Bijlage 1. Jaarverslag 2020

> De besluitvorming over het nieuwe Kunstenplan is afgerond. Het college heeft 36 instellingen aangewezen in de Amsterdam Bis 2021-2024 en het Amsterdams Fonds voor de Kunst heeft aan 126 instellingen een vierjarige subsidie verleend in het kader van het Kunstenplan 2021-2024. Alle instellingen hebben een actieplan diversiteit en inclusie opgesteld. Hoofdpunten in het Kunstenplan 2021-2024 zijn meer ruimte voor nieuwe culturele initiatieven, een groter cultureel aanbod in alle wijken van Amsterdam, cultuur­ coaches voor kinderen en een brede visie op nachtcultuur.

€11,3 miljoen

62

instellingen

85

H 3.4

3.4.2 Erfgoed > Naar aanleiding van de motie van de raadsleden Boomsma en Temmink is een inventarisatie van monumentale wandkunst opgesteld en onderzoek gedaan naar de mogelijkheden van behoud van de meest waardevolle kunstwerken. > In het kader van de Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal zullen aan corporaties en VVE’s adviezen op maat gegeven worden voor de verduurzaming van monumenten

> Tijdens archeologisch onderzoek voor de dijkversterking zijn bij Uitdam resten gevonden van een vier eeuwen oude boerderij en veel gebruiksvoorwerpen uit die tijd. > Op verzoek van de raad zijn de historische stegen in beeld gebracht en voor iedereen raadpleegbaar

86

H 3.4

Programma 4 | Portefeuillehouder: wethouder Meliani

3.4 Kunst, cultuur en erfgoed Financiële toelichting

Apparaatslasten

bedragen x € miljoen)

bedragen x € miljoen)

(bedragen x € miljoen) Baten

Rekening 2019 30,1

Primaire Begroting 2020 Rekening Verschil Rekening Begroting 2020 (Najaarsnota) 2020 Begroting 2020 (Najaarsnota) 28,1

31,6

30,6

-1,0

Lasten

190,3

191,4

217,9

207,8

-10,1

Saldo

-160,2

-163,3

-186,3

-177,2

9,1

(bedragen x € miljoen) Apparaatslasten

Rekening 2019 5,4

Primaire Begroting 2020 Rekening Verschil Rekening Begroting 2020 (Najaarsnota) 2020 Begroting 2020 (Najaarsnota) 4,5

4,3

5,5

1,2

Het programma Kunst en Cultuur en Erfgoed heeft ten opzichte van de begroting een positief resultaat van € 9,1 miljoen. Dit komt door lagere baten van € 1,0 miljoen en lagere lasten van € 10,1 miljoen. Het positieve resultaat komt vooral door: • Lagere lasten van € 5,7 miljoen doordat minder subsidie is verstrekt aan culturele instellingen op grond van subsidieregeling “eenmalige aanvulling op Kunstenplansubsidie 2017-2020 voor instellingen die in zwaar weer verkeren als gevolg van de coronamaatregelen – fase 1 en 2”. • Lagere lasten van per saldo € 3,1 miljoen doordat de subsidie voor het Nationaal Holocaust Museum in 2021 wordt verstrekt. In de afzonderlijke programmaonderdelen lichten wij dit verder toe.

87

H 3.4.1

3.4.1 Kunst en cultuur Ruimte creëren voor verbreding, verdieping en innovatie van het aanbod van kunst en cultuur in Amsterdam teneinde een sterke, open en inclusieve cultuurstad re realiseren.

Belangrijke ontwikkelingen Kunstenplan Sinds het uitbreken van de coronacrisis is de impact op kunst- en cultuur­ instellingen en individuele kunstenaars en makers enorm groot. Na een acute sluiting van de musea, podia en theaters tussen 12 maart en 1 juni 2020 volgde een geleidelijke (beperkte) openstelling in de zomer. De tweede lockdown in december en het gebrek aan perspectief deed velen in de cultuursector de moed in de schoenen zinken. Dit is zeer zorgelijk gezien de grote economische en maatschappelijke waarde van kunst en cultuur voor de stad. De belangrijke (inter)nationale rol die Amsterdam heeft als culturele hoofdstad staat onder druk. Sinds half maart 2020 spant de gemeente zich in om, in aanvulling op de maatregelen van het Rijk, zo veel mogelijk hulp te bieden. Van coulance­ maatregelen tot steun aan broedplaatsen, van het verstrekken van speciale uitkeringen aan zelfstandig cultureel ondernemers (Tozo) tot maatwerk­ oplossingen voor huurders van gemeentelijke panden. Uit de noodkas hebben we € 17 miljoen vrijgemaakt om een deel van de verliezen die culturele instellingen in het Kunstenplan leiden als gevolg van de coronacrisis te compenseren. Het uitgangspunt was dat het geld daar terecht komt waar het het hardst nodig was.

Zo hebben we geëist dat instellingen zoveel mogelijk van hun reserves eerst opmaken en zoveel mogelijk gebruik maken van regelingen van het Rijk. In fase 1 en 2 van deze steunmaatregel hebben we aan 62 instellingen in het Kunstenplan een extra bijdrage kunnen geven van in totaal € 11,3 miljoen. In 2021 volgt fase 3. In december heeft de gemeenteraad het Kunstenplan 2021-2024 vastgesteld. In het coalitieakkoord is voor dit Kunstenplan € 5 miljoen extra vrijgemaakt. De instellingen die een subsidie ontvangen in het kader van het Kunstenplan 2021-2024 hebben een actieplan opgesteld over inclusiviteit en diversiteit. Zo bouwen we aan een inclusieve cultuurstad waar alle Amsterdammers zich

kunnen herkennen in het aanbod en zich uitgenodigd voelen om deel te nemen en waar alle culturele instellingen toegankelijk zijn.

Groei van de stad De groei van de stad en de ambitie om een complete stad inclusief maatschappelijke voorzieningen te maken, betekent ook groei voor kunst en cultuur. Ook in 2020 is daar hard aan gewerkt. In Noord werken we aan het realiseren van voorzieningen op het Buikslotermeerplein. Daarvoor zijn we in gesprek met verschillende culturele partners. In Zuidoost zijn we gestart met een haalbaarheidsonderzoek naar de uitbreiding van het Bijlmer Parktheater en bekijken we op welke wijze er voor OSCAM een definitieve plek gevonden kan worden. In Nieuw-West werken we aan een nieuwe locatie op het Osdorpplein waarin de OBA met culturele partners een plek kunnen krijgen in het Verhalenhuis, en bereiden we een nieuw gebouw voor de Meervaart voor. Daarnaast is in 2020 verder gewerkt aan de voorbereidingen van de renovatie van het Amsterdam Museum en het openluchttheater in het Amsterdamse Bos, en de OBA Next op Zuidas. In 2020 is de percentageregeling ingevoerd voor het realiseren van kunst in de openbare ruimte in de ontwikkelgebieden en ontwikkelbuurten in de stad. Het Stadscuratorium adviseert over nieuwe kunstwerken in de openbare ruimte, bewaakt de kwaliteit ervan en organiseert maatschappelijke debatten.

Openbare Bibliotheek Amsterdam en publieke omroep De betekenis van de openbare bibliotheek (OBA) en lokale publieke media voor de stad zijn groot. Het afgelopen jaar is deze belangrijke rol nog zichtbaarder geworden. De OBA heeft haar programmering aangepast zodat Amsterdammers binnen de mogelijkheden van de maatregelen toch gebruik hebben kunnen maken van het aanbod van de bibliotheek. In samenwerking met vele partners in de stad heeft de OBA een zomerprogramma voor jeugd en jongeren opgezet 88

H 3.4.1

(Midzomermokum), het bereiken van ouderen heeft extra aandacht gekregen en het digitale aanbod is uitgebreid. Zo is de bibliotheek de vertrouwende plek gebleven voor de inwoners van de stad. Daarnaast zijn de ontwikkeling van een nieuwe bibliotheek in Nieuw-West en OBA Next op Zuidas voortgezet. Voor OBA Next is gewerkt aan het programma van de bibliotheek van de toekomst waar veilige en laagdrempelige (digitale) informatie centraal staat. Zodat ook deze vestiging binnen het netwerk van bibliotheken een toegankelijke voorzieningen voor alle Amsterdammers wordt. De lokale publieke omroep heeft in 2020 veel Amsterdammers van essentiële informatie voorzien. AT5 heeft naast een informerende en verbindende functie binnen de stad ook een waakhondfunctie met betrekking tot het gemeente­ bestuur. Het Commissariaat voor de Media heeft in 2020 Publieke Omroep Amsterdam inclusief AT5 - op advies van de gemeente - aangewezen als lokale publieke omroep tot 26 januari 2024.

Cultuureducatie en talentontwikkeling Het onderwijs is de manier om alle kinderen te laten kennismaken met kunst en cultuur. Daarom zet de gemeente in op een goed aanbod van kunst en cultuur in de klas, en ook daarbuiten. In 2020 heeft de coronacrisis het cultuuronderwijs helaas hard getroffen. Door de tijdelijke sluiting van scholen en culturele instellingen in het voorjaar 2020 kwamen zowel de culturele activiteiten op school als de bezoeken aan culturele instellingen vrijwel stil te liggen. Veel culturele instellingen toonden zich creatief en flexibel in de omschakeling naar online lessen of aanbod op alternatieve locaties in de buitenlucht. In 2020 zou de pilot Cultuurcoach van start gaan met als doel extra kunstvak­ docenten de school in te brengen om lessen te verzorgen, de bestaande werkdruk te verminderen en het aanbod van cultuureducatie te verbreden. Doordat de scholen door de coronamaatregelen in het begin van het jaar gesloten waren, moest de start van de pilot Cultuurcoach worden uitgesteld. Na de zomer zijn alsnog 47 cultuurcoaches op 46 scholen aan de slag gegaan. De cultuurcoaches zijn vooral actief op scholen met veel leerlingen met een verhoogd risico op onderwijsachterstand. Ze werken vanuit 18 verschillende culturele instellingen in verschillende kunstdisciplines. Vanwege de vertraagde start is de pilot Cultuurcoach met een jaar verlengd.

Leerlingen worden door de cultuurcoaches ook actief doorgeleid naar na- en buitenschoolse

activiteiten in de vrije tijd. Door de coronamaatregelen konden deze activiteiten helaas veel minder plaatsvinden. In de zomerperiode heeft de gemeente met het programma MidzomerMokum een aanvullend educatief, sportief en creatief programma voor de jeugd 6-24 georganiseerd. De OBA was hierbinnen een belangrijke partner: samen met ruim 30 cultuuraanbieders zijn meer dan 360 activiteiten in 18 vestigingen georganiseerd waaraan circa 4000 kinderen deelnemen. De OBA nam ook deel aan MidwinterMokum en bereikte met 66 activiteiten 616 kinderen.

Internationaal Binnen het World Cities Culture Forum (WCCF) is in 2020 intensief digitaal samengewerkt met diverse wereldsteden om kennis en ervaringen te delen op het gebied van crisis- en herstelmanagement voor de cultuursector in de coronacrisis. Maandelijks vonden er sessies plaats waarbij Amsterdam ervaringen kon delen op het gebied van o.a. steunmaatregelen, digitalisering, economisch herstel en communicatie met o.a. Helsinki, Tokyo, Los Angeles, Parijs, New York Stockholm en Londen. Amsterdam nam daarnaast bestuurlijk deel aan een digitaal WCCF seminar over de coronacrisis. In het kader van inclusie en culturele diversiteit, bevorderen we ook de artistiek-inhoudelijke verbindingen tussen Amsterdam en de diverse herkomstlanden-en regio’s van Amsterdammers. De kunst- en cultuurmissie naar Marokko is uitgesteld naar november 2021. Onder voorzitterschap van Amsterdam is het ACCESS netwerk van start gegaan. Hierin werken acht Europese hoofdsteden (Amsterdam, London, Lissabon, Dublin, Tallinn, Riga, Vilnius en Sofia) samen op het onderwerp inclusie, culturele diversiteit en bevordering van cultuurparticipatie. Ondanks de coronacrisis is het de steden gelukt om een gezamenlijke agenda op te leveren die nu op lokaal niveau wordt uitgevoerd.

In elke stad wordt met lokale partijen (zoals cultuurprofessionals, kunstenaars, beleidsmakers, bewoners) samengewerkt om te komen tot lokaal inclusief cultuurbeleid.

89

H 3.4.1

Regio Het programma ‘Kunst, Cultuur en Erfgoed van de Metropoolregio Amsterdam’ heeft als doel om te bevorderen dat meer mensen meedoen aan cultuur en om toekomstbestendige cultuur en erfgoedsectoren mogelijk te maken in de gehele regio. De uitvoering van de pilot Bereikbaarheid & Promotie Cultuur MRA – in samenwerking met onder andere het ministerie van OCW, amsterdam&partners, de Universiteit van Amsterdam, GVB, Connexxion en diverse culturele instellingen in de regio – is uitgesteld naar 2021.

Broedplaatsen In deze beleidsperiode loopt voor 15 broedplaatsen de contracttermijn af. We hebben ons ingezet in voor bestendiging van deze broedplaatsen door samen te werken met eigenaren, verhuurders en de broedplaatsen. We werkten aan ontwikkelkansen voor nieuwe broedplaatsen, ateliers en atelierwoningen. Bijvoorbeeld op Sloterdijk (Broedplaats de Sloot en Lycka), het NDSM-terrein (broedplaats MACA), in de Dapperbuurt (broedplaats de Dapper), het Bajes­ kwartier (broedplaats Bajesdorp) en de vernieuwing van de Banne in Noord. In gebiedsontwikkeling nemen we inmiddels vrij structureel ruimte voor broedplaatsen mee in het programma wat gaat leiden tot ruim 3.000 m2 nieuwe broedplaatsmeters. We zijn een buitenbroedplaats gestart op het Marineterrein, hebben via de pilot programmering twee broedplaatsen meer geschikt gemaakt voor programmering en huisvestten de toptalenten voor de 3 Package Deal. Daarnaast hebben we een noodregeling opgesteld voor broedplaatsen die door de corona-crisis sterk geraakt zijn en zijn we een programma gestart om de broedplaatsen meer divers te maken op het niveau van besturen een raden van toezicht.

Specifieke beleidsdoelen (bedragen x € miljoen)

Doel 4.1.1

Baten 0,7 - Lasten 155,9

Amsterdam heeft een kwalitatief hoogwaardig, vernieuwend en divers cultureel aanbod voor alle Amsterdammers en bezoekers en alle Amsterdamse kinderen maken kennis met Kunst en Cultuur. Indicatoren doel

Peilwaarde Jaarverslag (peiljaar) 2019

Begroting 2020

1

Het aandeel van de Amsterdammers dat bereikt wordt met Kunst en Cultuur.

82%

82%

2

Het aandeel van de 20% laagste inkomstengroep Amsterdammers dat bereikt wordt met Kunst en Cultuur.

70%

70%

Jaarverslag 2020

De verantwoordingen van de instellingen over 2020 ontvangen wij 1 juni 2021. In het najaar kunnen we behaalde prestaties bekend maken.

Activiteit 4.1.1.1 We ondersteunen en faciliteren kunst­en cultuurinstellingen in alle disciplines, voor alle doelgroepen verspreid over de hele stad. Indicatoren activiteit

Peilwaarde Jaarverslag (peiljaar) 2019

Begroting 2020

1

Totaal aantal bezoeken in Amsterdam aan culturele instellingen opgenomen in het Kunstenplan 2017-2020.

8.896.717 (2013)

10.028.255

2

Aantal activiteiten, programma’s, producties van culturele instellingen in het Kunstenplan 2017-2020 in het buitenland.

1.987 (2015)

2.214

3

Aantal deelnemers aan niet-school­ gebonden activiteiten voor cultuur­ educatie: 4-12 jaar.

27.000 (2015)

48.036

4

Aantal deelnemers aan niet-school­ gebonden activiteiten voor cultuur­ educatie: 12-18 jaar.

3.000 (2015)

34.458

Jaarverslag 2020

90

H 3.4.1

Activiteit 4.1.1.2

Nog onder voorbehoud, maar de circa 15% minder aanvragen door de opgelegde beperkingen voor deelname aan cultuuractiviteiten vanwege coronamaatregelen zal leiden tot circa 15% minder toekenningen in vergelijking tot in 2019.

We zorgen ervoor dat alle kinderen in het primair onderwijs en speciaal onderwijs kennismaken met kunst en cultuur binnen schooltijd. Indicatoren activiteit 1

2

Peilwaarde Jaarverslag (peiljaar) 2019

Percentage scholen (voor primair onderwijs en speciaal onderwijs) dat twee of meer doorlopende leerlijnen cultuureducatie aanbiedt.

50% (2013)

81%

Aantal vervoerde leerlingen per bus of boot naar culturele instellingen.

44.000 (2015)

53.780

Begroting 2020

Jaarverslag 2020

80%

82%

50.000

24.689

Activiteit 4.1.1.4 We ondersteunen kunst- en cultuuractiviteiten en evenementen passend bij de specifieke behoefte van buurten en gebieden en we realiseren kunst in de openbare ruimte in met name de nieuwe wijken. Indicatoren activiteit

Het aantal vervoerde leerlingen in 2020 was 24.689. *Dit aantal is inclusief MidzomerMokum in de zomer van 2020

Door de RIVM-richtlijnen waren instellingen vanaf maart gesloten voor groepsbezoek en dat zette zich door tot het einde van het jaar. Alleen al in de periode maart-juni zijn door de annulering van gemaakte boekingen 16.244 leerlingen niet vervoerd als gevolg van de sluiting van de scholen. Ook in het december zijn ritten geannuleerd.

Peilwaarde Jaarverslag (peiljaar) 2019

Begroting 2020

1

Aantal gesubsidieerde buurtgebonden kunst en cultuuractiviteiten.

225

219

2

Aantal gesubsidieerde culturele instellingen.

56

68

3

Percentage ontwikkelgebieden waar nieuwe kunstwerken zijn gerealiseerd.

9%

8%

Jaarverslag 2020

(bedragen x € miljoen)

Activiteit 4.1.1.3

Doel 4.1.2

We stimuleren dat kinderen uit minimagezinnen deelnemen aan niet­ schoolgebonden activiteiten voor cultuureducatie.

Amsterdam heeft een gespreid aanbod van broedplaatsen, woon- en werk­ ruimtes voor kunstenaars en creatieve ondernemers en cultuurgebouwen.

Indicatoren activiteit

Indicatoren doel

Peilwaarde Jaarverslag (peiljaar) 2019

Begroting 2020

Jaarverslag 2020 2285

1

Aantal kinderen en jongeren uit de doelgroep (120% van het WSM (Wettelijk Sociaal Minimum)) dat bereikt wordt met niet-schoolgebonden activiteiten via het Jongerencultuurfonds.

700 (2014)

2.698

3.600

2

Percentage van de Amsterdamse kinderen die onder 120% van het WSM leven, dat deelneemt aan niet-schoolgebonden activiteiten via het Jongerencultuurfonds.

13% (2018)

13,5%

16%

1

Bij de groei van de stad is de stijging van het aantal vierkante meters culturele voorzieningen minimaal gelijk aan de stijging op basis van de referentienorm per gebied.

2

Aantal en metrage van broedplaatsen die opgenomen zijn in tenderdocumenten die zijn gepubliceerd in het kader van gebiedsontwikkeling.

Baten 29,2 - Lasten 15,9

Peilwaarde Jaarverslag (peiljaar) 2019

1á 500 m2

1á 600 m

Begroting 2020

Jaarverslag 2020

100%

100%

2á 1.000 m2

3250 m2

91

H 3.4.1

Activiteit 4.1.2.1

Activiteit 4.1.2.2

We stimuleren doorstroom en diversiteit in de ontwikkeling van (nieuwe) atelierruimtes en broedplaatsen.

We laten het aanbod grootstedelijke én buurtgerichte culturele voorzieningen meegroeien met de stad, houden het onderhoudsniveau op peil en verduurzamen waar mogelijk.

Indicatoren activiteit 1

Peilwaarde Jaarverslag (peiljaar) 2019

Begroting 2020

Jaarverslag 2020

136.805

128821

Aantal vierkante meter (bvo) broed­ plaatsen voor de totale broedplaats (inclusief de bedrijfsruimten, horeca, etc.) in Amsterdam en in de MRA.

116.805 (2018)

124.321

2

Aantal CAWA-ateliers in Amsterdam en in de MRA.

1.920 (2018)

1.997

2.220

2097

3

Aantal toewijzingen door de CAWA van atelierruimtes.

650 (2018)

938

700

1000

4

Aantal 3package deal toptalenten dat gehuisvest is (woonruimte en atelier).

15 (2018)

15

15

14

Broedplaatsen • Broedplaatsen zijn nog niet opgenomen in het Strategisch Huisvestings­ plan Kunst en Cultuur dus er is geen waarde voor de eerste indicator. • De ontwikkeling van broedplaatsen in tenders is vorig jaar beter verlopen dan verwacht. • Het aantal CAWA plaatsingen is nog niet definitief berekend maar ligt rond de 1000; iets hoger dan het resultaat van vorig jaar. • Het oppervlak gerealiseerde broedplaatsen ligt lager dan verwacht doordat verschillende projecten zijn uitgesteld in verband met corona • Het aantal CAWA plekken is daardoor ook lager. Daarnaast is deze onzeker door de tenderbroedplaatsen die nu zijn belegd maar waarvan het aantal plekken nog niet vast staat.

Indicatoren activiteit

Peilwaarde Jaarverslag (peiljaar) 2019

Begroting 2020

Jaarverslag 2020

1

Percentage culturele voorzieningen waarvan het onderhoudsniveau minimaal 3 is. Gemeten wordt het onderhouds­ niveau van die culturele voorzieningen die in gemeentelijk bezit zijn en/of waarmee de gemeente een subsidierelatie heeft.

74% (2018)

82,6%

85%

85%

2

Energielabel dat minimaal de helft van alle cultuurgebouwen in bezit van de gemeente Amsterdam hebben.

G (2018)

G

G

G

(bedragen x € miljoen)

Doel 4.1.3

Baten 0,2 - Lasten 31,3

Alle Amsterdammers hebben toegang tot informatie en onafhankelijk nieuws via een netwerk van bibliotheken en de lokale publieke omroep. Indicatoren doel

Peilwaarde Jaarverslag (peiljaar) 2019

Begroting 2020

Jaarverslag 2020

1

Percentage Amsterdammers dat zich regelmatig informeert via de lokale publieke omroep.

50% (2018)

50%

50%

50%

2a

Aantal Amsterdammers dat lid is van de OBA: 0 3 jaar.

9.891 (2018)

9.505

9.500

7275

2b

Aantal Amsterdammers dat lid is van de OBA: 4 11 jaar.

50.801 (2018)

51.348

47.500

47202

2c

Aantal Amsterdammers dat lid is van de OBA: 12 17 jaar.

33.469 (2018)

33.428

32.000

41561

2d

Aantal Amsterdammers dat lid is van de OBA: 18 66 jaar.

59.140 (2018)

49.572

58.000

2e

Aantal Amsterdammers dat lid is van de OBA: ouder dan 66 jaar.

15.670 (2018)

13.252

15.500

13484

De waarden voor 2c en 2d zijn samengevoegd. (4.1.3) 92

H 3.4.1

Activiteit 4.1.3.1

Financiële toelichting

We subsidiëren de Openbare Bibliotheek Amsterdam (OBA) zodat alle Amsterdammers toegang hebben tot kennis, cultuur en informatie en de OBA digitale geletterdheid, leven lang leren, ontmoeting en betrokkenheid bij stad en buurt stimuleert.

(bedragen x € miljoen)

Indicatoren activiteit

Peilwaarde Jaarverslag (peiljaar) 2019

Begroting 2020

Jaarverslag 2020 1.776.416

1

Aantal bezoeken bibliotheken.

3.822.966 (2018)

3.849.048

3.900.000

2

Aantal uitleningen.

2.455.600 (2018)

2.256.460

2.350.000

3

Aantal activiteiten educatief, cultureel en tentoonstellingen.

4.535 (2018)

7.606

6.500

Primaire Begroting 2020

Begroting Jaarverslag Verschil Jaarverslag 2020 (NJN) 2020 Begroting 2020 (NJN)

Baten

29,4

27,6

31,1

30,0

-1,1

Lasten

185,8

187,5

214,4

204,0

-10,4

Saldo

-156,5

-159,9

-183,3

-174,0

9,3

Het programmaonderdeel 4.1 heeft ten opzichte van de begroting een positief resultaat van € 9,3 miljoen. Dit komt door lagere baten van € 1,1 miljoen en lagere lasten van € 10,4 miljoen.

Baten

Activiteit 4.1.3.2 We subsidiëren de zendgemachtigde om onafhankelijk nieuws over de stad te maken en om Amsterdammers in staat te stellen zelf programma’s te maken. Indicatoren activiteit

Jaarverslag 2019

Peilwaarde Jaarverslag (peiljaar) 2019

Begroting 2020

1

Aantal kijkers lokale media gemiddeld per maand.

350.000 (2015)

347.000

314.000

2

Aantal unieke bezoekers website en app lokale media gemiddeld per maand.

1,8 miljoen (2016)

1,6 miljoen

1,6 miljoen

3

Aantal programmamakers dat gebruik maakt van Open Acces kanalen van de Publieke Omroep.

150 (2015)

1.250

200

Jaarverslag 2020

De totale baten van € 30,0 miljoen zijn € 1,1 miljoen lager dan begroot. Dit komt vooral door: • Lagere baten van € 2,0 miljoen doordat het pand voor het Nationaal Holocaust Museum later wordt overgedragen aan de Stichting Hollandse Schouwburg dan gepland. Het pand wordt in 2021 overgedragen wanneer de definitieve vergunning en de erfpachtuitgifte zijn geregeld. • Lagere baten van € 0,2 miljoen doordat evenementen op het Westergasfabriek terrein niet konden doorgegaan vanwege de coronacrisis. • Hogere huurbaten van € 0,6 miljoen door de overname van huur­ contracten van Stichting Tolhuistuin, indexering van huren en nagekomen huurbaten. • Hogere baten van € 0,3 miljoen door de afrekening van servicekosten met huurders over 2019, hier staan gelijk hogere lasten tegenover. • Overige afwijkingen lichten we verder niet toe, omdat de afzonderlijke afwijkingen kleiner zijn dan € 0,2 miljoen.

Verbonden partijen We schakelen geen verbonden partijen in voor dit programmaonderdeel.

93

H 3.4.1

Lasten De totale lasten van € 204,0 miljoen zijn € 10,4 miljoen lager dan begroot. Dit komt voornamelijk door: • Lagere lasten van € 5,7 miljoen doordat minder subsidie is verstrekt aan culturele instellingen op grond van subsidieregeling “eenmalige aanvulling op Kunstenplansubsidie 2017-2020 voor instellingen die in zwaar weer verkeren als gevolg van de coronamaatregelen – fase 1 en 2”. Op basis van een eerste inventarisatie van de verliezen hebben wij € 17,0 miljoen uit de Noodkas beschikbaar gesteld voor de culturele sector. De verliezen bleken lager dan aanvankelijk was ingeschat. Dit komt doordat instellingen meer kosten hebben bespaard, meer aanspraak konden maken op generieke en specifieke rijksregelingen en verliezen op moesten vangen binnen de eigen reserves. • Lagere lasten van € 5,1 miljoen doordat de subsidie voor het Nationaal Holocaust Museum in 2021 wordt verstrekt. Dit komt door uitstel van de overdracht van het pand waarin het museum wordt gevestigd vanwege vertraging in de vergunningverlening en de erfpachtuitgifte. • Lagere lasten van € 0,3 miljoen doordat een aantal evenementen en herdenkingen vanwege de Coronacrisis niet konden doorgegaan. • Hogere lasten van € 0,5 miljoen door de liquidatie van NV Hollandais. Met het opheffen van de NV Hollandais komen de panden in eigendom van de gemeente.

De panden waren al in beheer bij de gemeente en de beheerlasten voor onder andere onderhoud kunnen door de liquidatie niet meer worden geïnd. Tegenover deze eenmalig hogere kosten staat dat de panden structureel met een positief resultaat worden geëxploiteerd. • Hogere lasten van € 0,3 miljoen voor onder andere opstalverzekeringen door gestegen verzekeringspremies en toegenomen waarde van panden. Deze lasten worden doorberekend als servicekosten aan de huurders en zijn per saldo neutraal. • Overige afwijkingen lichten we verder niet toe, omdat de afzonderlijke afwijkingen kleiner zijn dan € 0,2 miljoen.

Reserves (bedragen x € miljoen) (bedragen x € miljoen)

Rekening 2019

Primaire Begroting 2020

Begroting 2020 (Najaarsnota)

Rekening 2020

Verschil Rekening Begroting 2020 (Najaarsnota)

Onttrekkingen reserves

1,4

1,0

5,0

5,0

0,0

Toevoegingen reserves

0,2

0,0

0,0

0,3

0,3

Mutatie reserves

1,2

1,0

5,0

4,7

-0,3

Toevoegingen De Egalisatiereserve Kunstenplan is ingesteld zodat middelen die beschikbaar zijn voor het kunstenplan ook daarvoor worden ingezet. De toevoeging aan deze reserve is € 0,3 miljoen hoger dan begroot.

Subsidies van betekenis Begroting 2020

Jaarverslag 2020

1. Kunstenplan 2017-2020

Subsidie

127.980.533

127.980.533

2. Openbare Bibliotheek Amsterdam

27.057.322

27.057.322

3. Publieke Omroep Amsterdam

3.867.383

3.867.383

1. In 2020 ontvingen instellingen op basis van het Kunstenplan 2017-2020 € 128,0 miljoen aan subsidies: • € 84,5 miljoen voor de instellingen van de Amsterdamse Basis­ infrastructuur. • € 34,9 miljoen als subsidie verstrekt door het Amsterdam Fonds voor de Kunst voor de vierjarige regeling, de tweejarige regeling, het innovatiebudget en projectsubsidies. • € 8,6 miljoen voor de instellingen in het cluster cultuureducatie. 2. Aan de Openbare Bibliotheek Amsterdam hebben we een subsidie van € 27,1 miljoen verstrekt voor de exploitatie van de hoofdvestiging en de overige vestigingen. 94

H 3.4.1

3. Aan de Publieke Omroep Amsterdam hebben we € 3,9 miljoen subsidie verstrekt, voornamelijk voor de nieuwsvoorziening AT5.

Risico’s en maatregelen Actuele risico’s

Maatregelen

We voeren ten minste eens per jaar monitor­ 1. Voor het behalen van de doelen en de gesprekken met instellingen in de Amsterdam Bis activiteiten van het Kunstenplan is de gemeente en het Cluster Cultuureducatie over inhoudelijke afhankelijk van de uitvoering door kunst- en en financiële prestaties. Het AFK voert deze cultuurinstellingen. Als de plannen van kunsten gesprekken met de overige instellingen in het cultuurinstellingen onvoldoende worden Kunstenplan. Voor 2020 heeft de gemeente waargemaakt door bijvoorbeeld grote financiële Amsterdam een incidentele steunmaatregel tegenvallers of juridische geschillen, komen de getroffen vanwege de gevolgen van de coronadoelstellingen van de gemeente onder druk te staan. Corona heeft een grote financiële impact maatregelen voor de kunst- en cultuurinstellingen. op de gehele kunst- en cultuursector, dus ook voor Doordat de impact in 2021 en verder ongewis is, kunst- en cultuurinstellingen in het Kunstenplan krijgen de kunst- en cultuurinstellingen voor 2021 2017-2020 én het nieuwe Kunstenplan 2021-2024. de ruimte om te reorganiseren en de Hoe de impact van de coronamaatregelen zich de programmering aan te passen aan de coronakomende periode gaat ontwikkelen is ongewis. maatregelen, passend binnen de eerder ingediende plannen voor 2021-2024 van de betreffende instellingen. 2.

De uitvoering van het Kunstenplan valt gedeeltelijk onder verantwoordelijkheid van het AFK. Als het AFK een deel niet kan uitvoeren door bijvoorbeeld financiële tegenvallers of problemen in de organisatie, komen de doelstellingen van de gemeente onder druk te staan.

We zijn een samenwerkingsovereenkomst met het AFK aangegaan waarin de gezamenlijke verantwoordelijkheid voor uitvoeren van het Kunstenplan en ieders verplichtingen zijn vastgelegd. We houden de uitvoering in de gaten door intensief overleg op ambtelijk en bestuurlijk niveau waarbij we ook de jaarlijkse verantwoording van het AFK bespreken en beoordelen.

Opgetreden risico’s

Maatregelen

1. Voor het behalen van de doelen en de activiteiten van het Kunstenplan is de gemeente afhankelijk van de uitvoering door kunst- en cultuurinstellingen. De plannen van kunst- en cultuurinstellingen kunnen onvoldoende worden waargemaakt door grote financiële tegenvallers en (gedeeltelijke) sluiting als gevolg van de corona-maatregelen. Hiermee komen de doelstellingen van de gemeente onder druk te staan.

Voor 2020 heeft de gemeente Amsterdam een incidentele steunmaatregel getroffen vanwege de gevolgen van de corona-maatregelen voor de kunst- en cultuurinstellingen. Ter compensatie van de verliezen is € 11,3 miljoen aan de Kunst en cultuurinstellingen verstrekt.

Beleidskaders • Hoofdlijnen kunst en cultuur 2017-2020: beschrijft de inhoudelijke doelen van het cultuurbeleid voor deze periode. Het bevat de aanwijzing van culturele instellingen in de Amsterdam Bis (Amsterdamse Basisinfra­ structuur) en het beleidskader voor de taken van het Amsterdams Fonds voor de Kunst (AFK). • Kunstenplan 2017-2020: is in december 2020 vastgesteld en beschrijft hoe het cultuurbeleid vanuit de Hoofdlijnen wordt uitgevoerd. Het bevat onder meer een verdere uitwerking van beleidsdoelstellingen rond cultuureducatie. • Convenant Basispakket Kunst- en Cultuureducatie: een formalisering van de samenwerking tussen de gemeente, de stadsdelen, de schoolbesturen van het primair onderwijs, Pabo en kunstvakopleidingen over de invoering van het Basispakket kunst- en cultuureducatie. Het gaat om de inrichting van voorzieningen voor scholen rond cultuureducatie. • Uitvoeringskader Kunst in de Openbare Ruimte 2018-2020: beschrijft een gecoördineerde aanpak om meer kunst in de openbare ruimte te krijgen. • Amsterdamse referentienorm en maatschappelijke voorzieningen: met de afspraken in de Amsterdamse referentienorm zorgen we ervoor dat we maatschappelijke functies bewaken vanuit de uitvoering van Koers 2025 waarin de ambities voor de nieuw te bouwen woningen zijn vastgelegd.

95

H 3.4.2

3.4.2 Erfgoed De gemeente benut de cultuurhistorische waarden optimaal bij de groei van de stad. Dat geldt niet alleen voor het in stand houden van de bestaande historische kwaliteiten van de grachtengordel maar ook voor het behouden van het jongere erfgoed in de voor- en naoorlogse wijken.

Belangrijke ontwikkelingen

In de laatste Erfgoedmonitor 2019-2020 heeft Amsterdam een positieve score van 90%.

Ondanks de lockdowns van het afgelopen jaar konden we de werkzaamheden op locatie die nodig zijn voor een zorgvuldige toetsing van plannen voor erfgoed voortzetten dankzij een Corona-protocol. Ook het archeologisch onderzoek op locatie is voortgezet. Verder kon ook het grootste publieks­ evenement voor erfgoed in de stad, de Open Monumentendag, gelukkig in aangepaste vorm doorgaan. Het nieuwe informatiecentrum voor het Werelderfgoed in de stad is nagenoeg voltooid. De opening ervan is naar aankomend jaar verschoven. Het bouwhistorisch en archeologisch onderzoek ten behoeve van het inrichten van de werkprocessen voor vernieuwing van bruggen en kades is voortgezet. Naast de reguliere projecten werd in 2020 grootschalig archeologisch onderzoek uitgevoerd aan de Uitdammerdijk bij Uitdam, in het Amsterdamse deel van de versterking van de Markermeerdijken. Grote maatschappelijke aandacht en interesse voor het behoud van erfgoed van de stad was ook in 2020 merkbaar. Veel maatschappelijke aandacht was er bijvoorbeeld voor de aanwijzing tot monument van het woonhuis van Etty Hillesum.

Specifieke beleidsdoelen (bedragen x € miljoen)

Doel 4.2.1

Baten 0,5 - Lasten 3,8

Het Amsterdamse erfgoed heeft en behoudt zijn cultuurhistorische waarde, wordt op passende manier benut en vertelt het verhaal van de stad. Indicatoren doel

Peilwaarde Jaarverslag (peiljaar) 2019

1

90% (Monitor 2017-2018)

Percentage “goed” dat de gemeente in de monitor erfgoedinspectie toont op onderwerpen over archeologie en monumentenzorg in relatie tot andere Nederlandse gemeenten.

90%

Begroting 2020

Jaarverslag 2020

90%

90%

Activiteit 4.2.1.1 We onderzoeken de boven- en ondergrondse cultuurhistorische waarden. Indicatoren activiteit

Peilwaarde Jaarverslag (peiljaar) 2019

Begroting 2020

Jaarverslag 2020

1

Aantal onderzoeken Monumenten (cultuurhistorische waarde van gebouwen en gebieden).

100 (2014)

345

325

394

2

Aantal onderzoeken Archeologie

10 (2014)

24

15

18

We hebben onderzoek gedaan naar het boven- en ondergrondse erfgoed in nieuwe stadswijken en daarover adviezen uitgebracht. Vanwege de niet aflatende gebiedsontwikkelingen, de wens voor een aardgasvrije stad en infrastructurele maatregelen waren dit er meer dan vorig jaar. Door het rijk zijn gelden toegekend voor het opstellen van een visie op hergebruik, transformatie en verduurzaming van leegstaande kerkgebouwen. Archeologisch onderzoek werd uitgevoerd in het kader van bouwprojecten, variërend van begeleidingen van funderingsherstel en waardestellende onderzoeken (IVO’s) tot volledige opgravingen. Er zijn in totaal 12 gebouwen, objecten en complexen aangewezen tot gemeentelijk monument. In december is het IJ-plein aangewezen tot beschermd stadsgezicht.

96

H 3.4.2

Activiteit 4.2.1.2

Toelichting 4.2.1.3.1

We adviseren over het respectvol omgaan met en passend gebruik van boven- en ondergronds erfgoed.

Vanwege corona hebben vorig jaar aanzienlijk minder informatie en -publieks­ evenementen kunnen plaatsvinden.

Indicatoren activiteit

Toelichting 4.2.1.3.2/3

Peilwaarde Jaarverslag (peiljaar) 2019

Begroting 2020

Jaarverslag 2020

1

Aantal adviezen Monumenten.

1.200 (2014)

1876

1.500

1523

2

Aantal adviezen Archeologie.

140 (2014)

190

180

236

Vanwege de maatregelen rond corona heeft de Open Monumenten­dag in vereenvoudigde vorm plaatsgevonden en zijn de Nationale Archeologie­dagen afgelast.

Toelichting 4.2.1.3.4 Het aantal adviezen over verbouwingen neemt na de hausse in 2018 licht af van 1876 naar 1523. De afname bevindt zich met name in het segment van de extra grote bouwplannen met een publieke functie. Grote projecten waaraan is bijgedragen waren onder meer: ontwikkeling van het Universiteitskwartier, Artis en het Amsterdam Museum. Het aantal archeologische adviezen is toegenomen ten opzichte van 2019, hetgeen te verklaren is door een toenemend aantal projecten gerelateerd aan het programma van het herstel van kaden en bruggen en de advisering voor Weesp.

In het afgelopen jaar zijn twee publicaties verschenen waarin de resultaten van maatschappelijk- cultuurhistorisch en archeologisch onderzoek in de stad op een publieksvriendelijke manier zijn opgenomen.

Activiteit 4.2.1.3

NV Stadsherstel Amsterdam

We delen kennis over de cultuurhistorie in en over de stad.

Stadsherstel helpt door monumenten en beeldbepalende panden in Amsterdam te restaureren, een passende bestemming te geven en te verhuren.

Indicatoren activiteit 1

Aantal informatie- en publieks­ evenementen (inloopavonden, etc.).

2

Aantal bezoekers Open Monumenten­ dagen.

3

Aantal bezoekers Nationale Archeologie­ dagen.

4

Aantal jaarlijks opgeleverde educatie­ projecten en - producten.

5

Aantal aanpassingen bij de kernregistratie.

Peilwaarde Jaarverslag (peiljaar) 2019

Begroting 2020

Jaarverslag 2020

80

81

60

36

35.000 (2012)

(globaal gemeten) 35.000

35.000

7.000

350 (2018)

350

350

0

2

13

15

7

0 (2018)

11

5

173

Toelichting 4.2.1.3.5 Een bulkaanpassing is gedaan in het kader van de transitie van de Wkpb naar de landelijke voorziening Beter Kenbaar.

Verbonden partijen

Financiële toelichting (bedragen x € miljoen) (bedragen x Jaarverslag € miljoen) 2019 Baten

0,7

Primaire Begroting 2020 0,5

Begroting Jaarverslag Verschil Jaarverslag 2020 (NJN) 2020 Begroting 2020 (NJN) 0,5

0,5

0,1

Lasten

4,4

3,8

3,5

3,8

0,3

Saldo

-3,7

-3,4

-3,0

-3,3

-0,3

Het programmaonderdeel 4.2 Erfgoed heeft ten opzichte van de begroting een negatief resultaat van € 0,2 miljoen. Dit komt door hogere baten van € 0,1 miljoen en hogere lasten van € 0,3 miljoen. 97

H 3.4.2

Baten

Risico’s en maatregelen

De totale baten van € 0,5 miljoen zijn € 0,1 miljoen hoger dan begroot. • Deze afwijkingen lichten we verder niet toe, omdat de afzonderlijke afwijkingen kleiner zijn dan € 0,2 miljoen.

Actuele risico’s

Maatregelen

1. Gebrek aan kennis en beleving van monumenten weerhoudt de bewoners en ondernemers ervan het erfgoed te waarderen. Daardoor komt de noodzaak voor behoud onder druk te staan.

Wij zorgen voor onderzoek, advies en voorlichting over erfgoed.

2. Cultuurhistorie is niet voldoende gekoppeld aan ruimtelijke processen. Daardoor neemt de ruimtelijke kwaliteit en de bijdrage van erfgoed aan de leefbaarheid van de stad af.

We starten al vroeg met vooroverleg over het belang van de inpassing van erfgoed in ruimtelijke processen.

3. Het erfgoed wordt onvoldoende benut. Daardoor neemt de kans op verval van het erfgoed toe.

We overtuigen organisaties van de economische waarde van het erfgoed en helpen dit duurzaam te benutten.

Lasten De totale lasten van € 3,8 miljoen zijn € 0,3 miljoen hoger dan begroot. Dit komt voornamelijk door: • Hogere personeelslasten van € 0,2 miljoen voor de uitvoering van de wettelijke taken, zodat de kwaliteit en de uitvoering van de wettelijke taken blijft gewaarborgd. • Overige afwijkingen lichten we verder niet toe, omdat de afzonderlijke afwijkingen kleiner zijn dan € 0,2 miljoen.

Reserves

Beleidskaders

(bedragen x € miljoen) (bedragen x € miljoen)

Rekening 2019

Primaire Begroting 2020

Begroting 2020 (Najaarsnota)

Rekening 2020

Verschil Rekening Begroting 2020 (Najaarsnota)

Onttrekkingen reserves

0,1

0,2

0,1

0,1

0,0

Toevoegingen reserves

0,6

0,0

0,0

0,0

0,0

Mutatie reserves

-0,5

0,2

0,1

0,1

0,0

Onttrekkingen De onttrekking aan de reserve Opzetten landelijke erfgoedregistratie is gelijk aan de begroting.

Subsidies van betekenis Er zijn in dit programmaonderdeel geen subsidies van betekenis toegekend.

• Erfgoedwet en enkele onderdelen van de Monumentenwet. Hierin is het begeleiden en adviseren voor vergunningaanvragen bij verbouwingen van voor monumenten en de archeologische monumentenzorg geregeld. • De Wet op de ruimtelijke ordening waarin het cultuurhistorisch onderzoek voor bestemmingsplannen en gebiedsontwikkeling is geregeld. • De Wet algemene bepalingen omgevingsrecht waarin de advisering voor de vergunningverlening bij verbouwingen van monumenten is geregeld. • Gemeentelijke erfgoedverordening 2015 waarin het inventariseren, waarderen, beschrijven en aanwijzen van gemeentelijke monumenten en gemeentelijk beschermde stadsgezichten is geregeld. Verder is in deze verordening ook de advisering en vergunningverlening voor gemeentelijke monumenten en de archeologische monumentenzorg geregeld. • Programma van Eisen voor aanpassingen aan monumenten 2016 waarin de advisering over aanpassingen en verbouwingen (waaronder verduur­ zamingsingrepen) aan monumenten is geregeld.

98

H 3.5

Programma 5 | Portefeuillehouder: wethouder Moorman

3.5 Onderwijs

Alle kinderen en jongeren hebben zo goed mogelijke ontwikkelkansen. Zo kunnen zij met succes de school doorlopen die past bij hun keuze en mogelijkheden. En kunnen zij meedoen in de maatschappij. Wij bieden een nieuwe kans aan volwassenen die moeite hebben met de Nederlandse taal, digitale vaardigheden en financiële vaardigheden.

Highlights > Gevolgen corona voor kansengelijkheid De tijdelijke schoolsluitingen vanwege corona hadden grote invloed op kansengelijkheid. Onderzoek laat zien dat de meerderheid van kinderen door de sluiting van scholen achterstanden oploopt, in grotere mate bij kinderen uit kwetsbare gezinnen. We hebben maatregelen genomen om de schade te beperken en weer in te halen, maar dit heeft niet kunnen voorkomen dat

vaardigheden op het gebied van taal en rekenen harder achteruit zijn gegaan en de verschillen tussen leerlingen groter zijn geworden. Incidentele inzet van inhaal- en ondersteunings­programma’s is niet voldoende om te voorkomen dat de impact van corona de komende jaren nog zichtbaar is. Veel kinderen lopen een vertraging op. De komende jaren is veel extra inzet nodig om de vertraging in te halen. > Aanpak gevolgen corona: MidzomerMokum, noodopvang, laptops en het taaloffensief Sinds de eerste lockdown in maart en de sluiting van alle scholen, helpen we de kinderopvang en de scholen bij de noodopvang voor kwetsbare kinderen en kinderen van ouders met cruciale beroepen. We helpen ook bij het thuisonderwijs en met verschillende praktische zaken. Zo hebben we direct na de eerste lockdown in samenwerking met schoolbesturen ruim 6500 laptops en 700internetverbindingen via scholen verspreid aan leerlingen en scholieren die daarover niet beschikten.

Daarnaast hebben we in de zomer een uitgebreid zomerprogramma voor kinderen en jongeren tussen 0 en 24 jaar opgezet: MidzomerMokum. Hierin hebben duizenden kinderen en jongeren kunnen deelnemen aan zomerscholen, sportactiviteiten en culturele workshops in alle zeven stadsdelen. Met de focus op kinderen en jongeren die dit het hardste nodig hebben. Het middelbaar beroepsonderwijs hebben we extra ondersteuning geboden, bijvoorbeeld door bij te dragen aan projecten die tot meer stage- en leer­ plekken moeten leiden, zoals het Stagehotel NH Zuid. > Aanpak lerarentekort Het Amsterdams basisonderwijs kampt nog altijd met een groot lerarentekort van ruim 10%. Om het tekort terug te dringen hebben we samen met het onderwijs, de opleiders en het ministerie de aanpak geïntensiveerd via het Noodplan lerarentekort Amsterdam. Door de intensieve aanpak is het tekort in 2020 met 20% teruggelopen en zijn de tekorten gelijkmatiger verdeeld over de scholen en stadsdelen.

99

H 3.5

Programma 5 | Portefeuillehouder: wethouder Moorman

3.5 Onderwijs Financiële toelichting (bedragen x € miljoen) (bedragen x € 1 miljoen) Baten

Rekening 2019 68,3

Primaire Begroting 2020 Rekening Verschil Rekening Begroting 2020 (Najaarsnota) 2020 Begroting 2020 (Najaarsnota) 67,9

66,9

66,7

-0,2

Lasten

243,1

268,0

260,7

259,8

-0,9

Saldo

-174,7

-200,1

-193,8

-193,1

0,7

Dit programma heeft een positief resultaat van € 0,7 miljoen ten opzichte van de begroting. Omdat dit programma uit één programmaonderdeel bestaat wordt de tabel hier niet verder toegelicht. Kijk voor een financiële toelichting onder programmaonderdeel 5.1

Apparaatslasten (bedragen x € miljoen) (bedragen x € 1 miljoen) Apparaatslasten

Rekening 2019 28,1

Primaire Begroting 2020 Rekening Verschil Rekening Begroting 2020 (Najaarsnota) 2020 Begroting 2020 (Najaarsnota) 27,7

28,7

30,7

2,0

100