Bijlage 1 - Jaarverslag 2022.pdf

Jaarverslag 2022

Colofon

Dit is een publicatie van de Gemeente Amsterdam Postbus 202, 1000 AE Amsterdam www.amsterdam.nl Vormgeving: OBT, Den Haag Fotografie: Fotobank Gemeente Amsterdam Datum: 26 april 2023 Jaarverslag 2022

2

Prioriteiten

• We zijn doorgegaan met onze buurtgerichte armoede-aanpak en het geven van voorlichting, informatie en advies over maatregelen en voorzieningen ten aanzien van het tegengaan van armoede en eenzaamheid. We hebben ten aanzien van het tegengaan van sociale uitsluiting onder andere gewerkt aan het bevorderen van de veiligheid van de LHBTIQ+ gemeenschap in West. • We hebben samen met bewoners gewerkt aan schone, groene en verkeersveilige straten: - Een groot deel van de Kinkerstraat is vernieuwd, o.a. de voetpaden en fietsstroken zijn verbreed. Er zijn extra bomen geplant en de maximumsnelheid voor tram en auto is teruggebracht naar 30 km/h. Tramhaltes zijn toegankelijker gemaakt voor mensen met een beperking. - Op de hoek Willem de Zwijgerlaan - Admiraal de Ruijterweg zijn 2 velden natuurvriendelijk gemaakt met verwilderingsbollen en bijen- en vlinderplanten. Bij de Louise de Colignystraat is een veld omgevormd tot zelfbeheertuin met inheemse bijen- en vlindervriendelijke heesters. Op de hoek Leeuwendalersweg – Hofwijckstraat is een zelfbeheertuin gemaakt voor bijen en vlinders met droogtebestendige planten en heesters. - De Bos en Lommerweg tussen de A10 en het metrostation is vernieuwd. Er zijn nu bredere stoepen en fietspaden in asfalt en verhoogde oversteekplaatsen met zebrapaden gemaakt.

De bus- en tramhalte bij het metrostation is verplaatst voor een veiliger kruispunt met de Leeuwendalersweg. - In de Transformatorweg zijn verhoogde plateaus aangelegd, ter hoogte van de oversteek bij voetbalclub SDZ en de bushaltes. Snelheidsovertredingen met pieken boven de 100 km/h zijn sindsdien niet meer gemeten. • Het jaar 2022 stond in het teken van energiearmoede en daarmee energiebesparing. In West zijn honderden huishoudens geholpen met advies en de inzet energiecoaches en het lokale fiksteam. We hebben verder ingezet op het beperken van bebouwing in binnentuinen in het kader van klimaatadaptatie en leefbaarheid. Er werden woningen gerealiseerd zoals aan het Fridtjof Nansenhof, Westerpark en de Houthavens. Na Corona is het culturele leven in het Westerpark weer opgebloeid waarbij we oog hebben gehouden voor de impact op de omgeving.

• Aanpak binnenstad: voorzien in een verandering van de binnenstad waarin het aanbod (horeca, winkels, openbare ruimte, kunst, cultuur, etc.) zoveel mogelijk op Amsterdammers en mensen uit de regio is gericht, maar bezoekers welkom zijn.

• Op diverse plekken in Noord is geïnvesteerd in infrastructuur en openbare ruimte. Hierdoor heeft de bereikbaarheid een duidelijke impuls gekregen en kunnen bewoners gebruik maken van een kwalitatief betere openbare ruimte. • Vooral in de ontwikkelbuurten en op het Buikslotermeerplein is er de nodige aandacht besteed aan het verbeteren van maatschappelijke- en culturele voorzieningen. Programmering is op verschillende plekken geïntensiveerd. • Door in heel Noord te investeren in groen en pleinen is er meer ruimte ontstaan voor ontmoeting en ontspanning.

Noord

West Centrum

• Samen met de directies Economie en Werk en Inkomen zijn er ondernemersverenigingen van start gegaan en zijn er matches tot stand gebracht tussen werkzoekenden (waaronder jongeren) en werkgevers. • In veel buurten heeft er vergroening plaatsgevonden en zijn er nieuwe woningen bij gekomen die deels zijn toegewezen aan jongere woningzoekenden uit Nieuw West. • In Nieuw West scoren veel bewoners lager op diverse indicatoren waardoor ongelijk investeren voor gelijke kansen noodzakelijk is; in de verdere planvorming vanuit het nationaal programma Samen Nieuw West is kansengelijkheid een van de belangrijke pijlers.

Overzicht prioriteiten stadsdelen Jaarverslag 2022

Oost

Nieuw-West

Zuid

• We ondersteunen bewoners en ondernemers bij het herstel na corona. • Samen met bewoners en ondernemers werken we aan schoon, groen en duurzaam voor leefbare buurten. • We versterken onze kwetsbare bewoners en geven aandacht aan de ingewikkelde en gestapelde problemen in de buurten, waaronder de Diamant- en Marathonbuurt.

• Samen met verschillende partners, werken we voor de bewoners zodat zij mee kunnen doen in werk, onderwijs en buurtinitiatieven. • We verbeteren de leefbaarheid en veiligheid en hebben daarbij speciaal aandacht voor onze jeugd. • We realiseren sport- en jongerenvoorzieningen in de wijk en starten een eerste Wijk Actie Team in Venserpolder • Ontwikkelbuurten: We verbinden het werk rond fysiek, economie en sociaal met elkaar.

Zuidoost

• Er is gestart met de integrale aanpak Dapperbuurt. Een van de successen hiervan is het Dapperhuis. Met het Dapperhuis is een nieuwe ruimte gecreëerd in de Dapperbuurt waar bewoners en organisaties elkaar kunnen ontmoeten en waar activiteiten voor- en door verschillende doelgroepen worden georganiseerd. • Door de integrale aanpak Samen voor de Pampuslaan zijn verschillende resultaten gerealiseerd waaronder: - Start buurtnetwerk Pampuslaan door Pampusscan, Meetups en netwerkbijeenkomsten met bewoners en andere partners. - Opening buurtlocatie Pampuslaan 12 en daar gestart met activiteiten voor jongeren en volwassenen - Jongeren Pampuslaan organiseren Sint-Maarten voor kinderen van de buurt, helpen mee met organisatie Sinterklaasintocht, organiseren een kerstdiner met buurtbewoners en bieden activiteiten aan op de straatdag samen met ondernemers. - Samen voor Pampus evenementen in juni en december met allerlei activiteiten door de nieuwe ondernemersvereniging Pampuslaan. • Participatie Sumatraplantsoen: Een door de buurt gedragen en mede ontworpen definitief ontwerp voor het nieuwe Sumatraplantsoen. Naast een door de bewoners gedragen ontwerp voor het Sumatraplantsoen, is ook de betrokkenheid van bewoners bij het Sumatraplantsoen vergroot. We zien meer verbindingen tussen de bewoners.

Het grote draagvlak door deze manier van participatie komt mede tot uiting in het feit dat er geen bezwaren zijn ingediend tegen het verzoek om bomen te kappen.

Weesp

• Na de fusie tussen Weesp en Amsterdam is de bestuurscommissie van stadsgebied Weesp gestart en heeft zijn eigen Dagelijks Bestuur gekozen, dat zorgt voor nabijheid van bestuur in Weesp en Driemond. • De Buurtkamer Aetsveld is geopend, een ontmoetingspunt door en voor bewoners, in een vergrijsde woonwijk met weinig voorzieningen. • Meer ruimte voor natuur en biodiversiteit: 15 nieuwe wildebloemenstroken, drie bermen voortaan ecologisch beheerd,3100 nestkasten opgehangen en 50 geveltuinen aangelegd.

Inkomsten Waar komt het vandaan?

Inkomsten

€ 3.839,6

miljoen

€ 3.761,7

Inkomsten binnen de gemeente

Inkomsten uit het Rijk

12

1200

3000

1000

13

2500

800

2000

11

600 400

miljoen

1500

8 1

200

3

4

5

6

7

Lokale heffingen

€ 1.149,3 miljoen

500

10

0

14

1000

9 2

0

Andere inkomstenbronnen

€ 2.690,3 miljoen

Inkomsten uit het Rijk

€ 3.761,6 miljoen

1

Parkeergelden

€ 266,5 miljoen

8

Grondopbrengsten en winstnemingen

€ 466,1 miljoen

13

Gemeentefonds

2

OZB

€ 235,6 miljoen

9

Erfpacht

€ 337,1 miljoen

14

Specifieke uitkeringen

3

Afvalstoffen-heffing

€ 172,3 miljoen

10

Dividend

€ 36,6 miljoen

4

Toeristenbelasting

€ 139,4 miljoen

11

Overig

€ 677,6 miljoen

12

Onttrekkingen aan reserves

€ 156,3 miljoen

5

Drinkwater

6

Leges

€ 94,0 miljoen

7

Rioolheffing

€ 85,1 miljoen

Jaarverslag 2022

€ 1.172,8 miljoen

€ 2.846,9 miljoen € 914,7 miljoen

Wat is het resultaat? Inkomsten

€ 7.601,3 miljoen

Uitgaven

€ 7.404,8 miljoen

Resultaat

€ 196,5 miljoen

Inkomsten TOTAAL

€ 7.601,3 miljoen

4

Uitgaven Waar gaat het naar toe?

Uitgaven

1500

7

€ 7.404,8

miljoen De gemeente Amsterdam heeft de grootste gemeentebegroting van Nederland. De begroting geeft een beeld van de inkomsten en uitgaven van de gemeente Amsterdam. Zo is inzichtelijk waar onze inkomsten vandaan komen en waar we deze weer aan uitgeven. Hiervoor wordt het geld verdeeld over acht beleidsprogramma's. Deze programma's lichten we verder toe in hoofdstuk 3 van de begroting, waar we per programma­ onderdeel onder andere ingaan op de belangrijkste ontwikkelingen, de beoogde resultaten en de financiële toelichtingen.

A5

8

1200 900

B

600 300

2

9

1 3

0

4

5

10

11 12

6

A1

1

Veiligheid

€ 236,7 miljoen

7

Werk, inkomen en participatie

2

Verkeer vervoer en waterstaat

€ 521,7 miljoen

8

Volksgezondheid, jeugd en zorg

€ 1.229,1 miljoen

A5

€ 64,4 miljoen

9

Duurzaamheid en ruimtelijke ordening

€ 443,9 miljoen

B

€ 1.270,7 miljoen

A1

3

Economie

4

Kunst, cultuur en erfgoed

€ 184,0 miljoen

10

Grond

€ 521,0 miljoen

5

Onderwijs

€ 262,8 miljoen

11

Wonen en groen

€ 403,9 miljoen

6

Sport

€ 87,8 miljoen

12

Moderne open overheid

€ 113,7 miljoen

A.1 - A.4 O.a. gemeentefonds, belastingen A.5 Toevoegingen aan reserves

€ 57,3 miljoen € 1.308,5 miljoen

B. Bestuur en organisatie

€ 699,4 miljoen

Uitgaven TOTAAL Jaarverslag 2022

€ 7.404,8 miljoen

5

Inhoudsopgave

Inhoudsopgave Voorwoord7

5.

Leeswijzer9 1.

Bestuurlijke hoofdlijnen

12

2.

Financiële hoofdlijnen

19

3.

Programma's

29

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7 3.8 3.9 3.10 3.11 3.12 3.A 3.B

30 44 68 79 93 103 111 130 159 191 201 225 237 248

4.

Veiligheid Verkeer, vervoer en waterstaat Economie Kunst, cultuur en erfgoed Onderwijs Sport Werk, inkomen en participatie Volksgezondheid, jeugd en zorg Duurzaamheid en ruimtelijke ordening Grond Wonen en groen Moderne open overheid Algemene dekkingsmiddelen Bestuur en organisatie

Verplichte paragrafen 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7 4.8 4.9

Bedrijfsvoering Openbaarheid (Wet open overheid)  Financiering Grondbeleid Lokale heffingen Onderhoud kapitaalgoederen Verbonden partijen Weerstandsvermogen en risicobeheersing Investeringsparagraaf

6.

7.

8.

336

Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling

342

6.1 6.2

343 347

Waarderingsgrondslagen voor activa en passiva Grondslagen van resultaatbepaling

Overzicht baten en lasten per programma(onderdeel)

350

7.1 7.2 7.3 7.4 7.5 7.6

351 353 361 364 368 376

Overzicht baten en lasten per programma Overzicht baten en lasten per programmaonderdeel Overzicht incidentele baten en lasten Taakveldenrealisatie Doelenrealisatie Brugstaat

Balans

382

8.1 8.2 8.3 8.4 8.5 8.6

Balans met toelichting Verloopstaat reserves Verloopstaat voorzieningen Verloopstaat ontvangen doeluitkeringen Niet uit de balans blijkende verplichtingen Kasstroomoverzicht

383 404 417 424 427 429

Verantwoordingsinformatie specifieke uitkeringen (SiSa-bijlage)

433

10. Verantwoordingsinformatie Wet Normering Topinkomens (WNT)

467

11. Afkortingen- en begrippenlijst

470

12. Controleverklaring accountant

480

259 260 273 275 284 296 302 318 325 330

Voortgang aanbevelingen van de rekeningencommissie en ACAM 

9.

6

Voorwoord

Voorwoord Beste Amsterdammer, In het jaarverslag legt het college verantwoording af over de uitvoering van het beleid dat in de begroting voor 2022 is vastgesteld. Het jaar 2022 begon in een lockdown. De inzet voor de begroting was Amsterdam uit de crisis investeren. Er is voor zo’n 800 miljoen geïnvesteerd in onder andere scholen, sportfaciliteiten, speeltuinen, parken, buurthuizen, kunst- en cultuurvoorzieningen, infrastructuur, noodzakelijk onderhoud aan de stad en de energietransitie. Dit is het eerste jaarverslag van het nieuwe college. Op het moment dat de lockdown voorbij was en alles weer van het slot ging, kregen we te maken met nieuwe onzekerheden door de inval van Rusland in Oekraïne. Hoge inflatie met forse stijging van lonen en prijzen, stijgende rentes en vooral de sterke stijging van energieprijzen was voor iedereen merkbaar. Het college heeft hierop ingespeeld door Amsterdammers die het echt nodig hebben te ondersteunen. Stadspashouders kregen eenmalig extra Kindtegoed bestemd voor onder andere kleding en schoolspullen. Maatschappelijke organisaties in de stad die -kinderen in- minimahuishoudens ondersteunen, hebben extra subsidie gekregen. Het Rode Kruis en Human Aid Now ondersteunden wekelijks 6.500 mensen met voedselsteun, geholpen door particuliere fondsen en initiatieven in de wijken. De gemeente droeg voor ongeveer 50 procent bij aan de kosten.

Ook is er € 20 miljoen vrijgemaakt voor noodsteun aan sportverenigingen, culturele instellingen, maatschappelijke organisaties en MKB’ers die in de problemen dreigden te komen door de hoge energieprijzen. Fix- en coachteams zijn buurt voor buurt bij ondernemers langs gegaan om met kleine ingrepen panden te verduurzamen. Voor micro-MKB’ers is geld vrijgemaakt voor directe compensatie. Als tegemoetkoming voor de gestegen energielasten ontvingen 88.000 minimahuishoudens een energietoeslag. Naast kansengelijkheid is ook de woningbouw een prioriteit van het college. In 2022 zijn we begonnen met de bouw van 8.401 woningen en zijn diverse bouwplannen vastgesteld in de aandachtsgebieden Noord, Zuidoost en Nieuw-West. De ambitie om jaarlijks 7.500 woningen te bouwen is in 2022 ruimschoots behaald, maar de Jaarverslag 2022

marktomstandigheden zijn fors verslechterd door hogere rentes, hogere bouwprijzen, tekort aan materieel en personeel. Met het Rijk zijn afspraken gemaakt over schaal­ sprong­investeringen in het openbaar vervoer, die nodig zijn voor de toekomstige woningbouw en bereikbaarheid van de regio. Afgelopen jaar is ook de opkoopbescherming ingevoerd: een zelfbewoningsplicht voor koopwoningen met een WOZ-waarde tot € 512.000, en is de nieuwe leegstand­ verordening van kracht gegaan waarmee we leegstand daadkrachtiger kunnen aanpakken. Om starters en mensen die het hardst een (andere) woning nodig hebben een betere kans te geven op de woningmarkt, is de verdeling van sociale woonruimte herzien. Het college is ook gestart met het isolatieoffensief waarbij we bewoners en woningeigenaren stimuleren en begeleiden om structureel energie te besparen door hun woningen te verduurzamen. Dit doen we onder andere door de inzet van de energie bespaarservice, de fixbrigade en door te helpen via toeslagen. Het isolatie­ offensief draagt ook bij aan het bestrijden van de energiearmoede door een lagere energierekening voor bewoners. Ondanks de gevolgen van gestegen rentes en oplopende kosten, laat het jaarverslag een positief rekeningresultaat van € 196,5 miljoen zien.

Dat komt vooral doordat het toerisme sneller aantrok dan verwacht na het einde van de lockdowns, er minder geld aan personeelskosten is uitgegeven omdat vacatures moeilijker worden vervuld en we vanuit het Rijk compensatie kregen vanwege corona. Het overgebleven geld gaat naar de algemene reserve, zodat deze reserve weer kan aangroeien naar het oude niveau van voor de coronapandemie. Belangrijk om financiële tegenvallers in de toekomst op te kunnen vangen. De structurele financiën van de stad laten over de komende jaren een zorgelijk beeld zien. Met structureel geld kan de gemeente investeringen en maatregelen nemen voor de lange termijn. Het Rijk is van plan om de manier waarop gemeenten gefinancierd worden vanaf 2026 te veranderen. Hierdoor bewegen de gemeente inkomsten niet meer mee met de uitgaven van het Rijk waardoor we de komende jaren tientallen miljoenen minder uit het gemeentefonds ontvangen. Het Rijk heeft nog geen nieuwe regeling bekend gemaakt om de dreigende tekorten bij de gemeenten op te lossen. Gestegen rentes en kosten maken dit beeld nog zorgelijker. Daarom zijn passende 7

Voorwoord

maatregelen voor de lange termijn nodig en zullen we de komende periode keuzes moeten maken om de stadsfinanciën ook in de toekomst gezond te houden. In de Bestuurlijke Hoofdlijnen kunt u lezen wat er nog meer gebeurd is om onze stad sociaal, duurzaam, leefbaar en veilig te houden.

Met vriendelijke groet, Hester van Buren Wethouder Financiën

8

Leeswijzer

Leeswijzer Dit is het jaarverslag van de gemeente Amsterdam. Het boekwerk is geheel digitaal gepubliceerd. Onverplichte delen van het boekwerk zijn niet in het jaarverslag opgenomen, maar worden als bijlage gepubliceerd. In deze leeswijzer benoemen we kort alle onderdelen van het jaarverslag en geven we aan welke onderdelen als bijlage zijn gepubliceerd. Hoofdlijnen Dit onderdeel beschrijft de bestuurlijke en financiële hoofdlijnen over het jaar 2022. Hierin staan de belangrijkste ontwikkelingen voor de gemeente Amsterdam in 2022 en het rekeningresultaat.

we in de Najaarsnota 2022 aangaven dat we er in het Jaarverslag 2022 opnieuw over rapporteren. Net als bij de Najaarsnota 2022 zullen we in dit hoofdstuk alleen een overzicht opnemen met de stand van zaken per openstaande aanbeveling.

Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling Programma’s Het hoofdstuk Programma’s is opgebouwd uit twaalf programma’s, het overzicht Algemene dekkingsmiddelen en het overzicht Bestuur en organisatie. Elk programma heeft een inleiding met infographics, die de belangrijkste resultaten over het afgelopen jaar weergeven. Een infographic is een grafische weergave van informatie over een bepaald onderwerp, bestaande uit tekst en beeldmateriaal. De inleidingen van de twaalf programma’s samen vormen een samenvatting van het jaarverslag. Elk programma bestaat uit programmaonderdelen. Per programmaonderdeel zijn onder andere de belangrijkste ontwikkelingen die in 2022 plaatsvonden, de behaalde doelen en activiteiten en de financiële realisatie beschreven. Verder worden de verbonden partijen genoemd die zijn ingeschakeld om doelen te behalen en is er aandacht voor de reserves, de risico’s en beheersmaatregelen, de geldende beleidskaders en de subsidies van betekenis.

Dit hoofdstuk weergeeft de algemene grondslagen die worden gebruikt voor het opstellen van het jaarverslag.

Overzicht van baten en lasten In dit overzicht staat per programma en programmaonderdeel een overzicht van de baten en lasten. Daarnaast zijn onder dit hoofdstuk ook opgenomen de incidentele baten en lasten, doelenrealisatie en de taakveldenrealisatie over 2022. Ook is een zogenoemde brugstaat opgenomen. Het doel van de brugstaat is om de raad een aaneengesloten beeld te verschaffen van de budgettaire ontwikkeling gedurende een jaar.

Balans met toelichting De belangrijkste ontwikkelingen in de balansposten gedurende 2022 worden in dit hoofdstuk toegelicht. De geconsolideerde balans en de bijbehorende toelichting zijn opgesteld volgens de verslaggevingsrichtlijnen uit het BBV.

Verplichte paragrafen Artikel 9 lid 2 van het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) noemt de paragrafen die gemeenten verplicht moeten opnemen in het jaarverslag. Het gaat hier om de paragrafen Bedrijfsvoering (inclusief duurzaamheid), Openbaarheid (Wet open overheid), Financiering, Grondbeleid, Lokale heffingen, Onderhoud kapitaalgoederen, Verbonden partijen, Weerstandsvermogen en risicobeheersing en de Investeringsparagraaf.

Voortgang aanbevelingen van de rekeningencommissie en ACAM Ook is de paragraaf Voortgang aanbevelingen rekeningencommissie en ACAM opgenomen. Deze paragraaf geeft een stand van zaken van de aanbevelingen waarvan

Verantwoordingsinformatie specifieke uitkeringen (SiSa) De gemeente moet elk jaar aan de Rijksoverheid melden of en hoe ze specifieke uitkeringen heeft besteed. Deze verantwoording leggen we af in de SiSa-bijlage in het jaarverslag.

Verantwoordingsinformatie Wet Normering Topinkomens (WNT) Dit hoofdstuk geeft inkomens en ontslagvergoedingen van topfunctionarissen weer, volgens de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT).

9

Leeswijzer

Afkortingen- en begrippenlijst Deze lijst verklaart de afkortingen en lastige begrippen die in het jaarverslag worden gebruikt.

Controleverklaring accountant Het Jaarverslag 2022 sluit af met de controleverklaring van de accountant.

Overige paragrafen (bijlage) In dit onderdeel komen specifieke onderwerpen aan bod die niet verplicht zijn om als paragraaf op te nemen in het jaarverslag, maar die we wel nader toe willen lichten. Het gaat om de volgende onderwerpen: Het Stedelijk Mobiliteitsfonds (SMF), Kengetallen, Subsidies en Frictiekosten. Zoals in de inleiding aangegeven, hebben we deze (onverplichte) paragrafen opgenomen in een bijlage.

10

1

H1

1

Bestuurlijke hoofdlijnen

Op 23 maart 2022 werd een nieuwe gemeenteraad geïnstalleerd en op 1 juni startte een nieuw college. Het nieuwe college (PvdA, GroenLinks en D66) heeft zijn ambities vastgelegd in het Amsterdams Akkoord. Dit jaarverslag gaat dus voor een deel over de vorige collegeperiode en voor een deel over de nieuwe collegeperiode. Tegelijk met de gemeenteraadsverkiezingen hebben de inwoners van Amsterdam ook nieuwe stadsdeelcommissies gekozen. De gemeenteraad heeft vervolgens in alle stadsdelen een nieuw dagelijks bestuur benoemd. De stadsdeelcommissies hebben de gemeenteraad hierin geadviseerd. In 2022 werd Weesp onderdeel van Amsterdam. Het dagelijks bestuur van het stadsgebied Weesp is niet door gemeenteraad gekozen. De bestuurscommissie van Weesp heeft uit haar midden zelf een dagelijks bestuur gekozen.

Einde van coronapandemie, nieuwe crises dienen zich aan Toen 2022 begon, zaten we nog in een lockdown. Op het moment dat alles weer van het slot ging, brachten geopolitieke ontwikkelingen nieuwe onzekerheid. Rusland viel Oekraïne binnen met alle gevolgen van dien. In de eerste plaats het verschrikkelijke leed dat Oekraïners wordt aangedaan. Een ander gevolg was de sterke stijging van energieprijzen, die voor iedereen merkbaar was. Het college heeft hierop ingespeeld door € 20 miljoen vrij te maken voor noodsteun aan sportverenigingen, culturele instellingen, maatschappelijke organisaties en MKB’ers die in de problemen dreigden te komen door de hoge energieprijzen. Fix- en coachteams gingen buurt voor buurt bij ondernemers langs om met kleine ingrepen panden te verduurzamen. Voor micro-MKB’ers (2 tot 10 werknemers) is budget vrijgemaakt voor directe compensatie. Het regionale actienetwerk 15 procent GasTerug is gestart. Samen met andere betrokken overheden, instellingen, bedrijven en bewonersinitiatieven hebben we concrete maatregelen genomen om bewoners én ondernemers te helpen nog dit stookseizoen hun rekening te verlagen en hun energieverbruik structureel terug te brengen. De doelstelling van 15 procent minder gasverbruik in 2022 in de Metropool­regio Amsterdam is gehaald. De 15 procent GasTerug-campagne heeft de gerenommeerde Bloomberg award gewonnen. Jaarverslag 2022

Voor de sport heeft de gemeente de regeling ‘Sterke Sportclubs’ in het leven geroepen. De subsidieregeling is erop gericht om sportclubs te helpen die, mede door corona, te maken hebben met teruglopende ledenaantallen en inkomsten. Sport­ aanbieders kunnen met de regeling investeren in het versterken van hun organisatie, bijvoorbeeld door in te zetten op behoud van vrijwilligers. Er is een start gemaakt met de Amsterdamse Voetbalagenda om het tij te keren bij veel zwakke verenigingen. Ook voor de cultuursector zijn de gevolgen van de coronacrisis nog steeds merkbaar, zeker in combinatie met de energiecrisis en de krappe arbeidsmarkt. Om de sector te helpen wendbaarder en weerbaarder te worden, begon de gemeente de werkgroep cultuur & corona, waarin grote en kleine, gesubsidieerde en niet gesubsidieerde instellingen en ook makers zitting hebben. Zij brengen in februari 2023 advies uit. Mede door de oorlog is ook de bouwmarkt in 2022 duidelijk veranderd. Er is sprake van sterk stijgende bouwkosten, stijgende rente en schaarste aan materialen en personeel. Dit heeft gevolgen voor bouw- en infraprojecten. Het is onzeker hoe de markt zich verder ontwikkelt. Door fors gestegen energiekosten en inflatie kwam het besteedbaar inkomen van grote groepen Amsterdammers in 2022 steeds meer onder druk te staan.

In 2022 meldden schuldeisers bijna 40 procent meer betalingsachterstanden bij Amsterdammers dan in 2021. Als tegemoetkoming voor de gestegen energielasten ontvingen 88.000 minimahuishoudens een energietoeslag van € 1.800. Eind 2022 hebben we een aantal gerichte (eenmalige of tijdelijke) extra inkomensondersteunende maatregelen genomen om Amsterdammers in hun bestaanszekerheid te ondersteunen. Zo kregen Stadspashouders eenmalig extra Kindtegoed. Ook kregen maatschappelijke organisaties in de stad die minima(kinderen) ondersteunen incidenteel extra subsidie. Het Rode Kruis en Human Aid Now ondersteunden wekelijks 6.500 mensen met voedselsteun, geholpen door particuliere fondsen en initiatieven in de wijken. De gemeente droeg voor ongeveer 50 procent bij aan de kosten.

12

H1

De coronacrisis heeft de kansenongelijkheid in de stad verder verdiept. Leerlingen liepen leerachterstanden op en we zagen ook dat jongeren meer last hebben van gevoelens van eenzaamheid en somberheid. Om deze trend tegen te gaan hebben we extra eigen middelen en middelen van het Rijk, zoals van het Nationaal Programma Onderwijs (NPO), ingezet. We ondersteunden scholen en kinderopvang die dat het hardst nodig hebben met speciale programma’s en subsidieregelingen gericht op individuele begeleiding en ondersteuning van kinderen en hun ouders. Zo intensiveerden we het naschools aanbod aan talentontwikkeling om kansen­ gelijkheid te vergroten. In 2022 zijn hiervoor 5 pilots gestart, waar meer dan 2.000 kinderen aan meedoen, die circa 6 uur naschools aanbod per week krijgen. We hebben ook de zorgstructuren in en om school versterkt, zodat kinderen met sociaalemotionele problemen sneller passende ondersteuning krijgen. In 2022 zijn onder andere in 7 wijken voor 16 scholen aanjagers aangesteld om de scholen beter op het zorg- en hulpaanbod aan te sluiten. In het voortgezet onderwijs hebben we ingezet op extra jongerenwerk op scholen. Na de lockdown konden in 2022 evenementen als Koningsdag, Pride en ADE gelukkig weer plaatsvinden. Het einde van de lockdowns betekende ook iets anders: de terugkeer van binnenlandse en buitenlandse bezoekers aan Amsterdam.

Halverwege 2022 lieten prognoses zien dat de aantallen alweer richting die van voor de corona­ pandemie gingen. Daarmee werden signaalwaarden uit de Verordening op Toerisme in Balans gehaald en de opdracht in de Verordening is dat het stadsbestuur dan met maatregelen komt. In december zijn de Visie op de Bezoekerseconomie 2035 en bijbehorende maatregelen door de gemeenteraad vastgesteld. Door de oorlog in Oekraïne zijn veel mensen uit die regio gevlucht. Amsterdam heeft aan ontheemden opvang geboden en doet dat nog steeds. In 2022 kwamen 6.000 mensen uit Oekraïne naar Amsterdam. Daarvan verbleven er 2.400 in de gemeentelijke opvang. Via de jeugdgezondheidszorg en maatschappelijke geestelijke gezondheids­ zorg is ondersteuning geboden aan Oekraïners. Samen met de buurtteams hebben we ons ingezet om Oekraïense gezinnen te helpen om gezondheidsproblemen te voorkomen of te verkleinen. Door de oorlog is ook het aantal klassen met nieuwkomers sterk gestegen in vergelijking met 2021. Op 1 december 2022 volgden in Amsterdam circa 1.000 kinderen in het primair onderwijs en 1.400 in het voorgezet onderwijs een vorm van nieuwkomersonderwijs.

Jaarverslag 2022

Solidaire stad met kansen voor iedereen Kansengelijkheid is een prioriteit van het college. We investeren in de kansen van iedereen en vooral van degenen die het hardste nodig hebben. Een aantal buurten in Amsterdam kent hardnekkige en samenhangende problemen. Het doel van de Masterplannen Nieuw-West, Zuidoost en Aanpak Noord is om het perspectief van bewoners, en vooral jongeren, structureel te verbeteren. In Zuidoost, Nieuw-West en Noord werken we door een langjarige integrale aanpak aan verbetering van de kwaliteit van het bestaan van de inwoners. Samen met bewoners, het Rijk en partners als de corporaties, de scholen, de politie, de bedrijven, de zorg. Voor en door de bewoners. In 2022 hebben we veel gedaan om de kansengelijkheid in het onderwijs te vergroten. We investeerden in de spelinloop en de voorschool om kinderen zo vroeg mogelijk kansen te bieden. Met de Kansenaanpakken primair onderwijs en voortgezet onderwijs ondersteunden we circa 24.000 kinderen en 2.600 kinderen hebben deelgenomen aan de zomerscholen. Andere maatregelen om de kansengelijkheid te vergroten zijn onder andere de Brede Brugklas Bonus, High Dose Tutoring (6 scholen, 90 leerlingen in 2022) en de 10 Amsterdamse Familiescholen, die hulp bieden aan het hele gezin. In het basisonderwijs is in 2022 het lerarentekort toegenomen van 15,3 procent in oktober 2021 naar 16,8 procent in oktober 2022.

In de Taskforce aanpak lerarentekort werkt de gemeente samen met het onderwijs om het tekort terug te dringen. Daarvoor nemen we maatregelen om leraren te werven en te behouden voor de stad. Om de kwaliteit van het onderwijs te waarborgen, blijft het uitgangspunt dat er een bevoegde leraar voor de klas moet staan. Op 1 maart 2022 zijn ruim zestig cultuurcoaches als vakdocent gestart op 60 Amster­ damse scholen voor primair onderwijs en 19 scholen voor voortgezet onderwijs, met name vmbo en praktijkonderwijs. Omdat de cultuurcoaches als kunstvakdocenten in alle disciplines zelfstandig voor de klas staan, dragen ze bij aan werkdrukvermindering in het onderwijs. De cultuurcoaches werken op scholen in alle delen van de stad, maar de nadruk ligt op scholen in Nieuw-West, Zuidoost en Noord. Daarmee vergroten de cultuurcoaches de kansen van deze kinderen en jongeren om zowel tijdens en na school actief met kunst in aanraking te komen en dragen zij bij aan kansengelijkheid.

13

H1

Met kennisinstellingen en andere (internationale) steden werken wij intensief samen om verantwoorde technologie te stimuleren en discriminatie en uitsluiting te voor­ komen. In de stad zijn inmiddels diverse initiatieven actief om digitale ongelijkheid tegen te gaan, zoals de Cyberbank, een voedselbank voor laptops en digitale ondersteuning. De gemeente Amsterdam doneert de laptops die niet meer in gebruik zijn aan de Cyberbank. Samen met de jeugdhulpaanbieders stimuleerden we in 2022 de zelfredzaamheid van gezinnen. De Ouder-Kindteams en de buurtteams werken steeds beter samen om zorg en ondersteuning in de buurt aan te bieden. Het preventieve jeugdaanbod organiseerden we zoveel mogelijk gebiedsgericht. In 2022 werkten we ook hard aan de verbetering van de jeugdbeschermingsketen middels Blijvend Veilig als onderdeel van het landelijke Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming. We hebben besloten om deze werkwijze definitief in te voeren in de regio Amsterdam Amstelland. Tot slot zagen we in 2022 tekorten in de jeugdzorg, waardoor wachtlijsten ontstaan en jongeren niet altijd de ondersteuning krijgen die zij nodig hebben. We blijven met het Rijk in gesprek over voldoende middelen en randvoorwaarden.

Veel activiteiten in 2022 waren gericht op het herkennen en bespreekbaar maken van mentale gezondheid.

Het college streeft naar preventie via de sociale basis en het versterken van de buurtteams. In 2022 heeft het college fors geïnvesteerd in toegankelijke en laagdrempelige basisvoorzieningen in de buurt. We hebben subsidies verstrekt aan allerlei activiteiten die gericht zijn op het vergroten van zelfredzaamheid en ontplooiing. De stadsdelen hebben ruim 1.000 subsidieaanvragen behandeld. In 2022 lag de nadruk op het verder opbouwen en versterken van de buurtteams. Om te zorgen voor meer deskundigheid in de buurtteams is in 2022 de Amsterdamse Buurtteam Academie opgericht.

In 2022 is het besluit genomen om als organisatie vanaf 2023 een mbo-traineeship aan te bieden. Daarnaast zijn de eerste stappen gezet om de samenwerking tussen de Plusscholen (kleinschalige mbo-voorzieningen) en het bedrijfsleven te versterken. Op deze manier ondersteunen we juist de meest kwetsbare jongeren bij een toekomstperspectief.

Samen met onder andere zorgverzekeraar Zilveren Kruis, Cliëntenbelang en Sigra voert de gemeente het programma Amsterdam Vitaal en Gezond uit. Met dit programma willen we alle Amsterdammers gelijke kansen geven op een goede gezondheid en op 10 gezonde extra levensjaren voor kwetsbare Amsterdammers in 2040. Enkele resultaten in 2022: in Zuidoost zijn we gestart met mentale gezondheidscentra; met de coalitie ouderen zijn we gestart met het concept Lang Leven Thuisflats; de coalitie groei van de stad heeft geïnventariseerd wat er nodig is aan zorgvoorzieningen in nieuwbouw om aan de zorgopgave te kunnen blijven voldoen. De gemeente is aanjager en verbinder van Thrive Amsterdam Mentaal Gezond, een samenwerkingsverband met verschillende maatschappelijke organisaties en partners. Mede als gevolg van de coronapandemie lag de focus in 2022 op jongvolwassenen. Jaarverslag 2022

De krapte op de arbeidsmarkt zorgt in veel sectoren voor problemen. Voor Amsterdammers in de bijstand biedt de krapte kansen. In 2022 daalde het aantal mensen in de bijstand tot iets meer dan 35.000 bijstandsgerechtigden. Dat komt mede door de extra impuls van de aanpak Meer Kans op Werk. Deze aanpak is ontwikkeld om ook bijstandsgerechtigden met een minder kansrijke arbeidsmarktpositie perspectief op werk te bieden. Dat doen we onder andere met om- en bijscholing, een ruimere inzet van loonkostensubsidie en jobcoaching. Het Regionaal Werkcentrum ondersteunt werkgevers en werkzoekenden om vacatures te vervullen. Om de kansen die de krapte op de arbeidsmarkt biedt, te verzilveren hebben we de samenwerking met het Regionaal Werkcentrum versterkt. Met brancheorganisaties en onderwijsinstellingen hebben we loopbaanpaden ontwikkeld in sectoren waar de personeelstekorten groot zijn, zoals de zorg en de bouw.

In 2022 zijn we verder gegaan met de invoering van het beleidsprogramma Aanpak Dakloosheid ‘Een nieuwe start’ 2021-2025. We hebben een overkoepelend beleids­ programma ontwikkeld, waarin vroeg-signalering, maatwerk en verbreding van het aanbod centraal staan. Ook werd het Daklozenkantoor opgericht, waar mensen die dakloos dreigen te raken op een laagdrempelige manier zelf aan hun herstel kunnen werken. Ook voor de economisch daklozen is het aanbod uitgebreid. In 2022 is de nieuwe aanbestedingsprocedure Maatschappelijk Opvang / Beschermd Wonen gestart, waarmee we de keten en het stelsel zullen vernieuwen, versterken en versimpelen. In 2022 is de nieuwe Wet Inburgering ingegaan. Door problemen met toepassing van de overgangswet kwam de instroom van inburgeringsplichtigen vanaf april op gang. In 2022 hebben we aan 500 ongedocumenteerden 24- uursopvang en intensieve begeleiding geboden en gewerkt aan duurzame oplossingen (verblijfsvergunning of terugkeer naar land van herkomst). 14

H1

2022 stond ook in het teken van een landelijke opvangcrisis. In Ter Apel waren grote groepen vluchtelingen langere tijd gedwongen om buiten te slapen. De gemeente Amsterdam heeft bijgedragen aan een tijdelijke oplossing voor dit probleem door noodopvanglocaties in hotels en op een boot in de Westelijke Haven te realiseren die ook in 2023 nog nodig zullen blijven. Het nachtleven speelt een cruciale rol in de vernieuwing van de Amsterdamse cultuur. De Amsterdamse nachtcultuur is uniek en behoort tot de internationale top. Om goed bereikbaar te zijn voor initiatiefnemers met creatieve ideeën voor nachtcultuur is een speciaal spreekuur bij de gemeente ingericht. Hier kunnen alle mogelijke vragen gesteld worden over bijvoorbeeld subsidieregelingen, vergunningstrajecten en beschikbare panden. We werken aan meer permanente plekken nachtcultuur en nemen de kansen hiervoor op in het nieuwe Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur. De groei van de stad en de ambitie om een complete stad voor alle Amsterdammers te maken (en te behouden), betekent ook groei van kunst en cultuur. In 2022 hebben we belangrijke stappen gezet in de voorbereiding van nieuwe grootstedelijke culturele voorzieningen. Voor de Meervaart werken we aan een nieuw gebouw. In Noord (o.a. cultuurbuurthuis de Parlevinker, DAT!school, Podium Noord), Zuidoost (o.a.

culturele wijkvoorziening Reigersbos en een nieuwe plek voor Oscam) en Nieuw-West (o.a. het Verhalenhuis), werken we aan een inhaalslag als het gaat om culturele voorzieningen voor de buurt. Voor de renovatie en uitbreiding van het Amsterdam Museum is in 2022 de vergunning verleend. Het museum heeft in de Hermitage een plek gevonden voor tijdelijke tentoonstellingen. De afgelopen jaren heeft Amsterdam een omvangrijk programma opgezet om discriminatie te bestrijden en de emancipatie te bevorderen van groepen die worden gediscrimineerd. We gaan door met deze aanpak en versterken deze op basis van de geleerde lessen. We doen dit samen met maatschappelijke organisaties, onderwijs­ instellingen, werkgevers en iedereen die hieraan wil bijdragen. Dit waren in 2022 de belangrijkste mijlpalen: • Samen met drie kwartiermakers hebben we vervolgstappen gezet om te komen tot een Nationaal Slavernijmuseum. Het Nationaal Slavernijmuseum is een belangrijke plek die samen met betrokkenen moet uitgroeien tot een waardige plaats waar bewustwording, erkenning en heling van het slavernijverleden kan plaatsvinden. • Om de rechtstoegang voor vrouwen te verbeteren, zijn er in 2022 twee nieuwe Vrouwenrechtswinkels geopend in Amsterdam Noord en Zuidoost. In 2021 werd er al een locatie in West geopend. Jaarverslag 2022

• Om ertoe bij te dragen dat de hele lhbtiq+-gemeenschap zich zoveel mogelijk herkent en vertegenwoordigd voelt in de Pride is er gehoor gegeven aan de roep uit de gemeenschap Pride uit te breiden tot een meer inclusieve Queer en Pride vanaf 2023. 2022 was een intensief jaar op het gebied van veiligheid en openbare orde. Er vonden heftige incidenten plaats. Zoals de gijzeling in de Apple Store en de nazorg hiervan. We zagen een fors aantal aanslagen met explosieven die voor een deel te relateren zijn aan conflicten in de georganiseerde (drugs)criminaliteit. Daarvoor leverden we nazorg in de getroffen buurten en zetten we bestuurlijke instrumenten in. De Ondermijningsbrigade was meerdere keren per week zichtbaar aanwezig in de stad. Dit heeft geleid tot het opleggen van honderdduizenden euro’s aan boetes door de verschillende instanties, het opleggen van (andere) bestuursrechtelijke stappen (hersteltermijnen, dwangsommen, etcetera) en tot het vergaren van meer informatie voor de opsporing van strafbare feiten. Om jonge aanwas in de drugscriminaliteit te voorkomen en criminele carrières te doorbreken hebben we samen met partners uit het zorg- en veiligheidsdomein veelbelovende maatregelen genomen. In de Venserpolder is een Buurtrechtbank gekomen, er is een groeiend netwerk van credible messengers en we hebben een aanpak ontwikkeld om criminele netwerken in buurten te verzwakken.

Hierbij is veel aandacht voor zowel beschermende als risicofactoren voor kwetsbare jongeren. Daarnaast is zoveel mogelijk ingezet op het voorkomen van jeugdoverlast en – criminaliteit door de inzet van jongerenwerk en straatcoaches, en het opzetten van geprioriteerde, gezamenlijke aanpakken op probleemlocaties, -groepen of fenomenen. Onder het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid vallen twintig gebieden waar een opeenstapeling van problemen vraagt om een langdurige aanpak van twintig jaar. Twee van de gebieden liggen in Amsterdam, het gaat om Zuidoost en Nieuw-West. Hier wordt gewerkt aan een structurele verbetering van de perspectief van bewoners op het gebied van 1) veiligheid, 2) wonen, 3) kansen voor de jeugd, 4) inclusief emancipatie en eigenaarschap en 5) werk en bestaanszekerheid. Er wordt in alliantieverband samengewerkt met bewoners, het Rijk, maatschappelijke organisaties en bedrijfsleven.

15

H1

Verantwoorde groei Het bestrijden van de wooncrisis heeft hoge prioriteit. De ambitie om jaarlijks 7.500 woningen te bouwen vraagt om een ambitieus beleidsplan. Dat is des te noodzakelijker omdat in 2022 de marktomstandigheden fors zijn verslechterd: hogere rentes, hogere bouwprijzen, tekort aan materieel en personeel. In 2022 zijn de voorbereidingen getroffen voor het Woningbouwplan. Met het Rijk hebben we belangrijke afspraken gemaakt over schaalspronginvesteringen in het openbaar vervoer die nodig zijn voor de toekomstige woningbouw en bereikbaarheid van de regio. Tegelijkertijd is in 2022 nog stevig doorgebouwd. Er is begonnen met de bouw van 8.401 woningen en in de gemeenteraad zijn diverse bouwplannen vastgesteld, waaronder de Investeringsnota Reigersbos, de Investeringsnota Hamerkwartier en meerdere investeringsnota’s in Nieuw-West. We hebben nieuwe regels vastgesteld om te zorgen dat woningen betaalbaar blijven. Per 1 april 2022 is de opkoopbescherming ingevoerd: een zelfbewoningsplicht voor koopwoningen met een WOZ-waarde tot € 512.000. Verder is op 1 december 2022 een nieuwe leegstandverordening ingevoerd waarmee we feitelijke leegstand daadkrachtig kunnen aanpakken. In nauwe samenwerking hebben veertien gemeenten en dertien woningcorporaties de woonruimteverdeling herzien.

Het is de afronding van een traject dat in 2018 is gestart en dat op 16 januari 2023 is afgesloten met de start van een nieuw puntenstelsel voor de toewijzing van sociale huurwoningen. De nieuwe woonruimteverdeling moet ertoe leiden dat starters en mensen die het hardst een (andere) woning nodig hebben een betere kans krijgen op de woningmarkt. Een goede openbare ruimte is onmisbaar voor het goed functioneren van de stad. Amsterdam heeft prachtige openbare plekken: van de Nieuwezijds Voorburgwal tot de skatebaan op Zeeburgereiland en van de fietsstraat op de binnenring tot het nieuwe Brasapark. Daar mogen we trots op zijn. Maar die openbare ruimte heeft te lijden onder het intensief gebruik door (zwaar) verkeer, achterstanden in het onderhoud, het veranderend klimaat en een groeiend aantal Amsterdammers en bezoekers. Dit dwingt ons, ook vanwege de financiële krapte, om meer nadruk te leggen op versoberde inzet om de bestaande stad te behouden. Er is minder ruimte voor ingrijpende herinrichtingen. In 2022 is een deel van het achterstallig onderhoud aan bijvoorbeeld kades en bruggen weggewerkt, onder andere in Amsterdam-Noord. Daar zijn 8 bruggen vervangen. Verder hebben we onderhoud voorbereid of uitgevoerd aan 3 sluizen, ongeveer 20 beweegbare en ruim 90 vaste bruggen, een fors aantal kilometer aan oevers en enkele steigers. Jaarverslag 2022

In 2022 is veel energie gestoken in het schoner krijgen van de straten. Dat zien we duidelijk terug in de cijfers. Vergeleken met 2021 daalde het aantal meldingen over afval met 26 procent, het aantal meldingen over volle containers restafval met 56 procent en het aantal klachten met 47 procent. Ook zien we in metingen dat de meest vervuilde containerlocaties schoner zijn doordat er onder andere minder karton en restafval wordt bijgeplaatst. Deze resultaten zijn mede te danken aan het verbeter­ plan in het kader van het verhoogd toezicht en de aanpak ‘een schonere stad’. In 2022 zijn bij afval stappen gezet ter verbetering van de cultuur, interne samen­ werking en werkprocessen, financiële prognoses, optimaliseren van de routes, vermindering van het aantal schades en verzuim. De directie blijft in 2022 ruim binnen de begroting. Een schone straat is een van de basisvoorwaarden voor de leefbaarheid in de stad. Om de straten schoon te houden, zetten we de beschikbare mensen en middelen op de juiste tijd en plaats in. Maar we kunnen het niet alleen. We hebben ook de gebruikers van de openbare ruimte nodig. Daarom hebben we in 2022 verschillende schoonmaak­initiatieven ondersteund. In de ontwikkelbuurten in Nieuw-West en Noord hebben we in 2022 tijdelijk extra buurtconciërges en reinigers ingezet. Zowel de buurtconciërges als de reinigers waren zichtbaar aanwezig op straat.

Hun voornaamste taak was om de openbare ruimte leefbaar te houden. Alle verkeersdeelnemers moeten zich veilig kunnen verplaatsten. De meest ingrijpende maatregel die we hiervoor nemen, is de invoering van 30 km/u in de stad. Hierdoor krijgt de auto een minder centrale rol, die beter past binnen de stedelijke omgeving. In december 2022 is het plan hiervoor vastgesteld en we werken toe naar de invoering in december 2023. Daarnaast hebben we ons in 2022 ingezet om verschraling van het openbaar vervoer te voorkomen en hebben we afspraken gemaakt met het Rijk over uitbreiding van het metronetwerk en het verbeteren van de regionale bereikbaarheid. Samen met de Vervoerregio en GVB hebben we weer stappen gezet om de toegankelijkheid van het openbaar vervoer te verbeteren. In 2022 hebben we ook gewerkt aan de verdere vergroening van de stad. Het Brasa­ park is geopend en we hebben 2.500 bomen geplant om de achterstand in het herplanten in te lopen.

16

H1

In 2022 is de Uitvoeringsagenda voor de Omgevingsvisie Amsterdam 2050 vastgesteld. Met deze agenda geven we verder invulling aan de uitwerkingen en implementatie van de Omgevingsvisie. De invoering van de Omgevingswet is wederom uitgesteld. De geplande startdatum is nu 1 januari 2024. Als Amsterdam zijn we doorgegaan met de voorbereidingen. Een belangrijke stap in 2022 in het kader van de Omgevingswet was de vrijgave voor inspraak van de Basisregeling, de basis voor het toekomstige Omgevingsplan. Een ander belangrijk inspraakmoment van het afgelopen jaar was het beleid rondom flitsbezorging (‘darkstores’). Met het aanscherpen van het beleid willen we overlast van flitsbezorging in woonwijken terugdringen.

Duurzame toekomst De noodzaak om energie te besparen is groot. Er is een energiecrisis, bestaans­ zekerheidscrisis en een klimaatcrisis. Daarom is het college gestart met een isolatie­ offensief waarbij we bewoners en woningeigenaren stimuleren en begeleiden om structureel energie te besparen door hun woningen te verduurzamen. Dit doen we onder andere door de inzet van de energiebespaarservice, de fixbrigade en door te helpen via toeslagen. Het isolatieoffensief draagt ook bij aan het bestrijden van de energiearmoede door een lagere energierekening voor bewoners. Het totaal opgesteld vermogen windenergie per eind 2022 is 75 MW. Dat is gelijk aan 2021. De reflectiefase van de Regionale Energie Strategie 1.0 (RES) is afgerond. Er is besloten een ruimtelijk Programma Windenergie Amsterdam op te stellen, onder­ bouwd door een Plan-MER. Het doel van dit Plan-MER is om inzicht te krijgen in de geschikte en minder geschikte locaties voor de ontwikkeling van windenergie en wat de randvoorwaarden hiervoor zijn. Voor de locatie Noorder IJ-plas/Cornelis Douwes­ terrein zijn de resultaten uit het project-MER vertaald in een voorstel voor een voorkeursalternatief. Er is een vergunning verleend voor zes nieuwe windturbines in het Havengebied. In 2022 hebben we gewerkt aan meer dierenwelzijn van huisdieren en wilde dieren.

We hebben dit jaar de 20.000ste waardebon uitgekeerd voor de ADAM-regeling. We zijn in gesprek met partners over wat de inflatie betekent voor hun bedrijfsvoering en voor de houders van huisdieren. Om de overlast van wilde dieren te beheersen zijn alternatieven geboden om zo afschot te voorkomen. De voorbereidingen zijn gestart om een nieuwe Agenda Dieren te formuleren. Jaarverslag 2022

Samenwerking en organisatie In 2022 hebben we geld overgehouden. Voor een deel komt dit door het niet of niet snel kunnen vervullen van vacatures, zowel bij de gemeente zelf als bij belangrijke partners van de gemeente. De personeelstekorten zetten de organisatie onder druk en uiteindelijk ook de resultaten (op onder andere het gebied van woningbouw, vervoer, energietransitie, onderhoud, zorg en onderwijs). Met ingang van 2022 is het bestuurlijk stelsel verbeterd. De stadsdeelcommissies hebben een grotere stem in het lokale bestuur gekregen en de dagelijks besturen van de stadsdelen hebben meer mogelijkheden om lokaal maatwerk toe te passen. Het nieuwe college en de nieuwe dagelijks besturen hebben in een paar bestuurders­ conferenties gesproken over de samenwerking in deze bestuursperiode. Een start is gemaakt met verder uitwerken van de financiële zeggenschap van stadsdelen. De dagelijks besturen hebben 22 taken. Daarvoor brengen we de budgetten en werkwijze in beeld, om vervolgens het gesprek te voeren over de financiële zeggenschap. De afgelopen jaren hebben we kaders en instrumenten ontwikkeld op het gebied van participatie en democratisering. Die hebben we verder uitgewerkt. In 2022 zijn we onder andere begonnen met de voorbereiding van de invoering van de stadsdeel­ panels. In alle stadsdelen zijn er buurtbudgetten ingezet om ideeën van bewoners uit te voeren.

In het afgelopen jaar hebben we een begin gemaakt om het vertrouwen tussen burger en overheid te herstellen. Dat vraagt om een cultuurverandering waarvoor we in 2022 de richting hebben uitgezet. Dit begint met veiligheid, een cultuur van tegenspraak en reikt tot aan bestuurlijk leiderschap, de moed om fouten te erkennen en nuances en ambivalentie te benoemen. In 2022 is ook gestart met een proces van dejuridisering waardoor de positie van de burger versterkt wordt. We organiseren de digitale stad om op een verantwoorde manier de kansen van digitalisering te benutten en digitale rechten te beschermen. Het blijft een uitdaging waar wij de volle aandacht voor hebben. Hiervoor hebben we diverse instrumenten ontwikkeld en toegepast, zoals een meldplicht voor sensoren in de openbare ruimte, heldere inkoopvoorwaarden voor algoritmen en het opstellen en publiceren van een algoritmeregister, zodat voor iedereen duidelijk is welke data we op welke manier en voor welk doel verzamelen en gebruiken.

17

2

H2

2.1

Financiële hoofdlijnen

Inleiding

In dit hoofdstuk beschrijven we de belangrijkste financiële ontwikkelingen voor de gemeente Amsterdam in 2022. Kenmerkend voor 2022 was een optimistische start met het beëindigen van de meeste coronamaatregelen. Vervolgens deden zich ingrijpende geopolitieke ontwikkelingen voor die een wissel trokken op de financiën van de Amsterdammer en onze stad. Op 24 februari 2022 begon de oorlog in Oekraïne. Dit betekende dat we met een toeloop van ontheemden te maken hadden en te maken kregen met aanhoudende stijging van lonen en inkoopprijzen. Inflatie, de stijging van de energieprijzen en tal van maatschappelijke problemen die dat met zich meebracht waren in 2022 belangrijke onderwerpen. We hebben in 2022 daarom flink ingezet op ondersteuning van de Amsterdammers die het echt nodig hebben. Ondanks de omstandigheden in 2022 groeide de Nederlandse en Amsterdamse economie en is een recessie uitgebleven. Toch is er nog veel onzekerheid en blijven we te maken houden met stijgende armoede onder een deel van de Amsterdammers. De effecten van de oorlog in Oekraïne, maar ook nog van de coronamaatregelen, zagen we in 2022 als gemeente terug in tekorten op de arbeidsmarkt en in sectoren zoals de bouw, de zorg en de duurzame energiesector. Ook investeringen en projecten kregen te maken met problemen in de toelevering van materiaal en stijging van materiaalkosten.

We houden desondanks geld over in 2022. Mede dankzij het weer op gang komen van toeristen en bezoekers aan Amsterdam, stegen de inkomsten. Daarnaast was er sprake van een onderbesteding door de hardnekkige problematiek van vacatures. Tenslotte hadden we eenmalig meer middelen dan verwacht van het Rijk via het gemeentefonds. Dit kwam door de trap-op-trap-af financiering van de gemeenten, waardoor de gemeentebegroting toeneemt (of daalt) als de Rijksbegroting toeneemt (of daalt). In 2022 had de groei vooral te maken met het verhogen van de Rijksbegroting voor extra uitgaven aan onder meer Defensie. Vanaf 2023 geld de trap-op-trap-af systematiek voorlopig niet meer in afwachting van een besluit over een nieuwe financieringswijze. Jaarverslag 2022

2.2

Rekeningresultaat en exploitatie

2.2.1

Toelichting op het rekeningresultaat

Figuur 1 toont de ontwikkeling van de begroting gedurende het jaar. Zowel de baten als de lasten komen aanzienlijk hoger uit dan oorspronkelijk geraamd. Ook is er meer toegevoegd en onttrokken aan reserves. Bij de najaarsnota verwachtten wij nog een positief resultaat van € 112,6 miljoen. Per saldo is er ten opzichte van de najaarsnota een voordelig resultaat van € 83,9 miljoen. Figuur 1 Ontwikkeling resultaat 2022 9.000,0 8.000,0

Bedragen x € 1 miljoenen

2

7.000,0

6.536

6.536

6.000,0

889

1.135

5.647

5.401

7.537

7.650

1.278

1.452

1.309

1.345

6.259

6.197

6.096

6.257

7.405

7.601

5.000,0 4.000,0 3.000,0 2.000,0 1.000,0 -

Primaire begroting

Najaarsnota

Lasten

Baten

Donaties reserves

Onttrekkingen reserves

Realisatie

19

H2

2.2.2

Ontwikkeling saldo baten en lasten

Figuur 2 geeft de ontwikkeling weer van het saldo van baten en lasten, zonder reserve­ mutaties, over de afgelopen 5 jaar. Het positieve saldo van baten en lasten in 2022 komt ten gunste van de reserves van de gemeente. Het saldo van baten en lasten bestaat uit het verschil tussen onze opbrengsten en onze kosten. Tegelijkertijd hebben we ook meerdere reserves. Aan de reserves wordt in een jaar geld toegevoegd, maar ook onttrokken. Het verschil hiertussen heet de mutaties op de reserves. Het rekeningresultaat wordt verderop in dit hoofdstuk toegelicht en bestaat uit een optelsom tussen het saldo van de baten en lasten, en de mutaties in de reserves. Figuur 2 Saldo van baten en lasten exclusief onttrekking en toevoeging aan reserves 250

Het jaar 2022 kent een voordelig saldo van € 160,4 miljoen. Het positieve saldo van het jaarverslag wordt voornamelijk verklaard door bij het programma Grond en bij de Algemene dekkingsmiddelen. Bij programma Grond is het verwachte nadeel flink kleiner door een stijging van de marktprijzen van woningen en commercieel vastgoed. Daarnaast zien we dat het opheffen van de coronamaatregelen ertoe heeft geleid dat meer toeristen onze stad bezoeken. Voor de Algemene dekkingsmiddelen leidt dit tot hoger dan verwachte inkomsten op het gebied van de toeristenbelasting.

2.2.3 Verloop van de begrotingsmutaties en afwijkingen per programma Tabel 1 laat het verloop van de begrotingsmutaties en het uiteindelijke rekening­ resultaat voor 2022 zien. Tabel 1 verloop van de begrotingsmutaties (bedragen x € miljoen) Begroting 2022 (oorspronkelijk)

150

Geraamd resultaat

Bedragen x € 1 miljoenen

160,4 50 0

63,1

36,1

-50 -257,7

-150

-211,7

0,0

Viermaandsrapportage 2022 Verlaging (toeristen)belastingen

-65,0

September- en Decembercirculaire 2021

24,3

Vrijval kapitaallasten

21,7

Hogere rentetarieven

-12,0

Diverse overige mutaties

-6,1

Geraamd resultaat

-37,1

Begroting 2023 (jaarschijf 2022) -250

-350 2018

2019

2020

2021

2022

Saldo van baten en lasten realisatie

Meicirculaire 2022

93,4

Ombuigingen coalitieakkoord 2022-2026

38,0

Diverse overige mutaties

18,2

Toevoeging aan algemene reserve Geraamd resultaat

-112,5 0,0

a

Najaarsnota 2022

Na het negatieve saldo in 2019 en 2020 door de onder andere de corona-effecten is er voor de jaren 2021 en 2022 weer sprake van een positief saldo. In de oorspronkelijke begroting 2021 was er een negatief saldo van € 166 miljoen begroot. Dat dit in 2021 uiteindelijk is omgebogen in een positief resultaat van € 63,1 miljoen was vooral te danken aan een voordeel door corona-gerelateerde baten, een hogere uitkering uit het gemeentefonds en een vrijval van de verliesvoorziening AEB.

Jaarverslag 2022

Septembercirculaire 2022

44,4

Hogere baten toeristenbelasting

40,2

Vrijval stelpost loon- en prijsontwikkelingen 2022

24,4

Diverse overige mutaties Geraamd resultaat

3,6 112,6

b

Resultaat ten opzichte van de Najaarsnota 2022*

83,9

c

Rekeningresultaat

196,5 (a + b + c)

Jaarverslag 2022

*Het resultaat ten opzichte van de Najaarsnota 2022 wordt verder toegelicht onder tabel 2.

20

H2

Het Jaarverslag 2022 laat ten opzichte van de oorspronkelijke Begroting 2022 een voordeel zien van € 196,5 miljoen. Bij de Viermaandsrapportage 2022 gingen we nog uit van een nadeel van € 37,1 miljoen. De belangrijkste redenen voor dit nadeel was de bijstelling van vooral de toeristenbelasting door corona met een nadeel van € 65 miljoen. Daarnaast was er sprake van hogere rentelasten vanwege de toegenomen schuld en stijgende rentetarieven met een nadeel van € 12 miljoen. Daartegenover stond de september- en decembercirculaire van het Rijk (gemeentefondsuitkering) met een voordeel van € 24,3 miljoen en de vrijval van kapitaallasten vanwege vertragingen bij investeringsprojecten in 2021 met een voordeel van € 21,7 miljoen. Dit nadeel is bij de Begroting 2023 (jaarschijf 2022) bijgesteld naar € 0 miljoen. Dit komt met name door ombuigingen uit het coalitieakkoord voor een bedrag van € 38 miljoen, een grote positieve bijstelling in onze gemeentefondsuitkering van € 93,4 miljoen en een storting in de algemene reserve van € 112,5 miljoen. Deze storting bestond uit het toevoegen van het verwachte overschot in 2022. Tenslotte hebben er bij de Najaarsnota 2022 aanvullende mutaties plaatsgevonden waardoor het resultaat 2022 is bijgesteld naar een voordeel van € 112,6 miljoen.

Belangrijkste oorzaken hiervan zijn de hogere dan verwachte baten uit de toeristen­ belasting van € 40,2 miljoen, de vrijval van gereserveerde middelen voor de loon- en prijsontwikkelingen van € 24,4 miljoen en tot slot viel de septembercirculaire 2022 positiever uit dan verwacht (€ 44,4 miljoen). Ten opzichte van de Najaarsnota 2022 resteert hierdoor een positief resultaat van € 222,2 miljoen. Het rekeningresultaat, na bestemming reserves, verbetert ten opzichte van de Najaarsnota 2022 met € 83,9 miljoen. Het totale resultaat voor het jaar 2022, inclusief mutatie reserves, bedraagt daarmee € 309,0 miljoen.

In tabel 2 staat het resultaat per programma. We lichten de belangrijkste oorzaken van verschillen tussen de najaarsnota en de rekening op hoofdlijnen toe. Tabel 2 Financiële afwijkingen per programma (bedragen x € miljoen) Programma

Begroting 2022 Begroting 2022 (oorspronke(Stand lijk) najaars­nota)

Stand Verschil jaar­ rekening / rekening najaarsnota

1

Veiligheid

-213,0

-218,2

-216,5

1,7

2

Verkeer, vervoer en waterstaat

-117,4

-89,0

-112,6

-23,6

3

Economie

-44,7

-42,7

-40,6

2,1

4

Kunst, cultuur en erfgoed

-183,5

-186,0

-182,1

3,9

5

Onderwijs

-202,9

-198,9

-194,4

4,5

6

Sport

-58,0

-60,7

-59,2

1,5

7

Werk, inkomen en participatie

-397,1

-536,7

-569,2

-32,5

8

Volksgezondheid, jeugd en zorg

-963,3

-1.040,6

-1.017,6

23,0

9

Duurzaamheid en ruimtelijke ordening

-60,7

-44,2

-18,5

25,7

10 Grond

244,6

187,4

282,2

94,8

11 Wonen en groen

-295,5

-308,6

-292,9

15,7

12 Moderne open overheid

-86,8

-83,9

-77,1

6,8

A

Algemene dekkingsmiddelen

2.724,3

3.167,9

3.255,3

87,4

B

Bestuur en organisatie

-591,8

-607,6

-596,4

11,2

Saldo van Baten en Lasten

-245,7

-61,8

160,4

222,2

Mutaties reserves

245,7

174,3

36,1

-138,3

0,0

112,6

196,5

83,9

Resultaat

Het positief resultaat ten opzichte van de Najaarsnota 2022 van € 222,2 miljoen voor bestemming reserves en van € 83,9 miljoen na bestemming reserves worden uitgebreid toegelicht in de verschillende programma’s. Hier verklaren we het resultaat op hoofdlijnen. Openbare ruimte en mobiliteit (programma’s 2 en 11) Programma 2 Verkeer, vervoer en waterstaat heeft voor bestemming reserves een nadeel van € 23,6 miljoen en programma 11 Wonen en groen een voordeel van € 15,7 miljoen.

Jaarverslag 2022

21

H2

De belangrijkste onderdelen die deze resultaten verklaren zijn: De projecten die we financieren uit de reserve Stedelijk Mobiliteitsfonds (SMF) kennen voor programma 2 een onderbesteding van € 45,7 miljoen. Dit komt doordat er nog altijd een capaciteitsprobleem is, door de afhankelijkheid van projecten die vertragen en door de complexe besluitvormingsprocessen vanwege bezwaren van burgers (bijvoorbeeld project Uitvoeringsagenda Mobiliteit/ Autoluwe wijken, 30 als norm, Fietsroute Nieuwmarkt, Reconstructie Koninginneweg). Door de vertraging van projecten dalen ook onze inkomsten met € 12,3 miljoen, omdat de bijdrage van de Vervoerregio als medefinancier, doorschuift naar latere jaren. Daarnaast hadden wij dit jaar een compensatie van € 40 miljoen van het Rijk ingeboekt op programma 2 door corona gederfde parkeerinkomsten. Maar we hebben deze compensatie nog niet ontvangen in 2022. De SMF-projecten in programma 11 hebben een onderbesteding van € 6,1 miljoen vanwege dezelfde problemen. Het gaat hier om kleinere herinrichtingsprojecten en de projecten gefinancierd uit de Groengelden. De onder- en overschrijdingen worden verrekend met de reserve Stedelijk Mobiliteits­ fonds. De paragraaf Stedelijk Mobiliteitsfonds gaat uitgebreid in op de ontwikkelingen binnen deze reserve in 2022.

De bestedingen voor verhardingen, bruggen en kademuren in programma 2 zijn met € 6 miljoen gestegen door de inflatie en doordat we extra onderzoeken hebben gedaan naar achterstallig onderhoud. De bestedingen voor onderhoud groen in programma 11 zijn met € 3,3 miljoen gedaald, vanwege onder andere problemen met de bemensing en vertraging in de aanbesteding. Het betreft met name de Japanse Duizendknoop, het bomenprogramma en de herplanting. Verrekening vindt plaats met de reserves Achterstallig Onderhoud en Stadsbehoud. Energietoeslag, inburgering, uitkeringen en inkomsten (programma’s 7 en A) Programma 7 Werk, inkomen en participatie heeft voor en na bestemming reserves een nadeel van € 32,5 miljoen en programma A Algemene dekkingsmiddelen een voordeel van € 83,3 miljoen. De belangrijkste onderdelen die deze resultaten verklaren zijn: Door een tariefsverhoging (van € 1.300 naar € 1.800 per huishouden) van de energietoeslag en het loslaten van de vermogenstoets, kent het programma 7 een nadeel van € 48,9 miljoen. Dit nadeel wordt in programma A Algemene Dekkings­ middelen, gedekt door hogere inkomsten vanuit het Rijk (€ 55,8 miljoen december­ Jaarverslag 2022