Bijlage 1 Begroting 2023.pdf

De aanpak van de bruggen en kades gaat uit van het organiseren van langjarig commitment en samenwerking met de stad, kennis­instellingen en de markt. Dit levert stabiele werkgelegenheid op, waarbij er speciale aandacht is voor social return en sociaal opdrachtgeverschap. Aanpak Wegtunnels Amsterdam In 2019 is het programmaplan Aanpak Wegtunnels Amsterdam vastgesteld en in de zomer van 2022 is dit plan geactualiseerd. Het programma bestaat uit vernieuwen van de verkeerscentrale en 3 tunnelprojecten: • Renovatie Piet Heintunnel • Aanpassingen Michiel de Ruijtertunnel • Voorbereidingswerkzaamheden voor de renovatie Amsterdam Arenatunnel

Begroting 2023

We beheren en ouderhouden onze installaties Openbare verlichting Gelet op de functionaliteit van openbare verlichting wordt voldaan aan het beheer­ niveau sober. In de afgelopen jaren is met de verledding een duurzame stap gezet en het energieverbruik verlaagd. De beschikbaarheid van de verlichting heeft prioriteit; lichtbronnen dienen te branden. Er loopt een proef om met de auto’s van parkeer­ beheer, met een videocamera, de verlichting te controleren op uitval. Hiermee kan mogelijk de beschikbaarheid van de verlichting nog beter wordt geborgd. In 2023 wordt na afloop van de proef bekeken of het controleren op uitval, met deze aanvullende werkwijze, een continu karakter kan krijgen. In 2023 wordt doorgegaan met de werkzaamheden van de complete renovatie van de overspanningsinstallaties voor openbare verlichting. Binnen dit project worden alle gevelverbindingen gecontroleerd op technische veiligheid en indien nodig gerenoveerd. Naar verwachting starten de renovaties in 2023. Dan worden ook alle verlichtings­ armaturen vervangen door een energiezuinige led-versie. Het resultaat is dat de overspanningsinstallaties daarna veilig zijn en energiebesparend.

77

H3.2.4

Verkeersregelinstallaties en verkeersinformatiesystemen Bij de installaties en systemen wordt voldaan aan het beheerniveau sober. Begin 2022 zijn de inspecties, gelet op elektrische veiligheid, aan de verkeersregelinstallaties afgerond en de inspectieresultaten beschikbaar gesteld. Op basis van deze inspectie­ resultaten worden, waar nodig, herstelmaatregelen bepaald. Deze werk­zaamheden worden in 2023 uitgevoerd. Vanuit het programma Autoluw wordt data ingewonnen van de verkeerslichten, detectielussen en signaalgevers om hiermee input (herkenning van fouten en storingen) te verkrijgen voor de verbetering van de bereikbaarheid. Met de komst van de nieuwe verkeerscentrale Amsterdam (VCA) is er meer serverruimte beschikbaar gekomen, en zo bestendigheid, voor de VRI/VIS-systemen. De verwachting is dat het programma Autoluw ook voor 2023 veel wijzigingen met zich mee zal brengen aan de verkeersstromen binnen de stad. Hiermee wijzigt het verkeersaanbod op wegvakken en kruispunten en verschuift de vervoerswijze keuze van autoritten naar meer duurzame vormen van vervoer. Verkeerslichten en Verkeersinformatiesystemen moeten worden aangepast om de duurzame vormen van vervoer te faciliteren. De verandering naar meer 30 kilometer zones komt de verkeersveiligheid ten goede. Voordat het zover is zal het wel van impact zijn op de verkeersinformatiesystemen en de verkeersregelinstallaties.

Welke verbonden partijen schakelen we daarvoor in? Voor dit programma onderdeel worden geen verbonden partijen ingezet.

Begroting 2023

Financiële toelichting (bedragen x € 1 miljoen) Jaarverslag Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2021 2022 2023 2024 2025 2026 Baten

40,5

35,8

35,8

35,8

35,8

35,8

Lasten

236,2

255,2

247,1

249,4

257,4

271,4

Saldo Baten en Lasten

-195,8

-219,4

-211,3

-213,6

-221,6

-235,6

Onttrekking

0,0

109,4

71,8

73,1

75,1

78,8

Toevoeging

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Saldo onttrekkingen en toevoegingen reserves

0,0

109,4

71,8

73,1

75,1

78,8

-195,8

-110,0

-139,5

-140,5

-146,5

-156,8

Totaal Programmaonderdeel 2.4 Beheer en onderhoud Openbare Ruimte

Baten De baten in dit programmaonderdeel zijn € 35,8 miljoen. Deze baten bestaan uit: • Doorberekende materiële kosten van € 22,6 miljoen • Huuropbrengsten van € 12,4 miljoen

Lasten De lasten in dit programmaonderdeel zijn € 247,1 miljoen en hebben voornamelijk betrekking op de uitvoering van de volgende begrotingsactiviteiten: • We beheren en onderhouden onze assets (verkeer, vervoer en parkeren) (€ 141,0 miljoen). Voor onderhoud van verhardingen is € 19,8 miljoen begroot, de begrote lasten voor onderhoud kunstwerken bruggen zijn € 15,4 miljoen. De begrote lasten voor verkeersinstallaties en openbare verlichting zijn € 9,4 miljoen en € 5,5 miljoen. Tevens zijn hier vaste loonkosten (€ 14,4 miljoen) en kapitaallasten (€ 39,8 miljoen) begroot. Voor het programma Bruggen en Kademuren is €29,5 miljoen begroot. • We voeren het dagelijks beheer uit op de openbare ruimte en houden de openbare ruimte schoon (€ 94,8 miljoen). Voor onderhoud van verhardingen is € 37,8 miljoen begroot, de begrote lasten voor onderhoud kunstwerken bruggen zijn € 8,0 miljoen. De begrote lasten voor onderhoud van het straatmeubilair en borden zijn € 7,9 miljoen. Tevens zijn hier vaste loonkosten (€ 31,0 miljoen) en kapitaallasten (€ 4,5 miljoen) begroot.

78

H3.2.4

• Amsterdam is een stad voor mens, plant en dier met groene plekken in alle buurten en goed onderhouden parken en bos. Er zijn lasten begroot (€ 2.5 miljoen) die bestaan uit het onderhoud van het straatmeubilair en borden (€ 1.4 miljoen) en van de verhardingen (€ 0,8 miljoen). • Een extra toegekend structureel budget voor inflatie (€ 7,8 miljoen). • De lasten stijgen. Bij de begroting 2023 worden geen aparte aanvragen voor areaal opgenomen, maar wordt de systematiek zoals toegepast op de begroting 2021, onverkort doorgezet tot 2026 (€ 0,9 miljoen). • De overige lasten zijn afzonderlijk kleiner dan € 1,0 miljoen en lichten we niet verder toe (€ 1,0 miljoen).

Onttrekkingen reserves De onttrekkingen worden gedaan ter dekking van lasten in de exploitatie en van investeringsuitgaven. Het betreft hier de reserves Stadsbehoud (€ 38,0 miljoen) en de reserve Achterstallig Onderhoud (€ 33,8 miljoen).

Toevoegingen Er worden vanuit dit programma onderdeel geen toevoegingen aan reserves gedaan.

Risicobeheersing Risico’s

Maatregelen

Door schaarste op de arbeidsmarkt lukt het niet om voldoende (gekwalificeerd) personeel aan te trekken, waardoor de uitvoering onder druk komt te staan.

We starten met een technische traineeship waarmee we pas afgestudeerden aantrekken en daarnaast wordt er gestart met het zogenaamde Campusrecuitment, waarmee we studenten trachten te interesseren voor het werken bij de Gemeente Amsterdam

De hoge inflatie, die in de sector Grond, Weg- en Waterbouw over 2021 ruim 11 procent bedroeg, blijft langere tijd aanhouden waardoor wij minder kunnen investeren voor het zelfde geld.

Het doorgaan met het versoberen, temporiseren en eventueel schrappen van projecten, het actief monitoren van de projecten zodat we kunnen herprioriteren indien zich knelpunten voordoen.

Door de verschillende vervangings-werkzaam­ heden (bijv bruggen/kades/tunnels) en eventuele incidenten/calamiteiten komt de bereikbaarheid in de stad onder druk te staan. Vanwege achterstallig onderhoud zullen ook wegen en bruggen worden afgesloten wat dit zal versterken.

Bij het programmeren van investeringen prioriteren. Goed afstemmen van de werk­ zaamheden maar ook het accepteren van meer hinder.

Gezien de beperkte investeringsruimte wordt het programma Bruggen & Kademuren getemporiseerd. Hierdoor zal achterstallig onderhoud toenemen met afzettingen en functiebeperkingen tot gevolg. Mogelijk zullen ook claims van gecontracteerde marktpartijen moeten worden betaald.

Prioriteren in de uitvoering. Acceptatie van hogere overlast en langdurige aanwezigheid van ‘lelijke’ veiligheidsvoorzieningen.

Beleidskaders • Omgevingsvisie Amsterdam (2021). Langere termijn visie voor de ruimtelijke ontwikkeling van de stad ten behoeve van welvaart, welzijn en geluk van de Amsterdammers, regiobewoners en bezoekers. • Visie Openbare Ruimte 2025 (2017) heeft vijf ambities geformuleerd en principes uitgewerkt voor meer regie op ontwikkelen, inrichten, beheren en gebruiken van de openbare ruimte op stadsniveau. • In het Beleidskader “1Amsterdam Heel & Schoon” (2017). Bevatten de principes voor onderhoud, reiniging en assetmanagement; • De Standaard voor het Amsterdamse Straatbeeld (Beleidskader Puccinimethode 2018) bevat standaard inrichtingsprincipes, profielen en materiaalkeuzes voor het ontwerpen en aanleggen van de openbare ruimte, gekoppeld aan de centrale inkoop van materiaal.

Begroting 2023

79

H3.2.4

• De Routekaart Klimaatneutraal 2050 (2020) is een ambitiedocument voor de Amsterdamse energietransitie. De Routekaart beschrijft de belangrijkste ingrediënten van de visie en strategie om samen de overgang van fossiele naar duurzame energie in beweging te zetten en te houden. • De strategie Amsterdam Circulair 2020-2025 (2020) bevat maatregelen die het gebruik van nieuwe grondstoffen moet laten afnemen. Afval anders aanbieden, minder voedsel verspillen, producten en materialen hergebruiken en bouwen met duurzame materialen. • Het Programmaplan Bruggen en Kademuren (2020) is het overkoepelende kader voor het Programma en geeft invulling aan de organisatie en de aanpak. • Programma Stadsbehoud. • Programma aanpak wegtunnels Amsterdam. • Het Beleidskader Verlichting (2017) definieert de rol van verlichting in Amsterdam en stelt de kaders waarbinnen de gemeente haar taken voor de verlichting uitvoert, waaronder de transitie naar 100 procent LED verlichting; • Het Beleidskader Buitenreclame (2020) bepaalt de randvoorwaarden voor het toestaan van reclame in de openbare ruimte. • Beleidskader Verkeersnetten (2018). Hierin staan de ambities uit Mobiliteitsaanpak en Uitvoeringsagenda uitgewerkt met daarbij een afwegingskader bij conflicterende belangen.

• Het “Handboek Inrichting Openbare Ruimte Amsterdam” zorgt voor de digitale en integrale ontsluiting van al het beleid dat van toepassing is op de inrichting van de openbare ruimte. Het betreft onder meer de volgende belangrijke beleids­ producten: Visie Openbare Ruimte 2025 (2017) heeft vijf ambities geformuleerd en principes uitgewerkt om meer regie te voeren op ontwikkeling, inrichting, beheer van de openbare ruimte, afgestemd op het gebruik; • Verordening op het Stedelijk Mobiliteitsfonds Amsterdam (2020), een fonds vanuit inkomsten van het straatparkeren om de openbare ruimte en het verkeer- en vervoersysteem te verbeteren

Begroting 2023

80

H3.2.5

3.2.5 Water Een evenwichtig, veilig en duurzaam gebruik van water en wal door het beheersen van drukte en het tegengaan van overlast, waarbij de vlotte en veilige doorvaart wordt gegarandeerd.

Wat willen we bereiken (doelen) en wat gaan wij daarvoor doen (activiteiten)? Amsterdam is een waterstad: we leven met en aan het water. De havens, het openbare water, de kades, oevervoorzieningen en sluizen moeten schoon, goed onderhouden en veilig zijn. De verdere groei van het aantal bewoners en bezoekers zorgt voor meer druk op de openbare ruimte en dus ook op het water. In een autoluwe stad komt bouw- en afvallogistiek waar mogelijk over het water, via overslagpunten op de kades. We scheppen niet alleen meer ruimte en veiligheid op straat, maar ook op het water. Zo maken we de stad aangenamer en veiliger. We houden de grachten schoon door het verwijderen van grof- en drijfvuil en te baggeren. De bruggen en sluizen worden bediend voor een vlotte en veilige doorgang. Voor de centrale objectbediening wordt een herontwerp geïmplementeerd.

Het openbare water is begaanbaar, aantrekkelijk, schoon en veilig voor alle gebruikers Per kwartaal worden er metingen uitgevoerd om de schoonheidsgraad van de grachten te meten. Om de kwaliteit van het water van Amsterdam goed te houden wordt er drijf- en grofvuil verwijderd. Deze activiteit geeft het minimaal aantal ton verwijderd drijf- en grofvuil. De norm is naar 500 ton bijgesteld. Er is de afgelopen 2 jaar minder afval verwijderd omdat er minder evenementen zijn geweest door de coronamaatregelen. De evenementen komen weer op gang, maar naar verwachting is het aantal ton verwijderd afval minder dan 600 ton.

We beheren en onderhouden onze assets (water en civiel) De omvang van het Amsterdamse water areaal is momenteel nog niet volledig in beeld. Daarnaast zijn er ook nog geen actuele inspectiegegevens waardoor niet kan worden vastgesteld wat de huidige onderhoudstoestand is. Het beheer en onderhoud van water heeft wel al langere tijd onvoldoende aandacht gekregen. Begroting 2023

Binnen het bestaande beleid (1 Amsterdam Heel & Schoon) zal het assetmanagement van Water worden ontwikkeld en uitgerold. Daarnaast worden de watertaken in Amsterdam in overleg met Waternet in beeld gebracht. Voor water ligt de komende periode de focus op de wettelijke taken van de gemeente zoals het baggeren en schonen van waterlopen en het beheren van brandkranen.

We verdelen het gebruik van het water en voorzieningen bij het water en beheersen drukte op het water De toenemende drukte in de stad zien we terug op het water. Toename van het aantal bezoekers betekent meer vraag naar passagiersvaart. Dit leidt tot toenemend aanbod, groei van vaarbewegingen en aantal boten. Bij ongebreidelde groei van het aantal vaarbewegingen en boten komt het binnenwater en de omgeving hiervan verder onder druk te staan. Dit beïnvloedt de leefbaarheid en het stedelijk milieu, de vlotte en veilige doorvaart en de kwaliteit van de grachten als historisch erfgoed. Met dit doel wordt beoogd de balans op de Amsterdamse binnenwater te herstellen en structureel te borgen door middel van beheersmaatregelen als opgenomen in de indicatoren van dit doel.

We geven de maximaal beschikbare vergunningen voor de passagiersvaart uit De toenemende drukte op het water maakt dat het stedelijk milieu en de leefbaarheid onder druk staan. Daarom zijn grenzen gesteld aan de groei van de passagiersvaart (maximaal 550 vergunningen) en zijn exploitatievergunningen voor onbepaalde tijd omgezet naar bepaalde tijd. Dat gaan we ook doen voor de ligplaatsvergunningen en het gebruik van semi-exclusieve op- en afstaplocaties. We gaan door met het nemen van maatregelen ter stimulering van transport over water (zie onderdeel Logistiek). Specifieke maatregelen worden ontwikkeld en ingezet ter bestrijding en voorkoming van ongewenste en potentieel overlast gevende activiteiten.

We hebben steeds beter zicht op het gebruik van het binnenwater door middel van de Digitale Gracht We waarborgen een vlotte en veilige doorvaart. Naast de algemene beheersing van de drukte op het water is het belangrijk dat de activiteiten die op het water plaatsvinden ook op vlotte en veilige wijze kunnen plaatsvinden. Met de invoering van het monitoringssysteem de ‘Digitale Gracht’ en de vignetplicht voor pleziervaart verkrijgen we meer inzicht in het gebruik van en de druk op het binnenwater. Zichtbaar wordt 81

H3.2.5

welke routes druk zijn en welke gebruikers deze drukte veroorzaken. Er wordt gezocht naar alternatieve routes en mogelijkheden tot spreiding. Middels verkeersmaatregelen, ontheffingen en vergunningen wordt het gebruik gereguleerd en worden aanvullende maatregelen genomen waar dit noodzakelijk is voor het garanderen van het vlot en veilig scheepvaartverkeer.

Welke verbonden partijen schakelen we daarvoor in?

Financiële toelichting (bedragen x € 1 miljoen) Jaarverslag Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2021 2022 2023 2024 2025 2026 Baten

3,8

47,1

4,9

5,2

5,3

5,4

Lasten

69,9

103,0

39,7

38,9

41,6

43,7

Saldo Baten en Lasten

-66,1

-55,9

-34,8

-33,7

-36,3

-38,4

Onttrekking

0,0

39,9

15,7

15,6

18,5

20,6

Stichting Waternet

Toevoeging

0,0

0,0

0,0

0,0

0,4

0,4

Waternet zorgt in opdracht van ons en Waterschap Amstel, Gooi en Vecht (AGV) voor schoon en voldoende water. Daarnaast verzorgt Waternet de brugbediening, het nautisch beheer van de hoofddoorvaartroutes (Amstelroute en Kostverlorenvaartroute) en stelt het de IJsnota op.

Saldo onttrekkingen en toevoegingen reserves

0,0

39,9

15,7

15,6

18,1

20,2

-66,1

-15,9

-19,1

-18,0

-18,2

-18,2

Havenbedrijf Amsterdam NV/Port of Amsterdam

Baten

Port of Amsterdam ontwikkelt, exploiteert en beheert de Amsterdamse havenregio en stimuleert de duurzame economische ontwikkeling in de Metropoolregio Amsterdam (MRA). Dit alles met een goede balans tussen: • een gezond financieel rendement. • een goede kwaliteit van de leefomgeving. • een brede toegevoegde waarde voor de regio.

De baten in dit programmaonderdeel bestaan uit het Binnenhavengeld (pleziervaart) en Leges (passagiersvaart) (€ 4,9 miljoen).

Centraal Nautisch Beheer Noordzeekanaalgebied De Divisie Havenmeester van Havenbedrijf Amsterdam NV voert de taken van het Centraal Nautisch Beheer Noordzeekanaalgebied (CNB) uit.

Begroting 2023

Totaal Programmaonderdeel 2.5 Water

Lasten De lasten in dit programmaonderdeel zijn € 39,7 miljoen. Deze lasten bestaan uit: • Uitvoering geven aan Nota Varen deel 1 & 2 (€ 7,4 miljoen). Deze lasten worden voor een deel gedekt door de volgende reserves (Stedelijk Mobiliteitsfonds € 1,4 miljoen en de egalisatie reserve Xaas € 0,2 miljoen). • De kosten van dit programma onderdeel worden verlaagd omdat in de doorbelasting van interne diensten naar de projecten ook een overhead component zit. Echter geldt dat voor een deel van deze kosten het niet is toegestaan om deze toe te bedelen aan projecten. Dit wordt niet per project gecorrigeerd maar per programmaonderdeel (- €3,6 miljoen). • We beheren en onderhouden onze assets (civiele constructies en water) (€ 19,3 miljoen). Deze lasten worden voor een deel gedekt door de reserve Programma Stadsbehoud (€ 15,5 miljoen). • We baggeren en verwijderen drijf- en grofvuil uit openbaar water (€ 15,6 miljoen). • De lasten stijgen. Om de bestedingskracht van de begroting op peil te houden wordt bij de retraite overwogen om een nabetaling te doen op de reeds uitgekeerde vergoeding voor loon- en prijsontwikkeling 2022 en de vergoeding voor 2023 te verhogen. (€ 0,5 miljoen). • De overige lasten zijn afzonderlijk kleiner dan € 1,0 miljoen en lichten we niet verder toe.

82

H3.2.5

Reserves Onttrekkingen reserves De onttrekkingen in dit programmaonderdeel zijn in 2023 € 15,7 miljoen: • Onttrekkingen aan de reserve Programma Stadsbehoud. Bij de toelichting op de lasten worden de onttrekkingen verder toegelicht (€ 15,5 miljoen). • Overige onttrekkingen samen minder dan € 1 miljoen die niet verder worden toegelicht.

Toevoegingen reserves Er zijn geen toevoegingen aan de reserves in dit programma.

Risicobeheersing Op dit moment zijn er geen beleidsmatige risico's bekend. We brengen het volledige areaal goed in kaart en rapporteren op een later moment over eventuele risico's en beheersmaatregelen die daarbij horen.

Beleidskaders • De Europese Kaderrichtlijn Water (KRW 2000) gaat over het verbeteren van de kwaliteit van het oppervlakte- en grondwater in Europa. Voldoen aan de KRW-richt­ lijn is een gezamenlijke opgave voor overheden. Wij zijn verantwoordelijk voor het nemen van of helpen bij maatregelen vanuit onze eigen taken en verantwoordelijk­ heden (beheer openbare ruimte, gemeentelijke watertaken, drinkwatertaken en als eigenaar). De doelen en maatregelen van alle partijen worden opgenomen in de Stroomgebiedbeheerplannen. Deze plannen worden iedere 6 jaar geactualiseerd. Begin 2022 is het derde Stroomgebiedbeheerplan vastgesteld voor de periode 2022-2027. Uiterlijk in 2027 moeten we voldoen aan de doelen van de KRW-richtlijn. • Met de Nota’s Varen Deel 1 (2019) en Deel 2 (2020) stelt het bestuur kaders voor een evenwichtig, veilig en duurzaam gebruik water en wal door het beheersen van drukte en het tegengaan van overlast, waarbij de vlotte en veilige doorvaart wordt gegarandeerd. • Watervisie Amsterdam 2040 (2016). De Watervisie is een structuurvisieuitwerking en geeft een ruimtelijk-economisch toekomstbeeld van het gebruik van het water in 2040 met een Uitvoeringsagenda 2018.

Begroting 2023

• Het Actieplan Schone Lucht (2019) werkt aan het verbeteren van de luchtkwaliteit. Het richt zich op het uitstootvrij maken van het verkeer in de stad en de het beperken van de uitstoot van andere bronnen. Daarmee behalen we de WHO-advies­waarden voor schone lucht, uiterlijk in 2030. Deze doelstelling gaat verder dan de door de Europese Unie gestelde normen voor luchtkwaliteit. • Agenda Autoluw (2020) is het overkoepelend kader voor leefruimte en schone lucht. • Het Deltaprogramma Nederland. In het kader van het Deltaprogramma heeft Amsterdam, in samenwerking met partneroverheden in de regio, de Deltastrategie Regio Amsterdam opgesteld. De gemeente Amsterdam heeft de Intentieverklaring Ruimtelijke Adaptatie ondertekend die is voortgekomen uit de Deltabeslissing Ruimtelijke Adaptatie. Aanvullend daarop is er voor Rainproof nog een regionale intentieverklaring opgesteld. De deltabeslissingen uit het nationale Deltaprogramma zijn vastgelegd in het Nationaal Waterplan (NWP). De acties voor de gemeente zijn vastgelegd in de Agenda Duurzaam Amsterdam. • Het Nationaal bestuursakkoord Water. De bezuinigingen van de overheid zijn voor de watersector vastgelegd in het Bestuursakkoord Water (BAW 2011).

Rijk, provincies, gemeenten, waterschappen en drinkwaterbedrijven hebben hierin afspraken gemaakt om Nederland, met minder kosten en bestuurlijke drukte, de komende jaren droog en veilig te houden. • Strategische Bedrijfsvisie Haven (looptijd twaalf jaar) en het Strategisch Plan (looptijd vier jaar). In de statuten is bepaald dat het Havenbedrijf deze plannen opstelt, waarna deze voor wensen en bedenkingen worden aangeboden aan college van burgemeester en wethouders en gemeenteraad. In 2015 is de Visie 2030 in raad en college behandeld. Het Strategisch Plan 2017-2021 is op 13 juni 2017 vastgesteld.

83

H3.2.6

3.2.6 Groen (inclusief Amsterdamse Bos) en Dierenwelzijn Amsterdam is een groene stad met waarde voor mens en dier, Groen is functioneel, aantrekkelijk, veilig en draagt bij aan sociaal welzijn, gezondheid, stadsnatuur en klimaatadaptatie. Gehouden dieren en vrijlevende dieren ontvangen ondersteuning waar gezond en prettig leven in het geding is.

Wat willen we bereiken (doelen) en wat gaan wij daarvoor doen (activiteiten)? Groen Voldoende en gevarieerd groen is essentieel voor de leefbaarheid, biodiversiteit en klimaatbestendigheid van de stad. Juist nu we meer, hoger of dichter op elkaar bouwen, moeten we óók vergroenen en het groen onderhouden en toegankelijk houden. Vanuit de Amsterdamse Groenvisie werken we aan een stad met meer groen op alle schaalniveaus, van geveltuinen en perkjes tot stadsparken en bossen. Het bestaande en het nieuwe groen krijgt meer waarde voor mensen en dieren in de stad. In 2023 gaan we door met de uitvoering en investeren we in méér en beter groen aan de hand van Groengelden, het Strategisch Huisvestingsplan Bovenwijks Groen, Kwaliteitsimpuls groen, Groen in de Buurt (stadsdeelbudgetten) en budgetten voor groot onderhoud en beheer, vervangingsopgave bomen en Herplantfonds. Het groen in Amsterdam wordt intensief gebruikt om te recreëren, activiteiten te organiseren, te sporten en te spelen. Dit betekent dat het groen ook intensief beheerd moet worden om slijtage en achterstallig onderhoud te voorkomen. De brede aanpak van onze voedselstrategie wordt ook in 2023 voortgezet, om de voedselproductie in de stad gezonder, milieuvriendelijker en toekomstbestendiger te maken.

In 2023 werken we verder aan: • een groene stad; • groen met waarde voor mens en dier; • verbeteren van de biodiversiteit; • verbeteren van de groene verbindingen; • renovatie van wegen, bruggen, beschoeiingen en waterkwaliteit in het Amsterdamse Bos; • bestrijden van (boom) ziekten zoals iepziekte en plagen, waaronder de Japanse Duizendknoop. Begroting 2023

Wij beheren en onderhouden het groen functioneel en veilig. Dagelijks beheer Dit omvat het beheer van de parken, boom- en groenonderhoud, het maaien van gazons, taluds en het plegen van onderhoud aan alle groen- gelieerde objecten in de openbare ruimte en in het Amsterdamse Bos. De uitvoering bestaat uit het dagelijks onderhoud groen, zorgplicht bomen, de afhandeling van meldingen, voor en naschouwen bij evenementen, ondersteuning van medebeheer. Een deel van het groenareaal wordt op een reguliere wijze beheerd. Hierbij is het doel om te voldoen aan de gewenste beeldkwaliteit. Andere delen worden ecologisch beheerd. Het doel voor deze delen is om de natuur zoveel mogelijk kans te geven, ecosystemen zich zo goed mogelijk kunnen ontwikkelen en daarmee een, in verhouding tot de omstandigheden, maximale biodiversiteit wordt bereikt. Onzekerheid door stijgende kosten, leveringsonzekerheid en areaaluitbreiding Gedurende 2021 zien we de bouwkosten stijgen. Sinds de oorlog in Oekraïne zien we niet alleen de bouwkosten stijgen, maar ook de prijzen van bijvoorbeeld brandstof en energie. Sinds medio 2020 is het groenareaal wat beheerd wordt door de gemeente Amsterdam gegroeid met 1,5 mln. vierkante meter en ca. 11.000 bomen. Het gaat om Weesp, Volgermeerpolder, Brasapark en Rieteiland-Oost.

Dit is nog exclusief Sloterdijken, naar verwachting wordt dat gebied vanaf 1 januari 2023 toegevoegd aan ons beheerareaal. Programma’s Groot Onderhoud (GO) en vervanging (VV) van Groen De conditie van het groen in Amsterdam wordt regelmatig gemonitord. Jaarlijks wordt van 1/3 deel van het totale beheerde groenareaal geïnspecteerd. Het gaat hierbij vooral om groen dat in eigendom is van gemeente Amsterdam en wat de gemeente beheerd wordt. Ook onze bomen worden gemonitord op hun groeiwijze en conditie. Bomen die op een relatief korte termijn een potentieel gevaar kunnen gaan vormen voor de omgeving (omvallen, afbreken) worden vervangen. Amsterdam kent een herplantplicht dus wordt na kap altijd een boom herplant. Mocht op de locatie waar gekapt is geen ruimte zijn voor herplant dan wordt elders een locatie gezocht. Zo wordt de omvang van het bomenbestand geborgd. Bomen worden voorzien van voldoende ruime groeiplaatsen zodat de bomen in de toekomst een optimale bijdrage kunnen leveren aan een leefbare stad. In het kader van integrale aanpak en kostenefficiëntie wordt bij 84

H3.2.6

kap- en herplantwerkzaamheden gekeken of dit in combinatie kan met andere geplande werken in de openbare ruimte. Indien uit de monitoring blijkt dat plantvakken in zeer slechte conditie zijn en/of afgestorven worden deze vakken ingepland voor vervanging. Binnen de daarvoor beschikbare middelen wordt zo jaarlijks een deel van het groenareaal hersteld. De opgave wordt in samenspraak met de stadsdelen opgesteld. Bij vervanging worden waar mogelijk verbeteringen van het groenareaal doorgevoerd zoals vergroten van biodiversiteit en klimaatadaptieve beplanting. Daarnaast worden delen van het groenareaal dat nu regulier beheerd wordt zodanig omgevormd dat ze daarna ecologisch beheerd kunnen worden. Het Amsterdamse Bos en veel parken kennen een hoge gebruiksdruk en daarmee een relatief snelle slijtage. De programmering voor renovaties van delen van parken zijn er op gericht om de parken geschikt te houden voor recreatief gebruik en dat daarnaast het groen een optimale bijdrage blijft leveren aan een leefbare stad. Voor vervanging geldt ook dat altijd gekeken wordt of de uitvoering van werkzaam­ heden in combinatie kan met andere (herinrichting-)werken. In 2020 is een eenmalig budget toegekend voor het extra vergroenen van de stad. In 2023 wordt hiermee de realisatie van 100 nieuwe groene plekken doorgezet en zal daarmee eind 2023 het groenareaal in Amsterdam vergroot zijn.

Naast het groen wordt de verspreiding van de iepenspintkever en de eikenprocessie­ vlinder ook gemonitord. Zodra geconstateerd wordt dat grotere uitbraken dreigen worden maatregelen getroffen om de uitbraken zo klein mogelijk te houden. Zieke iepen worden z.s.m. verwijderd en nesten van de eikenprocessierups worden op locaties met groot risico voor de volksgezondheid verwijderd. De Japanse duizendknoop (JDK) is een zogenaamde invasieve exoot en kan inheemse vegetatie overwoekeren en schade toebrengen aan gebouwen en constructies in de stad. De verspreiding van de Japanse duizendknoop wordt daarom eveneens gemonitord. Ook worden risicovolle locaties aangepakt en geruimd. Masterplannen Zuidoost, Nieuw West en Noord In 2023 onderzoeken we hoe we met onze inspanningen kunnen bijdrage aan de leefbaarheid in een aantal gebieden in Zuidoost, Nieuw West en Noord. Daarom kijken we of we in 2023 kunnen werken aan een hoger onderhoudsniveau in het dagelijks beheer in deze gebieden en naar welk effect dat heeft op het onderhoudsniveau elders in de stad.

Begroting 2023

Wij werken aan een groene,klimaatadaptieve en biodiverse stad We werken met behulp van de Groenvisie 2020-2050 aan een groene stad, ook het nieuwe coalitieakkoord spreekt ook van ‘Een leefbare stad is een groene stad. We voegen meer groen en bomen toe.’ Dit groen creëert meervoudige waarden. Denk hierbij aan betere waterberging, minder hitte, meer biodiversiteit en meer contacten in de buurt door groene buurtinitiatieven. Amsterdamse Bos De opgave van het Amsterdamse Bos is de waardering van het publiek (42 procent Amsterdammers, bezoekers uit Amstelveen 26 procent en regio 32 procent) te behouden in de context van het toegenomen belang van groen voor de leefbaarheid van de snel groeiende metropool Amsterdam. Dit doen we vanuit de ambities en doelstellingen zoals vastgesteld in het Bosplan 2020-2030 (B&W feb. 2021) langs drie lijnen: ten eerste wordt het beheer en onder­ houd van het groen en water, bruggen en kunstwerken, wegen/paden en meubels duurzaam op orde gebracht; ten tweede worden er kaders opgesteld voor de ontwikkeling van het gebruik van en de natuur en ten derde wordt de publieksfunctie ten volle benut en ontwikkeld. Om bovenstaande lijnen uit te voeren zijn er structureel en incidenteel meer middelen nodig. Binnen de beschreven drie lijnen wordt daarom ook gezocht naar extra mogelijkheden voor dekking en het vergroten van het verdien­ potentieel.

In de begroting 2023 wordt een vervolg gegeven aan het wegwerken van achterstallig onderhoud in het Amsterdamse Bos. Uitgangspunt hierbij is duurzaam en ecologisch beheer waarbij het beschermen van de natuur en de biodiversiteit voorop staat. Voor het dagelijks beheer en onderhoud worden vrijwilligers en bijzondere doelgroepen, zoals mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, ingezet. Daarmee heeft het Bos ook een belangrijke maatschappelijke en participatieve functie. Groengelden Groengelden zijn structurele middelen (3 mln./jr.) die vanuit het Stedelijk Mobiliteits­ Fonds (SMF) beschikbaar worden gesteld voor het verbeteren van het groen in Amsterdam d.m.v. (her)inrichtingsprojecten, programma’s en subsidieregelingen. Intotaal beschikt dit college dus over € 12 mln. aan Groengelden voor de periode 2023-2026. De € 12 miljoen Groengelden wordt gefinancierd uit het SMF en zijn, aangevuld met financiering uit andere bronnen (SMF, vef, SHP, AOG, Fonds Stadsbehoud etc.), het middel dat moet zorgen voor een vliegwieleffect om de ambities uit de Groenvisie te realiseren. In de Groenvisie 2020-2050 “Een leefbare stad voor mens en dier” is de ambitie ten aanzien van het groen in Amsterdam voor de periode tot en met 2050 geformuleerd.

De ambitie is om van Amsterdam een groene stad te maken met waarde voor mens en dier en waarbij de ontwikkeling en beheer van het groen een gezamenlijke verantwoordelijkheid is. In het coalitieakkoord is

85

H3.2.6

opgenomen dat de Groengelden worden opgehoogd met 7,5 mln. (2023 t/m 2026) en structureel met 1 mln. na 2026. Voedselstrategie Met de voedselstrategie draagt Amsterdam bij aan een voedseltransitie naar een systeem waarin gezondheid, duurzaamheid, sociale inclusiviteit en betaalbaarheid centraal staan. Ook in het kader van de City Deal 2.0, die in oktober 2021 is afgesloten met het Rijk, werken we aan de gezonde voedselomgeving en de korte keten. Het zichtbaar maken en stimuleren van lokale voedselinitiatieven doen we mede door het platform Van Amsterdamse bodem en door ondersteuning van de Voedselraad. We werken nauw samen op regionaal niveau binnen het verband van Voedsel Verbindt en met regionale belangenorganisaties. Met kennisinstellingen wordt gewerkt aan een systeembenadering van het voedselvraagstuk en aan concrete projecten en innovaties in de stedelijke context. We blijven zoeken naar ruimte en mogelijkheden om de sociale verbinding en educatieve waarde van stadslandbouw en voedselinitiatieven in de bestaande stad en in nieuwe gebieden te versterken. Wij faciliteren medebeheer en bevorderen aantrekkelijk groen voor mens en dier Ter bevordering van sociale cohesie en participatie is er ook in het huidige coalitie­ akkoord aandacht voor medebeheer door bewoners in het groen. Medebeheer blijft de gemeente stimuleren.

Met een beperkt budget, is het van belang processen te vereenvoudigen waar dat kan en samenwerking tussen stadsdelen te bevorderen. Ook blijft specifiek de samenwerking bestaan met partijen buiten de gemeente, waardoor bewoners en bedrijven een groen netwerk in de stad vormen. Dierenwelzijn De aanwezigheid van gezonde dieren in de stad maken de stad natuurinclusiever, meer biodivers en daardoor gezonder voor plant, mens en dier. Daar waar de gezondheid en leefbaarheid van dieren in het geding is, spreken we van hulpbehoevende dieren. In 2023 faciliteren we via de ADAM-regeling en subsidies aan de vervoer- en opvang­ keten dat hulpbehoevende dieren snel worden geholpen. Ook komt er een nieuwe Agenda Dieren waarbij er aandacht is voor dierenwelzijn en de leefgebieden van alle dieren in de stad. Dieren in de knel worden naar de opvang vervoerd ten behoeve van adoptie/hereniging (gezelschapsdieren) of uitzetting in de natuur (vrijlevende dieren). De ADAM regeling wordt voortgezet. • Vervoer naar opvang: onze wettelijke gemeentetaken ten aanzien van vervoer en opvang van gevonden gezelschapsdieren zijn belegd bij de Dierenambulance Amsterdam en bij de opvangketen. Daarnaast wordt uitvoering gegeven aan de algemene zorgplicht: hulpbehoevende dieren uit de wilde natuur worden door de

Begroting 2023

Dierenambulance Amsterdam naar wildopvang de Toevlucht vervoerd voor medische verzorging. • ADAM-regeling: De ADAM-regeling biedt financiële ondersteuning aan Amsterdamse stadspashouders bij dierenartskosten. Ondanks de impact van het landelijk tekort aan dierenartsen en covid-19 op de uitvoering van de regeling, blijkt de regeling een succes; inwoners weten de regeling goed te vinden en is er vanuit dierenartsen draagvlak voor de regeling. Vanaf 2023 is er voor de ADAM-regeling een ton minder te besteden.

Welke verbonden partijen schakelen we daarvoor in? Stichting Pantar & Werkbrigade Stichting Pantar voert opdrachten uit in het groen, het Amsterdamse Bos en voor schoonhouden. Pantar zet ook de werkbrigade in voor bijvoorbeeld het onderhoud van het groen van onder meer de ontwikkelbuurten.

Financiële toelichting (bedragen x € 1 miljoen) Jaarverslag Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2021 2022 2023 2024 2025 2026 Baten

1,7

2,7

2,7

2,7

2,7

2,7

Lasten

96,1

91,8

87,5

78,6

71,5

68,2

Saldo Baten en Lasten

-94,4

-89,1

-84,8

-75,9

-68,8

-65,5

1,4

38,0

27,4

17,2

14,5

14,8

Onttrekking Toevoeging

5,2

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Saldo onttrekkingen en toevoegingen reserves

-3,9

38,0

27,4

17,2

14,5

14,8

Totaal Programmaonderdeel 2.6 Groen (inclusief Amsterdamse Bos) en Dierenwelzijn

-98,3

-51,1

-57,3

-58,7

-54,3

-50,7

86

H3.2.6

Baten De baten in dit programmaonderdeel zijn € 2,7 miljoen. Deze baten bestaan uit: • Verhuuropbrengst van campingplaatsen (€ 2,0 miljoen). • Verhuuropbrengst van het bezoekerscentrum en evenementen in het Amsterdamse Bos.

programmatische aanpak voor het wegwerken van grootschalig achterstallig onderhoud in de openbare ruimte en de infrastructuur. • Een onttrekking aan de reserve Kwaliteitsimpuls Groen in 2023 van € 1,9 miljoen om te investeren in het groen in de parken. • De overige onttrekkingen zijn kleiner dan € 1,0 miljoen en lichten we niet verder toe.

Lasten

Toevoegingen reserves

De lasten in dit programmaonderdeel zijn € 87,5 miljoen. Deze lasten bestaan uit: • Uitgaven voor het onderhoud, reiniging en beheer van openbaar groen en de parken (€ 32,2 miljoen). • Uitgaven voor het in stand houden van de huidige bomenstand (€ 16,3 miljoen). • Uitgaven voor regulier onderhoud aan groen en de bomen (€ 8,3 miljoen). • Beheerkosten voor het Amsterdamse bos (€ 7,2 miljoen). • Budget voor Groengelden (€ 5,1 miljoen). • Verlenen van structurele subsidies aan Artis (€ 4,3 miljoen) en de Hortus (€ 0,5 miljoen). • Uitgaven voor onderhoudsprojecten in de parken (€ 4,2 miljoen). • Lasten voor gebiedsgerichte recreatieve voorzieningen zoals campings, waterspeelplaatsen, kinderboerderijen en speeltuinen (€ 3,0 miljoen). • Lasten voor de bestrijding van boomziekten, waaronder de Japanse duizendknoop (€ 2,3 miljoen). • Uitgaven voor acties en maatregelen op het gebied van dierenwelzijn (€ 1,9 miljoen). • Uitvoeringskosten voor Groen in de buurt (€ 1,7 miljoen). • Een negatieve stelpost van - € 2,7 miljoen in verband met de systematiek van overprogrammering van projecten in het Stedelijk Mobiliteitsfonds (SMF). Voor de overprogrammering van de SMF projecten is het noodzakelijk om de hogere budgetten te compenseren met een negatieve stelpost waardoor het totale lastenniveau weer wordt teruggebracht naar het oorspronkelijke niveau.

• De overige uitgaven zijn afzonderlijk kleiner dan € 1,0 miljoen en lichten we niet verder toe.

In 2023 worden geen toevoegingen aan reserves voorzien.

Reserves Onttrekkingen reserves De onttrekkingen in dit programmaonderdeel zijn in 2023 € 27,4 miljoen: • Een onttrekking aan de reserve Stadbehoud in 2023 van € 14,1 miljoen. Deze reserve ondersteunt een programmatische aanpak voor het in stand houden van de openbare ruimte en de infrastructuur. • Een onttrekking aan de reserve Achterstallig Onderhoud in 2023 van € 11,4 miljoen.

Begroting 2023

Risicobeheersing Risico’s

Maatregelen

Door verschuivingen in het klimaat (zoals droge zomers, zachte winters) kan het dat er schade aan groen, flora en fauna ontstaat. Daardoor moeten we misschien meer kosten maken voor bijvoorbeeld herstel, herplanting, opruim­ werkzaamheden en noodkapwerkzaamheden.

Lange termijn maatregel is een beleidsmatige keuze om de openbare ruimte anders in te richten. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het aanleggen van bassins voor de opslag van hemelwater bij hevige regenval. Zodat deze in periode van droogte beschikbaar is voor bewatering. Deze bassins kunnen we alleen aanleggen bij herinrichtingen of groot onderhoud. Ook is het een optie om te kiezen voor beplanting die meer bestendig is voor verschuivingen in het klimaat. Het vaker toepassen van de regel “Groen tenzij” uit de Groenvisie maakt het mogelijk om de openbare ruimte enerzijds klimaatadaptief in te richten en anderzijds draagt dit ook bij aan meer biodiversiteit in de stad.

Door de hoge inflatie zullen projecten duurder worden en worden de kosten voor beheer en onderhoud ook hoger.

Om projecten met de oorspronkelijke ambities uit te voeren zullen meer middelen noodzakelijk zijn, een andere optie is om de uitvoering van projecten te temporiseren. Daarnaast kan ook worden besloten om de oorspronkelijke ambities van projecten bij te stellen.

Beleidskaders • Structuurvisie Amsterdam 2040, toetsingskader voor de ruimtelijke plannen en de investeringsagenda’s. Ook het beeld hoe we de fysieke ruimte kunnen invullen. De Hoofdgroenstructuur en de Ecologische Visie zijn hiervan uitwerkingen. De Hoofdgroenstructuur (HGS) geeft de minimaal benodigde hoeveelheid groen aan die Amsterdam wil behouden en beschermen. • Visie Openbare Ruimte 2025, uitwerking van de Structuurvisie voor de verblijfs­ functie van de openbare ruimte. Zo kunnen we zorgen voor ontwikkeling, inrichting, beheer en daarmee op het gebruik van de openbare ruimte voor de hele stad.

87

H3.2.6

• ‘Standaard voor het Amsterdamse straatbeeld’ (Puccinimethode) (2018) met de principes voor een goede fysieke inrichting van de openbare ruimte. We werken in heel Amsterdam volgens deze standaard voor een functionele, duurzame, toegankelijke en mooie openbare ruimte. Het Handboek Groen (2020) als onderdeel, bevat de uitgangspunten voor goed, gezond en duurzaam groen, inclusief de Hoofdbomenstructuur. • Groenvisie (2020-2050) bevat principes voor de ontwikkeling van nieuw groen, (mede)beheer en herinrichting van bestaande openbare ruimte. De groenvisie reikt van biodiversiteit tot klimaatadaptatie, inclusiviteit en gezondheid. • Om een gezonde, aantrekkelijke en toekomstbestendige leefomgeving voor mens en dier te maken, moet de natuur een volwaardige plaats krijgen bij het ontwerpen van nieuwbouw en openbare ruimte door Natuurinclusief bouwen bij bouwtenders en Referentienorm maatschappelijke voorzieningen en groen bij gebieds­ ontwikkeling toe te passen. • Het Strategisch Huisvestingsplan Bovenwijks Groen SHP-BG (2020) bevat de koers, ambities en investeringsopgave voor de komende 5 jaar voor bovenwijks groen. De lijst met SHP-BG projecten wordt regelmatig geactualiseerd en dient als input voor de toegekende Investeringsruimte SHP binnen dit programma.

• Bosplan Amsterdamse Bos 2020-2030 (februari 2021, tevens Gemeente Amstelveen) richt zich op bescherming van de natuur, bereikbaarheid voor fiets en openbaar vervoer, benutten voor recreatie en sport en meer bekendheid door communicatie en natuureducatie. • Stedelijk Programma Voedselstrategie levert een bijdrage aan de verandering van het voedselsysteem. • In 1 Amsterdam Heel en Schoon (juni 2017) staat beschreven hoe we ervoor zorgen dat Amsterdam heel en schoon blijft.

Beleidskader Dierenwelzijn • De Agenda Dieren 2015 – 2018 is het beleidskader dat onze (wettelijke) taken en regisserende rol beschrijft rond de zorg voor en de bescherming van dieren. • De acties rond dierenwelzijn die in het coalitieakkoord 2018-2022 ‘Een nieuwe lente, een nieuw geluid’ (pagina 42) staan, zijn uitgewerkt in de brief aan de raads­ commissie Wonen en Bouwen ‘Dierenwelzijn in de periode 2019-2022 d.d. 10 december 2018 en d.d. 25 april 2019’. • De ambitie uit het coalitieakkoord 2022-2026 ‘Amsterdams akkoord’ om een nieuwe Agenda Dieren te formuleren wordt in 2023 opgepakt.

Begroting 2023

88

H3.2.7

3.2.7 Riool en Drinkwater We voorzien alle Amsterdammers van toegang tot schoon drinkwater. We zorgen voor een goed werkende en degelijke riolering die bestand is tegen extreem weer door klimaatverandering. Daarnaast zorgen we ervoor dat het grondwater op de juiste hoogte staat.

woningcorporatie De Key. Op Strandeiland wordt warmte uit oppervlaktewater ingezet voor de verwarming van 8000 woningen, waarvan de bouw start in 2024. In de pilot Nieuwe Sanitatie in de Buiksloterham zijn 46 drijvende woningen reeds aangesloten op vacuümriolering; in 2023 bereiden gemeente en Waternet de aansluiting van nog eens 160 woningen voor.

Wat willen we bereiken (doelen) en wat gaan wij daarvoor doen (activiteiten)?

Vanwege het amendement Groen (nummer 1171.17) hebben we in 2020 en 2021 onderzoek gedaan naar de gemeentelijke rol bij het realiseren en beheren van lage temperatuurwarmte in Amsterdam (LTW/A) (LTW is een warmtesysteem waarbij duurzame warmtebronnen door middel van een warmtenet ontsloten worden voor de levering van warmte aan verbruikers met een lagere temperatuur bron (doorgaans tussen de 35 en de 55oC). We hebben onderzocht hoe we deze rol kunnen organiseren en welke rol Waternet als verbonden partij hierin namens de gemeente kan spelen. In 2022 heeft dit onderzoek een vervolg gekregen en zijn de voorbereidingen getroffen voor een gezamenlijk programma. Vanaf 2023 geven de betrokken gemeentelijke directies en Waternet met een gezamenlijk Programma LTW/A invulling aan de uitkomsten van dit onderzoek. Het Programma LTW/A neemt zowel voor de bestaande stad als voor nieuwbouw het LTW-projectenportfolio ter hand.

Regenbestendig Het klimaat verandert. Dat raakt ons allemaal. We moeten de stad beter voorbereiden op extreem weer. Dat doen we bijvoorbeeld met de programma’s Klimaatadaptatie Amsterdam en Amsterdam Rainproof. De netwerkaanpak Amsterdam Rainproof betrekt en activeert bewoners en bedrijven om veranderingen aan daken, tuinen, straten en parken meteen klimaatbestendig te doen. Het klimaatbestendig maken gebeurt zoveel mogelijk tegelijkertijd met andere investeringen zoals nieuwbouw, aanleg, renovatie of vervanging. Dat is doelmatig en we beperken op die manier de overlast zoveel mogelijk.

Leveringsplan drinkwater en Omgevingsprogramma Riolering (OPR)

Ontwikkelingen Riolering

De stad groeit. Dit heeft effect op riolering en drinkwater. Voor drinkwater is dit uitgewerkt in het (wettelijk verplichte) Leveringsplan. Daarin staat hoe we de komende 10 jaar voldoen aan de drinkwaterlevering en welke investeringen daarvoor nodig zijn. Voor riolering is dit uitgewerkt in het Omgevingsprogramma Riolering (OPR). Hierin staat hoe we onze wettelijke zorgplicht voor inzamelen en transporteren van afval- en regenwater realiseren en welke grondwatermaatregelen we nemen

Vanwege de veroudering van het rioolstelsel, veel riolering is na de oorlog aangelegd, is een flinke toename in het aantal te vervangen kilometers nodig. We vervangen nu 38 kilometer en gaan in 2023 naar 48 kilometer, om ervoor te zorgen dat er geen achterstallig onderhoud met bijbehorende verstoringen zal ontstaan. In de vervanging hebben we rekening te houden met extreme weersomstandigheden, zoals heftige regenval in korte tijd, om al te grote overlast te voorkomen. De kapitaalsintensiviteit neemt daarmee toe.

Grondstoffen en energie uit de watercyclus

Ontwikkelingen Drinkwater

Duurzaamheid, circulariteit en innovatie zijn belangrijke pijlers van de watertaken. Zo zetten we onder meer in op het hergebruik van grondstoffen uit afvalwater en het winnen van warmte uit oppervlakte-, afval-, en drinkwater (aquathermie) voor het verwarmen van huizen. Ook onderzoeken we nieuwe vormen van sanitatie, zoals vacuümriolering. Ook in 2023 werken we aan deze ambitie door aquathermie toe te passen bij verschillende renovatieprojecten in de stad, zoals het voormalige Wilhelmina Gasthuisterrein. In de wijk Buikslotermeer maakt de gemeente/Waternet in 2023 warmte uit rioolwater beschikbaar voor de verwarming van 871 woningen van

De drinkwatertaak is een wettelijke taak voortkomend uit de Drinkwaterwet. Daarin staat dat er een continue ongestoorde levering tegen de juiste kwaliteit gegarandeerd moet zijn. Hiertoe wordt het Leveringsplan Drinkwater overlegd aan toezichthouder ILT. Hierin staan de plannen om voor nu en in de toekomst die levering te kunnen garanderen.

Begroting 2023

Op 7 december 2021 heeft de gemeenteraad de Toekomstvisie Drinkwater 2050 vastgesteld. Tijdens de behandeling van deze visie is bekrachtigt dat Waternet de komende jaren voor grote opgaven bij het veiligstellen van de huidige en toekomstige

89

H3.2.7

drinkwaterlevering staat. De opgave is meerledig: instandhouding van de huidige drinkwaterinfrastructuur; capaciteitsuitbreiding in verband met de toename van de drinkwatervraag; beschikbaarheid waarborgen van bestaande en nieuwe bronnen die (kunnen) worden ingezet voor de drinkwaterproductie; inspelen op een veranderende omgeving. De komende decennia zal daarom fors geïnvesteerd moeten worden in het vergroten en toekomstbestendig maken van de winning-, productie- en distributiecapaciteit om de drinkwaterklanten te kunnen blijven voorzien van kwalitatief goed en voldoende drinkwater. Ook zijn er grote investeringen in voorbereiding om de druk op het leidingnet binnen de wettelijke normen te houden, met name voor het distributie­ gebied in Amsterdam Noord en -West. Tevens is een noodzaak tot extra kosten en investeringen te verwachten om te blijven voldoen aan scherpere kwaliteitseisen. De discussie over de PFAS-norm is daar een voorbeeld van. In 2023 is er budget voor de verwijdering van PFAS uit drinkwater. In 2023 wordt een nieuw Leveringsplan opgesteld (gereed 1 juli 2024) waarin de investeringen voor de komende 10 jaar in beeld worden gebracht. Tenslotte verdient de impact van mogelijke, gemeentelijke interventies op het investeringsniveau in de openbare ruimte aandacht.

Wanneer wordt besloten tot vermindering van de investeringen voor herinrichting en herbestrating, heeft dat voor een aantal gebieden tot gevolg dat de kosten van openbreken en herstellen van wegverhardingen volledig ten laste van de kredieten voor vervangingen in de infra voor drinkwater en riolering komen. Gevolg is dat die vervangingskosten zullen toenemen. Het beleid voor het leveren van industriewater wordt in 2023 geactualiseerd. Het gaat dan in eerste instantie om het bestendigen van de huidige industriewaterlevering en het inzichtelijk maken van levering van industriewater in Westpoort, maar mogelijk ook om andere locaties in de toekomst. In dit traject worden alternatieve bronnen zoals het hergebruik van gezuiverd afvalwater onderzocht. Daardoor wordt mogelijk capaciteit voor drinkwater vrijgespeeld.

Welke verbonden partijen schakelen we daarvoor in?

Watertransportmaatschappij Rijn-Kennemerland (WRK) De gemeente heeft met het oog op het publieke belang van de Amsterdamse drinkwatervoorziening besloten om samen met NV PWN Waterleidingbedrijf NoordHolland (PWN) garant te staan voor de externe financiering van WRK voor maximaal € 230,0 miljoen. WRK levert, zuivert en distribueert water en hoort daarmee tot de vitale infrastructuur voor Amsterdam (uitvoering wettelijke taak) en de provincie Noord-Holland. Achtergrond van de garantie zijn forse investeringen die nodig zijn om te garanderen dat de drinkwatervoorziening continu door kan blijven gaan in de toekomst. Gezien de zeer beperkte eigen vermogenspositie van WRK, kan WRK zelfstandig geen externe financiering aangaan en is een garantie nodig. H 3.9.1 166 Vermogensopbouw bij WRK op termijn en aandeelhouderschap door de gemeente zijn voorwaarden voor het verstrekken van de garantie. Zo kan WRK in de toekomst zelf leningen aangaan zonder garantie nodig te hebben. Hiervoor is besloten de jaarlijks door de garantieverstrekkers te ontvangen garantiepremie als aandeelkapitaal te storten in WRK. Middels het instellen van een financieringsreserve WRK wordt de dekking voor deze storting gefaciliteerd, zo is er geen effect op de schuld en begroting.

Financiële toelichting (bedragen x € 1 miljoen) Jaarverslag Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2021 2022 2023 2024 2025 2026 Baten

199,9

219,7

234,4

238,7

243,7

248,3

Lasten

195,8

211,5

225,0

229,0

233,7

238,3

Saldo Baten en Lasten

4,1

8,2

9,3

9,7

10,0

10,0

Onttrekking

2,9

1,1

0,0

0,0

0,1

0,1

Toevoeging

0,0

0,0

0,1

0,1

0,2

0,2

Saldo onttrekkingen en toevoegingen reserves

2,9

1,1

-0,1

-0,1

-0,1

-0,1

Totaal Programmaonderdeel 2.7 Riool en Drinkwater

7,0

9,3

9,3

9,6

9,9

9,9

Stichting Waternet Waternet zorgt in opdracht van ons en het waterschap Amstel, Gooi en Vecht (AGV) voor veilig, schoon en voldoende water. Voor deze overheden voert Waternet de riolering- en drinkwatertaak uit. Wij en het waterschap AGV geven de directie van Waternet mandaat om ‘in naam van’ en ‘voor rekening van’ taken uit te voeren.

Begroting 2023

90

H3.2.7

Baten

Actuele risico’s

Maatregelen

De baten in dit programmaonderdeel zijn € 234,4 miljoen. Deze baten bestaan uit: • Drinkwateropbrengsten (€ 144,2 miljoen). • Opbrengst rioolheffing en inkomsten voor de uitvoering van rioleringstaken (€ 86,7 miljoen). • Bijdragen van derden voor het aanleggen van huisaansluitingen riolering (€ 3,0 miljoen). • Inkomsten van waterschap Amstel, Gooi en Vecht (AGV) voor de uitvoering kwijtschelding waterschapsbelasting (€ 0,6 miljoen).

Waterschade na hevige regenval.

Door klimaatverandering is er meer extreme neerslag. Alleen het vergroten van riolen alleen biedt hiervoor onvoldoende oplossing. Het programma Amsterdam Rainproof draagt bij aan het regenbestendig maken van de stad. In 2022 zijn Rainproof coaches actief en is gestart met de gebiedsgericht aanpak van de Frans Halsbuurt. In 2023 worden 11 Rainproof knelpunten aangepakt (2 extreem urgente, 5 zeer urgente en 5 urgente) daarnaast wordt op allerlei locaties maatregelen geïntegreerd in lopende werkzaamheden.

Lasten

Koepelvrijstelling.

De toepassing van de koepelvrijstelling voor de omzetbelasting (ofwel btw) betekent, dat Waternet geen btw hoeft te berekenen over zijn dienstverlening aan gemeente en waterschap. Op jaarbasis gaat het hierbij om respectievelijk € 12 en € 9 miljoen aan btw. Voor de toepassing geldt een aantal voorwaarden, waarop door de Belastingdienst steeds strikter wordt toegezien. Een van die voorwaarden is dat de koepelleden (gemeente en waterschap) geen btw-belaste activiteiten mogen uitvoeren. Jaarlijks vindt hierover intensieve afstemming plaats met de belastinginspecteur.

Extra kosten vanwege aanpassingen riool- en drinkwaterstelsel door verzakken en dreigend bezwijken van kademuren en bruggen binnen de gemeente Amsterdam.

We zijn begonnen met een project om dreigende ongevallenlocaties veilig te stellen en voorlopige beheersmaatregelen te nemen. Uiteindelijk zullen we de komende jaren veel kilometers kademuur vervangen. Op een aantal van deze plekken zijn er drinkwatertransport- en distributieleidingen, riool- en drinkwaterzinkers, overstortputten en regenwateruitlaten aanwezig die we (misschien) moeten verleggen, aanpassen of vernieuwen. De operationele en financiële omvang en impact van deze aanpassingen is nog niet bekend. Wel is duidelijk dat de drinkwater- en riolerings­werk­ zaamheden een forse investering zullen vergen. Voor de financiering van de werkzaamheden is afgesproken dat de WIOR leidend is. Dit houdt in dat de verleggingen van de riolering voor het project kademuren is en dat – afhankelijk van de leeftijd – de verleggingen van de drinkwater­ leidingen voor Waternet zijn.

De lasten in dit programmaonderdeel zijn € 225,0 miljoen. Deze lasten bestaan uit: • Lasten voor drinkwater en overige drinkwatertaken (€ 145,0 miljoen). • Lasten voor de uitvoering van rioleringstaken (€ 80,0 miljoen).

Reserves Onttrekkingen reserves In 2023 zijn geen onttrekkingen aan reserves.

Toevoegingen aan reserves De toevoegingen aan de egalisatiereserves zijn kleiner dan € 1,0 miljoen en lichten we niet verder toe.

Risicobeheersing Actuele risico’s

Maatregelen

Technische noodsituaties in de productie en leidingen van drinkwater.

Voldoen aan wettelijke normen, ook door een toereikende organisatie bij noodgevallen.

Verstoorde afvoer van afval- en regenwater door achterstallig onderhoud en renovatie van het rioolstelsel.

Door klimaatverandering is er meer extreme neerslag. Alleen het vergroten van riolen biedt hiervoor onvoldoende oplossing. Uitvoeren van het omgevingsprogramma Riolering: • meer riolering vervangen • aanleggen riolering voor ongezuiverde lozingen • aanpakken terugkerende problemen met wateroverlast in de stad • verder verbeteren van de bedrijfsvoering

Begroting 2023

91

H3.2.7

Beleidskaders • De Europese Kaderrichtlijn Water (KRW 2000) gaat over het verbeteren van de kwaliteit van het oppervlakte- en grondwater in Europa. Voldoen aan de KRW-richt­ lijn is een gezamenlijke opgave voor overheden. Wij zijn verantwoordelijk voor het nemen van of helpen bij maatregelen vanuit onze eigen taken en verantwoordelijk­ heden (beheer openbare ruimte, gemeentelijke watertaken, drinkwatertaken en als eigenaar). De doelen en maatregelen van alle partijen worden opgenomen in de Stroomgebiedbeheerplannen. Deze plannen worden iedere 6 jaar geactualiseerd. Begin 2022 is het derde Stroomgebiedbeheerplan vastgesteld voor de periode 2022-2027. Uiterlijk in 2027 moeten we voldoen aan de doelen van de KRW-richtlijn. • Het Leveringsplan drinkwater is wettelijk verplicht. De Inspectie Leefomgeving en Transport toetst het plan. Het plan beschrijft de levering van drinkwater onder normale en onder verstoorde omstandigheden. Het beschrijft hoe Waternet voldoet aan de drinkwaterlevering over 10 jaar en welke investeringen daarvoor nodig zijn. • Het Omgevingsprogramma Riolering Amsterdam 2022 – 2027 (OPR). Wij hebben de wettelijke verantwoordelijkheid (zorgplicht) voor: – inzamelen en transporteren van stedelijk afvalwater. – inzamelen en verwerken van afvloeiend hemelwater. – nemen van grondwatermaatregelen in openbaar gebied.

Het OPR maakt de ambities vanuit de Omgevingsvisie van Amsterdam concreet voor deze 3 zorgplichten. Doel van het OPR is om te verantwoorden hoe we deze watertaken uitvoeren. En in hoeverre wij voldoende middelen hebben om dit in de toekomst te blijven doen. De programmaduur van het OPR loopt over de jaren 2022 tot en met 2027.

Begroting 2023

92

H3.3

3.3

3.3 Economie, Kunst, Cultuur en Erfgoed

Programma 3 | Portefeuillehouder: Meliani, Mbarki, Van Buren

H3.3

3.3 Economie, kunst, cultuur en erfgoed (bedragen x € 1 miljoen) Jaarverslag 2021

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Baten

24,2

23,6

22,6

22,3

21,7

20,7

Lasten

266,9

236,2

226,8

222,4

214,4

211,8

Saldo Baten en Lasten

-242,7

-212,6

-204,3

-200,1

-192,7

-191,1

Onttrekking

21,1

32,8

14,1

11,3

3,2

0,4

Toevoeging

22,2

24,4

3,2

3,2

0,2

0,2

Saldo onttrekkingen en toevoegingen reserves

-1,0

8,4

11,0

8,1

3,0

0,2

-243,7

-204,2

-193,3

-192,0

-189,7

-190,8

Jaarverslag 2021

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

25,2

22,7

25,1

24,8

24,8

24,8

Totaal Programma Economie, kunst, cultuur en erfgoed

(bedragen x € 1 miljoen)

Apparaatslasten

Coalitieakkoord De stad kan niet zonder een veerkrachtige en innovatieve economie. We willen samen met ondernemers en kennisinstellingen (waaronder ook nadrukkelijk het mbo) de economische structuur van Amsterdam versterken, diverser maken en nadrukkelijker ten goede kunnen laten komen aan alle Amsterdammers. Door uitwerking van de maatregelen uit het coalitieakkoord werken we in 2023 aan een eerlijker economie, die bijdraagt aan de doelstellingen voor brede welvaart en zoveel mogelijk Amsterdammers - op alle niveaus - werk oplevert. Daartoe verkennen we nieuwe vormen van publiek-private samenwerking, ondersteunen we ondernemers met een buurtfunctie en helpen het mkb om, in tijden van oplopende energiekosten, versneld te verduurzamen. Daarbij kiest het college een actieve rol

Begroting 2023

om kansen te grijpen waar dat kan, maar ook grenzen te stellen waar dat moet, bijvoorbeeld bij negatieve effecten van de platformeconomie. De cultuursector is nog steeds aan het herstellen van de coronacrisis en daarin ondersteunen we instellingen en makers waar mogelijk. We blijven inzetten op het verbreden en verdiepen van het kunst- en cultuur­ aanbod in de stad om daarmee de toegankelijkheid te vergroten. Dat betekent onder meer dat we het aanbod van cultuureducatie versterken en doorgaan met de inzet van cultuurcoaches. In nieuwe wijken en wijken waar het aanbod nu beperkt is, investeren we in nieuwe culturele voorzieningen en initiatieven. Ook investeren we in nieuwe broedplaatsen en ateliers omdat dit bijdraagt aan een bloeiende culturele sector en daarmee aan creativiteit, vernieuwing en leefbaarheid in de stad. Voor de nachtcultuur, een belangrijke motor

van vernieuwing in de cultuursector, proberen we meer ruimte te creëren. In de bestaande stad hebben we extra aandacht voor behoud en onderhoud van monumenten en erfgoed.

3.3.1 Economie en innovatie De stad kan niet zonder een veerkrachtige en innovatieve economie. We willen samen met ondernemers de economische structuur van Amsterdam versterken, diverser maken en nadrukkelijker ten goede kunnen laten komen aan alle Amsterdammers. We werken aan een eerlijker economie, die bijdraagt aan de doel­ stellingen voor brede welvaart en zoveel mogelijk Amsterdammers - op alle niveaus - werk oplevert. We verkennen nieuwe publiek-private samenwerking om via bundeling van inzet en middelen versnelling te realiseren. 94

H3.3

3.3.2 Kunst en cultuur In de periode 2021-2024 werken we, zoals vastgelegd in het Kunstenplan, aan verbreding en verdieping van het aanbod van kunst en cultuur om van Amsterdam een sterke, open en inclusieve cultuurstad te houden en te maken. Dit betekent meer aandacht voor kunst en cultuur in de wijken, ruimte voor experiment, innovatie en de nachtcultuur, verbreding van cultuureducatie, talentontwikkeling en cultuurparticipatie, en versterking van internationale kunst en cultuur. De impact van de coronacrisis op de kunst- en cultuursector is nog steeds goed merkbaar; de herstelfase zal veel tijd in beslag nemen en de cultuursector zal blijvend veranderen.