Bijlage 1 Begroting 2023.pdf

Begroting 2023

45

H3.1.5

3.1.5 Vastgoed We zetten ons gemeentelijke vastgoedbezit in om maatschappelijke voorzieningen duurzaam, toegankelijk, betaalbaar en in de hele stad te huisvesten.

Wat willen we bereiken (doelen) en wat gaan wij daarvoor doen (activiteiten)? Onze vastgoedportefeuille (exclusief scholen en parkeergebouwen) bestaat uit bijna 2.300 eenheden in ruim 900 gebouwen en ongeveer 2.000 gronden. Die verhuren we voor een groot deel aan een zeer verschillende groep huurders. Het grootste deel van de vastgoedportefeuille verhuren we aan maatschappelijke huurders, zoals: • musea. • theaters. • kunstenaarsateliers. • jongerencentra. • welzijnsorganisaties.

Verkoop/aankoop programma commercieel vastgoed De geplande verkoop van commercieel vastgoed (geen beleidsdoel en geen strategisch doel) loopt van 2021 tot en met 2023. Er is opdracht gegeven om in totaal 34 miljoen netto aan opbrengsten te genereren via het verkoopprogramma. Tegelijkertijd gaan er stemmen op om te kijken of in het centrum vastgoed niet strategisch zou moeten worden aangekocht. In 2021 is circa 12 miljoen gerealiseerd. Over de periode 2022-2023 staat nog een nettobedrag van circa 22 miljoen open.

Portefeuillestrategie voor maatschappelijke voorzieningen We werken aan het opzetten en uitwerken van een visie op gemeentelijk vastgoed en de rol die het kan spelen bij het op een goede manier faciliteren van maatschappelijke voorzieningen in de stad. Onderdeel van dit proces is een evaluatie van de ‘leurprocedure’ en de actualisatie van de huurprijssystematiek voor de maatschappelijke huur. Met de portefeuillestrategie schetsen we een beeld van de ‘ideale’ vastgoedportefeuille over 10 jaar en een weg om daar te komen.

Maatwerkregeling huurders Gemeentelijk Vastgoed

Een ander deel bestaat uit overige huurders, bijvoorbeeld: • winkels. • huisartsen. • horeca. • sport- en fitnesscentra. • veilinghuizen. • internationale scholen. • kinderdagverblijven • fysiotherapeuten.

De maatwerkregeling is voor huurders die financieel worden getroffen door de corona. De regeling moet steeds inspelen op de actuele ontwikkeling. De terugbetalings­ regeling start per 1 juli 2022.

De gemeentelijke huisvesting voor het ambtelijk apparaat staat in programma­ onderdeel B.5 Overhead en niet in dit programmaonderdeel..

Scheepsexploitatiemaatschappij BAVO N.V. is eigenaar van de verpachte agrarische grond in de Volgermeer.

Welke verbonden partijen schakelen we daarvoor in? Scheepsexploitatiemaatschappij BAVO N.V.

De belangrijkste opgaven voor 2023 lichten we hierna toe.

Begroting 2023

46

H3.1.5

Financiële toelichting

Lasten

(bedragen x € 1 miljoen) Jaarverslag Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2021 2022 2023 2024 2025 2026 Baten

71,4

73,9

75,4

61,8

61,8

62,1

Lasten

47,5

50,3

51,1

45,8

45,9

45,9

Saldo Baten en Lasten

24,0

23,6

24,3

16,0

15,8

16,2

Onttrekking

1,1

1,4

1,0

1,0

1,0

1,0

Toevoeging

4,0

3,2

0,0

0,0

0,0

0,0

Saldo onttrekkingen en toevoegingen reserves

-2,9

-1,8

1,0

1,0

1,0

1,0

Totaal Programma­onderdeel 1.5 Vastgoed

21,1

21,8

25,3

17,0

16,9

17,2

Baten De baten in dit programmaonderdeel zijn € 75,4 miljoen. Deze baten bestaan uit: • Huur- en service opbrengsten van € 60,3 miljoen bestaande uit: – huurinkomsten van kunst- en cultuurinstellingen (€ 28,9 miljoen). – huurinkomsten uit de verhuur van gronden en niet-maatschappelijke instellingen (€ 21,4 miljoen). – huurinkomsten van buurt- en wijkcentra en zorggerelateerde instellingen (€ 5,4 miljoen). – huurinkomsten van onderwijsgerelateerde instellingen (€ 1,2 miljoen). – overige huurinkomsten en serviceopbrengsten (€ 3,4 miljoen). • Verkoopopbrengsten van € 13,7 miljoen.

Begroting 2023

De lasten in dit programmaonderdeel bedragen € 51,1 miljoen en bestaan uit: • Kapitaallasten (rente en afschrijvingen € 13,2 miljoen). • Toevoeging aan de onderhoudsvoorziening voor het planmatig onderhoud (€ 15,8 miljoen). • Doorbelasting binnen gemeentelijke huur en servicelasten (-€ 8,3 miljoen). • Niet planmatig onderhoud, zijnde dagelijks onderhoud, calamiteitenonderhoud, mutatie-onderhoud en bijdragen aan Vereniging van Eigenaren (€ 8,3 miljoen). • Loonkosten (€ 9,4 miljoen). • Zakelijke lasten o.a belastingen, waterschappen (eigenaarsdeel), verzekeringen (€ 4,4 miljoen). • Gas, water en elektriciteit (€ 2,3 miljoen). • Boekwaarde van verkochte panden en lasten voor de verkoop van de panden (€ 2,1 miljoen) o.a. taxatie-, onderzoekskosten. • Nog niet bestede incidentele last u.h.v. verkoopbaten (€ 2,8 miljoen). • Overig (€ 1,1 miljoen).

Reserves Onttrekkingen aan reserves De onttrekking aan de financieringsreserve is gelijk aan het onrendabele deel van de berekende afschrijvingen op kapitaalgoederen en bedraagt € 1,0 miljoen.

47

H3.1.5

Risicobeheersing Risico’s

Maatregelen

De ruimte om gepland onderhoud uit te voeren staat onder druk door stijgende bouwkosten. De bouwkosten stijgen als gevolg van inflatie, schaarste aan materialen en capaciteit. De begroting voor gepland onderhoud is niet geïndexeerd, waardoor de dotatie jaarlijks zal toenemen. De huurinkomsten worden jaarlijks wel geïndexeerd, waarmee de stijging van geplande onderhoudskosten (deels) wordt opgevangen. Bij onvoldoende compensatie uit huurinkomsten leiden stijgende bouwkosten tot keuzes zoals afstel of versobering aangezien voor hetzelfde bedrag minder gerealiseerd kan worden.

Als de lasten toenemen zal dit effect hebben op de hoogte van de huur, dit met het uitgangspunt dat de huren kostendekkend zijn.

Om het kwaliteitsniveau van gemeentelijk vastgoed in de stad te behouden is het nodig om de panden te onderhouden. Als het onderhoud niet tijdig wordt uitgevoerd, dan kan achterstallig onderhoud ontstaan. Onvoldoende of uitgesteld onderhoud kan mogelijk leiden tot onveilige situaties in de stad. Om dit onderhoud alsnog uit te voeren zijn verhoogde onderhoudsuitgaven nodig. Voor uitgesteld (groot) onderhoud is wel aan de voorziening gedoteerd. Bij uitgestelde werkzaamheden stijgt het saldo niet meer terwijl de werkelijke kosten nog wel toenemen. Achterstallig of uitgesteld onderhoud kan wel leiden tot extra onderhoud waardoor de totale onderhoudskosten en/of investeringsbehoefte toeneemt.

Het hebben van een adequate planning, zodat we goed in beeld hebben welk onderhoud nodig is en voorkomen wordt dat werkzaamheden vooruit geschoven worden.

Als investeringen in gemeentelijk vastgoed uitblijven, dan leidt dat in de nabije toekomst tot negatieve effecten. Panden in eigendom van de gemeente voldoen mogelijk niet meer aan de strategische gemeentelijke duurzaamheidsdoelstellingen en het afgesproken kwaliteitsniveau (sober en doelmatig). Daarnaast wordt mogelijk niet (op tijd) aan veranderende wet- en regelgeving voldaan.

Zorgen voor adequate planning zodat met de beschikbare middelen zo goed mogelijk wordt voldaan aan de doelstellingen van de gemeente Amsterdam. Tevens transparant zijn over de investeringen die geen doorgang vinden en wat de mogelijke gevolgen hiervan zijn.

Begroting 2023

48

H3.1.6

3.1.6 Duurzaamheid en milieubeheer Het werken aan de overgang naar een klimaatneutrale en aardgasvrije stad waar we grondstoffen hoogwaardig in circulatie houden.

Coalitieakkoord • We lanceren een grootschalig isolatie-offensief. We stellen hiervoor een isolatieplan en uitvoeringsprogramma op met alle stakeholders. We breiden de fix-initiatieven uit zodat meer Amsterdammers geholpen worden om maatregelen te treffen om hun energierekening te verlagen en werken met energiecoaches om het energieverbruik omlaag te brengen. • We maken afspraken met commerciële en particuliere verhuurders over het isoleren van hun woningen en we zorgen dat eigenaren makkelijk toegang krijgen tot informatie om hun huis te verduurzamen, bijvoorbeeld door subsidieregisseurs die helpen bij het vinden van de juiste subsidies. • We kijken naar duurzame warmtebronnen en onderzoeken verschillende duurzame en toekomstbestendige energiebronnen als aqua- en geothermie. Restwarmte, bijvoorbeeld van datacenters gebruiken we om woningen te verwarmen. • We gaan door met het aardgasvrij maken van wijken met o.a. gebruikmaking van de Warmtemotor. Voor een versnelling en continuïteit van de aanpak zijn extra middelen nodig om een sluitende business case mogelijk te maken. Daarom zetten we in op het generen van extra middelen hiervoor. • We continueren de aanpak om het potentieel aan windenergie in Amsterdam te benutten zonder onaanvaardbare gezondheidsrisico’s en te veel belasting van de natuur.

• We zetten in op het stimuleren van lokaal eigenaarschap en coöperatieve vormen van duurzame energieopwekking. • We breiden de mogelijkheden uit van het collectief inkopen van zonnepanelen en stimuleren eigenaren van panden met een groot dakoppervlak om zonnepanelen te plaatsen. • We verkennen de mogelijkheden voor een meer dwingende ketenverantwoordelijk­ heid bij bedrijven in de haven. • De Wet milieubeheer wordt actief toegepast. We verkennen de mogelijkheden voor extra duurzaamheidsmaatregelen bij het vestigingsbeleid voor bedrijven. • We stimuleren de samenwerking in het Noordzee Kanaalgebied en de haven op het gebied van energietransitie (zoals waterstof) en duurzame bedrijvigheid. • We maken afspraken met de 10 meest energie-intensieve bedrijven om hun CO2uitstoot omlaag te krijgen.

Begroting 2023

• We informeren en handhaven m.b.t. de verplichting voor kantoren met een oppervlakte van 100 m2 of meer om energielabel C of beter te hebben. • Als gemeente geven wij zelf het goede voorbeeld door verder te werken aan het verduurzamen van ons vastgoed en wagenpark. In ons inkoopbeleid is ons uitgangspunt lokaal en duurzaam inkopen en onderzoeken we de mogelijkheden van true pricing. • Om de congestie in Amsterdam op te lossen werken we binnen de Taskforce Congestie Amsterdam samen met netbeheerders en het havenbedrijf aan het versneld uitbreiden van het netwerk, het toepassen van slimme oplossingen om ontwikkelingen in tijden van congestie doorgang te kunnen laten vinden. In afstemming met Rijk, MRA en provincie realiseren we de juiste randvoorwaarden om deze problematiek op te lossen. • De grote personeelstekorten zijn een bedreiging voor de voortgang van de verduurzaming van de stad. Daarom continueren we de aanpak van Duurzame Stad, Duurzame Banen, met een omscholingsprogramma naar banen in techniek, bouw en infra. • Amsterdam gaat initiatieven faciliteren die lokaal kringlopen te kunnen sluiten op het gebied van textiel, voedsel en/ of meubels en apparaten, om zo de transitie naar een circulaire economie te bevorderen. Concrete voorstellen worden in 2023 in de Agenda Circulair gepresenteerd.

Wat willen we bereiken (doelen) en wat gaan wij daarvoor doen (activiteiten)? Amsterdam voldoet aan de doelstelling van het Klimaatakkoord Parijs door de stad aardgasvrij te maken voor 2040 en de CO2­uitstoot met 95 procent te verlagen voor 2050 en is een stad met schone lucht waar afval als grondstof wordt gebruikt. In de Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal 2050 staat dat we ten opzichte van 1990 in 2030 55 procent minder CO2 willen uitstoten en in 2050 95 procent. In het nieuwe coalitieakkoord is een streven opgenomen van 60 procent vermindering in 2030. Als tussendoel is een vermindering van 5 procent in 2025 gesteld. In samenwerking met Rijk, partners, bewoners continueren we de in de Routekaart afgesproken maatregelen en acties om de CO2-uitstoot terug te brengen. Uit de Klimaatrapportage 2022 blijkt dat we de doelen (nog) niet halen met het huidige maatregelenpakket en dat er meer nodig is.

49

H3.1.6

Met de aanpak van de strategie Amsterdam Circulair 2020-2025 leveren we een bijdrage aan een meer circulaire lokale economie. Hierin komt er meer ruimte voor vermindering van materiaalgebruik, hergebruik van materialen en de deeleconomie. Om de doelen voor de energietransitie en een circulaire economie te behalen zetten we in op een lobby en intensievere samenwerking met EU, Rijk en regio. De stad kent veel initiatieven om de klimaatcrisis aan te pakken. De gemeente speelt hier een verbindende rol in en zet zich in om deze betrokkenheid te vergroten, onder andere door de inzet van burgerberaden. We zetten extra in op het bestrijden van energiearmoede door energielasten van mensen met lage inkomens te verlagen. Uitgangspunt hierbij is dat iedereen mee moet kunnen doen en klimaatbeleid ook ten goede komt aan mensen met een smallere beurs door verlaging van de woonlasten. We maken een uitvoeringsagenda waarin staat hoe we komende jaren werken aan de realisatie van de Routekaart en de strategie Amsterdam Circulair. Deze agenda geeft richting aan de activiteiten voor de aankomende jaren. De Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied houdt in opdracht van de gemeente toezicht op de energiebesparende maatregelen van bedrijven en adviseert hierover.

Richting bedrijven passen we de Wet milieubeheer actief toe, nemen duurzaamheidsmaatregelen op in de vestigingsvoorwaarden voor bedrijven en maken afspraken over verlagen CO2-utstoot met de tien grootste vervuilers. Om bedrijven in de haven de benodigde stappen te laten zetten in de energietransitie zetten we in op ketenverantwoordelijkheid. We dragen bij aan de transitie naar een circulaire economie. Om een bijdrage te leveren aan de transitie naar een circulaire economie werken we in 2023 onder andere aan de volgende activiteiten: • We willen in 2030 in Amsterdam 50 procent minder nieuw niet-hernieuwbare grondstoffen gebruiken en uiterlijk in 2050 volledig circulair zijn. Daarbij werken we samen met zakelijke en maatschappelijke partners als het Havenbedrijf, het bedrijfsleven, inwoners en de Metropoolregio. We kijken daarbij naar de hele keten: van ontwerp en productie tot consumptie, reparatie en hergebruik. Met focus op gebouwde omgeving, consumptiegoederen en voedsel & organische reststromen. • Amsterdam is samen met MRA-gemeenten, marktpartijen en kennisinstituten partner in de green deal Houtbouw. Onze ambitie is om in 2025 20 procent van de nieuwe woningen van hout en hernieuwbaar (bio-based) materiaal te bouwen.

Begroting 2023

• Amsterdam is partner in de regionale green deal Circulair Textiel, waarbij met diverse ketenpartners, zoals kennisinstellingen, bedrijven, recyclers en producenten, gewerkt wordt aan het verminderen van de impact van de textiel-keten. Één van de doelen is daarbij om jaarlijks drie miljoen stuks Denim-kleding te produceren met gerecycled materiaal. • Als gemeente geven wij zelf het goede voorbeeld door hergebruik centraal te stellen bij het inrichten en beheren van de openbare ruimte en door circulaire principes centraal te stellen waar mogelijk. We werken aan een klimaatneutrale én aardgasvrije stad (routekaart Amsterdam Klimaatneutraal 2050). Om de doelstellingen voor de verlaging van de CO2-uitstoot en een aardgasvrije stad te halen wordt de aanpak uit de Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal 2050 gecontinueerd: • We werken samen met bewoners, ondernemers en (maatschappelijke) organisaties aan een maatregelenpakket uit de Routekaart dat zich richt op de volle breedte van de energietransitie. We zetten in op publiek-private samenwerkingen om verduurzaming te versnellen en kennis uit het bedrijfsleven te gebruiken. • We communiceren stadsbreed en buurtgericht met bewoners en stakeholders en we verdiepen de participatieaanpak • We gaan door met het aardgasvrij maken van wijken en versnellen op basis van de opgedane ervaring. Door inzet van de Warmtemotor verhogen we het tempo.

In circa 50 buurten zijn we aan de slag met het aardgasvrij maken van gebouwen. Dit doen we samen met de Citydeal-partners zoals woningcorporaties, Liander, !WOON en bewonersinitiatieven als KetelhuisWG en MeerEnergie. • We intensiveren de huidige aanpak gericht op (kleine) energiebesparende maatregelen, energiezuinig gedrag en structurelere aanpassingen in en aan de woning. En we komen met een plan voor een grootschalig isolatie-offensief gericht op het versnellen van verduurzaming en verbetering van woningen. • We onderzoeken de mogelijkheden voor het opzetten van een Energiebank die mensen helpt hun energierekening te betalen. • De samenwerkingsafspraken tussen corporaties, huurder en gemeente lopen in 2023 af. We bereiden nieuwe duurzaamheidsafspraken voor de periode 2024-2027 voor. De focus zal daarbij liggen op woningen met een slecht energielabel. Ook met commerciële en particuliere verhuurders willen we afspraken maken over isolatie van woningen. • We stimuleren grote dakeigenaren om zonnepanelen te plaatsen en breiden de mogelijkheden voor collectief inkopen uit. Ook stimuleren we dubbel ruimtegebruik, zoals zonnepanelen langs infrastructuur, op braakliggende gronden en boven parkeerterreinen.

50

H3.1.6

• We leveren een bijdrage aan de doelstellingen van de Regionale Energie Strategie (RES 1.0) door het potentieel aan windenergie te benutten zonder onaanvaardbare gezondheidsrisico’s of natuur te veel belasten. Voor de uitvoering van de RES maken we een PlanMER en een Omgevingsprogramma Windenergie. We stimuleren lokaal eigenaarschap en coöperatieve vormen van duurzame energieopwekking. • We doen onderzoek naar en treffen voorbereidingen voor de ontwikkeling en het gebruik van nieuwe duurzame warmtebronnen. Met WestpoortWarmte maken we afspraken over verduurzaming van het net en diversificatie van de bronnen. Met o.a. de provincie Noord-Holland brengen we de potentie van geothermie in Amsterdam en de regio in kaart en met de warmtebedrijven starten we met zoektocht naar geschikte locaties. In gebiedsontwikkeling wordt gestart het toepassen van data­ centerrestwarmte en aquathermie voor de verwarming van de gebouwen. • We werken binnen het Elektriciteit Voorziening Amsterdam-programma en de Taskforce congestie Amsterdam aan een toekomstbestendige elektriciteitsinfrastructuur en het oplossen van de elektriciteitsnetcongestie. Dit doen we samen met Liander, Tennet en het Havenbedrijf Amsterdam en ook met het Rijk, de MRA en de provincie.

• We werken samen met onze partners als provincie en regio, Havenbedrijf en bedrijfsleven aan de energietransitie en innovatie in het haven- en Noordzeekanaal­ gebied. Het programma bestaat o.a. uit het versterken van energie-infrastructuren zoals een waterstofnetwerk en een stoomnet, de opvang en opslag van CO2 en het ontwikkelen van synthetische brandstoffen.

Welke verbonden partijen schakelen we daarvoor in? Afval Energie Bedrijf (AEB) Het Afval Energie Bedrijf levert duurzame energie in de vorm van warmte en elektriciteit en zorgt dat bijvoorbeeld plastic en metalen tot nieuwe grondstoffen worden verwerkt.

Westpoort Warmte (WPW) De gemeente is aandeelhouder van WPW in een joint-venture met Vattenfall. Wij hebben beiden 50 procent van de aandelen. WPW levert duurzame warmte aan een deel van de stad.

Liander Allianders dochteronderneming Liander heeft voor haar verzorgingsgebied de wettelijke taak te zorgen dat bewoners en ondernemers een betrouwbaar en betaalbaar distributienetwerk van gas en elektriciteit kunnen gebruiken.

Begroting 2023

Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied Rond milieu en de nieuwbouwopgave ligt voor vergunningverlening, toezicht en handhaving een groot deel van het takenpakket bij de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (OD NZKG).

Port of Amsterdam De Amsterdamse haven is een Europese zeehaven die het voortouw neemt in het versnellen van duurzaamheid. De gemeente is de enige aandeelhouder van de Port of Amsterdam.

Financiële toelichting (bedragen x € 1 miljoen) Jaarverslag Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2021 2022 2023 2024 2025 2026 Baten

6,7

2,4

2,3

3,0

0,3

0,3

Lasten

41,5

75,3

72,2

70,9

31,2

31,2

Saldo Baten en Lasten

-34,8

-72,9

-69,9

-67,9

-30,9

-30,9

Onttrekking

19,0

48,7

46,9

44,9

7,6

7,6

Toevoeging

46,5

44,7

2,4

2,3

2,2

2,1

Saldo onttrekkingen en toevoegingen reserves

-27,5

4,0

44,5

42,6

5,4

5,5

Totaal Programma­onderdeel 1.6 Duurzaamheid en milieubeheer

-62,3

-68,9

-25,4

-25,3

-25,5

-25,4

Baten De baten in dit programmaonderdeel zijn € 2,3 miljoen. Deze baten bestaan uit: • Specifieke uitkering van het Rijk (SPUK) voor het opzetten van proeftuinen van aardgasvrije wijken (€ 2,0 miljoen). • Bijdragen voor onderzoeken en adviezen ten behoeve van dierplaagbeheersing (€ 0,3 miljoen).

Lasten De lasten in dit programmaonderdeel zijn € 72,2 miljoen. Deze lasten bestaan uit: • Budgetten voor Duurzaamheidsactiviteiten (€ 48,7 miljoen). Deze budgetten worden als volgt besteed: – lasten voor de uitvoering van activiteiten die gericht zijn op de ambities voor een klimaatneutrale en aardgasvrije stad en een circulaire economie (€ 8,4 miljoen);

51

H3.1.6

– verwerking coalitieakkoord met betrekking tot de ambities op het gebied van zonne-energie (€ 1 miljoen); – bijdragen aan projecten vanuit het Klimaatfonds (€ 39,3 miljoen); • Exploitatiebijdrage aan de Omgevingsdienst voor uitvoeren van milieutaken (€ 11,8 miljoen). • Ruimen van explosieven, voor bodemsaneringen op diverse locaties en voor het voortzetten van nazorg (€ 6,6 miljoen). • Extra toegekend structureel budget voor inflatie (€ 2,1 miljoen). • Budget van de door het Rijk toekende specifieke uitkering voor het opzetten van een proeftuin aardgasvrije wijk om te leren hoe de wijkgerichte aanpak kan worden ingericht en opgeschaald (€ 2,0 miljoen). • Dierplaagbeheersing (€ 0,9 miljoen).

Reserves Onttrekkingen reserves De onttrekkingen uit reserves bedragen in 2023 € 46,9 miljoen en bestaan uit: • Een onttrekking van € 39,3 miljoen aan de reserve klimaatfonds ter dekking van de bestedingen klimaatfonds. • Een onttrekking van € 6,5 miljoen aan de reserve bodemsanering voor de uitvoering van de bodemsaneringsprojecten en nazorg en personele kosten (voor bodem­ saneringsprojecten). • Een onttrekking van € 1 miljoen aan de reserve coalitiemiddelen ten behoeve van de ambities uit het coalitieakkoord op het gebied van zonne-energie • Een onttrekking € 0,1 miljoen aan de reserve duurzaamheidsfonds voor bestedingen van het beheer van het fonds.

Toevoegingen reserves De toevoegingen aan de reserves bedragen in 2023 € 2,4 miljoen en bestaan uit: • De toevoeging aan de reserve bodemsanering bedraagt € 2,0 miljoen. Dit betreft de jaarlijkse 2% indexatie over de reserve; • Overige toevoegingen aan de reserves van € 0,4 miljoen betreft de rentetoevoeging over uitgezette leningen aan het duurzaamheidsfonds.

Begroting 2023

Risicobeheersing Actuele risico’s

Maatregelen

Voor het behalen van de doelstellingen voor CO2-vermindering en aardgasvrij zijn we afhankelijk van een aantal factoren met bijbehorende risico’s, zoals: • Verduurzaming landelijke elektriciteitsmix blijft achter. In het Klimaatakkoord is afgesproken dat de elektriciteitsmix in 2030 voor 75 procent duurzaam is. Amsterdam is hiervan afhankelijk voor het behalen van de doelstelling. • Het Rijk biedt niet of te laat aan gemeenten een instrumentarium om te sturen voor de energietransitie. De energietransitie zorgt voor een overbelasting van de energie-infra­ structuur. Er zijn grote boven- en ondergrondse aanpassingen nodig, hiervoor is ruimte nodig, maar ook aangepaste financiële en wettelijke kaders op Rijksniveau.

Met verschillende maatregelen proberen we de risico’s voor het behalen van de doelstellingen te beperken, zoals: • Amsterdam draagt binnen zijn mogelijkheden/ gemeentegrenzen maximaal bij aan de verduurzaming van de elektriciteitsmix en spreekt het Rijk aan op haar rol en knellende regels. • Via onze lobby vragen we het Rijk om passende regelgeving, financiële bijdrages en een daadkrachtig gemeentelijk instrumentarium. • We anticiperen in nauwe samenwerking met onze partners op de verwachte ontwikkelingen van gebiedsontwikkeling, aardgasvrije wijken, elektrisch vervoer en duurzame opwekking.

Er is een groot tekort aan vakmensen voor de energietransitie. Techniek en bouw zijn nu al sectoren, die kampen met te weinig personeel en de vraag naar gekwalificeerde mensen zal door de transitie alleen maar toenemen. Onderzoek naar de ontwikkelingen van de circulaire economie laat zien dat ook daar meer mensen nodig zijn.

We bouwen een netwerk van werkgevers, brancheorganisaties en opleiders om (zij) instroom in de sector te faciliteren en bevorderen, bijvoorbeeld met informatie­campagnes, voor­schakeltrajecten, bemiddeling van werkzoekenden en financiële regelingen om een (over)stap naar de sector te vergemakkelijken. Bij investeringen in duurzame maatregelen vragen we onze opdrachtnemers mee te werken aan deze maatregelen.

Voor onze bijdrage aan het behalen van de landelijke doelstellingen op de circulaire economie zijn we afhankelijk van maatregelen die op Rijks- of EU-niveau genomen moeten worden. Zonder scherpere nationale criteria in wetgeving voor circulair bouwen en voor renovatie en sloop zal de bouwsector te langzaam verduurzamen. Om een eerlijker speelveld te creëren moeten biobased en houten materialen beter gewaardeerd worden in landelijke instrumenten.

De gemeente schrijft circulaire tenders uit en integreert circulair inkopen in het beleid. Er worden in MRA verband ook afspraken gemaakt over onder andere houten woningbouw zodat de markt zicht heeft op de groei van die markt en daar op in kan spelen.

52

H3.1.6

Beleidskaders Nationaal • De Klimaatwet stelt vast met hoeveel procent ons land de CO2-uitstoot moet terugdringen. De wet gaat uit van 95 procent minder CO2-uitstoot in 2050 (en al 49 procent in 2030). In het Klimaatakkoord (waarvan de uitgewerkte versie eind 2018 verscheen) staan afspraken met de sectoren over hoe de klimaatdoelen kunnen worden gehaald. • Nederland heeft grote klimaatambities. In 2030 moet de CO2-uitstoot in Nederland met ten minste 55 procent zijn gedaald, als opmaat naar een klimaatneutraal Nederland in 2050. In juni 2022 heeft het kabinet het beleidsprogramma klimaat gepresenteerd. Het beleidsprogramma is gericht op 60 procent CO2-reductie in 2030 en beschrijft de hoofdlijnen van het klimaatbeleid voor de komende jaren. Het beleidsprogramma versnelling verduurzaming gebouwde omgeving maakt onderdeel uit van het beleidsprogramma Klimaat en beschrijft hoe de verduurzaming van woningen, scholen, winkels en kantoren wordt versneld. • Wet collectieve warmtevoorziening WCW, ook wel de Warmtewet 2.0. Het doel van de WCW is om de klanten te beschermen net als in de huidige Warmtewet én om de overheden meer sturingsmogelijkheden te geven. De minister wil het wetsvoorstel voor zomer 2022 voor advies aanbieden aan de Raad van State. • Wet gemeentelijke instrumentarium warmtetransitie.

Deze wet regelt de bevoegd­ heden waarmee gemeenten gebieden kunnen aanwijzen die van het gas afgaan (inclusief regels voor het beëindigen van gaslevering en duurzaamheidseisen voor gebouwen en de alternatieve energievoorziening) en is essentieel voor het vervullen van de gemeentelijke regierol. De wet wijzigt de Gaswet en de Omgevingswet inclusief onderliggende regels. VNG is betrokken bij de ambtelijke voorbereiding. Een consultatie heeft plaatsgevonden in januari 2022. Inwerkingtreding is op zijn vroegst voorzien begin 2024 • Aanpassing Energiewet waarin moet worden voorzien in een modern, geactualiseerd integraal en toekomstbestendig ordeningskader gericht op de markt voor elektriciteit en gas dat (1) de energietransitie optimaal ondersteunt en stimuleert en (2) bijdraagt aan het generieke doel van het Nederlandse energiebeleid, namelijk het realiseren een schone, CO2-arme, energievoorziening die ruimtelijk inpasbaar, veilig, betrouwbaar en betaalbaar is. Medio november 2021 is een herziene versie van het wetsvoorstel en de memorie van toelichting toegezonden aan de betrokken toezichthouders voor de formele toets op uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid.

• Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en klimaat (MIEK, november 2021) • EU Fit for 55 pakket (EU, juli 2021), een pakket beleidsvoorstellen om het Europese Klimaatbeleid in lijn te brengen met de doelstellingen uit de Europese Klimaatwet. • Rijksbrede uitvoeringsprogramma Circulaire Economie 2021-2023 (18 oktober 2021)

Begroting 2023

ter uitvoering van het Rijksbrede programma ‘Nederland Circulair in 2050’, waarin de doelen worden geoperationaliseerd en waar Amsterdam met de gebouwde omgeving onderdeel van is. • Gepland is dat eind 2022 het Rijk kwantitatieve beleidsdoelstellingen aan het Rijksbrede programma ‘Nederland circulair in 2050’ zal toevoegen.

Lokaal • De strategie Amsterdam Circulair 2020-2025 bevat een groot aantal maatregelen voor bedrijven, gemeente en burgers . De Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal 2050 is een ambitiedocument met een langetermijnvisie op de Amsterdamse energietransitie en met acties voor de korte termijn. • Strategie ‘Naar een stad zonder aardgas’ (december 2016) met daarin de aanpak om de overgang naar een aardgasvrije stad te versnellen, in nauwe afstemming met betrokken partijen in de stad. • De Transitievisie Warmte (vastgesteld gemeenteraad september 2021) geeft voor alle Amsterdamse buurten aan op welke termijn zij overstappen van aardgas op een alternatieve manier van verwarmen. • De afspraken van het landelijke Klimaatakkoord zijn uitgewerkt in 30 Regionale Energie Strategieën (RES). In de RES1.0 (gemeenteraad, 2021) is bepaald waar er mogelijkheden zijn voor duurzame elektriciteitsopwekking, zoals windturbines, zonnepanelen en duurzame warmtebronnen. • Ontwikkelingskader Elektriciteitsvoorziening Amsterdam 2035 (B&W, 2022) • In Uitvoeringsagenda Naar een Duurzame Organisatie 2020-2030 (2020) is de weg uitgestippeld naar een volledig duurzame organisatie in 2030.

Gemeentelijke Visie Haven 2020-2040 (Gemeenteraad, december 2020) beschrijft hoe de stad samen met het Havenbedrijf, Noordzeekanaalgebied en bedrijven in het havengebied werkt aan een toekomstbestendige en duurzame Amsterdamse haven. • CES 1.0, Cluster energie strategie Noordzeekanaalgebied 1.0 (2021) is een aanbod voor CO2-reductie van de industrie in het Noordzeekanaalgebied.

53

H3.1.7

3.1.7 Begraafplaatsen en crematoria Door de gemeentelijke begraafplaatsen en crematoria maken we uitvaarten mogelijk met ruimte voor ieders persoonlijke wens, ongeacht sociale, religieuze of culturele achtergrond.

Wat willen we bereiken (doelen) en wat gaan wij daarvoor doen (activiteiten)? Amsterdam geeft tegen kostendekkende tarieven de mogelijkheid tot begraven en cremeren, waarbij ruimte is voor ieders persoonlijke wens, ongeacht sociale, religieuze of culturele achtergrond. De hoogte van de verschillende leges die vallen onder de noemer lijkbezorgings­ rechten is op begrotingsbasis zo bepaald dat het totaal van de opbrengst lijkbezorgingsrechten 100 procent kostendekkend is. Door klimaatverandering zal er veel vaker natte en droge perioden optreden, en omdat de ondergrond van de begraafplaatsen uit veelal zand bestaat moeten wij meer als gemiddeld water geven in droge perioden. Dit brengt extra beheerkosten met zich mee en risico’s voor de bestaande bomenpopulatie die door uitdroging op termijn vatbaar zijn voor ziektes en aantastingen. Hiervoor zouden we uit duurzaamheids­ overwegingen hemelwater kunnen gebruiken en hiervoor willen we een onderzoek uitvoeren om dit op te vangen om dit in droge periode te hergebruiken. Mogelijk zijn er nog meer toepassingen en denk daarbij aan (her)gebruikt toiletwater enz. We faciliteren begravingen, crematies en herdenkingen, en onderhouden het culturele erfgoed van de begraafplaatsen; de parken en monumenten (het stenen archief van de stad).

Wij streven ernaar het beheer en onderhoud verduurzamen door het vergroten van de biodiversiteit, ecologie, klimaatadaptatie en circulariteit in het gedenkpark. Voor het terrein van De Nieuwe Ooster hebben we een NL Greenlabel aangevraagd. Een NL Greenlabel staat voor een aantoonbaar duurzame leefomgeving. Het NL Terreinlabel maakt duurzaamheidsambities concreet en aantoonbaar. Wij willen sturen op duurzaamheidsthema’s zoals biodiversiteit, ecologie, klimaatadaptatie en circulariteit. Genoemde duurzaamheidsambities worden vastgelegd in een beheerplan en omgezet naar concrete doelen. Daarmee wordt duurzaamheid uit de sfeer van vrijblijvendheid gehouden.

Begroting 2023

We faciliteren begravingen, crematies en herdenkingen, en onderhouden het culturele erfgoed van de begraafplaatsen; de parken en monumenten (het stenen archief van de stad). De gemeentelijke begraafplaatsen streven naar behoud van marktaandeel van het aantal uitvaarten in Amsterdam. Er wordt gestreefd naar een marktaandeel van ongeveer 35 procent.

Welke verbonden partijen schakelen we daarvoor in? We schakelen geen verbonden partijen in voor dit programmaonderdeel.

Financiële toelichting (bedragen x € 1 miljoen) Jaarverslag Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2021 2022 2023 2024 2025 2026 Baten

7,8

8,5

8,8

8,8

8,8

8,8

Lasten

7,8

8,1

8,4

8,4

8,4

8,4

Saldo Baten en Lasten

0,0

0,4

0,4

0,4

0,5

0,5

Onttrekking

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Toevoeging

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Saldo onttrekkingen en toevoegingen reserves

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Totaal Programmaonderdeel 1.7 Begraafplaatsen en crematoria

0,0

0,4

0,4

0,4

0,5

0,5

Baten De baten in dit programmaonderdeel zijn € 8,8 miljoen. Deze bestaan uit: • Leges lijkbezorgingsrechten (€ 6,7 miljoen). • Baten uitvaarten van gemeentewege. De gemeente wordt opdrachtgever als iemand binnen de gemeentegrens komt te overlijden en er geen nabestaanden (bekend) zijn of dat er wel nabestaanden zijn, maar dat zij de uitvaart niet willen regelen. De baten dekken voor 100% de lasten (€ 0,8 miljoen). • Baten consumptiegoederen uitvaarten (€ 0,9 miljoen). • De overige baten zijn minder dan € 1 miljoen en lichten we verder niet toe.

54

H3.1.7

Lasten De lasten in dit programmaonderdeel zijn € 8,4 miljoen. Deze bestaan uit: • Uitvoeren van uitvaarten op de gemeentelijke begraafplaatsen en crematoria en het onderhoud van de begraafplaatsen en de gebouwen (€ 6,7 miljoen). De lasten worden 100% gedekt uit de leges lijkbezorgingsrechten. • Organiseren van uitvaarten van gemeentewege. De gemeente wordt opdrachtgever als iemand binnen de gemeentegrens komt te overlijden en er geen nabestaanden (bekend) zijn of dat er wel nabestaanden zijn, maar dat zij de uitvaart niet willen regelen (€ 0,8 miljoen). De lasten hiervan worden 100% gedekt door de baten. • Overige lasten zijn toe te rekenen aan o.a. inkoop van consumptiegoederen en lasten die niet specifiek toe te rekenen zijn aan lijkbezorgingsrechten (€ 0,9 miljoen). Toelichting kostendekkendheid begraafplaatsen en crematoria: Het verschil tussen baten en lasten wordt veroorzaakt doordat de kosten voor de overhead worden verantwoord in programma B, Bestuur en organisatie.

Reserves Op dit programmaonderdeel zijn geen reserves van toepassing.

Risicobeheersing Actuele risico’s

Maatregelen

De bestaande beheersverordeningen van beide gemeenten bevatten verschillen. Door het harmoniseren van de nu geldende Beheersverordeningen tot 1 nieuwe Beheersverordening bestaat de kans op conflicterende bestuurlijke belangen.

De bestaande beheersverordeningen van Amsterdam en Weesp blijven van kracht, totdat de geharmoniseerde beheersverordening bestuurlijk is vastgesteld. In de Heffingsverordening en de tarieventabel 2023 worden de begraafplaatsen van Weesp opgenomen, zodat de heffing en inning van de leges lijkbezorgingsrechten Weesp uitgevoerd kan worden.

Beleidskaders • De Nieuwe Ooster; Structuurplan 2005, geactualiseerd in 2016.

Begroting 2023

55

H3.2

3.2

3.2 Openbare ruimte, Water, Groen en Vervoer

Programma 3 | Portefeuillehouder: Van der Horst, Pels

H3.2

3.2 Openbare ruimte, water, groen, vervoer (bedragen x € 1 miljoen) Jaarverslag 2021

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Baten

843,8

844,3

560,8

572,7

610,7

556,0

Lasten

1.213,8

1.136,1

1.148,5

1.122,2

1.163,0

1.107,7

Saldo Baten en Lasten

-370,0

-291,8

-587,7

-549,6

-552,2

-551,7

Onttrekking

348,1

337,9

225,8

114,7

116,1

118,6

Toevoeging

272,4

216,8

143,3

120,8

113,6

126,1

Saldo onttrekkingen en toevoegingen reserves

75,7

121,1

82,5

-6,1

2,5

-7,4

-294,3

-170,7

-505,2

-555,7

-549,7

-559,1

Jaarverslag 2021

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

283,5

192,8

168,5

166,7

166,2

166,2

Totaal Programma 2 Openbare ruimte, water, groen, vervoer

(bedragen x € 1 miljoen)

Apparaatslasten

Coalitieakkoord De komende jaren komt er meer aandacht voor het onderhouden van de bestaande stad. Door de beperkingen op de gemeentefinanciën betekent dit wel dat er de komende Collegeperiode scherpe keuzes gemaakt zullen moeten worden. Dat betekent dat sommige toekomstige investeringen moeten worden uitgesteld, versoberd of helemaal komen te vervallen. De groei van de stad vraagt om investeringen. Omdat de begrotings­ruimte om de benodigde investeringen te realiseren onder druk staat wordt er een ontwikkelstrategie ontwikkeld om de benodigde woningen en bijhorende voorzieningen te kunnen bouwen. Daarnaast stellen we een bestuurs­opdracht in om tot een passend investeringsprogramma te komen. We vergroenen straten, gebouwen, tuinen, wijken en pleinen met de buurt, door o.a. het toevoegen van groen en bomen, de aanleg van een park, het onttegelen van de openbare ruimte en tuinen. Begroting 2023

Een ander punt waar aandacht voor is, is de schone stad. We bestrijden (zwerf)afvaloverlast door goed te kijken naar de inzet van het vegen, legen en aanbod van containers, handhaving en bewustzijnscampagnes. Samen met de gemeente, bewoners, container­ adoptanten en onder - nemers nemen we verantwoordelijkheid voor een schone stad. Tot slot zijn er op het terrein van verkeer en vervoer een aantal ambities. Zo wordt het betaald parkeren uitgebreid in gebieden waar de parkeerdruk en -overlast hoog is. Verder continueren we reeds ingezette ambities, zoals Autoluw, het opheffen van parkeerplaatsen, 30 km per uur in de stad en het stimuleren van deelmobiliteit, verbeteren van de luchtkwaliteit en verkeersveiligheid. Voor het OV zetten we in de gesprekken met de Vervoerregio in op het behoud van de fijnmazigheid en verdere verduurzaming van het OV.

3.2.1 Verkeer, Vervoer en Parkeren In 2023 zetten we vooral in op het onderhoud van de stad. Het budget voor stadsverbetering en de groeiende stad is daardoor beperkt, hier gaan we onze inzet op prioriteren. In 2023 zetten we verder in op het verbeteren van de verkeersveiligheid in de stad. Het verlagen van de maximumsnelheid op veel wegen naar 30 km/u gaat hier aan bijdragen. We werken verder aan het autoluw maken van de stad en het verbeteren van de luchtkwaliteit. Ook onderzoeken we de mogelijkheid tot het invoeren van een maximumsnelheid op fietspaden.

3.2.2 Openbaar Vervoer We verwachten dat het gebruik van het OV in 2023 nog niet terug is op het niveau van vóór de coronapandemie. Dit heeft consequenties voor de betaalbaarheid van het

57

H3.2

huidige aanbod. De Vervoerregio Amsterdam en GVB spannen zich ervoor in om het huidige, fijnmazige openbaarvervoeraanbod desondanks zo veel mogelijk te behouden. We willen het OV voor iedereen zo toegankelijk mogelijk maken, hiervoor passen we haltes aan. In 2023 wordt de aanbesteding van 4 emissieloze veren afgerond.

3.2.3 Ophalen van afval en reinigen openbare ruimte We willen afval (op straat) voorkomen. Bewoners en ondernemers bieden hun afval op de juiste manier aan, zodat de straat schoon blijft. Wij halen het afval zo efficiënt en duurzaam mogelijk op. We maken afval scheiden door bewoners makkelijker en zorgen dat voorzieningen toegankelijk, heel, schoon en niet vol zijn. Via het afvaloffensief richten we ons op een schone, afvalvrije stad. Dat doen we door de juiste inzamel­voorzieningen aan te bieden en ervoor te zorgen dat deze niet vol zijn, maar wel schoon en toegankelijk. We zorgen ervoor dat regels voor bewoners en onder­nemers eenduidig en bekend zijn. We zetten in op het motiveren van bewoners en ondernemers en waar afval toch verkeerd wordt aangeboden, treden we op. We zetten in op een betere scheiding van het afval door onder andere de inzameling van groente-fruit en tuinafval uit te breiden en in te zetten op een betere scheiding van karton en papier, textiel en glas en we stimuleren het bezoek aan de gemeentelijke recyclepunten.

3.2.4 Beheer en onderhoud openbare ruimte Bij de aftrap van de nieuwe bestuursperiode zijn extra middelen toegezegd voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Het beheer en onderhoud van de openbare ruimte en infrastructuur blijft in de komende jaren een uitdaging en er moeten keuzes gemaakt worden. Krapte op de arbeidsmarkt en stijgende prijzen voor bouwmaterialen, brandstof en energie zijn van invloed om de uitvoering en het budget voor beheer en onderhoud. Deze ontwikkelingen kunnen zorgen voor striktere (duurzaamheid) keuzes om onderhouds- en vervangingswerkzaamheden uit te voeren.

Bij de verhardingen heeft het inlopen van achterstallig onderhoud prioriteit, maar ook onderhoudswerkzaamheden op verkeersnetten en in samenhang met de groen opgave. Het areaal klimaat adaptief maken is ook van belang. Het klimaat verandert immers en en vanwege de toenemende droogte, hitte, regenval moet de stad klimaatbestendiger worden ingericht en beheerd. Bruggen en Kademuren moeten veilig en functioneel zijn. Het inhalen van achterstallig onderhoud van onze bruggen en kademuren blijft de opgave voor onze stad. Het programma Aanpak Wegtunnels Amsterdam verzekert veilig gebruik en beschikbaarheid van de wegtunnels. De bereikbaarheid van de stad blijft van belang. Bij de openbare verlichting draait het om de beschikbaarheid van de installaties. Dit geldt ook voor de verkeersystemen. Deze installaties moeten naar behoren functioneren.

3.2.5 Water Amsterdam is een waterstad: we leven met en aan het water. De havens, het openbare water, de kades, oevervoorzieningen en sluizen moeten schoon, goed onderhouden en veilig zijn. De verdere groei van het aantal bewoners en bezoekers zorgt voor meer druk op het water. We spreiden we de drukte op het water over stad en regio en zorgen we dat het water zo goed mogelijk beschikbaar blijft voor alle gebruikers. Het jaar 2023 zal vooral in het teken staan van de verdere uitvoering en de effecten van de maatregelen die in de Nota’s Varen Deel 1 en 2 zijn aangekondigd en deels al zijn uitgevoerd (of in uitvoering zijn). Met deze maatregelen komen we tot het beheersen van toeristische drukte en overlast, een vlotte en veilige doorvaart en duurzaam gebruik.

3.2.6 Groen (inclusief Amsterdamse Bos) en Dierenwelzijn Voldoende en gevarieerd groen is essentieel voor de leefbaarheid, biodiversiteit en klimaatbestendigheid van de stad. Juist nu we meer, hoger of dichter op elkaar bouwen, moeten we óók vergroenen en het groen onderhouden en toegankelijk houden. Het groen in Amsterdam wordt intensief gebruikt om te recreëren, activiteiten te organiseren, te sporten en te spelen. Dit betekent dat het groen ook intensief beheerd moet worden om slijtage en achterstallig onderhoud te voorkomen.

De komende jaren ligt de focus op het beheer en onderhoud van de Amsterdamse openbare ruimte. Het programma Stadsbehoud is het programma om dit te realiseren; om onze verhardingen, civiele constructies en installaties functioneel, duurzaam en kostenefficiënt te onderhouden.

Begroting 2023

58

H3.2

In 2023 werken we verder aan: • Meer en beter groen in Amsterdam; bv. SHP-Bovenweijks Groen projecten zoals: Brasapark, Nelson Mandelapark, Van Weteringcircuit naar Weteringpark en Knowledge Mile Park. • Verbeteren van de biodiversiteit. bv. het project Drijfeilanden Zeeburgereiland. • Verbeteren van groene verbindingen; bv. LaBGreen De Bretten, Verbindingen en Paden • Renovatie van wegen, bruggen, beschoeiingen en waterkwaliteit in het Amsterdamse Bos. • Bestrijden van (boom) ziekten zoals iepziekte en plagen, waaronder de Japanse Duizendknoop. De brede aanpak van onze voedselstrategie wordt ook in 2023 voortgezet, om de voedselproductie in de stad gezonder, milieuvriendelijker en toekomstbestendiger te maken. Voor Dierenwelzijn zetten we in 2023 structureel in op het verlenen van subsidies voor vervoer en opvang van hulpbehoevende dieren. Voor Amsterdammers met een beperkt inkomen, is er de ADAM-regeling die tegemoetkoming biedt voor een deel van de dierenartskosten. Daarnaast wordt in 2023 gestart met het opstellen van een nieuwe agenda Dieren waarin onze ambities voor het welzijn van de gehouden en wilde dieren in Amsterdam, worden opgenomen.

3.2.7 Riool en drinkwater We voorzien alle Amsterdammers van toegang tot schoon drinkwater. We zorgen voor een goed werkende en degelijke riolering die bestand is tegen extreem weer door klimaatverandering. Daarnaast zorgen we ervoor dat het grondwater op de juiste hoogte staat.

Investeringen Mobiliteit / Openbare ruimte In 2023 investeren we op dit gebied ruim € 400 mln. Het overgrote deel hiervan zetten we in voor de noodzakelijke vervanging van infrastructuur die aan het einde van zijn levensduur is (stad zijn). Niet vervangen van deze infrastructuur zou in veel gevallen kunnen leiden tot gevaarlijke situaties of verminderde bereikbaarheid. De grootste vervangingsprogramma’s / investeringen in het jaar 2023 zijn:

Begroting 2023

Programma bruggen & kademuren (€ 57 mln). Vanwege de beperkte investerings­ ruimte moeten we het programma temporiseren. Project Oranje Loper; vervanging van acht bruggen plus herinrichting Raadhuisstraat en Rozengracht (€ 68 mln). Renovatie wegtunnels (€ 44 mln), met name afronding Piet Heintunnel, voorbereiding Arena- en IJtunnel en (voorbereiding) vervanging / vernieuwing verkeerscentrale. Vervangingsprogramma’s overige ‘assets’ (€ 71 mln), waarbij de grootste investeringsbedragen naar verhardingen en openbare verlichting gaan. Vervangingsinvesteringen Waternet (€ 72 mln) voor drinkwater en rioleringen Vervanging afvalcontainers (€ 12 mln) Voor de categorieën stad verbeteren en stad maken (groei van de stad) resteert nauwelijks investeringsruimte. Uitzondering zijn de projecten de Entree en IJ-boulevard (stad verbeteren) waaraan we in 2023, het jaar van afronding, nog substantiële bedragen besteden. Ook investeren we circa € 20 miljoen in verbetering en uitbreiding van het Groen in de stad (bovenwijks en parken).

Thema’s per programma Digitale stad / informatie • Monitor Groenvisie met daarin de waarde van Groen i.r.t. Sociaal Welzijn, Gezond­ heid, Stadsnatuur en Klimaatadaptatie • We implementeren het Verbeterplan Informatievoorziening, digitale veiligheid en weerbaarheid. Met maatregelen wordt gezorgd dat de informatieveiligheid voor Riool en Drinkwater bij Waternet op orde is. • Met de Digitale Gracht beheren we een volledig geanonimiseerd monitorings­ systeem op de Amsterdamse binnenwateren. • Met de proeftuin intelligente toegang Oudezijde doen we ervaringen op om bewoners en doelgroepen toegang tot een gebied te geven via kentekencamera’s in plaats van dat hier paaltjes en infrastructuur voor nodig zijn.

Democratisering • De groene inrichting van de openbare ruimte wordt vaak in participatie ontwikkeld met de buurt en ook in co-creatie (bijvoorbeeld bij BrasaPark in Zuidoost). • Medebeheer van het openbare Groen is al jaren gebruikelijk in Amsterdam en wordt ook weer in 2023 voortgezet. Waar dit mogelijk en wenselijk is breiden we dit uit

59

H3.2

• In de wijk Buiksloterham implementeren we samen met het waterschap Amstel, Gooi en Vecht en met betrokkenheid van gebruikers een pilot nieuwe sanitatie. Hiervoor worden woningen, zoals de drijvende woonwijk Schoon Schip, aangesloten op vacuümriolering voor de afvoer van toiletwater, ofwel zwart water.

Duurzaamheid • Het klimaatadaptief inrichten van de openbare ruimte door gebruik van meer groen en geschikt gestandaardiseerd materiaal (zoals bestrating). Daarnaast investeren we ook in beter groen, gericht op biodiversiteit en geschikt voor zowel droogte als natte omstandigheden. • Stapsgewijs de uitstoot beperken die het gevolg is van het gebruik van het eigen wagenpark voor reiniging, afvalinzameling en beheer openbare ruimte. Daarnaast ook het beperken van de uitstoot van materieel dat in de openbare ruimte gebruikt wordt bij werkzaamheden (zoals elektrische maaiers, bladblazers, werkvoertuigen, etc) • De netwerkaanpak Amsterdam Rainproof betrekt en activeert bewoners en bedrijven om veranderingen aan daken, tuinen, straten en parken meteen klimaatbestendig te doen. • Met het Actieplan Schone Lucht werken we aan het opheffen van lucht­kwaliteits­ knelpunten en voeren we de milieuzone in waarmee per 2025 alleen nog uitstoot­ vrije bedrijfswagens en taxi’s welkom zijn. Dit als stap in het uitstootvrij maken van de bebouwde kom in 2030. • Focus op terugdringen van en schoner maken van gemotoriseerd verkeer

Kansengelijkheid • Binnen het Groendomein werken we samen met Stichting Pantar & Werkbigade. Zo wordt de werkbrigade bijvoorbeeld ingezet voor het onderhoud van het groen van onder meer de in onder meer kwetsbare wijken en het Amsterdamse Bos. • Om het Openbaar Vervoer zo inclusief mogelijk te maken, investeren we in het toegankelijk maken van haltes. • Fietsstimulering in Noord, Nieuw-West en Zuidoost.

Gebiedsgericht werken • Medebeheer van het openbare groen is al jaren gebruikelijk in Amsterdam en wordt ook in 2023 voortgezet en waar mogelijk en wenselijk uitgebreid. • Aanpassingen in de openbare ruimte (o.a. verhardingen, riool) worden in interactie met de buurt gedaan. • Stadsdeelbestuurders worden nauw betrokken bij de totstandkoming van het bestedingsvoorstel van het Stedelijk Mobiliteitsfonds, zodat de projecten zo goed mogelijk aansluiten bij de prioriteiten binnen de gebieden.

Begroting 2023

60

H3.2.1

3.2.1 Verkeer, vervoer en parkeren Een verbonden stad voor iedereen, waar we aangenaam kunnen verblijven en verplaatsen.

Coalitieakkoord Daar waar de auto een groot beslag legt op de openbare ruimte en de parkeerdruk (en de daarmee samenhangende overlast) hoog is, breiden we betaald parkeren uit. Amsterdam gaat de autorijder een extra bijdrage vragen omdat het onderhoud van de stad en de benodigde investeringen onder druk staan. We zetten de Agenda Autoluw door met het zwaartepunt in de historische binnenstad. We zetten ons in om een gracht volledig parkeervrij te maken en te vergroenen. We geven ruim baan aan fietsers en voetgangers. Er komen meer fietsstraten en we houden vast aan de eerdere ambitie voor het opheffen van parkeerplekken. Er komen meer elektrische laadpalen en we stimuleren uitstootvrij en duurzaam vervoer. Het programma Luchtkwaliteit zetten we door om uitstoot te verminderen en de lucht gezonder te maken. We gaan door met 30 km/u in de hele stad en doen dit met minimale aanpassingen aan de weg. Eind 2023 willen we hiermee beginnen. We stimuleren deelmobiliteit zoals deelauto’s met snellere vergunningsverlening en stimuleren Mobility as a Service. We zetten in op deelmobiliteitsbedrijven om de stedelijke dekking te vergroten en de druk op de openbare ruimte te verminderen. We blijven werken aan verbetering van de verkeersveiligheid, ervan uitgaande dat in een stad iedereen, van jong tot oud en met of zonder beperking, zich veilig kan verplaatsen.

In 2023 willen we met een nieuw meerjarenprogramma verkeersveiligheid komen.

Wat willen we bereiken (doelen) en wat gaan wij daarvoor doen (activiteiten)? In deze programmabegroting komt extra geld beschikbaar voor het onderhoud van de stad. Dit maakt het mogelijk om achterstanden in te lopen en om de openbare ruimte, infrastructuur en groen functioneel, aantrekkelijk en duurzaam te houden. Aan de andere kant komt er minder budget beschikbaar voor stad verbeteren en stad maken. Omdat er wel meerdere opgaven zijn vanuit bijvoorbeeld de mobiliteits­ plannen, de omgevingsvisie en woningbouw, zal er geprioriteerd moeten worden Begroting 2023

welke projecten budget kunnen krijgen. Onder andere op basis van de bestuursopdracht zullen bij de VJN 2023 verdere afwegingen plaatsvinden ten aanzien van de investeringen. De druk op de openbare ruimte is de afgelopen jaren flink toegenomen door een stijging van het aantal bewoners en bezoekers en de verschillende opgaven (energietransitie, klimaatadaptief worden, vergroenen et cetera) leggen hier ook een extra claim op. We gaan gebiedsgericht kijken welke opgaven het meest urgent zijn. Bij de voorjaarsnota 2023 zullen we ook kijken of er nog voldoende financiële ruimte is om alle beleidsproducten en programma’s op het gebied van openbare ruimte en mobiliteit door te zetten.

Groeiende stad Amsterdam heeft een grote woningbouwopgave. De gemeente heeft de ambitie – en afspraken met het Rijk – om tot 2030 70.000 woningen te realiseren. In het coalitie­ akkoord streven we naar 7.500 woningen per jaar. Ook na 2030 komen er nog volop woningen bij. Deze groei is niet mogelijk zonder maatregelen op het gebied van mobiliteit. Naast het bieden van voldoende capaciteit op de wegen, de fietspaden en in het openbaar vervoer, is ook een overgang van autogebruik naar OV en fiets nodig. Zonder deze verandering in reisgedrag is het ontwikkelen van gebieden vaak niet mogelijk. Ook zijn maatregelen nodig om de openbare ruimte te verbeteren, vanwege de hoge dichtheden van de nieuwe gebieden. In vijf mobiliteitsplannen (Noord, Zeeburgereiland en IJburg, de Zuidoostflank, Nieuw-West en Haven-Stad Zuid) is inzichtelijk gemaakt welke maatregelen op welk moment nodig zijn. Het mobiliteitsplan Zuidflank (Zuidas en aanliggende gebieden) wordt naar verwachting in 2022 vastgesteld. In 2023 werken we aan de maatregelen uit het mobiliteitsplan Oostflank zoals de Cruciale Mijl en de HOV verbindingen. Daarbij denken we na over eventuele goedkopere alternatieven en vervolgen we de planvorming van de kortetermijnmaatregelen uit de andere mobiliteitsplannen. Zoals aangegeven is er voor niet alle maatregelen genoeg budget.

Richting de voorjaarsnota 2023 wordt geprioriteerd welke maatregelen het meest waardevol zijn.

Stadsverbetering Stadsverbetering gaat over gerichte ingrepen om de stad beter te laten functioneren. De volgende doelstellingen worden gebruikt om tot een selectie te komen: • Verbeteren verkeersveiligheid • Meer ruimte voor leven, spelen en groen • Duurzame bereikbaarheid • Verbetering luchtkwaliteit en klimaataanpassing • Specifieke lokale doelen uit de stadsdelen 61

H3.2.1

De aanpak van stadsverbetering loopt financieel via meerdere begrotingsprogramma’s. Stadsverbetering is onlosmakelijk verbonden met stadsontwikkeling, stadsbehoud en stedelijke opgaven in het ruimtelijk domein. Denk daarbij aan aardgasvrij, klimaat­ aanpassing en verduurzaming. Stadsverbetering financieren we vooral vanuit het Stedelijk Mobiliteitsfonds en investeringskredieten voor de grote investeringen. Daarbij werken we aan co-creatie en cofinanciering met: Stadsontwikkeling (Vereveningsfonds, Grondexploitatie). • Stadsbehoud (reserve Stadsbehoud). • Derden (Vervoerregio Amsterdam, Rijk, ProRail). Door de inleiding genoemde impuls voor het onderhoud van de bestaande stad resteert structureel minder budgettaire ruimte voor stadsverbeteringsprojecten en beleids­programma’s in de openbare ruimte. Om de scherpe keuzes die dit vraagt formuleren we, zoals aangekondigd in het coalitieakkoord, een bestuursopdracht om te onder­zoeken of en in hoeverre een verdere verlegging van de focus van stad verbeteren naar stadsbehoud budgettair mogelijk is en welke inhoudelijke consequenties dit heeft. We streven ernaar om bij de Voorjaarsnota 2023 de uitkomsten voor te leggen. We beperken het ruimtebeslag van de auto, zowel rijdend als geparkeerd.

Autoluw Met het uitvoeren van de Agenda Amsterdam Autoluw creëren we meer ruimte voor lopen, fietsen, OV, groen, voorzieningen, spelen en verblijven. Voor schoon en gezond verplaatsen en verblijven is fysieke ruimte nodig. Waar mogelijk maken we ruimte vrij door het opheffen van parkeerplaatsen en doen we kleinschalige ingrepen in de openbare ruimte waarmee we op korte termijn meer ruimte voor fietsers en voetgangers maken. Verder werken we in 2023 aan: • Een doorgaande fietsroute van het Oostelijk Pontplein naar het Mr. Visserplein • Meer ruimte voor de voetgangers en fietsers in het noordelijk deel van de Van Woustraat. • De proeftuin Intelligente Toegang Oudezijde, waarmee we de leefbaarheid voor bewoners en ondernemers in het gebied rondom de Oudezijde verbeteren. • De pilot knip Weesperstraat, een kentekenonderzoek gevolgd door een pilot om doorgaand autoverkeer in de Weesperstraat terug te dringen en de leefbaarheid en ruimtelijke kwaliteit sterk te verbeteren. • Het inspiratiedocument parkeervrije gracht heeft geleid tot het parkeervrij maken van een klein deel van de Herengracht. Na vernieuwing van de kademuur blijft dit deel parkeervrij, als eerste stap richting de ambitie uit het coalitieakkoord om tot een parkeervrije gracht te komen.

Begroting 2023

Parkeren In het coalitieakkoord hebben we voor 2023 een aantal parkeermaatregelen aangekondigd. Het gaat onder meer om een verhoging van de kortparkeertarieven, een harmonisatie van de tarieven van parkeervergunningen, 24 uur betaald parkeren in het centrum en verruiming van de uren waarin betaald moet worden voor parkeren in andere gebieden met een hoge parkeerdruk. De extra parkeerinkomsten voor 2023 zijn geraamd op € 6,4 miljoen. Daarnaast maken we een voorstel voor de aanpassing van de parkeertarieven in gemeentelijke parkeergarages. Ook indexeren we voor 2023 de vergunningtarieven en komen we met voorstellen om het betaald parkeren uit te breiden. Het gaat met name om gebieden in Nieuw-West en Zuidoost, maar mogelijk ook om één of enkele buurten in stadsdeel Noord. Uitbreiding van betaald parkeren treedt op z’n vroegst in werking in 2024. We maken meer ruimte voor fietsers, voetgangers en verblijfsruimte

Ruimte voor lopen Doordat de stad verdicht, de ambities in de openbare ruimte groot zijn en de bezoekers­aantallen weer toenemen, zien we dat de ruimte voor de voetganger onder druk staat. Fietsenrekken, nutsvoorzieningen, afvalcontainers, groen en terrassen zijn allemaal belangrijk voor de stad, maar maken ook gebruik van schaarse ruimte op het trottoir. Daarom maken we bij herinrichtingen meer ruimte op de trottoirs. Op diverse plekken in de stad is het resultaat al zichtbaar. Bijvoorbeeld op de Rode Loper, de Nieuwezijds Voorburgwal en de knip voor het CS. In 2023 zetten we deze lijn voort.

Fiets In 2023 vervolgen we het Meerjarenplan Fiets, onderverdeeld in de drie pijlers: Comfortabel Doorfietsen, Gemakkelijk Fietsparkeren en Het Nieuwe Fietsen. Zo werken we in 2023 onder meer aan de verbetering van het kruispunt Amsteldijk – Berlagebrug voor fietsers en start de uitvoering van de fietsroute Sportas. We gaan door met de knelpuntenaanpak fietsparkeren in de openbare ruimte en leggen bij herinrichtingen en groot onderhoudsprojecten extra fietsparkeerplaatsen aan (in 2023 o.a. Noord Jordaan waar 1000 tot 1500 extra fietsparkeervoorzieningen kunnen worden aangelegd op vrijkomende autoparkeerplaatsen). Geplande werkzaamheden bestaan onder meer uit uitbreiding fietsparkeren metrostation Noorderpark, verbouwing fietsenstalling metrostation Weesperplein en oplevering van een dynamisch verwijs­systeem bij het Centraal Station. Daarnaast blijven we volop inzetten om meer Amsterdammers in Noord, Nieuw-West en Zuidoost op de fiets te krijgen door onder­steuning van lokale initiatieven en door actief in te zetten op het vergroten van het fietsbezit en -vaardigheden (d.m.v. fietslessen) bij kinderen en ouders. Zo ontwikkelen we in 2023 speciale routes waarop zij samen fietsvaardigheden kunnen vergroten en tegelijk de stad kunnen verkennen. En zoals opgenomen in het coalitieakkoord onderzoeken we de mogelijkheid tot het invoeren van een maximumsnelheid op fietspaden. 62

H3.2.1

Doorstroming en veilige bereikbaarheid

Oranje Loper

We zorgen dat verplaatsen en verblijven in de drukke openbare ruimte van Amsterdam mogelijk blijft door de inzet van verkeers-, mobiliteits- en crowdmanagement en waarborgen we de veiligheid in de vijf Amsterdamse tunnels door 24/7 deze tunnels te bewaken en te bedienen.

Het programma Oranje Loper vernieuwt de Nieuwezijds Voorburgwal en de bruggen en straten van de Raadhuisstraat tot aan Mercatorplein. In 2022 is het eerste deel van de Nieuwezijds Voorburgwal opgeleverd met o.a. een nieuw postzegelpark. De uitvoering van de vernieuwing van brug 108 over de Da Costakade en de noordkant van de Nieuwezijds Voorburgwal zijn volgens planning in 2022 gestart. De planning van de zogenaamde corridor Raadhuisstraat – Mercatorplein, waar de raad in december 2021 een uitvoerings- en kredietbesluit voor heeft vastgesteld, gaat wijzigen. De periode waarin de trams tussen Raadhuisstraat en Mercatorplein buiten gebruik worden gesteld start niet eerder dan najaar 2023 (i.p.v. maart 2023). Daarnaast wordt ook bekeken of voor een aantal bruggen kan worden volstaan met een minder ingrijpende aanpak, om op korte termijn kosten te kunnen besparen of om toekomstige financiële tegenvallers te kunnen opvangen. De geactualiseerde kostenraming en planning wordt eind 2022 met de raad gedeeld. In 2023 wordt volgens planning het grote contract voor de resterende 7 bruggen en het tussenliggende maaiveld gesloten. De uitvoering aan Nieuwezijds Voorburgwal Noord wordt in 2023 vervolgd om in 2024 te kunnen afronden.