Bijlage 1 Inhoudelijke beschrijving en resultaten programma Ondersteuning mentale gezondheid nieuwkomers 2025.pdf

Bijlage 1 Inhoudelijke beschrijving voortgang programma Ondersteuning Mentale Gezondheid Nieuwkomers

Inhoudelijke beschrijving voortgang programma Ondersteuning Mentale Gezondheid Nieuwkomers De projecten die wij opzetten en ondersteunen, vallen binnen vijf hoofdlijnen. Hierbij zetten wij in op het verlagen van drempels die mensen belemmeren de passende zorg te vinden door interventies in de de meest voorkomende talen die nieuwkomers spreken aan te bieden. In 2025 heeft het programma meer dan 2500 individuele nieuwkomers bereikt. Hieronder een inhoudelijke samenvatting per hoofdlijn. 1. Preventie Het vroegtijdig signaleren van symptomen en het voorkomen van (verergering van) mentale problematiek: De servicegesprekken van de GGD zijn gericht op het vroegtijdig signaleren van psychosociale problemen en – indien nodig – het toeleiden van statushouders naar een passend aanbod en zorg. Het bereik van deze gesprekken is hoog. In de periode januari 2024 tot en met oktober 2025 nodigde de GGD Amsterdam bijvoorbeeld 600 statushouders uit voor een servicegesprek, waarvan 487 personen daadwerkelijk werden gesproken. De gesprekken worden gevoerd door getrainde professionals, die aandacht besteden aan de achtergrond van de statushouder, eventuele mentale klachten en de mogelijke zorgbehoefte. Zo nodig kan ook een psychiater meekijken en adviseren. Afhankelijk van de uitkomst kan de GGD een statushouder doorverwijzen naar passende hulp of zorg.

Dit kan een preventief/nuldelijns aanbod zijn (zoals PM+, zie hieronder) of een ander soort zorgaanbod. Dit jaar zijn we gestart met een pilot van Problem Management Plus (PM+). Dit is een laagdrempelige interventie waarbij geschoolde ervaringsdeskundigen nieuwkomers in hun eigen taal trainen, zodat zij beter kunnen omgaan met problematiek die voortkomt uit onzekerheid, oorlogssituaties, zorgen over vrienden of familie in het thuisland of de opvangsituatie. De trainers worden gesuperviseerd door GGZ-professionals. In totaal zijn negen PM+-trainers opgeleid en actief in de talen Arabisch, Farsi, Urdu, Turks, Engels en Tigrinya. Tot nu toe hebben 85 personen een intakegesprek voor PM+ gehad en hebben 28 personen de training volledig afgerond inclusief post evaluatie twee weken na de laatste sessie. Meer dan helft van de deelnemers (22 van 28) ervaart na afloop van de interventie een verbetering van hun mentale gezondheid. Van de resterende deelnemers wachten 14 deelnemers op hun post-assessment en 43 deelnemers nemen momenteel deel aan de interventie1. Met financiering van ZonMW wordt de implementatie en mogelijke opschaling van PM+ gemonitord door partnerorganisaties Work for U, de Vrije Universiteit en de Gemeente Den Haag, waar de interventie ook wordt aangeboden.

Wij hebben met de organisatie WRK for U en het COA afspraken gemaakt over het gebruik van ruimtes op locatie azc Willinklaan voor de uitvoering van PM+. Met de organisaties Road of Hope en Warm Welkom zijn afspraken gemaakt over het gebruik van ruimtes op Startblok Elzenhagen voor de uitvoering van PM+. Stichting Road of Hope ondersteunt in het Moederproject het emotioneel welzijn van moeders met een vluchtelingen- of migratieachtergrond in Amsterdam. Door de inzet van ervaringsdeskundigen 1

Stand 13 november 2025

1

Bijlage 1 Inhoudelijke beschrijving voortgang programma Ondersteuning Mentale Gezondheid Nieuwkomers in reflectiebijeenkomsten en trainingen creëert het project ruimte voor herkenning, erkenning en ontwikkeling. Dit bevordert niet alleen de mentale gezondheid en het zelfvertrouwen, maar ook participatie en integratie. Momenteel zijn er twee reflectiegroepen actief met deelnemers van de locaties Galaxy en Kabelweg, in het Arabisch en Somalisch. Dit jaar heeft ook een groep Eritrese vrouwen deelgenomen. In totaal worden 108 unieke deelnemers bereikt met de activiteiten van het project. In stadsdeel Noord, nabij opvanglocatie Botel, biedt Stichting Road of Hope emotionele ondersteuning aan een groep vluchtelingen uit Oekraïne via het project Together. Gedurende 2025 hebben 135 mensen deelgenomen aan verschillende workshops en kunsttherapeutische interventies, met als doel hen te stabiliseren in de huidige situatie en in een veilige omgeving methoden te vinden om angst en stress te verminderen. Samen met omwonenden, experts van landelijke organisaties en collega’s van de gemeente Amsterdam zijn drie Open Dialoog-avonden georganiseerd, waarin de complexiteit van integratie met een tijdelijke status werd besproken. Op de gemeentelijke opvanglocaties voor vluchtelingen uit Oekraïne (GOO) worden Oekraïense psychologen ingezet als mental coaches.

Deze mensen zijn in dienst bij de sociaal beheerders van de locaties en bieden laagdrempelige toegang tot psychosociale hulp in eigen taal. De coaches zijn zowel vertrouwelijk aanspreekpunt voor bewoners als professionals van de eigen organisatie. Zij zijn het eerste aanspreekpunt voor ontheemden voor mentale ondersteuning en verzorgen desgewenst een warme overdracht naar eerstelijns zorg zoals een huisarts POH of een psychiater. De meest genoemde problematiek is stress, slapeloosheid en (een gebrek aan) zelfvertrouwen.2 De coaches voeren op jaarbasis meer dan 1000 gesprekken met meer bewoners van de opvanglocaties. Op COA-locaties biedt de organisatie Choices voor een Beter Leven coaching en ondersteuning door professionals en ervaringsdeskundigen aan LHBTIQ+-vluchtelingen. Dit gebeurt zowel individueel als in groepsverband. In totaal wordt er 13 uur individuele ondersteuning per week geboden en vinden er elke twee weken groepsbijeenkomsten van 2,5 uur plaats. De Boys Club, een interventie ontwikkeld door het GGD Centrum Seksueel Geweld, wordt dit jaar aangeboden op de AMV-locaties Tafelbergweg en WOW-hostel. In negen sessies worden thema’s behandeld zoals seksuele gezondheid, persoonlijke grenzen stellen, identiteit en mentale zelfhulp. Deze thema’s worden door ervaringsdeskundige trainers in het Arabisch en Tigrinya gegeven.

In totaal hebben 60 AMV’ers deze training gevolgd dit jaar. In het project Student Life Coach Refugee van de Academie van de Stad krijgen jonge statushouders in Amsterdam een buddy via een stageproject. Aan deze jonge statushouders (18-28 jaar) worden studenten gekoppeld die als peer-to-peer-coach fungeren. Deze studenten ondersteunen hen bij de verschillende uitdagingen die zij als jongvolwassenen tegenkomen wanneer zij in Amsterdam komen wonen. Dit kan betrekking hebben op uiteenlopende onderwerpen, zoals het leggen van contact met andere jongeren, het uitbreiden van hun sociale netwerk, het uitoefenen van hobby’s, sporten, het verkrijgen van zorg of hulp, en het wegwijs worden in de stad en de buurt. Het overkoepelende doel is om de zelfredzaamheid en integratie van de jonge statushouders te bevorderen. In het studiejaar 2024/2025 hebben 60 jonge statushouders een coaching doorlopen en is een jonge coachee in het nieuwe studiejaar 2025/2026 zelf begeleider van de nieuwe groep geworden.

2

Bijlage 1 Inhoudelijke beschrijving voortgang programma Ondersteuning Mentale Gezondheid Nieuwkomers 2. Toegang tot zorg Het toegankelijker maken van zorg voor nieuwkomers. In de Zorgcafés van Dokters van de Wereld zijn in de eerste helft van 2025 al meer dan 200 individuele mensen geholpen. Momenteel vinden er op drie locaties in de stadsdelen Oost, Zuidoost en Nieuw-West wekelijks spreekuren plaats. Ook worden er op elke locatie voorlichtingen over mentale gezondheid gegeven en steungroepen georganiseerd. De steungroepen worden begeleid door ervaringsdeskundigen en cultuurmediators, die de taal en cultuur van de doelgroep begrijpen. Samen met ketenpartners is een profiel en werkproces voor sleutelpersonen ontwikkeld. Dit heeft geresulteerd in een plan van aanpak dat is ingediend als subsidieaanvraag bij de subsidieregeling ANOO. Het betreft een betaalde functie waarbij maatschappelijk begeleiders van Vluchtelingenwerk en klantbegeleiders van WPI vier sleutelpersonen kunnen inzetten op diverse manieren. Daarnaast is een coördinerende functie ingericht om vraag en aanbod van sleutelpersonen in informele organisaties op elkaar af te stemmen. Sleutelpersonen ontvangen een vrijwilligersvergoeding en blijven verbonden aan hun oorspronkelijke organisatie vanwege hun netwerk en kennis in een specifiek stadsdeel.

3. Complexe casuïstiek: Meer nieuwkomers die specialistische behandeling nodig hebben, nemen tijdig deel aan een passend traject in zowel basis als specialistische zorg. Huidige inzet op dit onderwerp is vooral een versterking van het informele vangnet voor de meest complexe casussen met als doel duurzaam deel te nemen aan een zorgtraject. In 2025 biedt Stichting Ykeallo intensieve begeleiding aan jongeren uit de Eritrese gemeenschap die zelfstandig of in gemengde woonprojecten wonen maar niet zelfredzaam zijn en een grote afstand tot de zorgprofessionals hebben. Er wordt intensief samengewerkt met ketenpartners uit verschillende domeinen zoals Buurtteams, het Jongeren Informatie Punt (JIP), de GGZ zoals InGeest of Arkin en de MO/BW zoals HVO-Querido of het Leger des Heils. De groep jongeren heeft vaak last van trauma’s wat de integratie en het zelfstandig functioneren in de weg staat. Hierdoor zijn de trajecten vaak langdurig en complex. Gedurende het jaar worden op deze manier 20 jongeren ondersteund. Ook wordt er ondersteuning geboden aan de klantbegeleiders van Taal en Inburgering. Zij hebben de complexe taak inburgeraars te begeleiden bij het opbouwen van een nieuw bestaan in Amsterdam. Samen met collega’s van GGD en GGZ instelling Arkin krijgen klantbegeleiders voorlichting over het thema mentale gezondheid van nieuwkomers.

4. Ketensamenwerking Meer samenhang en continuïteit in het aanbod van maatschappelijke ondersteuning tot en met specialistische zorg door het verbeteren van de onderlinge samenwerking tussen de informele en formele (maatschappelijke) zorgpartners. Regie op het gefragmenteerde aanbod in de stad is de wens van veel partijen. Hiervoor hebben wij de Klantreis Mentale Ondersteuning met professionele partners en statushouders opgetekend en 3

Bijlage 1 Inhoudelijke beschrijving voortgang programma Ondersteuning Mentale Gezondheid Nieuwkomers maken sinds het aanbod beschikbaar voor alle spelers via de WelcomeApp. De app brengt het stedelijk aanbod voor nieuwkomers overzichtelijk samen op één plek, zodat nieuwkomers sneller hun weg vinden en zelfstandiger mee kunnen doen in Amsterdam. De app wordt niet alleen gebruikt door statushouders maar ook door vluchtelingen uit Oekraïne. Tot en met oktober telde de Welcome App meer dan 1000 individuele gebruikers en zijn er meer dan 100 organisaties aangesloten en hun aanbod beschikbaar gemaakt in de app. Momenteel is er maandelijks een aanbod zichtbaar van meer dan 500 activiteiten In het Netwerk Nieuwkomers Amsterdam (NNA) zijn organisaties vertegenwoordigd die (mentale) ondersteuning bieden aan nieuwkomers. Op de bijeenkomsten van het NNA waarbij ook de gemeente Amsterdam aansluit wordt met elkaar overlegd wat de huidige knelpunten zijn en op welke manier de dienstverlening in de stad verbeterd of bijgesteld kan worden. Partijen uit het netwerk hebben ook input geleverd op de nieuwe subsidieregeling Aankomstinfrastructuur Nieuwkomers, Ontheemden en Ongedocumenteerden (ANOO). Begin 2025 is de Klantreis Mentale Ondersteuning gepresenteerd aan de leden van het NNA en besproken.

In het najaar van 2025 zijn op een bijeenkomst met alle partijen signalen met betrekking tot mentale gezondheid van nieuwkomers gesignaleerd.

5. Kennisdeling & Monitoring Door inzicht in resultaten, effecten en kennis, gericht kunnen sturen op een effectieve uitvoering van mentale ondersteuning van nieuwkomers. De interventies die door OMG zijn geïnitieerd zijn evidence-based zoals de interventie PM+. Wel vinden wij het belangrijk dat het resultaat van deze interventies zoals ze zijn opgezet in Amsterdam, inzichtelijk wordt. In het najaar van 2024 is, in samenwerking met professionals van ketenpartners en vertegenwoordigers van de doelgroep, de Klantreis Ondersteuning Mentale Gezondheid Statushouders ontwikkeld. Deze klantreis maakt de aan- en afhaakmomenten van nieuwkomers die op zoek zijn naar zorg en ondersteuning inzichtelijk. Samen met een expertpool vluchtelingen is ook de perceptie van de vluchtelingen meegenomen. Er wordt onderzocht waar percepties niet op elkaar aansluiten en waar verbeteringen mogelijk zijn. Begin 2025 is dit gepresenteerd aan de betrokken partijen. Vervolgens zijn in werkgroepen verbeterpunten besproken en toegewezen. In de bijlagen vindt u de presentatie van de klantreis, zoals deze is opgehaald en gedeeld met ketenpartners en statushouders.

Sinds dit najaar maakt de gemeente Amsterdam deel uit van het project Duurzaam Problem Management+ voor Nieuwe Nederlanders (D-PM+NN), dat zich richt op het structureel inbedden van psychosociale ondersteuning in eigen taal voor statushouders in grote steden via de cultuur sensitieve aanpak Problem Management Plus (PM+). Het project bouwt voort op bestaande PM+ programma's in Amsterdam en Den Haag en biedt implementatie expertise van Work for U. De VU voert een procesevaluatie uit. Leren en kennisdelen zijn essentieel, waarbij naast wetenschappelijke publicaties de consortiumleden hun ervaringen tijdens het project delen met andere gemeenten.

4

Bijlage 1 Inhoudelijke beschrijving voortgang programma Ondersteuning Mentale Gezondheid Nieuwkomers November 2025, Programma Ondersteuning Mentale Gezondheid Nieuwkomers, Gemeente Amsterdam

5