Bijlage 1 GETEKEND Raadsinformatiebrief voortgang ontwikkeling duurzame warmtebronnen - aardwarmte (geothermie).pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp Bijlagen

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 11 maart 2025 Duurzaamheid, energietransitie en circulaire economie Zita Pels Ruimte en Duurzaamheid, bestuurszaken.rd@amsterdam.nl Voortgang ontwikkeling duurzame warmtebronnen: aardwarmte (geothermie) 1. SCAN-0nderzoeksgebied 3D-seismische campagne. 2. Ruimtevraagstudie aardwarmte – Well Engineering Partners (2024).

Geachte leden van de gemeenteraad,

In de brief over de nieuwe koers voor de warmtetransitie van 30 januari 2025 is aangegeven dat we verder werken aan het verduurzamen van de warmtebronnen voor de stadswarmtenetten zonder biomassa. In deze brief wordt u geïnformeerd over welke stappen worden gezet en nog nodig zijn om in 2030 een eerste aardwarmtebron operationeel te hebben. Aardwarmteontwikkeling in en rond Amsterdam lijkt vooralsnog kansrijk. Ook de Seismische Campagne Aardwarmte Nederland (SCAN) ziet de potentie en werkt aan de voorbereiding van grootschalig seismisch onderzoek en een nieuwe onderzoeksboring. Ook aan andere warmtebronnen wordt gewerkt. Bijvoorbeeld aan de uitkoppeling van restwarmte van datacenters, voor het warmtenet van Westpoort Warmte en voor een lokaal warmtenet in Middenmeer door MeerEnergie. Of warmte uit oppervlaktewater (aquathermie) voor een lokaal warmtenet op het WG-terrein door KetelhuisWG. Achtergrond In de brief over de verduurzaming van warmtebronnen voor stadswarmtenetten van 16 oktober 2024 bent u geïnformeerd over de samenwerkingsovereenkomst “Verduurzaming Diemenwarmtenet” tussen de gemeenten Amsterdam, Almere, Diemen, Ouder-Amstel, en provincies Noord-Holland en Flevoland, en Vattenfall.

Hierin is de ambitie vastgelegd om aardwarmte als basislastbron in te zetten (90 MW opgesteld vermogen) en dat gemeente Amsterdam meewerkt aan de ontwikkeling van aardwarmte conform de afspraken in de samenwerkingsovereenkomst “Aardwarmte Amsterdam-Amstelveen I” tussen de gemeente Amsterdam, Vattenfall en Energie Beheer Nederland (EBN). Over die samenwerkingsovereenkomst bent u geïnformeerd in de brief van 2 juli 2024.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 11 maart 2025 Pagina 2 van 6

Onderzoeken van de ondergrond voor aardwarmtewinning 3D-seismisch onderzoek in het najaar van 2025 in de regio Amsterdam (zie bijlage 1). Op 19 september 2024 heeft de gemeente Amsterdam een subsidieaanvraag ingediend bij de provincie Noord-Holland voor het uitvoeren van 2D-seismisch onderzoek in de regio Amsterdam Zuidoost. Eerder onderzoek van SCAN heeft aangetoond dat in dit gebied de grootste potentie voor aardwarmtewinning is in de omgeving van Amsterdam. Op 10 december 2024 heeft de provincie Noord-Holland de subsidie toegekend. Het voornemen is om het seismisch onderzoek in het najaar van 2025 uit te voeren. Dit is onderdeel van de afspraken in de samenwerkingsovereenkomst “Aardwarmte Amsterdam-Amstelveen I” met Vattenfall en EBN. EBN, Vattenfall en de gemeente Amsterdam dragen evenredig bij aan het onderzoek. Bij seismisch onderzoek wordt met geluidsgolven de diepe ondergrond in kaart gebracht 1. De onderzoeksboring van SCAN in Ouder-Amstel in 2023 heeft aangetoond dat er in principe een geschikte gesteentelaag is om aardwarmte uit te winnen. Het seismisch onderzoek brengt het verloop van deze laag in beeld in een groter gebied, en er wordt inzichtelijk waar breuken in de ondergrond aanwezig zijn. Met een combinatie van beide onderzoeken kunnen geschikte bovengrondse plekken worden bepaald om een project voor aardwarmtewinning te starten.

Ook SCAN heeft vastgesteld dat het beoogde onderzoeksgebied kansrijk is voor aardwarmtewinning. Met SCAN is overeengekomen dat het budget voor de beoogde 2Dseismische campagne wordt ingebracht bij SCAN voor een 3D-seismische campagne. Dat is goed nieuws, want met een 3D-seismische campagne wordt de ondergrond nauwkeuriger in beeld gebracht. De extra kosten voor de 3D-seismiek (ten opzichte van de beoogde 2D-seismiek) worden betaald door SCAN. In Nederland heeft er sinds 2001 geen seismisch onderzoek meer van dergelijke omvang in stedelijk gebied plaatsgevonden. Bewoners in het onderzoeksgebied worden geïnformeerd over het onderzoek. SCAN stemt de communicatie hierover af met de gemeente Amsterdam en betrokken buurgemeenten. Na het verzamelen van de data, duurt het tot een jaar om alle resultaten te analyseren. De resultaten worden openbaar gepubliceerd. Een nieuwe, tijdelijke onderzoeksboring van SCAN in de regio Amsterdam medio 2025 Naast het seismisch onderzoek worden voorbereidingen getroffen voor een nieuwe, tijdelijke onderzoeksboring in de regio Amsterdam. Dit is eenzelfde soort onderzoeksboring als in 2023 is gedaan in de gemeente Ouder-Amstel. De nieuwe onderzoeksboring vindt plaats op Strandeiland (IJburg) of in Almere.

De nieuwe onderzoeksboring is nodig omdat het gebied dat ten noorden van het IJ en Amsterdam-Rijnkanaal ligt geologisch gezien verschilt van het gebied ten zuiden ervan. In de afgelopen maanden zijn voor de voorziene locaties (ecologische) onderzoeken uitgevoerd en vergunningen aangevraagd. In de komende maanden besluit SCAN of de onderzoeksboring 1

Wat is seismisch onderzoek? - SCAN aardwarmte

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 11 maart 2025 Pagina 3 van 6

doorgaat en op welke locatie. De onderzoeksboring start medio 2025. Het totale proces, inclusief de opbouw en afbouw van de boorlocatie, duurt ongeveer 6 maanden. Omwonenden worden door SCAN over de onderzoeksboring geïnformeerd. De communicatie hierover wordt afgestemd met de gemeente Amsterdam. Het college staat positief tegenover deze nieuwe onderzoeksboring. De nieuwe onderzoeksboring is namelijk relevant voor de mogelijkheden van aardwarmtewinning in het noordoostelijk deel van Amsterdam en voor Almere. Indien de onderzoeksboring (en opvolgend seismisch onderzoek) positieve resultaten oplevert voor aardwarmtewinning, kunnen in die gebieden in de toekomst mogelijk ook aardwarmtebronnen ontwikkeld worden voor de stadswarmtenetten. Bovengrondse ruimtelijke inpassing van installaties voor aardwarmtewinning Bovengrondse ruimtevraag voor aardwarmte Als de onderzoeksresultaten over de ondergrond positief zijn voor aardwarmtewinning, dient bovengronds ruimte te worden gevonden voor de benodigde installaties. Voor het winnen van aardwarmte zijn twee putten nodig. De twee putten samen vormen een aardwarmtedoublet. Via de productieput wordt het warme water omhoog gepompt. Het afgekoelde water wordt via een injectieput teruggepompt in dezelfde aardlaag, en warmt hier van nature weer op.

De putten worden aangesloten op een aardwarmtecentrale waarin onder andere de warmtewisselaars zich bevinden en de aansluiting met het warmtenet. De gemeente Amsterdam heeft in 2024 opdracht gegeven om de bovengrondse ruimtevraag voor aardwarmtewinning in beeld te brengen. In het rapport in bijlage 2 van deze brief staat om wat voor installaties en voorzieningen dit gaat, en hoe deze eruit zien. Eén van de conclusies in het rapport is dat er ongeveer een voetbalveld aan bovengrondse ruimte nodig (8.400 m2) is voor één doublet met bijbehorende voorzieningen. Hiernaast is er ook nog circa 1.700 m2 ruimte nodig voor een warmtepomp voor opwaardering naar de juiste temperatuur (van circa 82 °C naar maximaal 120 °C). Met één doublet kunnen, afhankelijk van de omvang van de bron, duizenden huizen van warmte worden voorzien. In de regio Amsterdam Zuidoost wordt momenteel uitgegaan van 10 tot 15 MW vermogen per doublet, maar dit kan beter of slechter uitvallen. Het is hierdoor ook onzeker hoeveel doubletten in het verzorgingsgebied van het Diemenwarmtenet nodig zijn om de ambitie van 90 MW te halen. Afhankelijk van de ondergrond kunnen er op één bovengrondse locatie meerdere doubletten worden gerealiseerd.

Geschikte bovengrondse locatie(s) voor aardwarmtewinning in beeld na het seismisch onderzoek De ondergrond is bepalend in welke mate vanaf een bovengrondse locatie op een veilige manier geboord kan worden naar een geschikte ondergrondse bron. Er kan dus niet vanuit iedere bovengrondse plek een geschikte ondergrondse bron aangeboord worden. Het is mogelijk dat als gevolg van het resultaat van het seismisch onderzoek slechts één of een beperkt aantal geschikte

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 11 maart 2025 Pagina 4 van 6

bovengrondse locaties voor aardwarmtewinning in beeld komt. De verwachting is dat er medio/eind 2026 een gerichte bovengrondse ruimteclaim ontstaat voor de ontwikkeling van één of meerdere aardwarmtedoubletten. Omdat de ondergrond bepalend is voor een (meest) geschikte bovengrondse locatie voor aardwarmtewinning ziet het college momenteel geen meerwaarde in het opstellen van een beleidsdocument met bovengrondse zoekgebieden, voorkeursgebieden of voorkeurslocaties voor aardwarmtewinning. De ontwikkeling van aardwarmtebronnen Selectie van een aardwarmte-operator Voor de ontwikkeling van aardwarmtebronnen is een operator nodig. Een operator is een partij die over de technische capaciteiten beschikt en aan de wettelijke eisen voldoet om de werkzaamheden die horen bij het boren naar- en winnen van aardwarmte verantwoord uit te voeren. De gemeente Amsterdam en Vattenfall beschikken niet over de juiste technische capaciteiten en EBN heeft niet het mandaat om operator te zijn. Als voor de ontwikkeling van aardwarmte een nieuwe entiteit2 wordt opgericht, wordt de operator ook een van de aandeelhouders die risicodragend gaat investeren. EBN neemt conform de Mijnbouwwet voor 2040% deel in deze entiteit om het publieke belang te borgen. De operator dient geselecteerd te zijn vóór de aanvraag van een startvergunning aardwarmte.

Dit is de vergunning die bij het ministerie van Klimaat en Groene Groei (KGG) moet worden aangevraagd om de putten te mogen boren en testen. Bij de aanvraag van een startvergunning moet ook een verzoek tot instemming met de operator wordt ingediend. De operator krijgt een belangrijke rol in de aardwarmte-ontwikkeling in de regio Amsterdam en wordt momenteel als vierde samenwerkingspartner gezocht. Eind 2024 is een marktconsultatie uitgevoerd om informatie op te halen voor het selectieproces van de operator. Het selectieproces wordt nu vormgegeven en het streven is om de operator eind 2025 geselecteerd te hebben. Startvergunning aardwarmte en een bovengrondse locatie voor aardwarmte De startvergunning aardwarmte wordt aangevraagd door de vergunninghouders van de Toewijzing Zoekgebied Aardwarmte (TZA) Amsterdam-Amstelveen I3. Amsterdam is medevergunninghouder. De Toewijzing Zoekgebied Aardwarmte verloopt begin 2028. Voor die tijd dient de startvergunning aangevraagd te zijn. De startvergunning wordt voor een bepaalde locatie aangevraagd. Dit betekent dat in de regio Amsterdam Zuidoost tussen medio/eind 2026 en medio/eind 2027 een locatie moet zijn gevonden.

2

Een typische manier om aardwarmte te winnen en leveren is door hiervoor een nieuwe entiteit op te richten.

3

Amsterdam - Amstelveen AW · Mijnbouwvergunningen

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 11 maart 2025 Pagina 5 van 6

De looptijd van de startvergunning is maximaal drie jaar. Na het boren en testen van de putten is een vervolgvergunning aardwarmte nodig om de aardwarmte voor een langere periode te winnen (naar verwachting 30 jaar). Mocht de eerste geothermiebron succesvol zijn, dan is de ondergrond waarschijnlijk geschikt genoeg voor de ontwikkeling van meerdere bronnen. Rol gemeenteraad bij de besluitvorming over een omgevingsvergunning voor een bovengrondse locatie voor aardwarmtewinning Voor het bouwen en het gebruik van een installatie voor aardwarmtewinning is een omgevingsvergunning voor de buitenplanse omgevingsplanactiviteit nodig. In het vigerende omgevingsplan is het gebruik van gronden voor het bouwen en gebruiken van installaties voor aardwarmtewinning niet toegestaan. De gemeenteraad geeft een bindend advies aan het bevoegd gezag dat besluit over de omgevingsvergunning, als de locatie in strijd is met zaken vastgelegd in o.a. de Omgevingsvisie en uitwerkingen daarvan. De gemeenteraad geeft bijvoorbeeld een bindend advies aan het bevoegd gezag als er een omgevingsvergunning wordt aangevraagd voor een locatie in de Hoofdgroenstructuur.

Informeren en betrekken bewoners en andere belanghebbenden bij aardwarmteontwikkeling in de regio Amsterdam Zuidoost De gemeente Amsterdam, Vattenfall en EBN willen bewoners en andere belanghebbenden zorgvuldig informeren en betrekken bij de aardwarmteontwikkeling. Momenteel ligt de nadruk op informatie verstrekken over de uitvoering van de onderzoeken, de ambitie, en over het proces. In de komende jaren worden bewoners en andere belanghebbenden nadrukkelijker betrokken. De participatie in Amsterdam gaat plaats vinden conform Amsterdams beleid, wet- en regelgeving, en conform de gedragscode Omgevingsbetrokkenheid bij aardwarmteprojecten van Geothermie Nederland.4 Ik vertrouw erop u met deze brief voldoende te hebben geïnformeerd, en zal u verder informeren over nieuwe relevante ontwikkelingen. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Zita Pels Wethouder duurzaamheid, energietransitie en circulaire economie

4

Gedragscode_Omgevingsbetrokkenheid_GNL.pdf (geothermie.nl)

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Datum 11 maart 2025 Pagina 6 van 6