Bijlage 1 - Investeringsnota deel A Holterbergdistrict.pdf

Investeringsnota Deel A Holterbergdistrict

Nu bouwen aan de economie van morgen in Amsterdam Zuidoost Vastgesteld door de gemeente raad op 7 mei 2026

Investeringsnota Deel A Holterbergdistrict

Nu bouwen aan de economie van morgen in Amsterdam Zuidoost Definitief concept 18 March 2026

ArenApoort

Holterber

Bijlmer Disclaimer Aan deze publicatie kunnen geen rechten worden verleend. Ook de ontwerpen van projecten in de omgeving, die ter illustratie zijn toegevoegd, kunnen namelijk in de loop van de tijd nog wijzigen. Waar mogelijk hebben we de oorspronkelijke eigenaar van copyright op foto’s toestemming voor gebruik gevraagd/ verkregen. Veel fotomateriaal staat evenwel op verschillende websites en dan is het niet eenvoudig de oorspronkelijke eigenaar te vinden. We nodigen iedereen die denkt dat we zijn copyright schenden uit ons te contacteren, zodat we toestemming kunnen verkrijgen of de foto verwijderen/vervangen. Voor het geheel of gedeeltelijk overnemen of bewerken van deze projectnota dient men toestemming van de redactie te vragen.

Bijlmer Amstel III Bullewijk

rgdistrict

West

Voorwoord Amsterdam staat voor een complexe en urgente ruimtelijke opgave. De stad groeit, en die groei is blijvend. Tot 2050 wordt een toename van ruim 150.000 inwoners verwacht. Tegelijkertijd is er sprake van een structureel tekort aan woningen, een toenemende druk op de arbeidsmarkt en een groeiende behoefte aan duurzame, toekomstbestendige werkplekken. De ruimte om deze groei op te vangen is echter schaars. De tijd van uitbreiden aan de randen van de stad ligt achter ons. De opgave van vandaag is inbreiding: verdichten, combineren en vernieuwen binnen de bestaande stadsstructuur. In deze context ontwikkelt Amsterdam een nieuwe benadering van stadsontwikkeling. Niet langer staat het transformeren van monofunctionele gebieden centraal, maar het combineren van functies binnen één gebied. Wonen, werken, leren en leven worden niet meer als afzonderlijke domeinen benaderd, maar

Figuur 1:

als verweven onderdelen van een veerkrachtige en inclusieve

Ligging van het Holterbergdistrict in de context van Amsterdam

stad. Deze benadering vraagt om een andere manier van denken

bestaande bedrijven kunnen blijven behouden en krijgen de

én doen – en om gebiedsontwikkelingen die deze ambitie waar-

ruimte om te verduurzamen en door te groeien. Tegelijkertijd

maken. We werken als gemeente daarom ook nauw samen met

wordt ingezet op het toevoegen 50% meer bedrijfsruimte

de markt en de bedrijven in het gebied. Deze partijen moeten

bovenop de bestaande capaciteit aan bedrijfsruimte, zodat ook

het immers waar zien te maken. En daarnaast brengen deze par-

nieuwe ondernemers zich kunnen vestigen en we betaalbare

tijen ook hun expertise en belangen met zich mee die een plek

ruimte blijven bieden aan bedrijven die essentieel zijn voor het

in het project kunnen krijgen.

functioneren van onze stad. De functiemenging wordt zorgvuldig afgestemd op de aard van de bedrijvigheid: bedrijven met

In het Holterbergdistrict wordt gebouwd aan een nieuwe stan-

specifieke milieueisen worden geclusterd, terwijl andere functies

daard voor stedelijke verdichting. Een gebied waar de bestaan-

juist worden verweven met wonen en voorzieningen.

de bedrijvigheid niet wordt verdrongen, maar juist wordt versterkt. Waar ruimte wordt gemaakt voor extra openbare ruimte,

Deze ontwikkeling is niet alleen ruimtelijk van aard, maar ook

nieuwe woningen, voorzieningen en onderwijs, en waar tegelijk

sociaal en economisch van betekenis. Door nauwe samenwerking

de economische dynamiek wordt bevorderd. Waar de stad in de

tussen gemeente, marktpartijen, onderwijsinstellingen

volle breedte wordt benut: in de hoogte, breedte, in de diepte

en (toekomstige) bewoners en ondernemers wordt het

en in de tijd.

Holterbergdistrict een motor voor brede welvaart in Amsterdam Zuidoost. De koppeling met het Masterplan Zuidoost is hierin

De ambitie is helder: het Holterbergdistrict wordt een gemengd

essentieel. Dit plan, opgesteld samen met bewoners en

stedelijk gebied met een sterke economische basis. De

maatschappelijke partners, vormt het kompas voor een integrale

Investeringsnota



4

aanpak van wonen, werken, onderwijs en veiligheid in het

doorkijkscenario, maar erkennen dat de wereld snel verandert.

stadsdeel. De ontwikkeling van het Holterbergdistrict draagt

Het is waarschijnlijk dat zowel het eindbeeld als de tussenliggen-

direct bij aan deze doelstellingen.

de stappen in de tijd zullen wijzigen. Daarom hanteren we het

Voor jongeren biedt het gebied perspectief op werk en oplei-

principe van ‘altijd af’: elke ontwikkelstap moet op zichzelf een

ding, onder meer door het koppelen van onderwijsprogramma’s

volwaardig eindbeeld kunnen zijn, met de leef- en werkkwaliteit

aan nieuwe technologieën zoals AI. Voor ondernemers ontstaat

die nodig is. Alleen dan wordt een stap daadwerkelijk gezet. Dit

ruimte om te innoveren en te verduurzamen. Voor bewoners

vraagt om zorgvuldige besluitvorming en bestuurlijke wendbaar-

wordt het gebied steeds meer een herkenbaar en toegankelijk

heid, waarbij we telkens opnieuw toetsen of de volgende stap

onderdeel van hun leefomgeving. Door tijdelijke initiatieven en

verantwoord is.

placemaking wordt de verbinding met de buurt al tijdens de ontwikkeling versterkt.

Het Holterbergdistrict is daarmee meer dan een ruimtelijk project. Het is een strategische investering in de toekomst van Am-

We realiseren ons dat gebiedsontwikkeling geen lineair proces

sterdam. Een investering in een stad die compact, duurzaam en

is. Het Holterbergdistrict wordt in stappen ontwikkeld, waarbij

inclusief wil zijn. Een stad die ruimte maakt voor groei, en haar

op dit moment nog niet voor alle percelen duidelijk is of en

identiteit ook als werk- en maakstad versterkt. En een stad die

wanneer deze worden ontwikkeld, of dat bestaande bedrijfs-

haar traditie van vooruitdenken voortzet met gebiedsontwikke-

gebouwen en terreinen blijven zoals ze zijn. Dat maakt deze

lingen die niet alleen vandaag, maar ook morgen en overmorgen

ontwikkeling bijzonder: we kijken vooruit met behulp van een

waarde toevoegen.

Figuur 2: 5

Deelgebieden van de Bedrijvenstrook Amstel III, waar de Holterbergdistrict deelgebied 1 van is.

Investeringsnota



Figuur 3:

Holterbergdistrict: huidige situatie & omgeving

Investeringsnota



6

Inhoudsopgave 1 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 2 2.1 2.2 2.3 3 3.1 3.2 3.3 3.4 4 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 5 5.1 5.2 6 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6 6.7 6.8 6.9

Voorwoord. ......................................................................................................................................................................................... 4 Inhoudsopgave................................................................................................................................................................................... 7 Samenvatting. ................................................................................................................................................................................... 10 Inleiding............................................................................................................................................................................................ 14 Aanleiding voor ontwikkeling. ......................................................................................................................................................................... 14 Ruimtelijk-programmatisch raamwerk: sturingsinstrument voor flexibele gebiedsontwikkeling �������������������������������������������������������� 15 Doel en reikwijdte van de investeringsnota. .................................................................................................................................................

16 Aanpak en werkwijze......................................................................................................................................................................................... 17 Leeswijzer. ........................................................................................................................................................................................................... 17 Plangebied........................................................................................................................................................................................ 20 Huidige situatie en gebruik. ............................................................................................................................................................................. 20 Ontwikkelingen in de omgeving. .................................................................................................................................................................... 20 Publiek-privaatrechtelijke situatie. ..................................................................................................................................................................

22 Opgaven............................................................................................................................................................................................ 26 Vertrekpunt. ........................................................................................................................................................................................................ 26 Kernwaarden....................................................................................................................................................................................................... 28 Van opgaven naar ruimtelijk-programmatisch raamwerk............................................................................................................................ 28 Programma. ......................................................................................................................................................................................................... 33 Duurzaamheid................................................................................................................................................................................... 40 De stip op de horizon.

....................................................................................................................................................................................... 41 Holterbergdistrict Circulair. .............................................................................................................................................................................. 42 Duurzame energie.............................................................................................................................................................................................. 44 Uitstootvrije mobiliteit en schone lucht.......................................................................................................................................................... 44 Landschap en openbare ruimte....................................................................................................................................................................... 45 Monitoring en bijsturing.................................................................................................................................................................................... 45 Milieu-aspecten.

............................................................................................................................................................................... 48 Energievoorziening en netcongestie. ............................................................................................................................................................. 48 Milieu.................................................................................................................................................................................................................... 48 Proces, planning en fasering. ........................................................................................................................................................... 56 Ontwikkelstrategie............................................................................................................................................................................................. 56 Placemaking. .......................................................................................................................................................................................................

57 Participatie en samenwerking.......................................................................................................................................................................... 57 Juridisch-planologisch kader. .......................................................................................................................................................................... 57 Tijdspad en mijlpalen......................................................................................................................................................................................... 58 Financiën.............................................................................................................................................................................................................. 59 Risico’s.................................................................................................................................................................................................................. 59 Kwaliteitsborging. .............................................................................................................................................................................................. 61 Besluitvorming en vervolg.

............................................................................................................................................................................... 61 Bijlage lijst. ........................................................................................................................................................................................ 63 Colofon.............................................................................................................................................................................................. 63

7

Investeringsnota



Investeringsnota



8

9

Investeringsnota



Samenvatting •

Sociaal & inclusief

Aanleiding en context

Een gebiedsontwikkeling die verbonden is met het

Amsterdam groeit fors richting 2050, met een verwachte bevol-

bestaande stadsdeel, waarbij bewoners en ondernemers in

kingsgroei van meer dan 150.000 inwoners. De ruimtedruk voor

Zuidoost profiteren van kansen op het gebied van wonen,

wonen, werken en voorzieningen is hoog, terwijl stadsverzor-

werk en opleiding, met openheid voor iedereen.

gende bedrijven steeds vaker uit de stad verdwijnen. De opgave is inbreiding: verdichten, combineren en vernieuwen binnen de

•

bestaande stad.

Ondernemend & innovatief Een stimulerende omgeving voor uiteenlopende vormen van ondernemerschap, met speciale ruimte voor bedrijven in da-

Het Holterbergdistrict – onderdeel van de Bedrijvenstrook Am-

tatechnologie en life sciences, en aandacht voor innovatieve

stel III – wordt ontwikkeld tot een gemengd stedelijk gebied

samenwerkings- en organisatiemodellen.

met behoud én uitbreiding van de economische basis. Minimaal 150% van het huidige bedrijfsoppervlak wordt gerealiseerd, aangevuld met woningen, voorzieningen en onderwijs.

•

Duurzaam & natuurinclusief Transformatie naar een circulaire, klimaatbestendige en natuurvriendelijke stedelijke omgeving, waarbij technolo-

Ambitie en visie De ambitie is een gemengd stedelijk milieu waarin werken, wonen, leren en recreëren in balans worden ontwikkeld. Bestaande bedrijvigheid wordt behouden en waar mogelijk versterkt. Het programma voorziet in een uitbreiding van 50 % van de bedrijfsruimte, de toevoeging van circa 8.000 woningen (langetermijn-

gie, brede welvaart en de ‘stadsdonut’ als leidraad dienen voor evenwichtige keuzes op economisch, ruimtelijk en maatschappelijk vlak. De aanpak is adaptief: elke ontwikkelstap moet zelfstandig “altijd af” zijn, met hoge leef- en werkkwaliteit.

perspectief tot 2050), en de realisatie van maatschappelijke en commerciële voorzieningen. Naast stedelijke functies als horeca,

Duurzaamheid als uitgangspunt

sport en onderwijs krijgt ook een innovatieve AI-campus een

Het Holterbergdistrict wordt een duurzaam en circulair innova-

prominente plek in het gebied. Deze wordt ondersteund door

tiedistrict. Circulaire ontwerpprincipes vereisen een fundamen-

de toevoeging van een HPC (high-performance computing) fa-

tele herziening van de status quo in de gebiedsontwikkeling. Er

ciliteit. Door de rekenkracht die deze faciliteit naar het gebied

wordt ingezet op passieve bebouwing, om een zo hoog mogelij-

brengt kunnen innovatieve kennisinstellingen en bedrijven nieu-

ke milieuprestaties te verwezenlijken, met minimaal gebruik van

we technologieën en toepassingen ontwikkelen voor de econo-

technische hulpmiddelen. Gebouwen zijn maximaal aanpasbaar

mie en maatschappelijke transities

en demontabel. Ze worden met zo duurzaam mogelijk materialen gebouwd. Daar waar tegenstellingen optreden, komt duurzaam-

Ontwikkelen vanuit de kernwaarden De genoemde ambities in deze investeringsnota staan niet op zichzelf, ze zijn vertaald naar kernwaarden:

heid komt in principe voor andere doelstellingen. Het plan brengt veel reststromen samen, waardoor de verdichting van bedrijfsruimte mogelijkheden biedt om deze doormiddel van stadsverzorgende en circulaire maakbedrijven zoveel

Investeringsnota



10

mogelijk om te buigen binnen gesloten kringlopen. Ook wordt het High Performance Computing (HPC) optimaal benut en zal dienen als centraal punt van een gebiedsbrede koude en warmte systeem. Ruimtelijk‑programmatisch raamwerk In plaats van een vastomlijnd stedenbouwkundig plan wordt gewerkt met een adaptief ruimtelijk-programmatisch raamwerk. Dit biedt ruimte voor gefaseerde ontwikkeling, inspelend op economische en maatschappelijke veranderingen. De hoofdstructuur waarborgt de samenhang tussen mobiliteit, openbare ruimte, bouwvolumes en programmatische verdeling. De gefaseerde invulling maakt differentiatie in bouwtypologieën en program-

Figuur 4:

mering mogelijk. Programma onderdelen •

daarom intensief samen met ontwikkelaars en andere partijen en

Bedrijfsruimte: groei van ca. 160.000 m² bvo naar 240.000 m² bvo, met nadruk op gestapelde bedrijfsgebouwen.

•

Wonen: toevoeging van circa 8.000 woningen in diverse segmenten (sociaal, midden, vrije sector), met aandacht voor betaalbaarheid en woonkwaliteit.

•

Maatschappelijke voorzieningen: onderwijsinstellingen, zorgfuncties, sportaccommodaties en groen/blauwe structuren.

•

Commerciële functies: kleinschalige detailhandel voor dagelijkse boodschappen, horeca en ondersteunende diensten.

•

Door het stapelen van bedrijfsruimte onstaat meer ruimte voor nog meer bedrijfsruimte en andere stedelijke functies.

AI-Campus: faciliteiten voor high‑tech bedrijven en onderzoeksinstellingen, inclusief HPC‑voorzieningen, laboratoria en kantoor.

neemt een faciliterende en kaderstellende rol, ten opzichte van de traditionele Amsterdamse gebiedsontwikkeling. We zorgen ervoor dat elke fase van de ontwikkeling een op zichzelf staande kwaliteit kent om succesvol te zijn, ook als volgende fases uitgesteld worden of anders verlopen. Het plangebied heeft de potentie om verder te verdichten in de toekomst. Hoe deze verdichting gestalte krijgt, is op dit moment niet exact te voorspellen. Daarbij komt dat de maatschappelijke, economische en ruimtelijke context in het gebied volop in beweging is. Met een dynamisch ontwikkelplan dat elke vijf jaar geëvalueerd zal worden, zal hierin worden ingespeeld. In de transformatie van het plangebied krijgen bestaande bedrijven en organisaties, en toekomstige gebruikers

Milieu

en bewoners een stem. Bij het opstellen van deze

Milieuonderzoeken tonen aan dat – mits de juiste mitigerende

investeringsnota zijn gesprekken gevoerd met ondernemers

maatregelen worden getroffen – de ontwikkeling verantwoord

en vastgoedeigenaren van het bedrijventerrein en

kan plaatsvinden. De gemeente zorgt er tezamen met de markt-

(maatschappelijke) organisaties uit de omgeving.

partijen voor dat deze onderzoeken integraal worden meegenomen in de planvorming, zodat juridische procedures niet losstaan

Deze investeringsnota bouwt voort op de projectnota en richt

van de inhoudelijke ambities.

zich op het verder uitwerken van de ontwikkelpotentie van het Holterbergdistrict. De nota onderbouwt de ruimtelijke en programmatische ambities, brengt de benodigde investeringen in

Ontwikkelstrategie

beeld en benoemt de randvoorwaarden voor realisatie. Daarmee

geen vastgoed of grond in vol eigendom heeft, is ze voor de transformatie afhankelijk van de markt. De gemeente werkt Principenota

Projectnota

Investeringsnota FASE 3 Ontwerp

Projectbesluit

Div FASE 3 Uitvoering

Investeringsbesluit

Projectfasen volgens het plan- en besluitvormingsproces ruimtelijke maatregelen (Plaberum).

Investeringsnota



se besluit er

Principebesuit

11

over de uitvoering en samenwerking met betrokken partijen.

FASE 2 Haalbaarheid

FASE 1 Verkenning

Figuur 5:

vormt deze nota een belangrijke stap richting besluitvorming

en

Omdat de gemeente binnen het plangebied nagenoeg

Conc e

pt

Investeringsnota

Inleiding

12

13

Investeringsnota

Inleiding

1

Inleiding

In december 2021 stelde het college van B&W van de gemeente

•

Stedelijk Kern wordt Arenakwartier

Amsterdam de Principenota Bedrijvenstrook Amstel III vast. Deze

•

Groene Hart wordt Weteringkwartier

nota bracht op hoofdlijnen het wensbeeld, de ontwikkelrichting

•

Pakhuiskwartier wordt Stapelkwartier

en de ruimtelijke mogelijkheden in kaart voor de transformatie van het 108 hectare grote bedrijventerrein Amstel III. Daarbij

Met deze investeringsnota wordt ook een andere nieuwe naam

werd onderkend dat de gronden in erfpacht zijn uitgegeven en

geïntroduceerd: Bijlmer-West. Deze naam verwijst naar het

dat toekomstige ontwikkelingen enkel in nauwe samenspraak

westelijk deel van Amsterdam-Zuidoost en omvat de gebie-

en co-creatie met erfpachters en gevestigde bedrijven kunnen

den ArenAPoort, Amstel III (kantorenstrook) en de bedrijven-

plaatsvinden. De tijdshorizon van de transformatie reikt tot 2050.

zone, en dus ook het Holterbergdistrict, aan de westzijde van het spoor.

De principenota markeerde het startpunt voor een gefaseerde aanpak, waarbij de Bedrijvenstrook in deelgebieden verder

De keuze voor deze naam is bewust: ze sluit beter aan bij de

wordt onderzocht en uitgewerkt. Voor het Holterbergwegdistrict

ruimtelijke, functionele en maatschappelijke kenmerken van het

(Deelgebied 1) werd in oktober 2023 de Projectnota Holter-

gebied. Door deze herbenoeming ontstaat er meer samenhang

bergdistrict vastgesteld. Deze projectnota concretiseerde het

in de communicatie over het gebied, zowel binnen het project

wensbeeld voor het gebied, gaf richting aan de ruimtelijke en

als richting bewoners, ondernemers en investeerders. De naam

programmatische uitgangspunten, en legde de basis voor verde-

draagt bij aan een herkenbare identiteit en ondersteunt de po-

re planvorming.

sitionering van Bijlmer-West als een gebied in ontwikkeling, met een eigen profiel binnen de bredere ontwikkeling van Amster-

Deze investeringsnota bouwt voort op de projectnota en richt

dam-Zuidoost.

zich op het verder uitwerken van de ontwikkelpotentie van het Holterbergdistrict. Daarmee vormt deze nota een belangrijke

1.1 Aanleiding voor ontwikkeling

stap richting besluitvorming over de uitvoering en samenwerking

De ontwikkeling van het Holterbergdistrict maakt deel uit van

met betrokken partijen. De investeringsnota bestaat uit twee

een bredere gebiedsontwikkeling binnen de Bedrijvenstrook

delen, waarvan dit deel A is, dat de randvoorwaarden voor reali-

Amstel III. Deze investeringsnota markeert een volgende stap

satie benoemt en de benodigde investeringen in beeld brengt.

in de beleidsmatige uitwerking van dit project. De nota bouwt

In deel B, het ruimtelijk-programmatisch raamwerk, worden de

voort op eerder vastgesteld beleid en concretiseert de ruimtelij-

ruimtelijke en programmatische ambities onderbouwd.

ke, programmatische en financiële uitgangspunten voor Deelge-

Nieuwe naamgeving binnen het Holterbergdistrict In deze investeringsnota worden andere gebiedsnamen gehanteerd dan in de eerdere projectnota. De oorspronkelijke benamingen gaven onvoldoende duidelijkheid over de ligging en identiteit van de gebieden binnen het Holterbergdistrict. Om dit te verbeteren en de herkenbaarheid te vergroten, is gekozen voor een nieuwe, meer toepasselijke naamgeving:

Investeringsnota

bied 1. De aanleiding voor deze investeringsnota is meervoudig: •

Ruimtelijke druk en economische noodzaak: Amsterdam groeit. De vraag naar met name bedrijfsruimte en woningen neemt toe, terwijl de beschikbare ruimte schaars is. Tegelijkertijd verdwijnen stadsverzorgende bedrijven steeds vaker uit de stad of de regio, door een tekort aan

Inleiding

14

betaalbaarheid en goede ruimte. Het Holterbergdistrict

woningen en stedelijke functies. Tegelijkertijd is er sprake

biedt kans om deze trend te keren. Door in te zetten op

van concrete investeringsbereidheid vanuit de markt,

intensivering en functiemenging kan het gebied zich

waaronder een partij met een substantiële grondpositie in

ontwikkelen tot een gemengd stedelijk milieu waarin ook

het gebied, die inzet op een duurzame en toekomstgerichte

ruimte blijft voor productieve functies. Een belangrijke

herontwikkeling.

voorwaarde bij de transformatie is daarom dat het aantal vierkante meters bedrijfsruimte binnen het plangebied toeneemt tot 150% van het huidige aanbod. De realisatie van andersoortig programma, zoals woningen of

1.2 Ruimtelijk-programmatisch raamwerk: sturingsinstrument voor flexibele gebiedsontwikkeling

voorzieningen, is pas mogelijk nadat aantoonbaar is voldaan

•

•

aan deze opgave. Zo wordt geborgd dat economische

Waarom geen traditioneel stedenbouwkundig plan?

functies behouden blijven en een volwaardige plek krijgen

Bij gebiedsontwikkelingen met een lange looptijd en veel onze-

in de toekomstige gebiedsontwikkeling.

kerheden is het opstellen van een gedetailleerd stedenbouw-

Duurzaamheidsopgave: De transitie naar een circulaire en

kundig plan als sturingsinstrument vaak niet effectief. In het ge-

klimaatneutrale economie vraagt om een fundamentele

val van het Holterbergdistrict is er sprake van onzekerheid over

herinrichting van bestaande bedrijventerreinen. Door ver-

het moment waarop percelen beschikbaar komen, de fasering

dichting en clustering ontstaan mogelijkheden voor samen-

van ontwikkelingen, en de dynamiek van de markt en maat-

werking, uitwisseling van reststromen, gedeeld ruimtege-

schappelijke opgaven. Een traditioneel stedenbouwkundig plan

bruik en het benutten van duurzame energiebronnen. Het

vereist een hoge mate van detail en veronderstelt een zekere

Holterbergdistrict kan hierin een voorbeeldfunctie vervullen.

mate van voorspelbaarheid in de uitvoering. In de praktijk leidt

Klimaatadaptatie en leefkwaliteit: Het gebied kent momen-

dit vaak tot afwijkingen, herzieningen en verlies van regie.

teel weinig groen, een lage ecologische waarde en is gevoe-

•

lig voor hittestress en wateroverlast. Een herinrichting biedt

Daarom is gekozen voor een ruimtelijk-programmatisch raam-

kansen voor vergroening, waterberging en verbetering van

werk: een flexibele planvorm die zich richt op de kernwaarden

de verblijfskwaliteit, passend bij de ambities van een toe-

van de gebiedsontwikkeling. Het raamwerk biedt richting op

komstbestendige stad.

hoofdlijnen, zoals de gewenste structuur van openbare ruimte,

Veranderende context en marktdynamiek: De directe

de programmatische opbouw, en de ruimtelijke samenhang. Te-

omgeving van het plangebied transformeert in hoog tempo

gelijkertijd laat het ruimte voor aanpassing en verfijning in latere

tot een gemengd stedelijk milieu met een hoge dichtheid

fasen, waardoor het bestand is tegen veranderende inzichten en

aan wonen, werken en voorzieningen. Aan de noord- en

omstandigheden. Denk hierbij aan nieuwe eisen op het gebied

oostzijde verrijzen nieuwe woon-werkwijken met duizenden

van duurzaamheid, circulariteit, mobiliteit of sociale inclusie.

Figuur 7: 15

Voorbeelduitwerking van een mogelijke doorkijk op voor de lange termijn op basis van het Ruimtelijk programmatisch raamwerk, waarbij bedrijfsruimte is geconcentreerd en gestapeld

Investeringsnota

Inleiding

Deze aanpak sluit aan bij de realiteit van een ontwikkeltraject dat zich over meer dan twintig jaar zal uitstrekken. Het raamwerk fungeert als een kader, en maakt het mogelijk om adaptief te sturen op kwaliteit en samenhang.

Van raamwerk naar deelprojectuitwerkingen Het ruimtelijk-programmatisch raamwerk vormt de basis voor de verdere uitwerking van het Holterbergdistrict. Na het investeringsbesluit worden deelprojecten uitgewerkt. De precieze vorm is afhankelijk van de schaal en/of impact van de beoogde projecten en wordt later bepaald. Deze uitwerkingen concretiseren de

Kwaliteit van openbare ruimte als basis

ruimtelijke en programmatische uitgangspunten en vormen het

Een cruciaal uitgangspunt binnen het ruimtelijk-programmatisch

fundament voor verdere planvorming en realisatie.

raamwerk is de continue bewaking van de kwaliteit van de openbare ruimte, ongeacht de ontwikkelfase. In veel gebiedsontwik-

In de deelprojectuitwerkingen worden onder andere:

kelingen wordt de inrichting van openbare ruimte uitgesteld tot het moment waarop de omliggende bebouwing gerealiseerd is.

•

de hoofdstructuur van wegen, groen en water uitgewerkt;

In het Holterbergdistrict is deze benadering niet wenselijk.

•

de programmatische invulling per kavel of cluster bepaald;

•

specifieke beeldkwaliteitseisen vastgelegd;

•

de relatie met omliggende gebieden en infrastructuur

De openbare ruimte moet vanaf het begin bijdragen aan de identiteit, toegankelijkheid en leefbaarheid van het gebied. Dit geldt ook voor semi-openbare ruimten die in beheer zijn van

beschreven; •

alle relevante milieu-aspecten getoetst.

private partijen, zoals binnenterreinen, pleinen of doorgangen. Deze ruimten vervullen een belangrijke rol in de beleving van het

Op basis van deze uitwerkingen worden vervolgens kavelpas-

gebied en moeten vanaf de eerste fase zorgvuldig worden ont-

poorten opgesteld. Deze paspoorten bevatten concrete richtlij-

worpen en ingericht.

nen en randvoorwaarden voor de ontwikkeling van de deelgebieden. Ze vormen een belangrijk instrument voor toetsing, regie

Door te investeren in hoogwaardige openbare ruimte in een

en communicatie met ontwikkelende partijen.

vroeg stadium, wordt niet alleen de ruimtelijke kwaliteit geborgd, maar ook het vertrouwen van bewoners, gebruikers en investeerders versterkt. De openbare ruimte fungeert als drager van het gebied en als katalysator voor verdere ontwikkeling.

1.3 Doel en reikwijdte van de investeringsnota Deze investeringsnota heeft als doel om de ruimtelijke, programmatische en financiële uitgangspunten voor de transformatie van het Holterbergdistrict – Deelgebied 1 van de Bedrijvenstrook

Beeldkwaliteitsprincipes

Amstel III – te concretiseren. De nota vormt daarmee het kader

Gezien de schaal en complexiteit van het Holterbergdistrict zijn

voor bestuurlijke besluitvorming over de inzet van gemeentelijke

er beeldkwaliteitsprincipes vastgelegd om de kwaliteit over een

middelen, het aangaan van samenwerkingsafspraken met pu-

zeer lang termijn te borgen. De wereld verandert snel, en het is

blieke en private partijen, en het verder brengen van de planvor-

belangrijk om ruimte te houden voor nieuwe inzichten en tech-

ming richting realisatie.

nologische ontwikkelingen. Bovendien is het wenselijk dat de verschillende kwartieren binnen het district elk een eigen karak-

De grondexploitatiegrens beslaat heel de Bedrijvenstrook Amstel

ter en identiteit kunnen ontwikkelen.

III, de focus van de planuitwerking in deze investeringsnota ligt op het Holterbergdistrict, en sluit aan op bredere beleidsdoel-

Daarom zijn er beeldkwaliteitsprincipes opgesteld die fungeren

stellingen van de gemeente Amsterdam, waaronder de Omge-

als leidraad voor de uitwerking per kwartier. Deze principes

vingsvisie 2050, Ontwikkelstrategie 2035 en Bedrijvenstrategie

bieden houvast op het gebied van architectuur, materialisatie,

2020 – 2030.

schaal, en relatie met de openbare ruimte, zonder de creativiteit en flexibiliteit van ontwerpers en ontwikkelaars te beperken. Voor elk kwartier wordt op basis van deze principes deelplannen ingepast in de op dat moment bestaande situatie. De supervisor van het gebied heeft het mandaat om gemotiveerde afwijkingen van deze principes te beoordelen en goed te keuren. Dit zorgt voor een gebalanceerde aanpak waarin kwaliteit, flexibiliteit en gebiedseigen karakter hand in hand gaan. De beeldkwaliteitsprincipes zijn opgenomen in deel B van deze nota.

Investeringsnota

1.4 Aanpak en werkwijze De investeringsnota is opgesteld als derde stap binnen het Plaberum - PLAn- en BEsluitvormingsproces RUimtelijke Maatregelen - van de gemeente Amsterdam en vormt de schakel tussen beleidsvorming en uitvoering. Waar de principenota het wensbeeld op hoofdlijnen vastlegde en de projectnota de ruimtelijke en programmatische kaders uitwerkte, richt deze nota zich op de financiële en organisatorische vertaling daarvan. De nadruk

Inleiding

16

ligt op het bepalen van de gemeentelijke inzet, het afwegen van

ondergrond, veiligheid en mobiliteit komen hier aan bod.

investeringsrisico’s en het formuleren van randvoorwaarden voor

Hoofdstuk 6 gaat in op de ontwikkelstrategie, juridische en

samenwerking met marktpartijen.

planologische kaders, fasering, tijdspad, governance, financiën, monitoring, bestuurlijke besluitvorming en vervolg. Dit hoofdstuk

De werkwijze kenmerkt zich door een beleidsmatige benader-

vormt het hart van de investeringsafweging en biedt inzicht in de

ing, waarin integraliteit, uitvoerbaarheid en publiek belang cen-

uitvoerbaarheid van de gebiedsontwikkeling.

traal staan. Deze investeringsnota is tot stand gekomen op basis van:

Tot slot bevat de nota een aantal bijlagen, het volledige overzicht van de bijlage staat op pagina 61 van dit document.

•

•

Nieuwe inzichten, doorrekeningen en haalbaarheid van de ruimtelijke en programmatische uitgangspunten uit de pro-

Deze opbouw maakt het mogelijk om de nota zowel integraal als

jectnota;

thematisch te lezen, afhankelijk van de rol en informatiebehoefte

Een toetsing aan relevante gemeentelijke kaders, waaronder

van de lezer.

vastgesteld beleid, leidraden en referentienormen; •

Een ruimtelijk-programmatisch raamwerk met ontwerpprincipes op basis van het maximale beoogde programma;

•

Een verkenning van de rolverdeling tussen gemeente en markt om de integrale kwaliteit van de gebiedsontwikkeling te waarborgen.

De investeringsnota vormt daarmee het vertrekpunt voor het opstellen van nadere uitvoeringsinstrumenten, zoals samenwerkingsovereenkomsten, afsprakenbrieven en bouwenveloppen.

1.5 Leeswijzer Deze investeringsnota is opgebouwd volgens de systematiek van het gemeentelijk plaberum en volgt de logica van beleidsvorming naar uitvoering. De opbouw van Deel A is als volgt: Hoofdstuk 1 is de inleiding. Hierin wordt de aanleiding, het doel en de reikwijdte van de nota toegelicht, evenals de gehanteerde werkwijze. De leeswijzer sluit dit hoofdstuk af met een toelichting op de structuur van het document. Hoofdstuk 2 schetst de context van het plangebied. Dit betreft de huidige situatie, relevante ontwikkelingen in de omgeving en de publiek-privaatrechtelijke uitgangspositie. Dit hoofdstuk vormt de basis voor het begrijpen van de opgaven en kansen in het gebied. Hoofdstuk 3 beschrijft de opgaven die in het gebied spelen. Deze zijn onderverdeeld in beleidsmatige, programmatische, maatschappelijke en ruimtelijke opgaven. De opgaven zijn afgeleid van gemeentelijk beleid en gebiedsspecifieke analyses. Hoofdstuk 4 beschrijft de duurzaamheids- en circulariteitsambities voor het Holterbergdistrict en behandelt de doelen, randvoorwaarden en strategieën voor een klimaatneutrale, circulaire gebiedsontwikkeling. Hoofdstuk 5 gaat in op de milieutechnische en infrastructuurlijke randvoorwaarden, de thema’s energie, klimaatadaptatie, milieu,

17

Investeringsnota

Inleiding

Investeringsnota

Inleiding

18

19

Investeringsnota

Inleiding

2

Plangebied

2.1 Huidige situatie en gebruik

Bij de ontwikkeling van het gebied wordt gestreefd naar behoud

Het Holterbergdistrict wordt begrensd door de Burgemeester

van bestaande economische functies en het waarborgen van

Stramanweg aan de noordzijde, de Holterbergweg aan de oost-

betaalbare bedrijfsruimte. Dit is essentieel in een context waarin

zijde, de Laarderhoogtweg aan de zuidzijde en de Lemelerberg-

vernieuwing en functiemenging leiden tot druk op de ruimte en

weg aan de westzijde. Alle kavels binnen het plangebied zijn

stijgende vastgoedwaarden. Daarnaast wordt ruimte geboden

uitgegeven in erfpacht (zie figuur 9). De omliggende wegen zijn

aan de lokale economie, zodat kleinschalige ondernemers en

in eigendom van de gemeente; de meeste interne wegen liggen

maatschappelijk relevante organisaties ook in de toekomst een

op eveneens in erfpacht uitgegeven terrein.

plek behouden in het gebied.

Het gebied is strategisch gelegen binnen de stedelijke en eco-

De context waarin deze ontwikkeling plaatsvindt is sterk in be-

nomische structuur van Amsterdam en de bredere regio. Het

weging. In de directe omgeving is sprake van grootschalige

vormt een schakel op de as tussen Schiphol, Zuidas, Zuidoost,

transformatie en verdichting. Hierdoor is de huidige situatie

Utrecht en Eindhoven, en ligt tussen de Diemerscheg en de Am-

slechts beperkt richtinggevend voor de toekomstige inrichting.

stelscheg, twee belangrijke landschappelijke structuren. Deze

De planvorming dient daarom rekening te houden met een ver-

ligging versterkt de potentie van het gebied als vestigingslocatie

anderende stedelijke werkelijkheid, waarin economische, ruimte-

voor diverse economische functies, waaronder digitale en pro-

lijke en maatschappelijke functies steeds nauwer verweven ra-

ductieve bedrijvigheid.

ken, maar ook met de belangen van de in het gebied gevestigde ondernemers.

Binnen het plangebied is circa 210.000 m² bruto vloeroppervlak aan gebouwd programma aanwezig. De huidige bebouwing huisvest een breed scala aan bedrijven, waaronder groothandels,

2.2 Ontwikkelingen in de omgeving

logistieke dienstverleners, autodealers, mediaproductiebedrij-

Amstel III Bullewijk en Paasheuvelwijk

ven en enkele maakbedrijven zoals meubelmakers en modeate-

Bullewijk en Paasheuvelwijk vallen net als de bedrijvenstrook bin-

liers. Zware industrie is niet vertegenwoordigd. De fysieke staat

nen het zogenoemde ‘werkgebied Amstel III”. Deze gebieden

van het gebied is overwegend goed schoon, functioneel en met

ontwikkelen zich van een monofunctioneel kantorengebied tot

op dit moment een beperkte mate van leegstand. Er zijn ook uit-

een gemengde, stedelijke wijk. De ambitie is om een gezonde,

dagingen op het gebied van duurzaamheid en sociale veiligheid,

verbonden en uitnodigende stadswijk te realiseren, waarin wo-

met name in de avonduren.

nen, werken en verblijven op een vanzelfsprekende manier samenkomen.

Bedrijven met een vloeroppervlak tussen 100 en 500 m² vormen de grootste groep. In het gebied werken naar schatting meer

De herontwikkeling is gericht op het toevoegen van woningen,

dan 3.000 mensen. Daarmee vervult het Holterbergdistrict een

voorzieningen en kwalitatieve openbare ruimte, met behoud

belangrijke rol in de werkgelegenheid voor praktisch opgeleiden

van ruimte voor bedrijvigheid. In Bullewijk en Paasheuvelweg

in Amsterdam Zuidoost. Deze functie is van waarde voor de soci-

worden tot 2027 circa 10.000 woningen gerealiseerd, met

ale structuur van het stadsdeel en vormt een uitgangspunt voor

een mogelijke uitbreiding tot 15.000 woningen in latere fasen.

de toekomstige ontwikkeling.

Investeringsnota

Plangebied

20

De Nieuwe Kern

ArenA

ArenAPoort Amsterdamse Poort

Holterbergdistrict

Bijlmer Amstel III Bullewijk

Amstel III Paasheuvelwijk

Figuur 8: 21

Ontwikkeling van het Holterbergdistrict in de context van de omgeving

Investeringsnota

Plangebied

Daarnaast wordt gewerkt aan een cluster voor medische

rondom een centraal stadspark. Daarnaast is ruimte gereserveerd

bedrijvigheid, het zogeheten Medical Business Park.

voor voorzieningen, kantoren, horeca en sportfaciliteiten. Een belangrijk onderdeel is de Smart Mobility Hub, een multifunc-

De openbare ruimte wordt heringericht met een sterke nadruk

tioneel gebouw met een sportpark op het dak.

op vergroening, langzaam verkeer en verblijfskwaliteit. Langs het spoor en tussen de ArenA en IKEA komen nieuwe parken. De

De Nieuwe Kern draagt bij aan de regionale woningbouwopgave

ontwikkeling loopt gefaseerd door tot 2040. Het AUMC sluit als

en versterkt de verbinding tussen Amsterdam en Ouder-Amstel.

ziekenhuis en innovatiedistrict ruimtelijk aan op Amstel III.

De ontwikkeling vindt plaats in samenwerking met meerdere publieke en private partijen.

Kerngegevens: •

Plangebied: ca. 100 hectare

Kerngegevens:

•

Maximaal nieuw programma: ca. 1.000.000 m² (wonen,

•

Plangebied: ca. 70 hectare

werken, voorzieningen)

•

Maximaal nieuw programma: ca. 700.000 m² (wonen, werk-

•

Aantal woningen: tot 15.000

en, voorzieningen) •

Aantal woningen: maximaal 6.200

ArenAPoort ArenAPoort ontwikkelt zich tot het stadshart van Amsterdam Zuidoost. Het gebied ligt rondom station Amsterdam Bijlmer

2.3 Publiek-privaatrechtelijke situatie

ArenA en combineert wonen, werken, winkelen en uitgaan. De

Het Holterbergdistrict kent een relatief overzichtelijke pu-

(her)ontwikkeling richt zich op het toevoegen van woningen, het

bliek-privaatrechtelijke structuur. Alle kavels binnen het plan-

vernieuwen van winkel- en woongebouwen, en het verbeteren

gebied zijn uitgegeven in erfpacht. Een aanzienlijk deel van de

van de openbare ruimte.

percelen is in handen van één erfpachter, wat de planvorming en fasering van de gebiedsontwikkeling kan vereenvoudigen. Tege-

Belangrijke ingrepen zijn de vernieuwing van de Shopperhal, de

lijkertijd vraagt dit om zorgvuldige afstemming over de ontwik-

bouw van woontorens tot 145 meter hoog, en de toevoeging

kelstrategie, fasering en programmatische invulling.

van culturele en commerciële functies zoals een theater, hotel en horeca. De Bijlmerdreef wordt heringericht tot een groene stadsstraat met meer ruimte voor voetgangers en fietsers, en de Johan Cruijff Boulevard zelf wordt opnieuw ingericht. Ook wordt het station uitgebreid om de verwachte reizigersgroei op te vangen. De uitvoering vindt gefaseerd plaats tussen 2025 en 2035. De gemeente stuurt actief op fasering, bereikbaarheid en leefkwaliteit tijdens de bouw. Kerngegevens: •

Plangebied: ca. 40 hectare

•

Maximaal nieuw programma: ca. 500.000 m² (wonen, voorzieningen, commercie)

•

Aantal woningen: ca. 5.000

De Nieuwe Kern De Nieuwe Kern is een gebiedsontwikkeling in de gemeente Ouder-Amstel, direct grenzend aan Amsterdam Zuidoost. Het gebied ligt tussen station Duivendrecht, de Johan Cruijff ArenA en de A2. De ambitie is om een duurzame, gemengde stadswijk te realiseren met een sterke relatie tot de omliggende stedelijke en landschappelijke structuren.

In erfpacht uitgegeven

De gebiedsontwikkeling voorziet in maximaal 6.200 woningen,

Openbare ruimte

Figuur 9: Investeringsnota

Kadastrale kaart

Plangebied

22

De gemeente heeft in dit verband een regierol, gericht op het waarborgen van publieke belangen zoals werkgelegenheid, betaalbaarheid van bedrijfsruimte en ruimtelijke kwaliteit. De omliggende infrastructuur – waaronder de Burgemeester Stramanweg, Holterbergweg, Laarderhoogtweg en Lemelerbergweg – is in eigendom van de gemeente. De meeste interne wegen binnen het plangebied liggen echter op eveneens in erfpacht uitgegeven terrein. Dit vraagt om duidelijke afspraken over beheer, toegankelijkheid, herverkaveling en herinrichting.

Figuur 10: 23

Afbeelding de huidige situatie in het projectgebied

Investeringsnota

Plangebied

Investeringsnota

Plangebied

24

25

Investeringsnota

Plangebied

3

Opgaven

3.1 Vertrekpunt

der dan het gebied zelf. De ontwikkelde methodiek kan dienen als nieuwe standaard voor circulaire gebiedsontwikkeling van bedrijventerreinen in Amsterdam en de bredere metropoolregio.

De Amsterdamse Stadsdonut In Amsterdam streven we niet alleen naar economische welvaart,

De ambitie is helder: vanuit de doelstellingen van de Stadsdonut

maar naar brede welvaart. Welvaart van onderwijs tot inkomen

een levendig, multifunctioneel gebied realiseren waar onderwijs,

en van milieu tot veiligheid. Er bestaan verschillende modellen

onderzoek, wonen en ondernemen elkaar versterken.

om hiermee aan de slag te gaan, waaronder het model van de

Belangrijke programmaonderdelen van het Holterbergdistrict:

Donuteconomie, opgesteld door Engelse econoom Kate Raworth. Het donutmodel is omarmd door de gemeente Amsterdam en

•

Uitbreiding van bedrijfsruimte

gespecificeerd naar de Stadsdonut. Haar Donuteconomie is na-

Het Holterbergdistrict vergroot het aanbod bedrijfsruimte

melijk geen kant-en-klaar model dat overal één op één toepas-

om meer opleidings- en werkgelegenheidskansen te

baar is. De omstandigheden verschillen per plek en moment, en

creëren, vooral voor praktisch opgeleide inwoners. De

daarmee ook de interventies die nodig zijn om binnen de donut

stad stimuleert bedrijvigheid die bijdraagt aan stedelijke

te komen of te blijven.

dienstverlening en circulaire productie.

Voor Amsterdam leidde dit tot de centrale vraag:

•

Stadsverzorgende bedrijvigheid Het Holterbergdistrict faciliteert bedrijven die essentiële

“Hoe kan de stad een thuis zijn waar mensen tot bloei komen, op een florerende plek, en tegelijkertijd het welzijn van alle mensen klimaatverand ering

en de gezondheid van de aarde respecteren?”

aa nt a

inwoners op het gebied van gezondheid, huisvesting, connecti-

g in st

so c g e l iale ij k h e i d

ke p o li t i e k a insp ra

ie rg

ken

ON

st a

ge z he

netwer

in k o me n en we r k

iling

O G I SC H PLA F

e

IA A L FU N D A M E

EC O L

nd

erwijs

luchtvervu

D

en e

iling

voed s el

he vervu misc che

r wate

SO C

iod

ch

ive

de

t va

ar d ig e n

lo e co

ili

g

e

ve

gi

h sc

rsi te

omdat hier alle facetten van het stedelijk werkgebied van de toe-

it

komst samenkomen: efficiënte productie, distributie en logistiek,

g ro

én een steeds belangrijkere rol voor kennis, data, innovatie en

nd c o

nver

sie

e rz ad i g

re

vr

st iks to

a

gb erin

ci

al

ffo sfo rv

k se ijk l ge

So

in d verm

se he id

ing

NT

welzijn tekortschiet. Op basis daarvan bepaalt de stad welke

Het Holterbergdistrict is bij uitstek geschikt voor deze aanpak,

b lo e ie

huisg ve st in

planetaire grenzen worden overschreden of waar het menselijk interventies nodig zijn.

m een

ond

inzicht in waar de stad nog buiten de donut opereert—waar de

rd a

de

don d i

tuele situatie, die uiteraard een momentopname is. Zo ontstaat

m

e st

va n

d

worden op basis van beschikbare data vergeleken met de ac-

A

viteit, mobiliteit, werk, onderwijs en meer. Deze doelstellingen

g

n ne ea oc

Om dit te bereiken, formuleert de stad doelstellingen voor haar

ver zur in

g laa on oz

t e ro zoetwa

e nttr

ng kki

uitwisseling tussen bedrijven. De lessen uit dit project reiken verFiguur 11: Investeringsnota

De Amsterdamse stadsdonut.

Opgaven

26

diensten leveren aan de stad en tegelijkertijd bijdragen aan de circulaire economie. Deze bedrijvigheid krijgt een plek in een toekomstbestendig ecosysteem dat ruimte biedt voor innovatie en samenwerking. •

HPC-rekenfaciliteit Het Holterbergdistrict realiseert een krachtige rekeninfrastructuur (High Performance Computing) die veilige en snelle dataverwerking mogelijk maakt. Deze voorziening ondersteunt toepassingen in de circulaire economie, data-gedreven innovatie en wetenschappelijk onderzoek.

•

Maak- en laboratoriumruimtes voor Health & Life Sciences Het Holterbergdistrict faciliteert (kleinschalig) productieruimtes en labs voor het testen van innovatieve toepassingen. Deze plekken verbinden onderzoek, ondernemerschap en maatschappelijke impact binnen het domein van gezondheid en technologie.

•

Divers woningaanbod Het Holterbergdistrict zet in op een mix van sociale huur, middenhuur en vrije sectorwoningen. Hiermee ontstaat een woonomgeving die verschillende doelgroepen bedient en sociale menging bevordert.

•

Ruimte voor start-ups en scale-ups Het Holterbergdistrict creëert inspirerende plekken voor ondernemers en ondernemende bewoners in verschillende groeifasen. Van start-up tot scale-up, het gebied biedt ruimte voor experiment, groei en samenwerking met name in combinatie met het AI-ecosysteem wat beoogd wordt.

•

Levendige voorzieningen Het Holterbergdistrict ontwikkelt voorzieningen die bijdragen aan een veilige, gezonde en sociale stadswijk. Horeca, sport, cultuur en zorg worden geïntegreerd om ontmoeting en gemeenschapsvorming te stimuleren.

•

Onderwijsprogramma’s Het Holterbergdistrict faciliteert onderwijsinstellingen met ruimte voor onderwijsprogramma's die aansluiten op de stedelijke opgaven. Het gebied wordt een leeromgeving waar theorie en praktijk elkaar versterken.

•

Ontmoetingsruimtes voor kennisdeling Het Holterbergdistrict richt plekken in waar bewoners, ondernemers en onderzoekers kennis kunnen uitwisselen. Deze ruimtes verbinden lokale initiatieven met regionale en mondiale netwerken.

•

Groene publieke ruimte Het Holterbergdistrict ontwerpt groene zones die uitnodigen tot sport, ontspanning en ontmoeting. Deze ruimtes bieden rust in een dynamische omgeving en dragen bij aan gezondheid en biodiversiteit.

Hoe we willen zorgen dat het project binnen de planetaire grenzen blijft, is beschreven in het hoofdstuk Duurzaamheid.

27

Investeringsnota

Amsterdam AI: Strategisch Programma voor Kunstmatige Intelligentie Amsterdam AI is een strategisch programma dat zich richt op het stimuleren van onderzoek, onderwijs en toepassing van kunstmatige intelligentie (AI) in de regio Amsterdam. Het programma bestrijkt het volledige spectrum van fundamenteel wetenschappelijk onderzoek tot concrete toepassingen in drie maatschappelijke en economische domeinen: het bedrijfsleven, de gezondheidszorg en het publieke domein. De ambitie is om Amsterdam AI te positioneren als een toonaangevende en richtinggevende hub op internationaal niveau. Dit gebeurt in nauwe samenwerking met het bestaande ecosysteem in de regio, waarin kennisinstellingen, overheden, bedrijven en maatschappelijke organisaties gezamenlijk de koers bepalen. Het Holterbergdistrict biedt een uitgelezen kans om bij te dragen aan het Amsterdamse AI-ecosysteem. Enerzijds door de aanwezigheid van de AMS-IX dataverbinding in het gebied, anderzijds vanwege de potentie die een dergelijk cluster heeft om ook iets terug te geven aan zijn omgeving: start-ups, onderwijs, en diverse vormen van werkgelegenheid. Belangrijke doelstellingen van het programma zijn: •

Het aantrekken en behouden van (inter-)nationaal AI-talent;

•

Het versterken van de kenniseconomie in de regio;

•

Het stimuleren van innovatie en ondernemerschap, met name binnen het midden- en kleinbedrijf (MKB);

•

Het bevorderen van de oprichting en ontwikkeling van nieuwe startups;

•

Het ontwikkelen van opleidingsmogelijkheden voor alle niveaus, inclusief voor praktisch of niet-opgeleide bewoners, om zo brede maatschappelijke betrokkenheid en inclusiviteit te waarborgen.

Om de ambities van Amsterdam AI te realiseren, is naast beleidsmatige ondersteuning ook fysieke ruimte essentieel. De stad streeft naar een betrouwbaar en transparant AI-ecosysteem dat maatschappelijke meerwaarde biedt binnen domeinen als mobiliteit, duurzaamheid en woningbouw. Dit vereist hoogwaardige digitale infrastructuur, waaronder rekenclusters, edge computing-faciliteiten en dataverwerkingscentra. Deze voorzieningen worden ruimtelijk ingebed in strategische stedelijke gebieden waar ruimte is voor innovatie, samenwerking en kennisdeling. Daarbij wordt gestreefd naar een integrale benadering waarin AI-infrastructuur wordt gecombineerd met andere stedelijke functies, zoals wonen, werken, onderwijs en vergroening. De digitale infrastructuur moet voldoen aan strenge eisen op het

Opgaven

gebied van energie-efficiëntie, koeling en restwarmtebenutting.

adaptief is. De ruimtelijke ambities zijn verankert in deel B, het

Tegelijkertijd is het van belang om de ruimtevraag van deze

ruimtelijke-programmatisch raamwerk en geeft richting aan de

voorzieningen zorgvuldig af te stemmen op andere stedelijke

verdere ontwikkeling van het gebied.

opgaven. Ruimtelijke kwaliteit en flexibiliteit

3.2 Kernwaarden

Het ruimtelijk-programmatisch raamwerk biedt een robuuste ba-

De genoemde ambities in deze investeringsnota staan niet op

sis voor verdere uitwerking, maar laat tegelijkertijd ruimte voor

zichzelf; ze zijn onderling samenhangend en versterken elkaar.

flexibiliteit. De opzet is adaptief: het plan kan inspelen op ver-

Drie kernwaarden geven richting aan de ontwikkeling van het

anderende maatschappelijke, economische en klimatologische

gebied:

omstandigheden. Dit betekent dat programma’s kunnen schui-

1.

Sociaal en inclusief

ven, functies kunnen worden gecombineerd en dat er ruimte is

Het gebied is geen eiland, maar maakt deel uit van een

voor innovatieve concepten zoals energiehubs, circulaire bouw

bestaand stadsdeel met bewoners en ondernemers die

en tijdelijke invullingen.

ook moeten kunnen profiteren van deze ontwikkeling. De

2.

gebiedsontwikkeling biedt onder andere kansen op het

De ruimtelijke kwaliteit wordt geborgd door heldere ontwerp-

gebied van huisvesting, werk en opleiding. Er is specifieke

principes, zoals:

aandacht voor de mensen in Zuidoost, maar niemand wordt

•

een sterke groen-blauwe structuur,

uitgesloten.

•

een fijnmazig netwerk voor langzaam verkeer,

•

een gevarieerde opbouw van bouwhoogtes,

•

en een duidelijke hiërarchie in openbare ruimte.

Ondernemend en innovatief Er wordt ruimte gecreëerd voor diverse vormen van ondernemerschap. Naast extra ruimte voor bedrijvigheid

Deze principes zorgen ervoor dat het Holterbergdistrict zich ont-

worden er ook werkgebouwen ontwikkeld voor bedrijven

wikkelt tot een aantrekkelijke, gezonde en toekomstbestendige

die zich richten op datatechnologie en life sciences. Inno-

stadswijk.

vatie vindt plaats binnen bedrijven, maar ook in de manier waarop zij samenwerken en collectieve structuren organiseren.

Verbinding met de stad en het landschap Het ruimtelijk raamwerk van het Holterbergdistrict is ontworpen als een schakel tussen stad en landschap. Door het versterken,

3.

Duurzaam en natuurinclusief

completeren en uitbreiden van bestaande groen- en water-

De ambitie is om het gebied te transformeren tot een duur-

structuren ontstaat een robuuste ecologische verbinding tussen

zame, circulaire en natuurinclusieve omgeving. Deze kern-

Amsterdam Zuidoost en de Amstelscheg. Nieuwe oost-west-

waarden zijn van invloed op alle stedelijke thema’s: econo-

verbindingen worden ingericht als groene assen met een open

mie, mobiliteit, ruimte, programmering en maatschappelijke

watersysteem, waarin waterberging, biodiversiteit en recreatie

ontwikkeling. Ze helpen, samen met de stadsdonut, bij het

samenkomen. Deze assen vormen niet alleen een ecologische

maken van keuzes. Datatechnologie speelt hierin een bijzon-

drager, maar ook een aantrekkelijke route voor langzaam ver-

dere rol als katalysator voor de kernwaarden en ondersteunt

keer.

de ambitie om binnen de veilige en rechtvaardige grenzen van de donut te blijven.

3.3 Van opgaven naar ruimtelijk-programmatisch raamwerk De ontwikkeling van het Holterbergdistrict vormt een belangrijke stap in vorming van een toekomstbestendig Bijlmer-West. Het Holterbergdistrict is geen eiland, maar dient een integraal onderdeel te worden van zijn omgeving. Waar het plangebied momenteel nog wordt gedomineerd door grootschalige bedrijvigheid, infrastructuur en een versnipperde openbare ruimte, ligt er een duidelijke opgave om een gemengd en veerkrachtig stadsdistrict te realiseren. Het streven is een district te creëren die ruimte biedt aan wonen, werken, ontmoeten en ontspannen, en die tegelijkertijd robuust, groen en klimaat-

Investeringsnota

Het raamwerk bestaat uit drie onderling verbonden landschappen: •

het stadslandschap

•

het parklandschap

•

het daklandschap met verhoogde (binnen)tuinen.

Elk van deze landschappen draagt bij aan de ruimtelijke kwaliteit, ecologische waarde en sociale dynamiek van het gebied. Samen vormen ze een strategisch systeem dat flexibel kan inspelen op veranderende behoeften en inzichten, en dat richting geeft aan de ruimtelijke ontwikkeling van het Holterbergdistrict op de lange termijn.

Opgaven

28

Figuur 12:

Van park naar polder, strategische verbindingen in het ecologische raamwerk

Stadslandschap

en logistiek, maar ook een groene structuur die bijdraagt aan

Het stadslandschap vormt de structurele basis van het Holter-

klimaatadaptatie, ecologie en verblijfskwaliteit.

bergdistrict. Het is gebaseerd op een heldere, infrastructurele logica waarin mobiliteit, logistiek en groen en water hand in

Parklandschap

hand gaan. De twee grote stedelijke dreven – de Hoogoorddreef

Het parklandschap vormt de noord-zuidverbinding binnen het

en de Karspeldreef – blijven de hoofdstructuur van het district.

Holterbergdistrict en is ontworpen als een lineair, slingerend

Deze oost-westverbindingen worden heringericht als groene

systeem dat uitnodigt tot bewegen, ontmoeten en verblijven. Dit

parklanen, met minimale verharding, en een sterke landschap-

landschap verbindt de verschillende buurten van het district met

pelijke uitstraling. De Hoogoorddreef krijgt bovendien een open

elkaar en met de omliggende stadsdelen, en fungeert als een

waterstructuur die niet alleen bijdraagt aan de waterhuishouding,

groene ruggengraat die het gebied tot leven brengt. Een net-

maar ook aan de beleving en biodiversiteit. Ter plaatse van de

werk van wandel- en fietspaden verbindt het Holterbergdistrict

Hessenbergweg/Karspeldreef wordt een nieuwe doorsteek naar

met de bredere omgeving, terwijl een stelsel van slingerende

de Lemelerbergweg gemaakt en de oversteekbaarheid van de

paden binnen het park de verschillende programmaonderde-

Holterbergweg verbeterd. Hierdoor wordt de verbinding met

len – zoals sportvelden, speelplekken en verblijfsruimtes – met

Bullewijk sterk verbeterd.

elkaar verbindt.

De Entree vormt nu een soort logistieke straat ten behoeve van de ArenApoort. Door de Entree te verbinden met een gelijkvor-

Het parklandschap is niet monofunctioneel, maar biedt ruimte

mige ruimte in het Holterbergdistrict ontstaat er plotseling een

aan een breed scala aan activiteiten. Aan de noord- en zuidzijde

ontvangst en verbindingsplein van formaat. De inrichting ervan

van het park ontstaat een dynamisch karakter, met ruimte voor

zal gericht zijn op sporten en spelen, terwijl de functionaliteit

luidere en actievere functies zoals urban sports, evenementen en

voor ArenApoort ook behouden blijft.

speelvoorzieningen. Het Karspelplein in het Stapelkwartier vormt hierbij een belangrijk knooppunt. Naar het midden toe, richting

Naast deze hoofdstructuur wordt het gebied ontsloten via een

het kanaal, wordt het park rustiger en natuurlijker, met aandacht

netwerk van zogenaamde inprikkers: smallere straten die de

voor biodiversiteit, rust en contemplatie. Deze overgang van dy-

bouwblokken onderling verbinden. Deze straten zijn ontworpen

namiek naar rust zorgt voor een gevarieerde beleving en maakt

met prioriteit voor langzaam verkeer en worden gekenmerkt

het park aantrekkelijk voor uiteenlopende doelgroepen.

door lineaire regentuinen die regenwater opvangen en infiltreren, en tegelijkertijd bijdragen aan de ruimtelijke kwaliteit. Lo-

Een belangrijk onderdeel van het parklandschap is de Molen-

gistieke lussen zorgen voor een efficiënte bereikbaarheid van de

wetering, die wordt aantrekkelijker landschappelijk ingepast

gebouwen, zonder het straatbeeld te domineren. Het stadsland-

en geactiveerd. De oevers worden toegankelijk gemaakt en in-

schap is daarmee niet alleen een functionele drager van verkeer

gericht als kwalitatieve verblijfs- en wandelzones. Een brug over

29

Investeringsnota

Opgaven

de wetering verbindt het noordelijke en zuidelijke deel van het

Een strategisch en adaptief ecologisch raamwerk

park, waardoor de doorwaadbaarheid van het gebied wordt ver-

Binnen de gebiedsontwikkeling van het Holterbergdistrict vormt