervoor onder 3.1.4 (Wonen).We verlegden de focus van beleid naar de uitvoering. Hiermee willen we de energietransitie versnellen. Daarom is de uitvoeringsorganisatie Energie voor de Stad eind 2023 gestart. • We hebben samen met partners in de stad gewerkt aan de warmtetransitie: met corporaties en warmtebedrijven in Warm Amsterdam en met buurtinitiatieven zoals MeerEnergie en KetelhuisWG. • Bedrijven en maatschappelijke organisaties maken steeds meer gebruik van de hulp die de gemeente voor energiebesparing beschikbaar heeft gesteld, namelijk energieadviezen ‘op maat’ en fixteams ‘aan huis’. • Samen met provincie, Havenbedrijf, regio en bedrijfsleven hebben we verder gewerkt aan de energietransitie in het Haven en industriecluster. Projecten als afvang van CO2 en de voorbereiding voor een stoomnet in de Haven zijn in startfase. De regio heeft de status verkregen van European Hydrogen Valley of the year 2023 wat bijdraagt aan de kans op realisatie van waterstofprojecten in het havengebied. • Er is een wetenschappelijke boring naar geothermie uitgevoerd.
Dit levert waardevolle data over de potentie van geothermie op om het Diemennet te verduurzamen. Amsterdam bereidt onder andere met Energiebeheer Nederland vervolgonderzoek voor. • In Amsterdam-Zuidoost is een bouwteam gestart om het warmtegebruik van datacenterrestwarmte voor de gebiedsontwikkeling voor te bereiden. • De aanpak om congestie op het elektriciteitsnet het hoofd te bieden is voortgezet in samenwerking met Tennet, Liander en Port of Amsterdam. Er is een ontwikkel perspectief voor het distributienet opgesteld. Dit geeft een richting aan voor de noodzakelijke uitbreiding- en inpassing van de laag- en middenspannings infrastructuur in Amsterdam. • Met corporaties en huurders maakten we afspraken over verbetering van woningen met energielabels E, F en G, en over samenwerking op aardgasvrije woningen, circulair renoveren, klimaatadaptatie en zonne-energie. 50
H 2.1.6
Activiteit 1.6.1.1
Activiteit 1.6.1.2
We dragen bij aan de transitie naar een circulaire economie.
We werken aan een klimaatneutrale én aardgasvrije stad (routekaart Amsterdam Klimaatneutraal 2050).
Indicatoren activiteit
1
Totale hoeveelheid nieuw niet-hernieuwbaar materiaalgebruik in Amsterdam
Peilwaarde (peiljaar)
Jaarverslag 2022
Begroting 2023
Jaarverslag 2023
23 Miljard kg (2020)
17,4 Miljard kg
20 Miljard kg
Nog niet bekend*
*de CBS-cijfers over 2023 zijn bekend in 2025
Indicatoren activiteit
Peilwaarde (peiljaar)
Jaarverslag 2022
Begroting 2023
Jaarverslag 2023
1
Deel van Amsterdammers dat zegt de overstap naar duurzame energie een goede zaak te vinden
75% (2019)
85%*
75%
88%
2
Totaal opgesteld vermogen (in MW) zonne-energie op het Amsterdamse grondgebied
46 (2018)
199
250
251
3
Totaal extra opgesteld vermogen windenergie op het Amsterdamse grondgebied
66 (2019)
75
75
75
4
Hernieuwbare elektriciteit (BBV-verplicht)
15,3% (2016)
16,2% (2020)
Geen streefwaarden
n.v.t.
5
Aantal woningequivalenten waarvoor in het betreffende jaar met WAM-aanpak een investeringsbesluit is genomen om aardgasvrij te worden
N.v.t.
1.530**
15.000 2)
1.710
6
Totaal aantal woning equivalenten aardgasvrij
109.000 (februari 2023) 5)
N.v.t.
Nog niet bekend
111.900
Activiteit 1.6.1.1 Vanaf de Begroting 2023 is als indicator de hoeveelheid nieuw niet-hernieuwbaar materiaalgebruik afgesproken. Voor een transitie naar een circulaire economie werkten we in 2023 onder andere aan de volgende activiteiten: • De gemeente heeft op 29 november 2023 de Uitvoeringsagenda Circulair 20232026 vastgesteld. Daarin zijn ruim 70 activiteiten opgenomen die zich richten op het ondersteunen van circulaire maatschappelijke initiatieven en ondernemers, en die ervoor gaat zorgen dat de gemeente in 2026 zelf ook in staat is circulair te werken; • Gemeente Amsterdam heeft het uitgangspunt 'Duurzaam, tenzij...’ en ‘Hergebruik, tenzij...’ vastgesteld voor het eigen handelen; • Gemeente Amsterdam is begonnen met het biobased isoleren en renoveren van de eigen panden; • Met verschillende partijen is Het Nieuwe Normaal gelanceerd; een landelijke nieuwe, gedragen standaard met haalbare en ambitieuze prestaties op het gebied van circulair bouwen; zorgen dat er minder voedsel wordt verspild, onder andere tijdens de Verspillingsvrije Week; • De verborgen kosten van materiaalgebruik zijn in 2023 toegevoegd aan de Monitor Amsterdam Circulair; als we deze zogenoemde milieukosten zouden doorrekenen in de prijs van producten, dan zouden die gemiddeld ongeveer 42% duurder moeten worden; • Het kennisplatform CircuLaw is in 2023 gelanceerd.
Hiermee helpen we beleidsmakers, projectleiders en inkopers om meer en beter gebruik te maken van regelgeving om zo de circulaire economie te bevorderen. Er zijn wetsanalyses uitgevoerd onder andere op de dossiers houtbouw, woningen, meubels en voedselverspilling. Jaarverslag 2023
*Bron: O&S; Routekaart Klimaatneutrale Draagvlak Energietransitie (4de meeting) **Bron: Nieuw Amsterdams Klimaat; Klimaatrapportage 2023
Activiteit 1.6.1.2.1 Op verschillende wijzen hebben we ingezet op het betrekken van bewoners en ondernemers in de stad bij de energietransitie. Door middel van informatie, participatie bij grote warmte- of energietrajecten in de wijken (aardgasvrij, locaties windmolens), maar ook door continu de mogelijkheden in kaart te brengen om de lasten en lusten van de energietransitie op rechtvaardige wijze te verdelen. We zetten in op het vergroten van lokaal eigenaarschap bij energieproductie (warmte, zon, wind) en collectieve inkoopacties om burgers waar mogelijk financieel te ondersteunen. 51
H 2.1.6
Activiteit 1.6.1.2.2
Liander
De doelstelling voor 250 MW aan zonnepanelen op de daken is gehaald; eind derde kwartaal 2023 lag er 251 MW op de daken. Naast inkoopacties en ondersteuning van bewoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties, is gestart met de voorbereiding van zonprojecten langs rijkswegen en is een coöperatieve zonneweide op strandeiland gerealiseerd.
Allianders dochteronderneming Liander heeft voor haar verzorgingsgebied de wettelijke taak te zorgen dat bewoners en ondernemers een betrouwbaar en betaalbaar distributienetwerk van gas en elektriciteit kunnen gebruiken.
Activiteit 1.6.1.2.3 Het totaal opgesteld vermogen windenergie per eind 2023 is niet gewijzigd ten opzichte van 2023. Er is een PlanMER voor de windzoekgebieden opgesteld die de basis vormt voor een programma Wind komend jaar. Hierin worden geschikte locaties voor de ontwikkeling van windenergie en de randvoorwaarden voor ontwikkeling opgenomen. Voor de locatie Noorder IJ-plas is een vergunning aangevraagd door Amsterdamse coöperaties. De bouw van turbines op het terrein van Waternet in het havengebied is in voorbereiding.
Activiteit 1.6.1.2.5/6
Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied Rond milieu en de nieuwbouwopgave ligt voor vergunningverlening, toezicht en handhaving een groot deel van het takenpakket bij de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (OD NZKG).
Port of Amsterdam De Amsterdamse haven is een Europese zeehaven die het voortouw neemt in het versnellen van duurzaamheid. De gemeente is de enige aandeelhouder van de Port of Amsterdam.
Financiële toelichting
In meerdere buurten zijn we actief met het aardgasvrij maken van bestaand vastgoed. In drie buurten dicht bij het stadswarmtenet zijn we met corporaties en warmte bedrijven overeengekomen om te starten met het aansluiten van woningen op het stadswarmtenet (Warm Amsterdam). Met de partijen onderzoeken we welke buurten voor de volgende fase in aanmerking komen. Vanwege de onzekerheden rondom de Wet collectieve warmte (Wcw) is hier in 2023 vertraging opgelopen. Met buurtinitiatief KetelhuisWG hebben partners samengewerkt aan de laatste voorbereidende fase om tot uitvoering over te kunnen gaan. MeerEnergie heeft een lening ontvangen om het lokale warmtebedrijf te ontwikkelen.
(bedragen x € 1 miljoen)
Verbonden partijen
Toevoeging
49,4
2,4
1,8
1,7
-0,1
57,5
44,9
24,2
14,2
-10,0
Afval Energie Bedrijf (AEB)
Saldo onttrekkingen en toevoegingen reserves
Het Afval Energie Bedrijf levert duurzame energie in de vorm van warmte en elektriciteit en zorgt dat bijvoorbeeld plastic en metalen tot nieuwe grondstoffen worden verwerkt.
Totaal Programma onderdeel 1.6 Duurzaamheid en milieubeheer
9,2
-25,4
-24,7
-26,4
-1,7
(bedragen x € 1 miljoen)
Rekening Primaire Begroting 2022 2023
Begroting 2023 (Najaarsnota)
Rekening Verschil Rekening 2023 Begroting 2023 (Najaarsnota)
Baten
1,1
2,3
19,1
17,2
-1,8
Lasten
49,3
72,6
68,0
57,8
-10,1
Saldo Baten en Lasten
-48,2
-70,2
-48,9
-40,6
8,3
Onttrekking
106,8
47,3
25,9
15,9
-10,1
Westpoort Warmte (WPW) De gemeente is aandeelhouder van WPW in een joint-venture met Vattenfall. Wij hebben beiden 50% van de aandelen. WPW levert duurzame warmte aan een deel van de stad. Jaarverslag 2023
Het programmaonderdeel heeft ten opzichte van de Najaarsnota 2023 een positief resultaat van € 8,3 miljoen. Dit komt door lagere baten van € 1,8 miljoen, lagere lasten van € 10,1 miljoen en een lagere onttrekking van € 10,1 miljoen. 52
H 2.1.6
Het positieve resultaat ten opzichte van de Najaarsnota 2023 komt vooral door:
Baten De totale baten van € 17,2 miljoen zijn € 1,8 miljoen lager dan begroot. Dit komt vooral door: • Lageren baten van als gevolg van lagere besteding aan proeftuinen aardgasvrije wijken (€ 1,0 miljoen). Zie hiervoor ook de toelichting bij de lasten. • Lagere baten voor het bodemsaneringsproject ‘Lood in Stadstuinen’ (€ 0,7 miljoen). Zie hiervoor ook de toelichting bij de lasten. • Overige afwijkingen lichten we verder niet toe, omdat de afzonderlijke afwijkingen kleiner zijn dan € 0,2 miljoen.
Lasten De totale lasten van € 57,8 miljoen zijn € 10,1 miljoen lager dan begroot. Dit komt vooral door: • Lagere lasten op de middelen Klimaatfonds (€ 5,2 miljoen). Dit komt met name doordat subsidies (€ 5,7 miljoen) al zijn toegekend, maar waarvan de realisatie en vaststelling pas in 2024 wordt verwacht. De lasten mogen pas worden verantwoord als de prestatie is geleverd. Tussen het toekenningsbesluit en de verantwoording van de prestatie zit vaak een lange doorlooptijd. • Lagere lasten op de rijksmiddelen voor de uitvoering van de Klimaatakkoorden (€ 3,5 miljoen). Hiervan heeft € 2,2 miljoen betrekking op het project ‘Collectieve Warmte Amsterdam’. De middelen zijn gedurende 2023 verdeeld, maar de projecten konden niet meer tijdig gestart worden. De beschikbare middelen worden daarom doorgeschoven naar 2024. • Lagere lasten voor bodemsanerings- en nazorgprojecten (€ 2,0 miljoen). Dit is het gevolg van temporisering van een aantal projecten (met name Lood in Stadstuinen en Lood in Stadsparken) waar grote saneringen een onderdeel van uitmaken. Daarnaast is bij de Diemerzeedijk geen besluit gevallen met betrekking tot de vernieuwing van de sportvelden en de daarmee gemoeide investeringen. Dit zorgde ervoor dat de kosten in 2023 lager uitvielen dan begroot. • Lagere lasten proeftuinen aardgasvrije wijken (€ 1,0 miljoen).
Dit komt omdat de subsidie die aan WG-terrein is toegekend, nog niet vastgesteld is. De lasten mogen pas worden verantwoord als de prestatie is geleverd. Daartegenover staan ook baten die niet gerealiseerd worden. • Hogere lasten door de intensivering op de energietransitie (€ 0,8 miljoen) door met name het versnellen van de planvorming van elektriciteitsstations in kader van de aanpak van de congestie van het elektriciteitsnet. Daarnaast hebben we extra Jaarverslag 2023
ingezet op onder andere energiebesparing via het regionale Actienetwerk 15% GasTerug en de warmtetransitie. • Lagere lasten op de coalitie middelen voor zonne-energie (€ 0,7 miljoen). Hiervoor hebben wij een subsidieregeling opgezet met nieuwe toetsingskaders. Deze blijkt in de praktijk tot verhoogde complexiteit te leiden, waardoor de uitvoering hiervan gedeeltelijk is verschoven naar 2024. • Hogere lasten door de intensivering op de circulaire economie (€ 0,2 miljoen) door onder andere een start met het ondersteuningsaanbod voor maatschappelijke initiatieven en het MKB en juridische instrumenten om circulariteit in textiel, bouw en voedsel te versnellen. • Overige afwijkingen lichten we verder niet toe, omdat de afzonderlijke afwijkingen kleiner zijn dan € 0,2 miljoen.
Reserves Onttrekkingen reserves • Lagere onttrekking aan de reserve Klimaatfonds van € 5,2 miljoen als gevolg van lagere realisatie vanwege het nog niet kunnen verantwoorden van subsidies. Zie ook de toelichting bij de lasten. • Lagere onttrekking duurzaamheidsfonds van € 3 miljoen. Dit komt omdat een aantal maatregelen uit het klimaatakkoord vertraagd zijn opgestart (zie ook de toelichting bij de lasten, zoals bij de projecten Collectieve Warmte Amsterdam en luchtkwaliteit). Daarnaast is er € 0,8 miljoen meer onttrokken vanwege hogere lasten met betrekking tot de versnellingsmiddelen duurzaamheid. • Lagere onttrekking aan de reserve Bodemsanering en nazorg van € 1,2 miljoen. Zie hiervoor ook de toelichting bij de lasten. • Lagere onttrekking aan de reserve coalitie middelen, vanwege een onderbesteding op de middelen voor zonne-energie (€ 0,7 miljoen).
53
H 2.1.6
Risicobeheersing
Beleidskaders
Actuele risico’s
Maatregelen
Voor het behalen van de doelstellingen voor CO2-vermindering en aardgasvrij zijn we afhankelijk van een aantal factoren met bijbehorende risico’s, zoals: • Verduurzaming landelijke elektriciteitsmix blijft achter. In het Klimaatakkoord is afgesproken dat de elektriciteitsmix in 2030 voor 75% duurzaam is. Amsterdam is hiervan afhankelijk voor het behalen van de doelstelling. • Het Rijk biedt niet of te laat aan gemeenten een instrumentarium, zoals het afsluitrecht voor gas, om te sturen voor de energietransitie. De energietransitie zorgt voor een overbelasting van de energie-infrastructuur. Er zijn grote boven- en ondergrondse aanpassingen nodig voor de inpassing van benodigde elektriciteitsinfrastructuur. Hiervoor is ruimte nodig, maar ook aangepaste financiële en wettelijke kaders op Rijksniveau. Netbeheerders moeten de mogelijkheid krijgen te anticiperen op toekomstige ontwikkelingen om congestie te voorkomen.
Met verschillende maatregelen proberen we de risico’s voor het behalen van de doelstellingen te beperken, zoals: • Amsterdam draagt binnen zijn mogelijkheden/ gemeentegrenzen maximaal bij aan de verduurzaming van de elektriciteitsmix en spreekt het Rijk aan op haar rol en knellende regels. • Via onze lobby vragen we het Rijk om passende regelgeving, financiële bijdrages en een daadkrachtig gemeentelijk instrumentarium. • We anticiperen in nauwe samenwerking met onze partners op de verwachte ontwikkelingen van gebiedsontwikkeling, aardgasvrije wijken, elektrisch vervoer en duurzame opwekking. • We stemmen binnen het programma met netbeheerders met rijk af om investeringen in de toekomst mogelijk te maken en om voorrang te kunnen geven op het aansluiten van functies met maatschappelijke waarde.
1. Er is een groot tekort aan vakmensen voor de energietransitie. Techniek en bouw zijn nu al sectoren, die kampen met te weinig personeel en de vraag naar gekwalificeerde mensen zal door de transitie alleen maar toenemen. Onderzoek naar de ontwikkelingen van de circulaire economie laat zien dat ook daar meer mensen nodig zijn.
We bouwen een netwerk van werkgevers, brancheorganisaties en opleiders om (zij) instroom in de sector te faciliteren en bevorderen, bijvoorbeeld met informatiecampagnes, voorschakeltrajecten, bemiddeling van werkzoekenden en financiële regelingen om een (over)stap naar de sector te vergemakkelijken. Bij investeringen in duurzame maatregelen vragen we onze opdrachtnemers mee te werken aan deze maatregelen.
2. Voor onze bijdrage aan het behalen van de landelijke doelstellingen op de circulaire economie zijn we afhankelijk van maatregelen die op Rijks- of EU-niveau genomen moeten worden. Zonder scherpere nationale criteria in wetgeving voor circulair bouwen en voor renovatie en sloop zal de bouwsector te langzaam verduurzamen. Om een eerlijker speelveld te creëren moeten biobased en houten materialen beter gewaardeerd worden in landelijke instrumenten.
De gemeente schrijft circulaire tenders uit en integreert circulair inkopen in het beleid. Er worden in MRA verband ook afspraken gemaakt over onder andere houten woningbouw zodat de markt zicht heeft op de groei van die markt en daaropin kan spelen.
Jaarverslag 2023
Nationaal • De Klimaatwet. • Het Beleidsprogramma klimaat. • Wet collectieve warmtevoorziening WCW, ook wel de Warmtewet 2.0. • Wet gemeentelijke instrumentarium warmtetransitie. • Aanpassing Energiewet. • Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en klimaat. • EU Fit for 55 pakket (EU, juli 2021). • Rijksbrede uitvoeringsprogramma Circulaire Economie 2021-2023. • Rijksbrede programma ‘Nederland circulair in 2050’. Lokaal • De strategie Amsterdam Circulair 2020-2025. • De Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal 2050. • Strategie ‘Naar een stad zonder aardgas’. • De Transitievisie Warmte (vastgesteld gemeenteraad september 2021). • De afspraken van het landelijke Klimaatakkoord zijn uitgewerkt in 30 Regionale Energie Strategieën (RES). • Ontwikkelingskader Elektriciteitsvoorziening Amsterdam 2035. • In Uitvoeringsagenda Naar een Duurzame Organisatie 2020-2030. • CES 1.0, Cluster energiestrategie Noordzeekanaalgebied 1.0.
54
H 2.1.7
2.1.7 Begraafplaatsen en crematoria De gemeentelijke begraafplaatsen/crematoria verzorgen ongeveer 35% van alle uitvaarten van overledenen in Amsterdam.
Wat hebben we bereikt (doelen) en wat hebben wij daarvoor gedaan (activiteiten)?
Activiteit 1.7.1.1.1
Doel 1.7.1 ruimte is voor ieders persoonlijke wens, ongeacht sociale, religieuze of culturele achtergrond. Indicatoren doel
Peilwaarde (peiljaar)
Jaarverslag 2022
Begroting 2023
Jaarverslag 2023
1
95% (2018)
97,6%
99,6%
94,5%
Kostendekkendheid leges lijkbezorgingsrechten
De kostendekkendheid van de leges lijkbezorgingsrechten is 5,1% lager uitgevallen dan gepland. De belangrijkste oorzaken hiervan zijn het lager aantal technische crematies van lichaamsdonoren en de tariefstijgingen van leveranciers. Met name de energielasten en de onderhoudskosten aan gebouwen en installaties en het machinepark zijn hoger uitgevallen.
In het begroot aantal begravingen 2023 is geen rekening gehouden met de samenvoeging met Weesp, waardoor het aantal begravingen in het jaarverslag 2023 hoger is uitgevallen dan het begroot aantal begravingen. Op de begraafplaats Carspelhof hebben 46 begravingen plaatsgevonden en op de andere begraafplaatsen in totaal 700. Het begroot aantal en uitgevoerd aantal begravingen is hierdoor feitelijk in evenwicht. Indien het aantal begravingen in 2023 en 2022 met elkaar wordt vergeleken dan zien wij dat het aantal begravingen in 2023 is afgenomen met 22.
Activiteit 1.7.1.1.2 Het aantal crematies is ten opzichte van het begroot aantal crematies lager uitgevallen, maar in vergelijking met het gerealiseerd aantal crematies in 2022 stabiel gebleven. Net als in 2022 is de lagere realisatie ten opzichte van de begroting toe te rekenen aan het verminderde aanbod vanuit het anatomisch instituut Amsterdam, het Universitair Medisch Centrum en het Skill Centre. Het Skill Centre is een opleidingscentrum voor chirurgen en heeft een samenwerkingsverband met AMC en VUmc.
Verbonden partijen Er worden geen verbonden partijen ingeschakeld voor dit programmaonderdeel.
Activiteit 1.7.1.1 We faciliteren begravingen, crematies en herdenkingen, en onderhouden het culturele erfgoed van de begraafplaatsen; de parken en monumenten (het stenen archief van de stad). Indicatoren activiteit
Peilwaarde (peiljaar)
Jaarverslag 2022
Begroting 2023
Jaarverslag 2023
1
Aantal begravingen
756 (2017)
722
700
746
2
Aantal crematies
2.141 (2017)
1.987
2.250
1.986
Jaarverslag 2023
55
H 2.1.7
Financiële toelichting
Lasten
(bedragen x € 1 miljoen) (bedragen x € 1 miljoen)
Rekening Primaire Begroting 2022 2023
Begroting 2023 (Najaarsnota)
Rekening Verschil Rekening 2023 Begroting 2023 (Najaarsnota)
Baten
8,3
8,8
8,8
9,2
0,3
Lasten
8,2
8,4
9,0
9,7
0,7
Saldo Baten en Lasten
0,2
0,4
-0,1
-0,5
-0,4
Onttrekking
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
Toevoeging
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
Saldo onttrekkingen en toevoegingen reserves
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
Totaal Programma onderdeel 1.7 Begraafplaatsen en crematoria
0,2
0,4
-0,1
-0,5
-0,4
De totale lasten van € 9,7 miljoen zijn € 0,7 miljoen hoger dan begroot. Dit komt vooral door: • Hogere apparaatlasten en inhuur van uitzendkrachten voor de administratie en portiersdiensten (€ 0,3 miljoen). De hogere lasten zijn veroorzaakt door extra inhuur voor het wegwerken van de opgelopen achterstand in de contractadministratie van De Nieuwe Ooster. De hogere inhuurkosten van portiersdiensten waren noodzakelijk vanwege uitval van vaste medewerkers. Ook de gestegen uurtarieven van de inhuur hebben bijdragen aan de hogere lasten. • Hogere lasten voor de nutsvoorzieningen gas, elektra en water door gestegen tarieven (€ 0,2 miljoen). • De stijging van de overige lasten zijn veroorzaakt door de gestegen inkoopprijzen van hulpmiddelen en materialen, de onderhoudskosten aan gebouwen en installaties en het onderhoud aan het machinepark (€ 0,2 miljoen).
Reserves In dit programmaonderdeel zijn geen reserves opgenomen.
Risicobeheersing Het programmaonderdeel heeft ten opzichte van de Najaarsnota 2023 een negatief resultaat van € 0,4 miljoen. Dit komt door hogere baten van € 0,3 miljoen en hogere lasten van € 0,7 miljoen. Het negatieve resultaat ten opzichte van de Najaarsnota 2023 komt vooral door:
Actuele risico’s
Maatregelen
1. De huidige gasoven van De Nieuwe Ooster is eind 2022 economisch afgeschreven en daarom zal het risico op storingen toenemen. De gasoven moet daarom worden vervangen.
Voor de vervanging van de gasoven is een investeringsbudget toegekend in de voorjaarsnota 2023. Naar verwachting kan de nieuwe crematieoven in 2026 in gebruik worden genomen. Om het risico van uitval vanwege storingen zoveel als mogelijk te beperken is het onderhoud aan de installatie geïntensiveerd.
Baten De totale baten van € 9,2 miljoen zijn € 0,3 miljoen hoger dan begroot. Dit komt vooral door: • Hogere baten voor graf- en onderhoudsrechten door wegwerken achterstanden in de contractadministratie (€ 0,2 miljoen) • Hogere baten op de verhuur van aula- en koffiekamers (€ 0,1 miljoen). De huuropbrengsten van aula en koffiekamers zijn voor het eerst in jaren hoger uitgevallen dan begroot. Het bevriezen van de tarieven lijkt te gaan werken, waardoor nabestaanden minder snel geneigd zijn om het afscheid op een externe locatie te laten plaatsvinden.
Jaarverslag 2023
Beleidskaders • De Nieuwe Ooster; Structuurplan 2005, geactualiseerd in 2016.
56
H 2.2
2.2 Openbare ruimte, water, groen, vervoer 2.2.1 Verkeer, vervoer en parkeren
2.2.2 Openbaar Vervoer
In 2023 zijn diverse ontwikkelingen geweest op het gebied van verkeer, vervoer en parkeren. Hieronder een paar uitgelicht:
Algemeen
Invoering maximumsnelheid 30 kilometer per uur In december 2023 is de maximumsnelheid op veel wegen verlaagd van 50 kilometer naar 30 kilometer. Dit sluit beter aan op het gebruik van de straten door voetgangers en fietsers en de ambitie om de verblijfskwaliteit van de openbare ruimte te vergroten. We verwachten dat de verlaging van de snelheid bijdraagt aan de verkeersveiligheid en de ambitie dat iedereen in de stad, van jong tot oud en met of zonder beperking, zich veilig kan verplaatsen.
Pilot Weesperstraat Van 12 juni tot en met 23 juli waren de Weesperstraat en drie omliggende straten tussen 6:00 en 23:00 uur afgesloten voor autoverkeer. Doel van deze pilot was het in de praktijk onderzoeken van de positieve en negatieve effecten van een afsluiting van een doorgaande route voor gemotoriseerd verkeer. En om te kunnen bepalen of een definitieve afsluiting van de Weesperstraat in de toekomst mogelijk is en past binnen de ambities van een autoluwe stad. De evaluatie van deze pilot verwachten we in het eerste kwartaal van 2024 te presenteren.
Amsterdam maakt Ruimte We hebben het Koersdocument Amsterdam maakt Ruimte opgesteld. In dit koersdocument introduceren we drie grenzen: de ecologische grens, de sociale grens en de uitvoerbaarheidsgrens. Door bij al onze activiteiten deze grenzen expliciet in de gaten te houden, bouwen we aan een toekomstbestendige stad, waarin iedereen mee kan doen. In 2023 zijn we gestart met het voeren van gesprekken in de stad over de voorgestelde Koers, die gesprekken lopen door in 2024. Jaarverslag 2023
Om de reizigersgroei de komende jaren op te kunnen vangen voor een groeiende, en een gezonde en leefbare stad is schaalvergroting nodig. Daarbij spelen doelen op het gebied van duurzaamheid ook mee. Openbaar vervoer is van groot belang om te komen tot een mobiliteitstransitie en vormt een reëel alternatief voor autovervoer.
Specifiek • Het stedelijk openbaar vervoer wordt opnieuw inbesteed aan GVB. De strategie om tot een meerjarig contract of concessie te komen is in 2023 vastgesteld. Het ontwerp Programma van Eisen ligt momenteel ter inzage. Hierin wordt de stap gezet naar meer ritten en meer fijnmazigheid, vooral in de wijken buiten de Ring A10 en boven het IJ. • het uitvoeren van het project waarbij kinderen van de basisschool een periode gratis gebruik konden maken van het OV. • Amsterdam heeft bijgedragen aan een kortere periode, waardoor reizigers minder overlast hebben, dat de Eurostar zonder douanecontrole naar Londen vertrekt en passagiers waarschijnlijk in Brussel moeten overstappen.
2.2.3 Afval en reiniging openbare ruimte Dit jaar is er opnieuw gewerkt aan het schoonmaken en schoonhouden van de stad en het voorkomen van (rest)afval. Een opgave waar we als gehele stad, bewoners, ondernemers en bezoekers, voor verantwoordelijk zijn. Een schonere stad gaat niet alleen over het verbeteren van de inzameling en verwerking van afval en het reinigen van de openbare ruimte door de gemeente. Minstens zo belangrijk, is het gedrag van bewoners, ondernemers en bezoekers. Met als sluitstuk toezicht en handhaving op de afvalregels. Daarnaast is het verminderen van de hoeveelheid afval die we produceren 57
H 2.2
van groot belang, waarbij producentenverantwoordelijkheid een cruciale schakel in de keten is.
2.2.5 Water Uitvoering onderhoud aan water
Hieronder een aantal punten uitgelicht: • buurtconcierges: In gebieden met een hoge gebruiksdruk is een buurtconciërge actief. De buurtconciërge signaleert en registreert knelpunten, zoekt naar oplossingen en handelt deze, indien mogelijk, zelf af. In 2023 hebben we vijf extra buurtconciërges ingezet. • Gevolgen invoering statiegeld: afvalbakken werden opengebroken en leeggehaald om er statiegeldverpakkingen uit te halen. Dit leidt tot veel extra zwerfvuil. Om dit tegen te gaan hebben wij extra reinigers ingezet en de afvalbakken aangepast. Ook voerden we in verschillende stadsdelen een proef uit met doneerrekken op afvalbakken.
2.2.4 Beheer en onderhoud openbare ruimte In 2023 hebben we 78 onderhoudsprojecten aan de verhardingen gerealiseerd; we hebben gewerkt aan pleinen, wegen en stoepen. Ook is onderhoud uitgevoerd aan meer dan 60 bruggen. Het afgelopen jaar hebben onder andere de proef met de knip op de Weesperstraat en het omlaag brengen van de snelheid in de meeste straten naar 30-kilometer per uur voor wijzigingen van de verkeersstromen gezorgd. Hiervoor zijn veel aanpassingen verricht aan de verkeersinformatiesystemen en de verkeersregel installaties; denk aan verkeersborden en verkeerslichten. In 2023 is de aanbesteding uitgevoerd en afgerond van algemeen toegankelijk openbare toiletten in en rond parken, en kunnen we beginnen met de plaatsing van de eerste toiletten. Door onderhoud aan de openbare ruimte blijft de stad Amsterdam begaanbaar, leefbaar, heel en veilig voor iedereen. Inmiddels is 90% van de openbare verlichting voorzien van energiezuinige leds. De monumentale verlichting gaat dagelijks een uur eerder uit om energie te besparen. Door vernieuwing van contracten wordt het ingezette materieel bij werkzaamheden steeds meer emissievrij. En vrijkomende materialen worden waar het kan hergebruikt. We minimaliseren de impact van de beheeropgave op mens en milieu. Op deze wijze wordt de Amsterdamse openbare ruimte duurzaam beheerd.
Jaarverslag 2023
We hebben in 2023 een grote stap gezet in de uitrol van ons assetmanagement Water in de openbare ruimte. Onze uitvoering buiten is ten opzichte van 2022 verdubbeld. Zo hebben we de jachthaven in Durgerdam op de juiste diepte gebracht en is de natuurvriendelijke oever aan het zwarte pad opgeknapt na klachten van bewoners. We hebben ook de waterbodem van de natuurspeeltuin Natureluur in het Sloterpark opgeknapt.
Varen Wij hebben in 2023 verdere invulling gegeven aan de uitvoering van de Nota’s Varen Deel 1 en 2 ten behoeve van een veilige en vlotte doorvaart op het Amsterdamse water. We hebben de tarieven precario liggeld voor passagiersvaartuigen geharmoniseerd. De tarieven gaan stapsgewijs omhoog naar € 70 per m2 in 2027.
2.2.6 Groen en dierenwelzijn Beheer en onderhoud groen • In 2023 is het dagelijks beheer uitgevoerd aan de groen objecten in de openbare ruimte. Dit omvatte het beheer van de parken, boom- en groenonderhoud, het maaien van gazons en taluds. Daarnaast zorgden stormen (onder andere. Poly en Ciaran) in 2023 voor overlast. De inzet had betrekking op het verwijderen van omgevallen bomen en opruimingsinspanningen om de openbare ruimte weer veilig en toegankelijk te maken voor het publiek. Voor alle bomen die zijn omgewaaid door storm geldt een herplantplicht. • Groot onderhoud beplanting en gazons: In totaal zijn is er 46.500 m2 aan plantvakken en ruim 303.600 m2 aan gazon met de slechtste kwaliteit gerenoveerd, aangevuld met locaties naar aanleiding van wensen vanuit stadsdelen. • Nieuwe groene plekken: In 2023 zijn er vanuit duurzaam herstelfonds 62 vergroenings initiatieven afgerond, waarmee ruim 12.000 m2 aan verharding is omgevormd naar groen en zijn er 150 bomen geplant. Zo zijn verscheidene pleinen, schoolpleinen, straten, speelplekken, kades en gevels vergroend. De locaties voor de laatste 20 vergroeningsinitiatieven zijn vastgesteld en worden momenteel voorbereid voor uitvoering in 2024.
58
H 2.2
Overig • ARTIS vierde dit jaar haar 185e verjaardag en in september werd het nieuwe leeuwenverblijf geopend. Twee met uitsterven bedreigde algazellen werden geboren en ARTIS organiseerde - in samenwerking en met steun van de gemeente Amsterdam - het eerste Planetary Health Congres.
2.2.7 Riool en drinkwater Ontwikkeling riolering • Hoge waterstand leidt niet tot problemen: In november had de stad te maken met een uitzonderlijk hoge waterstand als gevolg van een defecte sluis in IJmuiden in combinatie met storm Ciaran. Door het tijdig dichtzetten van de sluizen van het IJ-front is adequaat ingegrepen, heeft de stad droge voeten gehouden en is het effect op het functioneren van het riool beperkt gebleven. • Drukrioolgemalen: In 2023 is een inventarisatie uitgevoerd naar de technische staat en beheerbaarheid van drukrioolgemalen. Een groot deel van deze gemalen is aan vervanging toe. Een aantal gemalen is niet meer op een veilige manier te beheren of onbereikbaar voor onderhoud. Aangezien deze gemalen zich vaak op particuliere grond bevinden, wordt in afstemming met de grondeigenaren gekeken naar toekomstbestendige oplossingen.
Ontwikkelingen Drinkwater • Capaciteit: Er is voldoende productiecapaciteit tot 2030. De vraag naar drinkwater neemt tot 2050 met circa 25% toe. We sorteren alvast voor op deze ontwikkeling. In 2023 zijn maatregelen genomen om de bestaande capaciteiten uit te breiden en we gaan in samenwerking met onze omgeving op zoek naar nieuwe bronnen en locaties. In 2023 zijn we gestart met het traject van de bouw van extra langzame zandfilters op de productielocatie Weesperkarspel met als doel 6 miljoen m3 per jaar aan extra productiecapaciteit. • Facturatie drinkwater: in 2023 is het facturatieproces aangepakt, zoals het verminderen van de klanten zonder contract, het verlagen van de kosten en efficiënter werken.
Financiële toelichting (bedragen x € 1 miljoen) (bedragen x € 1 miljoen)
Rekening Primaire Begroting 2022 2023
Begroting 2023 (Najaarsnota)
Rekening 2023
Verschil Rekening Begroting 2023 (Najaarsnota)
Baten
850,7
560,8
574,0
613,0
39,0
Lasten
1.129,8
1.149,6
1.223,8
1.179,3
-44,5
Saldo Baten en Lasten
-279,1
-588,8
-649,8
-566,3
83,5
Onttrekking
297,5
226,9
249,1
234,3
-14,8
Toevoeging
185,4
143,3
441,8
454,2
12,4
Saldo onttrekkingen en toevoegingen reserves
112,1
83,6
-192,7
-219,9
-27,2
Totaal Programma 2 Openbare ruimte, Water, Groen en Vervoer
-167,0
-505,2
-842,5
-786,2
56,3
Rekening Primaire Begroting 2022 2023
Begroting 2023 (Najaarsnota)
Rekening 2023
Verschil Rekening Begroting 2023 (Najaarsnota)
193,1
250,8
57,6
Apparaatslasten (bedragen x € 1 miljoen) Apparaatslasten
231,6
168,5
Het programma heeft ten opzichte van de Najaarsnota 2023 een positief resultaat van € 56,3 miljoen. Dit komt door hogere baten van € 39,0 miljoen, lagere lasten van € 44,5 miljoen en een negatief saldo onttrekkingen en toevoegingen reserves van € 27,2 miljoen.
Ontwikkelingen Bron- en Natuurbeheer Jaarlijks worden de Amsterdamse Waterleidingduinen (AWD) door ruim 1 miljoen bezoekers bezocht, het gebied wordt hoog gewaardeerd met een gemiddelde tevredenheid van 8,5. Bronbescherming, natuurbeheer en recreatie zijn onze pijlers, waarbij dienstverlening centraal staat. Jaarverslag 2023
59
H 2.2
Het positieve resultaat ten opzichte van de Najaarsnota 2023 komt vooral door:
Baten De totale baten van € 613,0 miljoen zijn € 39,0 miljoen hoger dan begroot. Dit komt vooral door: • Hogere baten door vooral meer ontvangen subsidies die afkomstig zijn van de Vervoerregio Amsterdam (VRA) (€ 14,8 miljoen). • Hogere baten uit verkoop en huisaansluitingen drinkwater en door een administratievergoeding van de Watertransportmaatschappij Rijn-Kennemerland (WRK) (€ 7,0 miljoen). • Hogere baten door een openstaande vordering rondom de laadinfrastructuur omdat de externe partij, verantwoordelijk voor de plaatsing van laadpalen, niet aan de eisen van het contract met de gemeente heeft voldaan. Ook opbrengsten uit de ontwikkeling van de laadinfrastructuur en een vergoeding van een externe partij voor de exploitatie van laadpalen zorgden voor hogere baten (€ 5,4 miljoen). • Hogere baten door vooral een toename van het aantal projecten in de stad, zoals de 30 km/u gebieden en door een hoger aantal opbrekingen door nuts- en telecombedrijven (€ 5,5 miljoen). • Hogere baten door vooral een positieve afloop van de claim rondom viaduct Sloterdijk en door VRA verrekende projecten Parnassusweg en OV-Verbinding Amsterdam-HMM (€ 3,0 miljoen). • Hogere baten reinigingsrechten en afvalstoffenheffing door respectievelijk een intensivering van het toezicht door reinigingsinspecteurs en doordat meer huishoudens afvalstoffenheffing betalen (€ 1,8 miljoen).
• Hogere baten door vooral opbrengsten uit gestort bedrijfsafval, hogere tarieven in bedrijfsafvalcontracten (BAC), een betere scheiding van afval op recyclepunten en een hogere inzamelvergoeding van Nedvang voor plastic-, metaal- en drankkartonverpakkingen (€ 1,6 miljoen).
Lasten De totale lasten van € 1.179,3 miljoen zijn € 44,5 miljoen lager dan begroot. Dit komt vooral door: • Lagere lasten binnen het programma Stadsverbetering op een groot aantal projecten in de openbare ruimte en groen (€ 44,9 miljoen). • Lagere lasten door vooral vertraging in het inkoopproces, capaciteitstekorten en -problemen en langere doorloop- en voorbereidingstijden. Dit houdt verband met projecten voor stadsverbetering en verbetering speelvoorzieningen (€ 4,4 miljoen).
Jaarverslag 2023
• Lagere lasten door vooral vertraging van diverse projecten (GFTE, ABP en communicatie) en openstaande vacatures van ondersteunend personeel en projectmedewerkers (€ 2,9 miljoen). • Lagere lasten door minder baggeren. Zo is de uitvoering van het project Watergang Zwarte Pad en het baggerproject van de jachthaven Durgerdam doorgeschoven naar 2024 (€ 1,5 miljoen). • Hogere lasten door de toename van het aantal projecten in de stad, zoals de 30 km/u gebieden, waardoor de inkoop van materialen is toegenomen. Ook meer transportbewegingen met klein materieel door verduurzaming van de uitvoering en beperkingen van zwaar transport zorgden voor hogere lasten (€ 9,7 miljoen). In de programmaonderdelen volgt een verdere toelichting van de afwijkingen op de baten, lasten en reserves.
Investeringen per programma Een groot deel van de investeringen binnen het domein ORM heeft betrekking op jaarlijkse vervangingsprogramma’s, het verzorgen van de aansluitingen van nieuwe woningen en bedrijven op water en riolering en op voorzieningen voor de afvoer van afval. De volgende twaalf programma’s worden jaarlijks uitgevoerd: • Drinkwater en riolering • Bruggen en kades • Afval • IJveren • Wegen • Civiele constructies • Openbare verlichting • Verkeersregelinstallaties en verkeerssystemen • Tunnels • Groen • Wagenpark Stadswerken • Parkeersystemen In de paragraaf Investeringen is een toelichting opgenomen over de realisatie versus de raming.
60
H 2.2
Thema’s per programma Digitalisering Monitor Groen als dashboard met onder andere de hoeveelheid (inclusief boom kronen) en nabijheid van groen en ook de waarde van groen in relatie tot Sociaal Welzijn, Gezondheid, Klimaatadaptatie en Natuur. Met de Digitale Gracht beheren we een volledig geanonimiseerd monitoringssysteem op de Amsterdamse binnenwateren
Democratisering De groene inrichting van de openbare ruimte wordt vaak in participatie ontwikkeld met de buurt en ook in co-creatie (bijvoorbeeld Het BrasaPark in Zuidoost). Medebeheer van het openbare Groen is al jaren gebruikelijk in Amsterdam en wordt ook weer in 2024 voortgezet. Waar dit mogelijk en wenselijk is breiden we dit uit. De voorbereidingen voor het Burgerberaad Schone Stad zijn begonnen. In 2023 zijn de voorbereidingen voor het Burgerberaad Schone Stad begonnen. In het eerste half jaar van 2024 gaan 150 Amsterdammers zich in 6 bijeenkomsten buigen over de vraag is: Hoe maken en houden we Amsterdam beter schoon?
Duurzaamheid Het actieplan ‘Onze stad van Morgen’ geeft richting aan het duurzaamheidsbeleid van de gemeente Amsterdam op de korte en de lange termijn. Om dit goed werkbaar te maken, onderscheiden we drie transities waarmee we de klimaatverandering tegengaan: Circulaire economie (1), Groene en gezonde stad (2) (inclusief klimaatadaptatie) en de energietransitie (3). Voor de circulaire economie is momenteel het uitgangspunt hergebruik tenzij en verlenging van de levensduur. Voor een groene en gezonde stad is duurzaamheid een uitvoeringsonderdeel van de raamcontracten. Ook worden klimaatadaptieve ingrepen bij herinrichtingen door toevoegen groen of hemelwater afvoer doorgevoerd. Voorbeelden van investeringen in de energietransitie zijn de verledding van openbare verlichting, vervanging wagenpark afvalinzameling, straatreiniging en dagelijks onderhoud openbare ruimte, onderzoek naar rio-thermie, overstap naar duurzaam cremeren en vervangen van diesel veerponten op het IJ voor elektrische veren. Het ambitieniveau ten aanzien van de vervanging van het gemeentelijk wagenpark is en blijft hoog. Het realiseren van deze ambitie zal meer tijd vergen.