Bijlage 1 Eindevaluatie Winteropvang_wkr_2024_25.pdf
Tekst van het document
GGD Amsterdam
Evaluatie Winteropvang en Winterkouderegeling in Amsterdam 2024/2025
Marcel Buster, Fattana Mohammad Afdeling Gezond Leven GGD Amsterdam Mei 2025 Fotografie: Kansfonds
Deze rapportage beschrijft de uitvoering van de Winteropvang 4 maanden (WO) en Winterkouderegeling (WKR) in Amsterdam van november 2024 tot 1 April 2025 en is tot stand gekomen in opdracht van Directie Jeugd, Zorg en Diversiteit (JZD) van Gemeente Amsterdam-Amstelland. Graag willen we onze dank uitspreken aan het Leger des Heils, De Regenboog Groep, HVO Querido, GGD Veldregie, Straatalliantie, MDHG, Veldwerk, HVO Mobiel Team, Arkin, InGeest, perMens, Wereldhuis, Buurtteam, belangenbehartigers en andere belanghebbende uit de daklozenketen voor de waardevolle input die zij geleverd hebben voor deze evaluatie. Daarnaast willen we ook het datateam van directie JZD bedanken voor de verwerking en analyse van een groot deel van de data die in dit rapport wordt gepresenteerd.
2
Inhoudsopgave 1.
Samenvatting en conclusies ........................................................................................................... 4
2.
Bronnen voor deze evaluatie .......................................................................................................... 7
3.
De Winteropvang en Winterkouderegeling ................................................................................... 8 3.1 Winteropvang ................................................................................................................................ 8 3.2 Winterkouderegeling ................................................................................................................. 10
4. Bezoekers .......................................................................................................................................... 11 4.1 Aantallen Winteropvang en Winterkouderegeling.................................................................... 11 4.2 Demografische kenmerken ........................................................................................................ 13 4.4 Kenmerken bezoekers WO op basis van zelfredzaamheidsmatrix (ZRM) ................................ 16 4.4.1 Financiën .............................................................................................................................. 16 4.4.2 Gezondheid .......................................................................................................................... 17 4.5 Overige kenmerken bezoekers WO/WKR .................................................................................. 19 4.5.1 Nieuwe bezoekers of oude bekenden? ................................................................................ 19 4.5.2 Duur verblijf in Amsterdam.................................................................................................. 19 4.6 Doelgroepen ...............................................................................................................................
21 4.6.1 LHBTIQ+ ................................................................................................................................... 21 4.6.2. Jongvolwassenen .................................................................................................................... 21 5. Perspectief, vervolgopvang en overbruggingsbedden .................................................................... 23 6. Medische zorg tijdens de Winteropvang .......................................................................................... 26 7. Belangrijkste punten bezoekersoverleggen ..................................................................................... 27 8. Belangrijkste punten aanbieders ...................................................................................................... 29 9. Overzicht schorsingen en klachten................................................................................................... 31 10. Inventarisatie huisvestingssituatie bezoekers inloophuizen De Regenboog Groep ..................... 32
3
1. Samenvatting en conclusies Opzet van de Winteropvang 2024-2025 Evenals vorig jaar is er onderscheid tussen de Winteropvang voor de duur van 4 maanden (tussen 1 december en 1 april) en een Winterkouderegeling die van kracht is wanneer de gevoelstemperatuur nul graden Celsius of lager is en is om te voorkomen dat mensen letsel oplopen omdat ze buiten slapen Tijdens de Winterkouderegeling is er opvang voor iedereen die dakloos is. In de Winteropvang zijn net als vorig jaar toegangscriteria van toepassing gebaseerd op binding met de regio Amsterdam met de mogelijkheid voor het maken van uitzonderingen in geval van extra kwetsbaarheid. Het doel binnen de Winteropvang is naast bed, bad, brood dat mensen ook gekoppeld worden aan passende ambulante begeleiding zodat zij een vervolgstap kunnen maken vanuit het Winteropvanggesprek dat met hen wordt gevoerd. In totaal zijn er 500 plekken beschikbaar waarvan 250 plekken voor de Winteropvang en 250 plekken voor de Winterkouderegeling. Indien nodig hadden deze met 30 plekken kunnen worden uitgebreid. Dit jaar bleek dat net niet nodig te zijn. Evaluatie Winteropvang kernpunten Door de GGD is er een evaluatie gedaan van de Winteropvang/ Winterkouderegeling. Uit deze evaluatie komen de onderstaande kernpunten naar voren.
In de winter van 2024-2025 zijn er naast de periode van vier maanden Winteropvang, acht periodes geweest van Winterkouderegeling met in totaal 91 nachten. Dit zijn er meer dan in de voorgaande winter (zes periodes met in totaal 49 nachten). In november waren er, met een kleine onderbreking, twee periodes waarin de Winterkouderegeling van kracht was. Deze winter hebben 1778 unieke bezoekers gebruik gemaakt van de Winteropvang/ Winterkouderegeling, dit waren vorige winter 1713 unieke bezoekers. Het dagelijks gemiddeld aantal bezoekers ten tijde van de Winterkouderegeling is met 416 iets lager dan voorgaande winter (460). In periodes zonder Winterkouderegeling waren er gemiddeld 206 bezoekers (t.o.v. 216 vorig jaar). Door het hoger aantal dagen met Winterkouderegeling, is het gemiddeld aantal overnachtingen over de totale winterperiode wel hoger (347 versus 331 vorige winterperiode). Deze totale groep (1778 bezoekers) bestaat hoofdzakelijk uit mannen (87%), is gemiddeld 39 jaar oud en bestaat voor 27% uit mensen met een Nederlandse nationaliteit en 44% niet Nederlandse EU-burgers. De minderheid (41%) van de bezoekers was vooraf al bekend in de gemeentelijke registratie voor opvang (Trajectus).
De groep van 571 bezoekers die toegang kreeg tot de Winteropvang kent een hoger percentage vrouwen (21%), is gemiddeld ouder (42 jaar), heeft vaker de Nederlandse nationaliteit (50%) en minder vaak de nationaliteit van een ander EU land (22%). Een meerderheid is bekend in de gemeentelijke registratie (61%). Deze verschillen zijn in lijn met de bovengenoemde toegangscriteria voor de Winteropvang. In de demografische kenmerken van alle bezoekers (Winterkouderegeling en Winteropvang samen) zijn er geen opvallende verschillen met de demografische kenmerken van de bezoekers van vorig jaar. Wel is over een langere periode (de afgelopen 10 jaar) opvallend dat het aantal en aandeel van de bezoekers met een EU-nationaliteit anders dan de Nederlandse gestegen is. Binnen de Winteropvang is opvallend dat het aantal mensen dat toegang heeft gekregen met 571 lager is dan de voorgaande winter (n=732). Dit terwijl de inclusiecriteria niet verschilde van vorig jaar. Binnen deze kleinere groep is het aandeel jongvolwassenen (18-23 jaar) met 11% dit jaar hoger dan vorig jaar (5%). Dit heeft te maken met het direct toelaten van deze doelgroep ongeacht kwetsbaarheid en/of binding. Ook is het percentage
4
vrouwen in de Winteropvang hoger vergeleken met vorig jaar (21% t.o.v. 15%). Mogelijk heeft dit te maken met de minder grootschalige locatie en het gebruik van ‘pods’ (eigen mini kamertje in stapelbed) wat meer privacy geeft. Tenslotte is het opvallend dat het aandeel bezoekers dat reeds eerder in de registratie bekend was gestegen is van 50% vorig jaar naar 61% dit jaar. Tijdens de winteropvang zijn 89 mensen doorgestroomd naar een vervolgvoorziening binnen de Wmo keten van dakloosheid. Daarnaast zijn 5 personen doorgestroomd naar zogenaamde perspectiefplekken voor EU-burgers. Aan het einde van de Winteropvang zijn er 83 overbruggingsbedden voor mensen die een realistisch perspectief hadden. Hiervan komen er 49 in aanmerking voor de Wmo keten en 16 mensen voor de perspectiefplekken (EU en Tussen Wal en Schip1). Uit de tussenevaluatie bleek dat 24% van de bezoekers een indicatie had voor reguliere zorg/huisvesting binnen de Wmo of Wlz. Voor 31% ‘economisch daklozen’ gold dat zij zelfstandig een huis zouden moeten vinden, 10% had een indicatie voor een perspectiefplek (EU-burgers en ongedocumenteerden) of Landelijke Vreemdelingenvoorzieningen (LVV) en 17% had repatriëring als perspectief. Tot 1 februari ging het om 115 bezoekers, het monitoren van de follow up en de nieuwe perspectieven na februari is onvoldoende gelukt.
De Winteropvang en Winterkouderegeling vond dit jaar plaats in de voorziening aan de Transformatorweg (HVO/Querido), de Barndesteeg (Leger des Heils) en de inloophuizen van De Regenboog Groep. De locaties hadden hun eigen doelgroep. Uit bezoekersbijeenkomsten bleek dat deze differentiatie als positief werd ervaren. De LHBTIQ+ doelgroep is dit jaar op twee kleinschalige locaties van De Regenboog Groep (RBG) inloopvoorzieningen opgevangen. De doelgroep geeft aan dit als prettig te ervaren. Zij geven aan zich veiliger te voelen, minder bang te hoeven zijn voor fysieke en verbale aanvallen door andere bewoners en waarderen het om met mensen uit hun community samen te kunnen zijn. Ook deze Winteropvang is er aandacht geweest voor mensen met somatische klachten. Op de locatie waar zij worden opgevangen is frequent een verpleegkundige aanwezig van dr. Valckenier (huisartspraktijk van de GGD voor mensen die dakloos zijn) die begeleiding en verzorging biedt. Daarnaast is er aanvankelijk wekelijks een huisartsen spreekuur gedraaid door dr. Valckenier. De tweede helft van de Winteropvang zijn mensen verwezen naar de praktijk van dr. Valckenier. De verpleegkundige zorgt in beide gevallen dat vervolgafspraken worden uitgezet en opgepakt. De verwijzingen naar de ziekenboegbedden van het Leger des Heils (2 bedden) en HVO Querido (1 bed) lopen goed.
Verzorgingshuis Amsta, dat voor het eerste jaar ziekenboegbedden voor de Winteropvang biedt (4-6 bedden), had moeite met het ad hoc karakter van de Winteropvang en de flexibiliteit die nodig is goed in te bedden in hun eigen processen. Om ervaring op te doen met deze doelgroep en volgend winterseizoen beter voorbereid te zijn zal Amsta ook gedurende de zomerperiode bedden beschikbaar stellen voor de doelgroep dakloze mensen die verblijven in de dag- en nachtopvang. Deze Winteropvang is gestart met Project GPS (Gastfunctie, Peer support, Signalering) onder begeleiding van de Straatalliantie. Het gaat om het inzetten van mensen met ervaringskennis binnen de Winteropvang als een laagdrempelig aanspreekpunt en vraagbaak. Ook hebben zij de bezoekersoverleggen georganiseerd. Ervaringsdeskundige kunnen bezoekers efficiënt doorverwijzen en signalen oppakken en neerleggen bij de aanbieders van de Winteropvang. Bezoekers zullen hierdoor sneller weten waar ze terecht kunnen en waar ze aanspraak op kunnen maken. Wel is er behoefte aan meer structuur en duidelijkheid over taken- en rollenverdeling ten opzichte van de aanbieder op de Winteropvang locatie.
1
Tijdelijke 24-uurs opvang voor ongedocumenteerden die geen Nederlandse nationaliteit kunnen krijgen maar ook niet terug kunnen naar het land van herkomst.
5
Om een beeld te krijgen van de groep die geen gebruik maakt van de Winterkouderegeling werd op 13 januari tijdens de Winterkouderegeling bij de inloopvoorzieningen van De Regenboog Groep aan zoveel mogelijk bezoekers gevraagd waar zij hadden overnacht. Daaruit bleek dat ruim 50% van de ondervraagden gebruik maakt van de Winteropvang / Winterkouderegeling en 8% gebruik maakt van het Stoelenproject of nachtopvang in zelfbeheer (De Regenboog Groep). 21% geeft aan ondanks de Winterkouderegeling in de openbare ruimte te slapen. De meest gehoorde reden was de negatieve indruk van de Winteropvang/ Winterkouderegeling en door drukte en zorg om veiligheid. Waarschijnlijk wordt hierbij vooral de grootschalige voorziening op de Transformatorweg 6 bedoeld. Het aantal bezoekers van de inloophuizen was hoger dan voorgaande jaren maar het aantal en percentage bezoekers dat tijdens de Winterkouderegeling buiten had geslapen iets lager (naar schatting 123 personen). Toch is de indruk van hulpverleners op straat (Veldwerk, Mobiel Team) dat de groep die geen gebruik maakt van de Winterkouderegeling groter is geworden. Binnen de Winteropvang en zeker in de Winterkouderegeling wordt slechts in extreme situaties iemand geschorst en dan wordt er in eerste instantie een alternatieve verblijfslocatie gezocht.
Dit is positief, omdat het waarschijnlijk aangeeft dat er weinig conflicten ernstig uit de hand lopen en er een zekere mate van tolerantie is voor afwijkend gedrag. Anderzijds zou het kunnen zijn dat anderen zich daardoor juist onveilig voelen. Dit jaar is er extra aandacht besteed aan het bieden van perspectief voor de groep in de Winteropvang. Er zijn ‘Winteropvanggesprekken’ gehouden en mensen zijn gekoppeld aan een ambulante partij. Dit heeft o.a. geresulteerd in de bovengenoemde doorstroom in de keten BTBV (Begeleid Thuis, Beschermd Verblijf2). Daarnaast zijn (minder) kwetsbare bezoekers begeleid door buurtteams, bezoekers gerepatrieerd naar het land van herkomst, doorgestroomd naar voorzieningen voor ongedocumenteerden of zelfs aan werk en onderdak geholpen. Bij deze exercitie zijn veel verschillende partijen betrokken en het vond plaats in de hectiek van de veelvuldige en lange periodes van Winterkouderegeling. Door een gebrek aan een geschikt registratiesysteem bleek het niet mogelijk de informatie daarvoor te vergaren. Dit is jammer omdat een realistische kijk op de mogelijkheden en onmogelijkheden van hulpverlening tijdens de Winteropvang van belang is om deze te verbeteren maar ook om te hooggespannen verwachtingen bij te stellen.
Zowel de winteropvang als de winterkouderegeling blijkt nog steeds noodzakelijk om te voorzien in een noodzakelijke behoefte in Amsterdam voor mensen die dakloos zijn.
2
Voorheen MOBW (Maatschappelijke Opvang, Beschermd Wonen).
6
2. Bronnen voor deze evaluatie In deze evaluatie worden de aantallen en kenmerken van de bezoekers beschreven. Dit is tot stand gekomen door de analyse van de registratie van de Winteropvang/ Winterkouderegeling uit het registratiesysteem van Trajectus. Deze analyse is in samenwerking met de GGD, afdeling Gezond Leven, uitgevoerd door het datateam van de dienst Jeugd Zorg en Diversiteit (JZD) van de Gemeente Amsterdam. De informatie over het perspectief en mogelijke vervolgstappen na de Winteropvang was afkomstig van het team Veldregie van de afdeling Maatschappelijke en Geestelijke Gezondheidszorg (MGGZ) van de GGD. Voor de inventarisatie van de buitenslapers is samengewerkt met De Regenboog Groep die gedurende 1 dag aan alle bezoekers van de inloophuizen gevraagd hebben waar zij de voorafgaande nacht geslapen hebben. Voor de stem van de bezoekers zelf is informatie van de bezoekersoverleggen gebruikt. Deze bezoekersoverleggen waren georganiseerd door de straatalliantie. Bovendien waren enkele bezoekers en medewerkers van Straatalliantie en de MDHG betrokken bij de tussentijdse evaluatie van de resultaten. De informatie over de somatische zorg en GGZ is afkomstig van respectievelijk Dr. Valckenier en Arkin Zorgtoeleiding, LdH, HVO en Amsta.
Tenslotte zijn er verschillende evaluatiegesprekken van de Winteropvang en Winterkouderegeling gehouden met de aanbieders, GGD, Zorg, Straatalliantie, MDHG, Wereldhuis en organisaties die betrokken zijn geweest bij de uitvoering van de Winteropvang en Winterkouderegeling. Uit deze evaluatie is ook input gehaald voor dit rapport.
7
3. De Winteropvang en Winterkouderegeling In dit hoofdstuk zal uitgelegd worden wat de Winteropvang en Winterkouderegeling inhoudt en wie hiervan gebruik kan maken.
3.1 Winteropvang3 De Winteropvang is onderdeel van de ‘Versterking van de aanpak dakloosheid’ van de gemeente Amsterdam. In de periode 1 december tot 1 april zijn er 250 bedden beschikbaar voor kwetsbare dakloze mensen, die kunnen aantonen dat ze minimaal een jaar in Amsterdam verblijven. Als de weersomstandigheden zodanig zijn dat het gevaarlijk is om buiten te slapen, wordt de capaciteit met 250 bedden tot 500 verhoogd. De GGD besluit over de toegang tot de Winteropvang, via screening op de Jan van Galenstraat. Tijdens de Winteropvang voorzien de aanbieders en ambulante hulpverleners niet alleen in opvang, maar wordt ook begeleiding geboden. Hiervoor wordt een Winteropvanggesprek gevoerd om de personen vervolgens door te verwijzen of van informatie en advies te voorzien. Dagelijkse openstelling Winteropvang De Winteropvang is open van 1 december tot 1 april, zeven dagen per week. Mensen kunnen dagelijks tussen 16:30 en 22:00 uur bij de opvanglocatie naar binnen. Overdag verlaten de mensen de opvang uiterlijk om 09.30 uur. De Winteropvang is dit jaar alleen beschikbaar voor dakloze Amsterdammers en voor kwetsbare personen met een niet Nederlandse nationaliteit indien zij tenminste 1 jaar in Amsterdam verblijven, zie tabel 1. Tabel 1: Toegang tot de doorlopende Winteropvang en voorwaarden verblijf 1
Nederlandse burgers
•Kwetsbaar en 1 jaar onafgebroken ingeschreven in Amsterdam en regiogemeenten •Niet kwetsbaar en 3 jaar onafgebroken ingeschreven Amsterdam en regiogemeenten
EU-burgers
•Kwetsbaar en 1 jaar onafgebroken ingeschreven in Amsterdam of regiogemeenten •Kwetsbaar en 1 jaar bekend bij inloophuizen van de De Regenboog Groep
Ongedocumenteerde mensen
•Kwetsbaar en op wachtlijst Landelijke Vreemdelingenvoorzieningen (LVV) •Kwetsbaar en in aanmerking komend voor LVV of Tussen Wal en Schip voorziening van HVO-Querido
Screening De GGD beoordeelt de kwetsbaarheid van de bezoekers en besluit over toegang tot de Winteropvang. Het gaat om mensen die vanuit psychiatrisch-medisch perspectief een complexe zorgbehoefte hebben. Vervolgens wordt iemands binding met Amsterdam onderzocht. Hierbij wordt er onderscheid gemaakt tussen Amsterdamse kwetsbare daklozen, dakloze EU-burgers, dakloze ongedocumenteerde mensen (1 3 Draaiboek Winteropvang/ Winterkouderegeling 2024/2025
8
jaar binding met de Amsterdam) en economische dak- en thuisloze mensen (3 jaar binding met de regio Amsterdam). Dit onderscheid wordt gemaakt, omdat EU-burgers en ongedocumenteerde mensen veelal niet ingeschreven staan in het BRP én omdat zij een ander perspectief krijgen aangeboden dan dakloze Amsterdammers. Uitzondering hierop zijn economische dak- en thuisloze mensen die 3 jaar binding hebben met de regio Amsterdam. De GGD kan op basis van kwetsbaarheid een uitzondering maken op het bindingscriterium. Personen die gedurende 1+ jaren staan ingeschreven bij De Regenboog Groep mogen dit middels een bewijs van De Regenboog Groep bij de GGD aantonen. Wanneer iemand kwetsbaar is en binding heeft met een andere Nederlandse gemeente, wordt er ingezet op een warme overdracht naar de stad waar diegene vandaan komt. Tot de overdracht naar de andere gemeente kan iemand in de Winteropvang verblijven. Als het gaat om een gemeente waar ook Winteropvang is, dan wordt diegene meteen doorverwezen. Bezoekers dienen mee te werken aan een overdracht om gebruik te kunnen maken van de Winteropvang voorziening.
Indien iemand toegang moet krijgen tot permanentere opvang zoals de dag- en nachtopvang, opvang EU-burgers en ongedocumenteerden op de Transformatorweg, of de Landelijke Vreemdelingenvoorzieningen (LVV), zal er genoteerd worden of er al een begeleider/verwijzer gekoppeld is, zodat de aanbieder contact met diegene kan leggen na het Winteropvanggesprek. Plan en ondersteuning De aanbieder bespreekt met de bezoeker zijn situatie, zijn toekomstplannen en zijn mogelijkheden. In dit gesprek wordt ook gekeken naar het professionele en informele netwerk van de persoon. Als er nog geen hulpverlener betrokken is, gaat de aanbieder met de bezoeker aan de slag. Als er wel hulpverlening betrokken is, stemt aanbieder af met de betrokken hulpverlener over de taakverdeling. Trajecten vanuit verdiepende screening bij kwetsbare doelgroep Als er binding is met Amsterdam en er sprake van kwetsbaarheid dan wordt binnen 10 dagen gekeken of er ruimte is in de dag- en nachtopvang en wordt er doorverwezen. Als er geen plek is in de dag- en nachtopvang dan blijft de persoon in de Winteropvang tot er plek is. Bij binding buiten Amsterdam wordt er direct verwezen naar de betreffende gemeente. Mocht er overbrugging nodig zijn dan kan dit kortdurend in de Winteropvang.
Bij Europese dakloze mensen die binding hebben met Amsterdam en waar er sprake is kwetsbaarheid wordt er binnen 10 dagen een gesprek met aanbieders en/of Veldwerk/Mobiel Team/ perspectief zorg (kan gecombineerd met werk) of repatriëring ingezet. Ongedocumenteerde kwetsbare dakloze mensen krijgen binnen 3 werkdagen een gesprek met aanbieders en/of Amsterdams Centrum Ongedocumenteerden (ACO) om te kijken of de persoon in aanmerking komt voor “Tussen Wal en Schip” opvang (24-uurs opvang aan de Transformatorweg 6) of Landelijke Vreemdelingenvoorziening (LVV). Trajecten vanuit het winterkoudegesprek bij economische dakloze mensen Economische dakloze mensen kunnen na screening door de GGD toegang krijgen tot de Winteropvang waar dan binnen 10 dagen wordt gekeken door de aanbieders in samenwerking met Buurtteam Amsterdam en Stedelijk team economische daklozen van De Regenboog Groep wat de mogelijkheden zijn. Voor Amsterdammers zal dit het eigen netwerk, Tijdelijk Onderdak, Onder de pannen, Wonen buiten Amsterdam etc. zijn. Mochten hier geen mogelijkheden toe zijn dan zal de tijd in de Winteropvang gebruikt worden om andere mogelijkheden in kaart te brengen. Mensen (ook arbeidsmigranten binnen deze groep) met een BSN krijgen maximaal 6 weken de tijd om werk of een verblijfplek te zoeken.
Met 4 weken wordt gekeken of dit aanbod haalbaar is vanuit de Winteropvang, of dit aanbod aangepast moet worden of dat deze mensen de opvang moeten verlaten. Uitzonderingen worden met de GGD overlegd. Tenslotte krijgen jongvolwassenen van 18-23 jaar die dakloos zijn direct toegang en wordt in het Winteropvanggesprek (verdiepende screening) gekeken wat hun mogelijkheden zijn in Amsterdam en/of Nederland.
9
Locaties Voor deze Winteropvang zijn 3 locaties ingericht waar per locatie verschillende doelgroepen verblijven: Transformatorweg 6, aanbieder HVO Querido – kwetsbare dakloze mensen en mensen met belastende somatische klachten en EU-burgers en/of ongedocumenteerde dakloze mensen; Barndesteeg, aanbieder Leger des Heils – kwetsbare vrouwen, jongvolwassenen en zelfredzame Amsterdammers; Inloophuizen De Regenboog Groep – brede doelgroep, vooral mensen die al bekend zijn bij het inloophuis en kwetsbaar zijn en die niet van een andere locatie gebruik willen maken. Daarnaast was er in de inloophuizen Princehof en Makom een kleinschalige opvang voor de LHBTIQ+ doelgroep.
3.2 Winterkouderegeling Als het tijdens de aaneengesloten Winteropvang écht te koud wordt om buiten te slapen, dan treedt de Winterkouderegeling in werking. Dit is bij een gevoelstemperatuur van nul graden of lager of extreem weer.4 Dan heeft iedereen die in Amsterdam dakloos is en geen onderdak kan vinden, toegang tot de Winteropvang om te voorkomen dat mensen letsel oplopen omdat ze buiten slapen. De Politie, Veldwerk en het Mobiel Team halen mensen actief van straat. De GGD Amsterdam bepaalt tegelijk met de GGD ’en in de gemeenten Utrecht, Rotterdam en Den Haag wanneer de Winterkouderegeling van kracht wordt. Indien tijdens de opening van de aaneengesloten Winteropvang aan de criteria van Winterkouderegeling wordt voldaan, dan zal Het Mobiel Team (HVO Querido) en Veldwerk Amsterdam (Permens) gaan rondrijden om buitenslapers te overreden om naar binnen te gaan. Tabel 2: Capaciteit Winteropvang en Winterkouderegeling (draaiboek, 2024/2025)* Locatie + aanbieder Barndesteeg, Leger des heils
Aantal plekken WO 90
Aantal plekken WKR
Totaal
Doelgroep
60
Vrouwen, 150 jongvolwassenen, economisch daklozen
Transformatorweg, HVO Querido
110
120
EU-burgers, ongedocumenteerden, 230 somatisch/medisch kwetsbaren
Inloophuizen RBG, De Regenboog Groep
50
70
120
Totaal
250
250
500*
LHBTIQ+, brede doelgroep
4 Zie ook de website: Hulp en opvang regelen als u dakloos bent - Gemeente Amsterdam. Daarnaast wordt er bij de inloophuizen van De
Regenboog Groep sinds vorig jaar een speciale vlag gehesen wanneer de Winterkouderegeling actief is.
10
4. Bezoekers 4.1 Aantallen Winteropvang en Winterkouderegeling Figuur 1 geeft een overzicht van de bezoekers van de Winteropvang 2023/2024 en 2024/2025 met daarin het aantal bezoekers per dag (staaf) en het cumulatief aantal unieke bezoekers.
2000 1800 1600 1400 1200 1000 800 600 400 200 11-19 11-24 11-29 12-04 12-09 12-14 12-19 12-24 12-29 01-03 01-08 01-13 01-18 01-23 01-28 02-02 02-07 02-12 02-17 02-22 02-27 03-03 03-08 03-13 03-18 03-23 03-28
0
WO+WKR per dag 23/24
WO+WKR per dag 24/25
Bezoekers cumulatief 23/24
Bezoekers cumulatief 24/25
Figuur 1: Cumulatief en dagelijks aantal bezoekers WO+WKR 2023/2024 en 2024/2025
Evenals vorig jaar is er een groot verschil in aantal bezoekers tussen de periode met Winterkouderegeling5 en enkel Winteropvang. Tijdens de Winterkouderegeling staat de opvang open voor een grotere groep en zijn er geen toegangscriteria anders dan dakloosheid. Het cumulatieve aantal bezoekers op 1 april 2025 is deze winter 1778 en was vorige winter 1713. Dit komt mede door het vroege begin van de Winterkouderegeling dit jaar op 19 november en lange periodes van Winterkouderegeling. In februari 2025 nam het aantal bezoekers tijdens een lange periode van Winteropvang/ Winterkouderegeling gestaag toe tot een maximum van 503 op 19 februari waardoor de maximum capaciteit van 500 plekken net werd overschreden.
5 Winterkouderegeling was van kracht in de volgende periodes: 27 nov t/m 8 dec, 5 jan t/m 22 jan, 26 jan t/m 29 jan, 7 feb t/m 12 feb, 22
feb (storm ‘Louis’), 26 feb t/m 29 feb, 7 mrt t/m 11 mrt, 22 apr t/m 24 apr (buiten periode Winteropvang; niet meegenomen in deze analyse).
11
Tabel 3: Kerncijfers Winteropvang en Winterkouderegeling voorgaande jaren
Winter 2014/2015† 2015/2016 2016/2017 2017/2018 2018/2019 2019/2020# 2020/2021# 2021/2022# 2022/2023 2023/2024 2024/2025
Aantal bezoekers #perioden #nachten gem. per nacht maximum cumulatief 1 87 176 263 785 1 122 215 274 932 1 124 272 362 1190 1 125 278 386 1316 2 133 206 338 1415 3 249 283 379 1912 3 192 354 560 1694 7 86 244 316 1208 2 129 390 538 2146 2 127 331 551 1713 2 132 347 503 1778
# Deels opvang in kader van Corona
Het gemiddeld aantal bezoekers per nacht (347) tijdens de gehele opvangperiode is hoger dan vorige jaar (331), maar de maximum aantal bezoekers (503) is lager dan afgelopen periode (551) (tabel 3). Tabel 4: Aantal nachten, gemiddeld en maximum aantal bezoekers uitgesplitst naar nachten met enkel Winteropvang en tijdens nachten met zowel Winteropvang als Winterkouderegeling 2023/2024 en 2024/2025
WO+WKR*
Alleen WO 2023/2024 2024/2025
Aantal nachten Gem. 78 216 41 205
Max 282 252
Aantal nachten 49 91
Gem. 460 416
Max 551 503
* Gemiddelde WO+WKR alleen de nachten meegenomen waarin WKR van kracht was.
Duur van verblijf De groep die gebruik heeft gemaakt van de doorlopende Winteropvang heeft hier gemiddeld 47 van de 132 nachten verbleven in de Winteropvang (inclusief eventuele nachten van Winterkouderegeling). De groep die enkel gebruik maakte van de Winterkouderegeling maakte hier gemiddeld 18 van de in totaal 91 nachten gebruik van. De veelvuldige en lange perioden van Winterkouderegeling maakte dat het aantal bezoekers ruim verdubbeld werd als de Winterkouderegeling van kracht was. Het gaat, met name tijdens de periode van Winterkouderegeling niet om één vaste groep maar om telkens wisselende individuen. Voor de aanbieders van de opvang vormt dit een uitdaging.
12
4.2 Demografische kenmerken In dit hoofdstuk worden de demografische kenmerken van het totaal aantal bezoekers en de bezoekers van de Winteropvang 4 maanden en Winterkouderegeling vergeleken. Tabel 5: Demografische kenmerken totaal WO+WKR vergelijking 2023/2024 en 2024/2025
Unieke bezoekers (n) Man Vrouw Gem. leeftijd Leeftijd 18 tot 23 Leeftijd 23 tot 27 Leeftijd 28 tot 65 Leeftijd 65+ Nationaliteit6 Nederlandse nationaliteit EU (lidstaten) Buiten EU Nationaliteit nr.2 Nationaliteit nr.3 Nationaliteit nr.4 Nationaliteit nr.5 Nationaliteit nr.6
WO+WKR 2023/2024
WO+WKR 2024/2025
1713 90% 10% 39 jaar 6% 11% 81% 3%
1778 87% 13% 39 jaar 7% 10% 81% 2%
27% 43% 30% Poolse: 14% Roemeense: 8% Marokkaanse: 6% Algerijnse: 4% Hongaarse: 4%
27% 44% 28% Poolse: 12% Roemeense: 10% Hongaarse 5% Marokkaanse: 5% Spaanse: 2%
De demografische kenmerken van de gehele groep verschilt weinig van die van voorgaand jaar. Het aandeel vrouwen, jongvolwassenen (18-23 jaar) en bezoekers met een niet Nederlandse EU nationaliteit is iets hoger dan vorige winter. Hoewel het aandeel van de bezoekers met een Poolse of Roemeense nationaliteit iets is afgenomen, zijn dit (na de Nederlandse) nog steeds de meest voorkomende nationaliteiten, gevolgd door de Hongaarse nationaliteit waarvan het aandeel iets is toegenomen.
6 De percentages zijn gecorrigeerd voor het percentage waarvan de nationaliteit onbekend is. Nationaliteit onbekend WO+WKR
2023/2024 = 23%, WO+WKR 2024/2025 = 19%. Dit blijft een punt van aandacht.
13
Tabel 6: Demografische kenmerken WO vergelijking 2023/2024 en 2024/2025
Unieke bezoekers (n) Man Vrouw Gem. leeftijd Leeftijd 18 tot 23 Leeftijd 23 tot 27 Leeftijd 28 tot 65 Leeftijd 65+ Nationaliteit7 Nederlandse nationaliteit EU (lidstaten) Buiten EU
WO 2023/2024 732 84 % 15 % 42 jaar 5% 6% 84% 4%
WO 2024/2025
43% 30% 28%
571 79 % 21 % 42 jaar 11 % 8% 76% 5% 50% 22% 28%
De kenmerken van de bezoekers die alleen gebruik maken van de Winteropvang verschillen van die van de gehele groep die gebruik maakt van Winteropvang en Winterkouderegeling. De mensen in de Winteropvang zijn vaker van Nederlandse nationaliteit en ze zijn gemiddeld ouder. Het percentage jongvolwassenen is dit jaar beduidend hoger dan vorig jaar. Toegangscriteria zijn soepeler voor jongeren tussen de 18 en 23 jaar.8 Daarnaast is dit jaar het aandeel vrouwen groter. Mogelijk heeft het te maken met de locatie aan de Barndesteeg waar vrouwen meer privacy ervaren door het gebruik van zogenaamde pods (eigen mini kamertje in stapelbed). De kenmerken zijn in lijn met de doelstellingen van de Winteropvang om opvang te bieden aan de mensen met Nederlandse nationaliteit en de meer kwetsbare groepen. Trends in nationaliteit: winter 15/16 tot en met winter 24/25 Aangezien tijdens de winterregeling mensen worden opgevangen die niet in de reguliere 0pvangvoorzieningen verblijven geven de kenmerken een beeld van dakloze mensen in Amsterdam die anders buiten beeld blijven. In de periode van de winter van 15/16 tot en met 18/19 en de winter van 22/23 werd de opvang op vergelijkbare manier uitgevoerd (gedurende een periode van 4 maanden toegang voor iedereen die dakloos was en vervolgens een vorm van selectie voor continuering van het verblijf).
Over die jaren is er sprake van een stijging van het aantal en aandeel mensen met een niet Nederlandse nationaliteit met een piek in de winter 2022/23. De afgelopen 2 jaar is dit aandeel en aantal weer wat minder maar waarschijnlijk is dit voornamelijk het gevolg van de selectie aan de poort in de periodes zonder Winterkouderegeling. In deze periodes worden er immers veel minder nieuwe bezoekers aangemeld. Voor de groep met de Nederlandse nationaliteit zullen deze restricties minder effect hebben waardoor deze cijfers nog wel vergelijkbaar zijn met die van de voorgaande periodes van winteropvang (buiten covid-19). Opvallend is dat de groep met de Nederlandse nationaliteit qua grootte over de tijd redelijk constant is gebleven.
7 De percentages zijn gecorrigeerd voor het percentage waarvan de nationaliteit onbekend is. Nationaliteit onbekend
WO+WKR 2023/2024 = 23%, WO+WKR 2024/2025 = 19%.
8 Wanneer het gaat om binding met Amsterdam, wel wordt gekeken of de persoon werkelijk dakloos is.
14
2500
2000
Cumulatief aantal
726 1500 367 1000 177 500
514
504
737
790
499
480
483
22/23 (2136)
23/24* (1713)
24/25* (1778)
491
280
453
450
262 293
593 558
552
411
961
478 544
485
536
15/16 (932)
16/17 (1190)
610
435
410
437
17/18 (1316)
18/19 (1415)
19/20* (1365)
20/21* (1694)
Nederlands
EU
Buiten EU
266
0
21/22* (1208)
Figuur 2: Jaarlijks aantal bezoekers naar nationaliteit (gecorrigeerd voor onbekende nationaliteit)9 * Deze jaren zijn minder goed vergelijkbaar met de andere jaren door een afwijkende duur (bijvoorbeeld tijdens de Covid-19 pandemie) en/ of selectie aan de poort zoals de afgelopen 2 jaar.
9
Laatste jaren wordt nationaliteit minder nauwkeurig geregistreerd, dit jaar was 19% onbekend. Deze groep met onbekende nationaliteit is evenredig over de groepen verdeeld.
15
4.4 Kenmerken bezoekers WO op basis van zelfredzaamheidsmatrix (ZRM)10 Tijdens de aanmelding voor de Winteropvang 4 maanden werd er op basis van de zelfredzaamheidsmatrix (ZRM) gekeken naar de financiën, huisvesting en gezondheid (lichamelijke gezondheid, geestelijke gezondheid en verslaving/middelengebruik) van bezoekers. Medewerkers van de GGD stelden tijdens de aanmelding een paar vragen aan bezoekers en vulden aan de hand van de antwoorden de bovenstaande selectie van domeinen van ZRM in. Wanneer de Winterkouderegeling van kracht was, konden bezoekers zonder aanmelding toegang tot de opvang krijgen. Hierdoor betreft deze registratie voornamelijk de groep die gebruikmaakte van de Winteropvang 4 maanden en is bij de vergelijking met vorig jaar de groep ook beperkt tot deze Winteropvang.
4.4.1 Financiën In figuur 3 is te zien dat het merendeel van de dak- en thuislozen kampt met financiële problemen. Dit jaar lijkt het aandeel personen in de Winteropvang dat niet zelfredzaam is lager dan vorig jaar. Het aandeel mensen dat beperkt zelfredzaam is (in de praktijk; een uitkering heeft) is juist iets toegenomen.
100%
3 9
90% 80%
4 12
25
70%
27
60% 50%
25
19
38
38
WO 23/24 (n=568)
WO 24/25 (n=441)
40% 30% 20% 10% 0% 1 Acute problematiek
2 Niet zelfredzaam
4 Voldoende zelfredzaam
5 Volledig zelfredzaam
3 Beperkt zelfredzaam
Figuur 3: Financiën ZRM 11
10 Voor meer informatie over zelfredzaamheidmatrix zie: https://www.zelfredzaamheidmatrix.nl/ 11 Slechts een klein deel van de mensen uit de WKR groep heeft een screening door de GGD gehad. Dit zijn mensen die toch niet in
aanmerking kwamen voor de WKR of er ondanks dat ze er wel voor in aanmerking kwamen er geen gebruik van hebben gemaakt.
16
4.4.2 Gezondheid Figuur 4 laat de algemene gezondheidsbeoordeling zien en tevens de gezondheidsbeoordeling bij de Winteropvang per nationaliteit. Hierin is zowel de lichamelijke gezondheid, geestelijke gezondheid als middelengebruik meegenomen. Opvallend is dat het percentage van 31% dat als niet zelfredzaam wordt gezien op het gebied van gezondheid (lichamelijke gezondheid, geestelijke gezondheid of verslaving) lager is vergeleken met vorig jaar (35%). Het percentage zonder gezondheidsproblemen (alle domeinen zelfredzaam) is vergelijkbaar met die van vorig jaar (22% t.o.v. 20% vorig jaar). Verwacht werd dat evenals vorig jaar onder de Nederlanders een hoger percentage zonder beperkingen zou zijn doordat de ‘economisch daklozen’ ook gebruik kunnen maken van de winteropvang. Dit blijkt toch niet het geval (figuur 5). Mogelijk is de Nederlandse groep ouder en/of is een deel van de groep met een buitenlandse nationaliteit tot de ‘ economisch daklozen’. Algemene gezondheid 100% 20
22
45
47
35
31
WO 23/24
WO 24/25
80% 60% 40% 20% 0%
Figuur 4: Bij doorlopende Winteropvang, algemene gezondheid vergelijking met vorig jaar en per nationaliteit12
100% 80% 60%
24
25
45
39
31
36
Nederlands 24/25
EU 24/25
16
57
40% 20%
27
0% buiten EU 24/25
Alle domeinen zelfredzaam Tenminste 1 domein beperkt zelfredzaam Tenminste 1 domein niet zelfredzaam
Figuur 5: Algemene gezondheid van de groep in de doorlopende winteropvang naar nationaliteit
12 Slechts een klein deel van de mensen uit de WKR groep heeft een screening door de GGD gehad, dit bemoeilijkt de vergelijking tussen
WKR en WO en de vergelijking met vorige winter.
17
Gezondheid kan verder onderverdeeld worden in lichamelijke gezondheid, geestelijke gezondheid en middelengebruik, zie figuur 6. Hierin is te zien dat ook dit jaar in de Winteropvang, een groot aandeel bezoekers niet of beperkt zelfredzaam wordt bevonden voor geestelijke gezondheid. Dit jaar wordt de lichamelijke gezondheid en middelengebruik bij een iets groter deel van de Winteropvang groep als goed ingeschat, met name de volledig zelfredzaamheid is gestegen vergeleken met vorig jaar.
Lichamelijke gezondheid 100% 80% 60% 40% 20% 0%
15
22
36
35
34
30
13 3 WO 23/24
9 4 WO 24/25
Geestelijke gezondheid 100%
8
11
80%
30
28
43
42
16 3 WO 23/24
15 3 WO 24/25
60% 40% 20% 0%
Middelengebruik 100% 80% 60%
30 30
40%
36 28
24
19
11 5
11 6
WO 23/24
WO 24/25
1 Acute problematiek
2 Niet zelfredzaam
3 Beperkt zelfredzaam
4 Voldoende zelfredzaam
20% 0%
5 Volledig zelfredzaam
Figuur 6: Lichamelijke gezondheid, geestelijke gezondheid en middelengebruik13
13 Slechts een klein deel van de mensen uit de WKR groep heeft een screening door de GGD gehad, dit bemoeilijkt de vergelijking tussen
WKR en WO en de vergelijking met vorige winter.
18
4.5 Overige kenmerken bezoekers WO/WKR 4.5.1 Nieuwe bezoekers of oude bekenden? In figuur 7 is te zien of mensen eerder gebruik hebben gemaakt van de Winteropvang en Winterkouderegeling. De meeste bezoekers in de Winterkouderegeling (59%) hebben vorig jaar geen gebruik gemaakt van de Winteropvang of Winterkouderegeling en komen ook niet voor in Trajectus (de gemeentelijke registratie voor Maatschappelijke Opvang en Beschermd Wonen (MOBW)). Dit is iets lager dan vorig jaar toen 62% nog niet bekend was. Binnen de Winteropvang is het aandeel nieuwe bezoekers met 39% veel kleiner vergeleken met vorig jaar (50%).
100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%
50
27
39 62
59
18
23
19
18
36
24
25
WO 23/24 (n=732)
WO 24/25 (n=571)
WO+WKR 23/24 WO+WKR 24/25 (n=1713) (n=1778)
Nieuw Vorig jaar niet in WO/WKR, maar wel eerder bekend in Trajectus Vorig jaar ook in WO/WKR
Figuur 7: bekendheid in Trajectus (ooit), WO/WKR van vorig jaar.
4.5.2 Duur verblijf in Amsterdam Er is ook gekeken naar hoe lang bezoekers van de Winteropvang in Amsterdam verbleven voorafgaand aan de winterperiode, zie figuur 8. Het percentage bezoekers van de Winteropvang dat meer dan een jaar in Amsterdam verblijft, was dit jaar (69%) vrijwel gelijk aan vorig jaar (68%). De Winteropvang is dan ook bedoeld voor mensen die al langer in Amsterdam verblijven.
19
100% 90%
2,5 4,0 9
2,1 4,8 9
80%
6
5
11
10
68
69
WO 23/24 (n=556)
WO 24/25 (n=434)
70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%
Meer dan een jaar
Jaar
Kwartaal
Maand
Week
Dag
Figuur 8: Verblijfsduur in Amsterdam voorafgaand aan Winteropvang voor mensen die gebruik hebben gemaakt van de Winteropvang (WO) (percentages)
4.5.2 Duur van dakloosheid Duur van dakloosheid is een belangrijke indicator voor de ontwikkelingen in de groep mensen die dakloos is. De duur van dakloosheid is echter slechts voor een klein gedeelte van de bezoekers geregistreerd. Het zou nagevraagd worden bij de Winteropvanggesprek en geregistreerd worden in Trajectus. Dit is niet op de juiste wijze gedaan (41% onbekend). Van de mensen waarbij het wel was ingevuld was er niemand langer dan een jaar dakloos. Dit lijkt geen realistische weergave van de duur van dakloosheid van de groep.
20
4.6 Doelgroepen In dit hoofdstuk zal de verdeling van de verschillende doelgroepen over de Winteropvang-plekken beschreven worden. Tevens wordt ingezoomd op de LHBTIQ+-doelgroep en de jongvolwassenen. Informatie die besproken wordt in dit hoofdstuk is afkomstig uit de data maar ook uit overleggen met bezoekers en evaluatieve gesprekken met aanbieders. Om bezoekers van de Winteropvang te verdelen over de opvanglocaties, werd er een indeling gemaakt aan de hand van verschillende doelgroepen, zoals ook te zien was in tabel 2 van hoofdstuk 3.2 ‘ Winterkouderegeling’. Bezoekers die behoorden tot de meest kwetsbare doelgroep (met problematiek op het gebied van lichamelijke of geestelijke gezondheid of verslaving) werden ingedeeld op de Transformatorweg. Op deze locatie worden ook EU-burgers en ongedocumenteerde dakloze mensen opgevangen. Economische daklozen, vrouwen en de jongvolwassenen doelgroep werden ingedeeld op de Barndesteeg. De LHBTIQ+ groep werd ingedeeld op twee kleinschalige inloopvoorziening van De Regenboog Groep. Verder waren de inloophuizen van De Regenboog Groep ook beschikbaar voor een brede doelgroep.
4.6.1 LHBTIQ+ De LHBTIQ+ doelgroep wordt dit jaar voor het eerst op twee kleinschalige locaties van De Regenboog Groep inloopvoorzieningen opgevangen, op de Princehof en Makom. Medewerkers van de inloopvoorzieningen hebben een 1-daagse training gevolgd om beter aan te kunnen sluiten bij de behoeftes van de doelgroep. De inloopvoorzieningen werden als prettig ervaren en bezoekers waren dankbaar voor het aanbod. De opvang samen met vrouwen verliep goed. Ook werden activiteiten en bijeenkomsten georganiseerd om bij te dragen aan community vorming en een gevoel van saamhorigheid te creëren. Bezoekers gaven aan zich veilig te voelen, minder bang te hoeven zijn voor fysieke en verbale aanvallen door andere bewoners en waardeerden het om met mensen uit hun community samen te kunnen zijn. Volgens De Regenboog Groep is er bij deze doelgroep vaak sprake van kwetsbaarheid of multi-problematiek (drugsgebruik, uitbuiting/prostitutie, psychische problematiek, LHBTIQ+ vluchtelingen met weinig perspectief in eigen land) en daardoor meer behoefte aan een veilige omgeving en structurele opvang om ook meer grip te krijgen op de problematiek. De Regenboog Groep gaf verder aan dat bereik van de LHBTIQ+ doelgroep beter kan. Veel LHBTIQ+ mensen gaan niet naar inloophuizen, omdat ze zich er niet veilig voelen.
Ook kan het soms lastig zijn om tijdens de screening op de Jan van Galenstraat uit te vragen of mensen behoefte hebben aan een LHBTIQ+ opvang.
4.6.2. Jongvolwassenen De betrokken aanbieders (GGD, Barndesteeg, inloopvoorziening van perMens en dag- en nachtopvang voor jongvolwassen van perMens Atlantisplein) waren positief over het verloop van de Winteropvang voor jongvolwassenen dit jaar, mede door de goede samenwerking en vaste overlegmomenten. Bezoekers waren goed in beeld bij de hulpverlening en de overgang van de Winteropvang naar reguliere opvang is goed verlopen. Zeven jongvolwassenen zijn doorgestroomd naar de overbruggingsbedden op de Transformatorweg. Dit aantal is inclusief bezoekers uit andere landen die wachten op een plek bij de perspectiefbedden en bezoekers die in aanmerking komen voor de jongvolwassenenketen of voor een andere keten. Bezoekers waren over het algemeen tevreden over de pods en de centrale ligging van de locatie. De pods gaven bezoekers hun eigen ruimte en een plek om hun telefoon op te laden. Ook de mix van doelgroepen werd als positief ervaren. Bindingseis Jongvolwassenen van 18 tot 27 jaar konden volgens de kwetsbaarheid- en bindingscriteria in aanmerking komen voor de Winteropvang. Gedurende deze Winteropvang periode is er gewerkt met een aangepaste bindingseis voor de jongvolwassenenketen. Voor jongeren tussen 18 en 23 jaar zijn er geen
21
toegangscriteria en wordt er in de Winteropvang gekeken welke mogelijkheden zij hebben in Amsterdam en/of Nederland. Voor de hele groep jongvolwassenen (dus tot 27 jaar) is het kwetsbaarheidscriterium verruimd, omdat jongvolwassenen een extra kwetsbare doelgroep is indien zij op straat zouden moeten verblijven. Het percentage Jongvolwassenen dat toegang kreeg tot de Winteropvang is hoger dan vorig jaar (11% t.o.v. 5% vorig jaar).
22
5. Perspectief, vervolgopvang en overbruggingsbedden De voortgang van de winteropvang-gesprekken zou worden opgevolgd door de GGD. Het bleek echter moeilijk om de benodigde informatie op gestructureerde wijze te verzamelen. Daarom betreft de onderstaande paragraaf met het perspectief slechts gegevens uit de tussenrapportage. De gegevens over de doorstroom, de overbruggingsbedden en de analyse van de Regenbooggroep hebben wel betrekking op de hele periode. Tijdens de Winteropvang vonden er Winteropvanggesprekken plaats om te kijken naar het perspectief van bezoekers. Op basis van dit gesprek werd er een advies opgesteld door een ambulante begeleider over het traject waar mensen aan konden werken binnen de Winteropvang. Het is de bedoeling dat de Winteropvang mogelijkheden creëert voor professionals om trajecten te starten of voort te zetten bij personen die voorheen moeilijk te bereiken zijn. Afgesproken is dat deze gesprekken binnen twee weken (of tien werkdagen) van het verblijf worden gevoerd. In deze eerste 2 maanden zijn er, volgens de registratie van de GGD, 139 Winteropvang-gesprekken gevoerd.14 Het aantal Winteropvanggesprekken bleef daarmee achter bij de verwachting. De mate waarin de gesprekken zijn uitgevoerd verschilt per locatie.
De drukte en hectiek door de periodes van Winterkouderegeling wordt als voornaamste reden genoemd bij het achterblijven van de Winteropvanggesprekken.
CT BTBV (Wmo); 28; 25%
Zelfstandig woning/werk zoeken; 44; 38%
Repatriering; 24; 21%
Beschermd Verblijf (IFZO, WLZ); 6; 5%
T6EU/Perspecti efplek; 8; 7% LVV ; 5; 4%
Figuur 9: Geboden perspectief naar aanleiding van Winteropvanggesprekken15
Niet iedereen heeft vervolgzorg nodig. Bij ongeveer een derde van de mensen was duidelijk dat er een vervolg nodig is. Bij een kwart via de reguliere keten (Wmo, WLZ of IFZO) en zo’n 10% via de speciale voorzieningen voor EU burgers of ongedocumenteerden. Daarnaast werd repatriëring voor 17% van de
14 Het perspectief wordt ook in Trajectus geregistreerd maar het is niet gelukt om dit te extraheren.
15
Bron: GGD monitoring zorg en begeleiding tijdens de winteropvang.
23
groep het meest geschikt geacht. Bij ruim een derde (38%) werd geconcludeerd dat zij zelfstandig (of met hulp van buurtteam) naar een woning en dagbesteding als werk/opleiding kunnen zoeken.
Doorstroom in de keten, overbruggingsbedden Voor de verschillende voorzieningen is bekeken hoeveel mensen tijdens de winteropvang doorgestroomd zijn naar een Dag- Nacht Opvang of een voorziening voor BTBV en hoeveel mensen op 1 april voor een DNO/BTBV in aanmerking kwamen.
Tabel 7: Doorverwijzingen tijdens de winteropvang. (geregistreerd in Trajectus)
aantal
%
24 uurs opvang (inclusief meerzorgbedden)
12
13%
Groepswonen
1
Individueel wonen (=1x omslagwoning)
5
5%
Nachtopvang (3x weer naar wo/wkr)
71
76%
T6 perspectiefplekken (EU)
5
5%
Totaal personen
94
100%
1%
Tabel 8: Overbruggingsbedden naar aard van het perspectief aan het eind van de periode
Aantal
%
BTBV
49
59%
WLZ/verpleeghuis
4
5%
T6_perspectief (EU)
9
11%
T6_perpectief (TWES)
6
7%
LVV, ACO, ASKV, POA
9
11%
Repatriëring
5
6%
16
1
1%
83
100%
Pak je kans Totaal
Ruim de helft van de groep (n=44, 52%) die op 1 april van een overbruggingsbed gebruik maakte had daarvoor minder dan 61 dagen gebruik gemaakt van de winteropvang/WKR. Gemiddeld hebben de bezoekers die op 1 april gebruik maakten van een overbruggingsbed 68 dagen van de winteropvang (of Winterkouderegeling) gebruik gemaakt. De noodzaak van overbruggingsbedden duidt vooral op een structureel capaciteitstekort binnen de keten voor Begeleid Thuis en Beschermd Verblijf. Daarnaast is het mogelijk dat een actievere houding van de voorzieningen en ambulant begeleiders mensen eerder naar een vervolgvoorziening geleid hadden kunnen worden door mensen sneller aan te melden voor deze voorzieningen. Nu verblijven kwetsbare mensen te lang in een suboptimale voorziening of verdwijnen uit beeld voordat doorstroming heeft kunnen plaatsvinden.
16
https://www.amsterdam.nl/werk-en-inkomen/regelingen-bij-laag-inkomen-pak-je-kans/
24
Winteropvanggesprekken en begeleiding: overzicht van De Regenboog Groep
De Regenbooggroep heeft een in omvang beperkte (102 mensen waarvan 72 er langer dan 10 dagen verbleven) waardoor het iets makkelijker om overzicht te krijgen. Bij 60 mensen was een winteropvang-gesprek gevoerd. Dit is niet bij iedereen gelukt met name omdat het verblijf te kort was. Bij anderen was het perspectief al bekend. Hierdoor was een winteropvanggesprek niet nodig. Van de zestig bezoekers zijn er dertien tijdens de winteropvangperiode positief uitgestroomd en zijn er daarnaast negen zijn doorgestroomd naar een overbruggingsbed. Twee personen kozen ervoor geen gebruik te maken van een overbruggingsbed; één omdat honden niet welkom zijn en de ander vanwege negatieve connotatie bij de locatie T6. Van de dertien personen met een positieve uitstroom zijn er zes gerepatrieerd (van wie één via Zachte Landing), vier geplaatst op EU perspectiefbed op de T6, drie hebben werk met accommodatie. Het grootste deel (63%) is veelal weer op straat beland. Aan veel van deze mensen is tijdens het verblijf hulp geboden met het op orde krijgen van administratieve zaken of is ondersteuning geboden bij medische problemen.
25
6. Medische zorg tijdens de Winteropvang Zorgtoeleiding Arkin Door de aansluiting van zowel de GGZ, Winteropvang Leger des Heils en HVO Querido bij het dag- en nachtopvang overleg kan er beter afgestemd worden tussen de aanbieders vergeleken met vorig jaar. Zowel de Transformatorweg als de Barndesteeg liggen in het werkgebied van Arkin , waardoor overdracht naar GGZ aanbieder Ingeest niet nodig is. Dat vergemakkelijkt de zorgtoeleiding. Zorgtoeleiding heeft ongeveer 60 bezoekers gezien, een mix tussen Transformatorweg en Barndesteeg. Tot eind januari waren er 5 bezoekers met een crisismelding opgenomen in een kliniek. Dr. Valckenier Op de Transformatorweg worden mensen met somatische problematiek opgevangen en is er frequent (3-4 keer per week) een verpleegkundige aanwezig van dr. Valckenier, huisartspraktijk van de GGD voor mensen die dakloos zijn, die begeleiding en verzorging biedt. Daarnaast was er aanvankelijk wekelijks een huisartsen spreekuur gedraaid door dr. Valckenier. Dat is later gestaakt i.v.m. personele bezetting, waardoor patiënten naar de praktijk van dr. Valckenier werden verwezen als zij door een huisarts gezien moesten worden. De verpleegkundige zorgde dat vervolgbeleid werd uitgezet en opgepakt. De medische zorg zou efficiënter kunnen verlopen door inzet van een verpleegkundige in dienst bij de aanbieder van de locatie en intensievere samenwerking met dr.
Valckenier, bijvoorbeeld door ondersteuning bij het naar het spreekuur begeleiden van bezoekers met wie een afspraak is gemaakt. Ook werden er relatief veel mensen met kleine klachten gezien door de verpleegkundigen. Het aanbod leek ook een vraag te creëren. Dit zorgde voor een hoge administratieve druk op de praktijk van dr. Valckenier. In voorgaande jaren lag de verantwoordelijkheid voor de eerste triage bij de verpleegkundige in dienst van de aanbieder zelf (HVO), waardoor de druk op de praktijk aanzienlijk lager was en pas medische hulp werd ingeschakeld als dit noodzakelijk leek. De verwijzingen naar de ziekenboegbedden van het Leger des Heils (2 bedden) en HVO Querido (1 bed) lopen in het algemeen goed. Wel bleek het, doordat het gereserveerde bed van HVO/Querido gesitueerd was is in een 2-persoonskamer waar reeds een man lag, niet mogelijk om er een vrouwen te plaatsen. Verzorgingshuis Amsta, dat voor het eerste jaar ziekenboegbedden voor de Winteropvang biedt (4-6 bedden), had moeite met het ad hoc karakter van de Winteropvang en de flexibiliteit die nodig is om dit goed in te bedden in hun eigen processen. Om ervaring op te doen met deze doelgroep en volgend winterseizoen beter voorbereid te zijn zal Amsta ook gedurende de zomerperiode bedden beschikbaar stellen voor de doelgroep dakloze mensen die verblijven in de dag- en nachtopvang.
Deze pilot wordt op dit moment uitgewerkt in samenwerking met dr. Valckenier, GGD Veldregie en gemeente afdeling Zorg.
26
7. Belangrijkste punten bezoekersoverleggen Tijdens de Winteropvang/ Winterkouderegeling worden er bezoekersoverleggen georganiseerd door de Straatalliantie. De Straatalliantie was tevens Projectleider van het Project GPS (Gastfunctie, Peer support, Signalering). In dit project gaat het om het inzetten van mensen met ervaringskennis binnen de Winteropvang als een laagdrempelig aanspreekpunt en vraagbaak. Ervaringsdeskundigen kunnen bezoekers efficiënt doorverwijzen, signalen oppakken en neerleggen bij de aanbieders van de Winteropvang. Bezoekers weten hierdoor sneller waar ze terecht kunnen en waar ze aanspraak op kunnen maken. De samenwerking werd over het algemeen als succesvol ervaren, inzet van ervaringskennis werd als een meerwaarde beschouwd. Wel is er behoefte aan meer structuur en duidelijkheid over taken- en rollenverdeling ten opzichte van de aanbieder op de Winteropvang locatie. Hierbij is het niveau van ervaringsdeskundigheid belangrijk om verantwoordelijkheden en grenzen beter te laten landen. In het huidige project is er gewerkt met o.a. ervaringsdeskundigen die vorig jaar zelf ook gebruik hadden gemaakt van de Winteropvang als economisch dakloze. Volgens de bezoekers waren de ervaringsdeskundigen benaderbaar, laagdrempelig en zichtbaar aanwezig. HVO Querido heeft daarnaast ook hun eigen ervaringsdeskundigen ingezet op de Transformatorweg.
Personeel in de beide Winteropvang locaties werden door de bezoekers ervaren als betrokken en goede sfeerbeheersers17. Locaties inrichten aan hand van doelgroepen wordt als positief ervaren. Dit wordt ook aangegeven in de bezoekers bijeenkomsten en zou nog meer gedifferentieerd kunnen worden (bijv. door een indeling te maken van mensen die wel/niet werken of wel/niet middelen (drugs- en of alcohol gebruiken). Dit kwam vorig jaar ook aan de orde tijdens de evaluatie, maar blijkt in de praktijk met name tijdens de Winterkouderegeling moeilijk uitvoerbaar. Aandachtspunten die ter sprake zijn gekomen tijdens de bezoekersoverleggen zijn vertaald naar actiepunten voor de locaties Barndesteeg en Transformatorweg. Op de inloophuizen is gewerkt met het afnemen van een enquête door ervaringsdeskundigen. Sommige actiepunten kwamen in beide locaties ter sprake zoals kluisjes voor het opbergen van waardevolle spullen, de vraag om dagbesteding bij de voorzieningen en informatievoorziening in de vorm van het Blauwe Boekje18. Zie tabel 9 voor een overzicht van de belangrijkste verbeterpunten uit de bezoekersoverleggen.
17 Zie ook: Evaluatie GPS-project winteropvang periode 2024-2025 18 Voor meer informatie zie: Het blauwe boekje
27
Tabel 9: Verbeterpunten in voorzieningen uit bezoekersoverleggen Veiligheid
-
Dagbesteding Informatie
-
Het gebouw
Rookruimte Bejegening
-
Maaltijden Douche/toilet Begeleiding
-
Bezoekersoverleg
-
Vraag naar slotjes voor kluisjes voor het tijdelijk opbergen van kleine zaken zoals telefoon, ID-bewijs of portemonnee (bijvoorbeeld tijdens het douchen). Veel conflicten zouden vermeden kunnen worden en het gevoel van veiligheid zou hierdoor bevorderd kunnen worden. Vraag naar mogelijkheden voor dagbesteding bij de voorzieningen zelf. Vraag naar informatieboekjes (blauwe boekjes), die zijn er momenteel te weinig. Behoefte aan informatie waar mensen overdag een maaltijd kunnen krijgen. Last van lawaai dichtslaande deuren op de Barndesteeg. Last van kou in benedenkamer (geen verwarming en geen gordijnen) op de Barndesteeg. Problemen met ventilatie en benauwde kamers. Lange wachttijd bij de ingang tijdens WKR op de Transformatorweg. Vraag om kannen met water voor ’s nachts in de rookruimte. Vraag om tweede rookruimte wegens drukte. Aandacht voor consequente hantering van de regels door het personeel. Onduidelijkheid over meenemen van toiletartikelen (wat is toegestaan en wat niet). Behoefte aan duidelijkere communicatie over de beleidsregels rondom persoonlijke spullen. Vraag naar maaltijden voor specifieke diëten. Behoefte aan meer fruit en mogelijkheid tot grotere porties. * Vraag om douchegordijnen bij de douches op de Transformatorweg. ** Direct betrekken van het buurteam bij Winteropvang gesprekken met economische daklozen zodat er geen tussenstap nodig is.
Er is behoefte aan inloophuizen voor jongvolwassenen voor verblijf overdag (als noodoplossing worden momenteel inloophuis Zeeburg en de Wereldhuis hiervoor ingezet). Dit is zo opgezet, omdat Per Mens geen inloophuis in het weekend kan regelen en het huidige inloophuis enkel bedoeld is voor jongeren die extra kwetsbaar zijn. Te lage frequentie van bezoekersoverleggen; maandelijks overleg is gewenst. Uitbreiding: achterban structureel uitnodigen en bewonerscommissies opstarten.
*Inmiddels wordt extra soep, fruit en chips aangeboden op de locaties, dit wordt gewaardeerd. ** Inmiddels verholpen.
28
8. Belangrijkste punten aanbieders Tijdens de evaluatiegesprekken met alle betrokken organisaties zijn de volgende onderwerpen (voor zover deze nog niet aan bod zijn gekomen in deze rapportage) vanuit het perspectief van de aanbieders van de opvang (HVO Querido, Leger des heils, Regenboog Groep, Veldwerk, Mobielteam HVO en Buurtteams) besproken. Samenwerking De aanbieders hebben de samenwerking over het algemeen als prettig ervaren. Er werd aangegeven dat de regelmatige aanwezigheid van Dr. Valckenier als erg positief werd ervaren op de Transformatorweg. Ook namen de Winteropvanglocaties deel aan het casuïstiekoverleg van de dag- en nachtopvang waardoor er op cliëntniveau kon worden afgestemd met de betrokken ambulante aanbieders. Dreigende schorsingen of time-outs werden hier ook met elkaar besproken om te zien hoe deze konden worden voorkomen. Beveiliging en veiligheid De beveiligers hebben dit jaar meer beveiligingsuren ingezet op de Transformatorweg dan in voorgaande jaren vanwege de langere duur van de Winterkouderegeling. Ook werd de op- en afschaling van de Winterkouderegeling ervaren als een grote klus. Volgens de beveiligers verliep de beveiliging op de Winteropvang over het algemeen goed, mede dankzij de goede samenwerking binnen het team, waardoor er ondanks de drukte en de uitdagingen de opdracht als succesvol wordt ervaren.
De beveiliging in opvanglocaties vormt een uitdaging, vooral door de verschuiving in de doelgroep, waarbij agressie vaak voortkomt uit middelengebruik (alcohol en drugs). Dit maakt het moeilijker om overlast op straat en in de omgeving te voorkomen. Ook de langere aaneengesloten periodes van Winterkouderegeling zorgde ervoor dat er dagelijks nieuwe mensen gebruik maakte van de winteropvang en was het nodig om weer nieuw balans te vinden. Op de locatie Barndesteeg hebben beveiligers bezoekers begeleid richting de inloophuizen, nadat buurtbewoners hierom hadden gevraagd. Dit gold ook voor het parkeerterrein van de Transformatorweg. Tegelijkertijd benadrukken de beveiligers dat hun bevoegdheden in de openbare ruimte beperkt zijn, zij mogen daar niet handhaven of mensen onder dwang verplaatsen. Uit de bezoekersoverleggen is ook naar voren gekomen dat de regels over welke persoonlijke spullen je wel/niet mee de opvang in mag nemen eenduidig moeten zijn. Zowel op de verschillende locaties van de Winteropvang als vanuit de verschillende medewerkers. Winterkouderegeling-aankondiging en afsluiting Er zijn verschillende signalen over de communicatie rond de aankondiging en afsluiting van de Winterkouderegeling. Aankondiging en afsluiting van de Winterkouderegeling was niet altijd duidelijk voor bezoekers en niet tijdig vindbaar in de Streetlife-app.
Jan van Galenstraat De algehele indruk van de screeningslocatie Jan van Galenstraat is positief. Er zijn slechts enkele verkeerde plaatsingen geweest, die snel werden gecorrigeerd. Ook zijn er mensen doorgestuurd die bij het Winteropvanggesprek geen binding bleken te hebben. Dit vraagt om extra aandacht bij de eerste screening op de Jan van Galenstraat, maar deze is vaak te kort waardoor binding niet altijd tot in detail kan worden uitgezocht. Binding is niet altijd duidelijk bij deze doelgroep, het gaat niet alleen om de duur van de inschrijving maar behalve officiële woongeschiedenis, telt ook mee waar het sociaal netwerk zich