Bijlage 1. Brief Adviescommissie Amsterdam inzake Ontwerp PvE.pdf

Bezoekadres Amstel 1 1011 PN Amsterdam Postbus 202 1000 AE Amsterdam Telefoon 14 020 amsterdam.nl

Retouradres: Postbus 202, 1000 AE Amsterdam

Vervoerregio Amsterdam T.a.v. het Dagelijks Bestuur Postbus 626 1000 AP Amsterdam

Datum

29 februari 2024

Ons kenmerk Uw kenmerk Behandeld door Kopie aan

2023/18384/NZ Rianne Boot, Verkeer & Openbare ruimte, rianne.boot@amsterdam.nl

Bijlage(n)

1. Bestuurlijke brief bij gebundelde adviezen stadsdelen en stadsgebied Weesp 2. Gebundelde adviezen stadsdelen en stadsgebied Weesp

Onderwerp

Advies Adviescommissie Amsterdam ontwerp PvE Concessie Amsterdam 2025

Geachte leden van het Dagelijks Bestuur van de Vervoerregio Amsterdam, Met grote belangstelling hebben wij kennis genomen van het ontwerp Programma van Eisen (PvE) voor de inbesteding van de Concessie Amsterdam 2025. In deze brief geven wij u namens de Adviescommissie Amsterdam graag onze zienswijze op het ontwerp PvE. In het ontwerp PvE zijn de belangrijkste kaders en de minimumeisen voor het openbaar vervoer gedurende de 11-jarige looptijd van de concessie opgenomen. Deze eisen leggen een belangrijke basis voor de toekomstige mobiliteit in onze stad en regio. Een stad en regio die groeit en waar we zorgvuldige keuzes moeten maken over hoe we omgaan met de beschikbare ruimte. Goed openbaar vervoer speelt daarin een cruciale rol. De ambities van de gemeente Amsterdam zijn opgenomen in de Omgevingsvisie Amsterdam 2050 en ook het koersdocument Amsterdam maakt Ruimte geeft richting aan de keuzes die we samen moeten gaan maken. Beide zijn meegenomen bij het tot stand komen van het nieuwe PvE. Het ontwerp PvE ondersteunt ons inziens de gewenste ontwikkeling van het openbaar vervoer, en draagt zo bij aan een gezondere, duurzamere en een meer inclusieve stad. We denken dat het ontwerp PvE een goede basis legt voor de verdere doorontwikkeling van het Amsterdamse ov-netwerk.

Een netwerk dat inspeelt op de meerkernige ontwikkeling van de stad en balans aanbrengt in het drukke centrumgebied. Een netwerk dat rekening houdt met de vele verschillende mensen die gebruik willen maken van het openbaar vervoer, en ervoor zorgt dat iedereen mee kan doen. Een netwerk waarmee we de beweging maken van ‘snel en efficiënt’ naar ‘prettig en betrouwbaar’ ov. En een netwerk waarin we gaandeweg slimme verbeteringen blijven

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

Datum 29 februari 2024 Kenmerk Pagina 2 van 6

doorvoeren, doordat we uitgaan van ontwikkeling en samenwerking. Dit biedt de flexibiliteit die nodig is om tijdig in te spelen op de verwachte groei van de stad en de vele complexe opgaven die daarmee samengaan. Zo ontstaat een ov-netwerk dat meebeweegt met de grote uitdagingen op het gebied van leefbaarheid, duurzaamheid en inclusiviteit. We kijken er dan ook naar uit om samen te werken met GVB en de Vervoerregio aan een beter ov in deze nieuwe concessieperiode. Adviezen stadsdelen en stadsgebied Weesp Groot belang hechten wij aan voldoende aandacht voor de lokale consequenties van het ontwerp PvE. De Adviescommissie Amsterdam brengt een formeel advies uit aan het dagelijks bestuur van de Vervoerregio. Graag betrekken wij bij het formuleren van dit advies ook de zienswijzen van het dagelijks bestuur van de stadsdelen. Zij vormen de ‘oren en ogen’ van de het gemeentebestuur en kennen hun stadsdeel het beste. Om die reden is een advies uitgevraagd aan de stadsdelen over het ontwerp PvE. Deze zijn als bijlage toegevoegd aan dit advies, zie bijlage 1 en 2. Groei en mobiliteitstransitie Onze stad groeit enorm. Tot 2050 komen er nog eens 250.000 inwoners en 200.000 werkenden bij. De bevolking zal het sterkst toenemen in Noord, waar het inwonertal stijgt naar in ieder geval 150.000 in 2050. Ook in Zuidoost wordt een flinke groei verwacht.

Woningbouw vindt de komende jaren plaats in wijken als de Noordelijke IJ-oevers-West en Noordelijke IJ-oevers-Oost, Amstel III, IJburg Oost, Overamstel en Sloterdijk West/Nieuw-West. Daarnaast werken we aan een autoluwere stad met een belangrijke rol voor lopen, fietsen en het openbaar vervoer. Nieuwe woningen worden gerealiseerd met lage parkeernormen. De combinatie van groei en mobiliteitstransitie leidt tot een verwachte groei van het ov-gebruik in 2050 met zo’n 40%. Het is een forse opgave om hier tijdig voor gesteld te staan. De huidige situatie leert ons hoe belangrijk het is om op tijd voldoende materieel en personeel beschikbaar te hebben. Omdat het ontwerp PvE vooral minimumeisen stelt, verzoekt de Adviescommissie Amsterdam de Vervoerregio in deze concessieperiode ook slim te anticiperen op deze forse groei van het ov-gebruik. Het voornemen in het ontwerp PvE om te werken met vierjarige Ontwikkelplannen draagt daaraan bij, maar het is van belang ook verder vooruit te kijken. Meerkernige ontwikkeling en ontlasten centrumgebied Met de Omgevingsvisie Amsterdam 2050 zetten we in op meerkernige ontwikkeling om de groei van de stad op te vangen middels verdichting. We willen dat Amsterdam een stad is met schone lucht, groene straten en meer plekken waar stedelingen elkaar kunnen ontmoeten en waar kinderen kunnen spelen, een stad die voorbereid is op klimaatverandering.

We hebben ook ruimte nodig om van A naar B te reizen, waarbij mobiliteit een middel is om mee te kunnen doen en om de stad economisch sterk te houden. In het ontwerp PvE krijgt de meerkernige stad vorm doordat de ov-knopen Amstel, Sloterdijk, Zuid en Bijlmer-Arena een stevigere positie krijgen. Ook krijgen de stedelijke centra Buikslotermeerplein in Noord, Osdorpplein in Nieuw-West en Amsterdamse Poort in Zuidoost een centrale positie in hun stadsdeel. Het mes snijdt aan twee kanten: door de groei meerkernig op te vangen voorkomen we verdere toename van de druk op de openbare ruimte in het centrum, én de rest van de stad profiteert van meer en beter openbaar vervoer. De Adviescommissie onderschrijft daarom ook de keuze om in het centrum meer onderscheid aan te brengen naar verschillende soorten ov-lijnen. De metro

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

Datum 29 februari 2024 Kenmerk Pagina 3 van 6

biedt in combinatie met enkele aanvullende tram- en busroutes een ruimte-efficiënte en hoogwaardige basis, en ontsluitende lijnen zorgen voor een goede bereikbaarheid voor iedereen. Ontsluiting woongebieden Het ontwerp PvE bevat meerdere verbeteringen als het gaat om de ontsluitingseisen aan woongebieden. Dit zorgt ervoor dat een aantal buurten weer bediend moet worden. Zo hebben kleinere maximale loopafstanden naar haltes en het meenemen van buurten met een groot aantal inwoners als gevolg dat de buurt De Eendracht verplicht moet worden bediend. Ook zijn de eisen aan de frequenties verhoogd, en gaan ontsluitende lijnen minstens 4 keer per uur rijden. Daarnaast zijn er eisen toegevoegd voor de ontsluiting van woonwijken met een lagere dichtheid met de introductie van “basismobiliteit”. Dit zorgt voor flex ov-bediening in onder andere Landelijk Noord. Momenteel vangen de gemeente en de Vervoerregio het gemis aan ov-bediening nog op met de inzet van Mokum flex in Landelijk Noord en Driemond/Weesp. Van belang is het dat de continuïteit in deze gebieden geborgd blijft en de vervoerder hier tijdig voorbereidingen voor start. De verbeterde minimumeisen zorgen naar verwachting voornamelijk voor een fijnmaziger ov-aanbod in gebieden buiten de ring A10. De adviescommissie is positief over deze verbeteringen en benieuwd naar het effect op het lijnennet.

Verzoek is om dit aan de hand van een analyse de betekenis van de nieuw eisen voor meer gebieden inzichtelijk te maken. Ontsluiting werkgebieden Op basis van het aantal arbeidsplaatsen hebben wij een aantal werkgebieden geïdentificeerd waar een toevoeging aan het netwerk nodig is om aan de bediening van arbeidsplaatsen te voldoen. Het gaat om Riekerpolder en Hoofddorppleinbuurt (Schinkelkwartier) , Coenhaven/Minervahaven en Noordelijke IJ-oevers Oost. Om bediening van deze werkgebieden te borgen is een beperkte aanscherping in het ontwerp PvE nodig. Ons verzoek is de ontsluitingseis voor werkgebieden te baseren op het daadwerkelijke aantal arbeidsplaatsen, in plaats van op het algemene aantal adressen. Op deze manier wordt voorkomen dat een grote werkgever met duizenden arbeidsplaatsen even zwaar weegt als een woonadres. Een voorbeeld van een gebied waar dat in het ontwerp PvE nog niet goed gaat, is de Riekerpolder. Een buurt met 10.500 arbeidsplaatsen, en een dichtheid van 160 arbeidsplaatsen/hectare. Het gebied zal tevens transformeren door woningbouw en inbreiding. Het gebied hoeft met de huidige formulering van eisen niet aanvullend te worden bediend. Momenteel worden meer dan 1.000 arbeidsplaatsen niet ontsloten.

Ontsluiting nieuwbouwgebieden Woningbouw vindt de komende jaren plaats in wijken als de Noordelijke IJ-oevers-West en Noordelijke IJ-oevers-Oost, Amstel III, IJburg Oost, Overamstel en Sloterdijk West/Nieuw-West. Daarnaast werken we aan een autoluwere stad met een belangrijke rol voor lopen, fietsen en het openbaar vervoer. Nieuwe woningen worden gerealiseerd met lage parkeernormen. Dit stelt hoge eisen aan de kwaliteit van het ov-aanbod. Het advies van de Adviescommissie Amsterdam is om in beeld te brengen welke gebiedsontwikkeling op welk moment om ontsluiting vraagt gedurende de komende concessieperiode. En hierbij te onderzoeken of het mogelijk is naast de tijdige ontsluiting van deze gebieden ook scherpere eisen aan de kwaliteit van deze ontsluiting te stellen. Bijvoorbeeld door qua lijntype minimaal verbindend- of HOV-kwaliteit te eisen, door eisen aan de bedieningsperiodes en de nacht aan te scherpen en te borgen dat de nieuwbouwgebieden met meerdere knopen verbonden zijn.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

Datum 29 februari 2024 Kenmerk Pagina 4 van 6

Nachtnet Op dit moment rijdt GVB een beperkt nachtnet. Anders dan vóór de coronapandemie, rijden de nachtnetlijnen alleen in het weekend. Uitzonderingen zijn twee lijnen waar veel forensen gebruik van maken tussen het centrum en Zuidoost. In een groeiende, autoluwe stad zijn betaalbaar vervoer voor minder draagkrachtigen en duurzame, veilige mobiliteitsalternatieven ook ’s nachts van belang. Amsterdam kent een 24-uurs economie waar de bedrijvigheid en horeca ook 's nachts doorgaat. Vervoerders in de streekconcessies (AML en Zaanstreek-Waterland) bieden dan ook al de hele week een nachtnet. Opvallend is dan ook dat in het ontwerp PvE voor de concessie Amsterdam geen doordeweeks nachtnet wordt geëist. De eisen in het ontwerp PvE zijn daarmee lager dan de huidige situatie. Dit biedt weliswaar veel flexibiliteit voor GVB om met een voorstel te komen, maar schept ook onzekerheid. Op basis van het ontwerp PvE is er pas weer vanaf 2028 een moment voor de Vervoerregio om aanvullende eisen te stellen middels een Kaderbrief. De zorg van de Adviescommissie is dat GVB niet eerder dan 2028 uitbreidingen aan het nachtnet zal doen omdat dit onvoldoende rendeert. Ons verzoek is om ook minimumeisen te stellen aan een doordeweeks nachtnet. Indien blijkt dat personeelstekorten aanhouden, kan wellicht ook naar andere verbeteringen worden gekeken, zoals een Weekend Nachtmetro en de betaalbaarheid.

Het is van belang tijdig keuzes te maken en voorbereidingen te treffen zodat dit eerder dan 2028 mogelijk is. Graag werken we samen met de Vervoerregio en GVB aan een concreter plan, zodat meer reizigers een aantrekkelijker nachtproduct hebben. Hoogwaardige metrofrequenties Door de groei van het ov-gebruik zullen op termijn hogere metrofrequenties nodig zijn. Vanwege de tunnelveiligheidseisen in de Oostbuis is daarbij een eenvoudiger netwerk een randvoorwaarde. Om dit te realiseren, biedt het ontwerp PvE GVB de mogelijkheid om het metronetwerk gedeeltelijk te ontvlechten. Deze aanpassing in het netwerk zorgt in stadsdeel Zuidoost voor andere frequenties en reismogelijkheden. Dit heeft voor- en nadelen. Een crossplatform overstap wordt geëist op metrohalte Van der Madeweg, zodat alle reizigers prettig en snel hun weg kunnen vervolgen. De Adviescommissie vindt het belangrijk dat de belangen van de betrokken stadsdelen en reizigers goed in deze transitie mee worden genomen, en GVB met een voorstel komt hoe zij een betrouwbare en goed toegankelijke overstapsituatie garandeert. Verpleeg- en verzorgingshuizen en ouderenhuisvesting In het huidige PvE uit 2012 is een lijst van 31 verpleeg- en verzorgingshuizen met meer dan 100 inwoners opgenomen dat moet worden ontsloten binnen een werkelijke loopafstand van 250 meter.

In de afgelopen jaren is langer thuis wonen echter het nieuwe devies geworden. Hierdoor zijn bewoners van verpleeg- en verzorgingshuizen steeds minder mobiel geworden, waardoor de meerderheid van hen in principe niet zelfstandig met het ov kan reizen. In het ontwerp PvE wordt om die reden geen eisen meer gesteld aan loopafstanden tot verpleeg- en verzorgingshuizen. De ontsluitingseisen zijn echter niet alleen voor de bewoners, maar ook voor de vaak relatief minder mobiele bezoekers, mantelzorgers en medewerkers van deze verpleeg- en verzorgingshuizen. Ook huisvesten deze locaties soms nog andere zorgfuncties. Daarnaast vragen clusters van zelfstandige ouderenhuisvesting om ontsluitingseisen zoals deze ooit voor verpleeg- en verzorgingshuizen zijn geformuleerd. De Adviescommissie maakt zich zorgen dat deze complexen kunnen worden ontsloten met een haltecirkel van 800 meter tot een HOV-halte. We verzoeken daarom om voor ouderenhuisvestingcomplexen met meer dan 100 inwoners toch een

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

Datum 29 februari 2024 Kenmerk Pagina 5 van 6

ontsluitingseis van maximaal 250 meter loopafstand te hanteren. En voor de bezoekers, mantelzorgers en medewerkers van verpleeg- en verzorgingstehuizen een maximale haltecirkel van 400 meter toe te voegen. Beschikbare infrastructuur De beschikbare infrastructuur is door de stedelijke dynamiek continue aan verandering onderhevig. De Adviescommissie hecht eraan dat het PvE een goed vertrekpunt biedt voor de samenwerking tussen wegbeheerder en vervoerder. Met Amsterdam maakt Ruimte zet de stad sterker in op verkeersveiligheid en leefbaarheid, en maken we de beweging van snel en efficiënt naar betrouwbaar en prettig. Ook op ov-routes kan dit in de uitwerking de komende jaren betekenis krijgen. De prettige en leefbare stad vormt ook een uitgangspunt in het ontwerp PvE. Het PvE bevat echter op onderdelen nog een gedateerde opdracht aan de vervoerder. Bijvoorbeeld om zich maximaal in te spannen om te bewerkstelligen dat alle lijnen bij verkeerslichten altijd prioriteit ten opzichte van andere wegdeelnemers hebben. Dit geldt zeker voor prioriteit ten opzichte van het autoverkeer. Daar waar op drukke plekken ov, voetgangers en fietsers samen komen maken we hierin graag zorgvuldige afwegingen in overleg met de vervoerder. Betaalbaarheid We streven naar een inclusief en toegankelijk ov.

Ook de betaalbaarheid daarvan kan voor mensen een drempel vormen om hun dagelijkse bestemmingen te bereiken. Inzet van het rijk is nodig om de betaalbaarheid van het ov over de hele linie te verbeteren. Wel kan de Vervoerregio kijken naar slimme tariefmaatregelen die kansengelijkheid vergroten. Zo wonen mensen met een kleine beurs vaker in de buitenwijken van de stad en moeten zij gemiddeld langere afstanden reizen om bestemmingen te bereiken. De Vervoerregio onderzoekt de mogelijkheden hiertoe, en zal dit in een ander proces dan de concessieverlening een vervolg geven. De Adviescommissie onderstreept het belang hiervan en vraagt de gemeente hierbij te betrekken. Samenwerking met Vervoerregio en GVB We verwelkomen de wijze waarop de Vervoerregio haar sturing op de concessie verbetert aan de hand van onder andere Kaderbrieven en met het inrichten van Ontwikkelteams. Zo is het mogelijk ook tijdens de concessie voldoende bij te sturen, met gelegenheid voor inbreng van de gemeente. Het advies van de Adviescommissie Amsterdam is om het proces voor de Ontwikkeltafels en Kaderbrieven zorgvuldig vorm te geven. Wij spreken de verwachting uit goed betrokken te worden de komende jaren om gezamenlijk te werken aan goed openbaar vervoer in de stad. Wij kijken uit naar uw reactie op onze zienswijze. Met vriendelijke groet, De gemeenteraad van Amsterdam (Adviescommissie Amsterdam),

J. Houtman raadsgriffier

Femke Halsema voorzitter

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

Datum 29 februari 2024 Kenmerk Pagina 6 van 6

Bijlagen 1. Bestuurlijke brief bij gebundelde adviezen stadsdelen en stadsgebied Weesp 2. Gebundelde adviezen stadsdelen en stadsgebied Weesp

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl