Bijlage 1 Amsterdams voorzorgbeleid magneetvelden.pdf

Gemeente Amsterdam

Datum 14 mei 2024 Pagina 1 van 15

Amsterdams Voorzorgbeleid Magneetvelden Terminologie Elektromagnetische velden

Magneetveld

Magneetveldzone

Gevoelige bestemmingen

Proportionele bronmaatregelen

Netcomponenten

Overal waar stroom loopt ontstaan zowel elektrische als magnetische velden. Samen worden deze velden aangeduid als 'elektromagnetische velden'. Elektrische velden in elektriciteitsinfrastructuur worden in grote mate afgezwakt door het isolatiemateriaal om de elektriciteitskabels, muren en andere hindernissen. Bij elektriciteitsinfrastructuur word je in de praktijk dus vooral blootgesteld aan magneetvelden. Overal waar stroom loopt ontstaat een magneetveld. De sterkte van het magneetveld wordt aangeduid met de eenheid Tesla. Meestal hebben we het over microtesla (1 miljoenste deel van 1 Tesla). Het gebied waarbinnen het jaargemiddelde magneetveld sterker dan 0,4 microtesla kan zijn wordt ook de magneetveldzone genoemd. Bestemmingen waar mensen dagelijks langdurig kunnen verblijven gedurende een periode van minimaal een jaar, zoals woningen, kinderdagverblijven, crèches en scholen. Maatregelen die aan de bron van het elektromagnetische veld genomen kunnen worden, die zorgen dat het magneetveld in sterkte vermindert en kleiner wordt, terwijl de ruimtelijke consequenties en kosten in verhouding zijn met het beoogde doel volgens het herijkte landelijke voorzorgbeleid. In de bijlagen van de informatiebrief herijking voorzorgbeleid van minister Jetten (21 april 2023) worden de proportionele bronmaatregelen genoemd.

De verschillende onderdelen van het elektriciteitsnet, zoals hoogspanningslijnen, kabels, elektriciteitsstations en middenspanningsruimtes.

C2 - Internal Information

Gemeente Amsterdam

Datum 14 mei 2024 Pagina 2 van 15

Samenvatting In Amsterdam komen steeds meer woningen en bedrijven én gaan we over van fossiele naar duurzame energie. Dit zorgt voor een toename van de elektriciteitsvraag. Om hierin te kunnen voorzien moet het elektriciteitsnet fors worden uitgebreid. Elektromagnetische velden Overal waar stroom loopt ontstaan zowel elektrische als magnetische velden. Deze velden vind je rondom de waterkoker, telefoonoplader, elektromotor, inductiekookplaat, computerapparatuur, etc. De verschillende componenten van het elektriciteitsnet, zoals hoogspanningslijnen, elektriciteitsstations en kabels veroorzaken ook elektrische- en magnetische velden. Elektrische velden zijn in dit kader niet relevant omdat ze worden afgezwakt door het isolatiemateriaal om de elektriciteitskabels, muren en andere hindernissen. Daarom spreken we in dit document vooral over magneetvelden. Voor geen enkele ziekte of aandoening is er een oorzakelijk verband met magneetvelden aangetoond. Wel blijkt uit onderzoek dat er een verhoging van het aantal gevallen van leukemie voorkomt in de nabijheid van bovengrondse hoogspanningslijnen. Landelijk is er daarom sinds 2005 voorzorgbeleid om zoveel als redelijkerwijs mogelijk te voorkomen dat kinderen langdurig verblijven in gebieden binnen de magneetveldzone van bovengrondse hoogspanningslijnen.

De magneetveldzone is het gebied waarbinnen het jaargemiddelde magneetveld sterker kan zijn dan 0,4 microtesla. Omdat magneetvelden rondom alle netcomponenten in het elektriciteitsnet ontstaan, hanteert Amsterdam sinds 2006 een werkwijze waarbij voor élke netcomponent zoveel als redelijkerwijs mogelijk wordt voorkomen dat kinderen langdurig verblijven in gebieden waarbinnen het jaargemiddelde magneetveld sterker kan zijn dan 0,4 microtesla. Adviezen Gezondheidsraad De Gezondheidsraad heeft in 2018 geconcludeerd dat er wel aanwijzingen zijn voor een oorzakelijke verband. Ze heeft daarom geadviseerd om het landelijk beleid uit te breiden naar alle componenten van het elektriciteitsnetwerk, wat overeenkomt met de werkwijze die Amsterdam al langer hanteert. In 2022 heeft de Gezondheidsraad geconcludeerd dat ook volwassenen die dichtbij hoogspanningslijnen wonen een mogelijk verhoogd risico hebben op leukemie. Dat is een argument om voorzorgbeleid te hanteren voor alle mensen, in plaats van alleen voor kinderen tot 15 jaar. Herijk landelijk voorzorgbeleid In 2023 heeft het Rijk een herijkt voorzorgbeleid vastgesteld in reactie op de adviezen van de Gezondheidsraad. Het bestaande beleid voor bovengrondse hoogspanningslijnen blijft bestaan.

Voor de andere netcomponenten moeten netbeheerders standaard een aantal zogenoemde proportionele technische maatregelen nemen om het magneetveld te verkleinen. Ondanks de adviezen van de Gezondheidsraad blijft het voor deze andere netcomponenten, die veelal in de bebouwde omgeving zijn te vinden, volgens het Rijksbeleid niet nodig om de omvang van het

C2 - Internal Information

Gemeente Amsterdam

Datum 14 mei 2024 Pagina 3 van 15

magneetveld te berekenen. Het herijkte voorzorgbeleid richt zich wel op alle burgers, zowel volwassen als kinderen. Amsterdams voorzorgbeleid Vanwege de mogelijke effecten op de gezondheid en vanwege de bezorgdheid bij veel Amsterdammers, blijft Amsterdam werken volgens een eigen uitgebreidere werkwijze die recht doet aan de adviezen van de Gezondheidsraad. Deze is gebaseerd op de staande praktijk sinds 2006. Deze Amsterdamse werkwijze wordt in dit document beschreven en vastgelegd in officieel gemeentelijk beleid. Naast de standaard proportionele maatregelen zoals beschreven in het Rijksbeleid, wordt in dit gemeentelijk beleid voor nieuwe situaties altijd inzichtelijk gemaakt of zich gevoelige bestemmingen bevinden binnen de maximale afstand waar het magneetveld hoger kan zijn 0,4 microtesla; de richtafstand van de netcomponent (zie bijlage 1 voor de richtafstanden). Als zich gevoelige bestemmingen bevinden binnen deze richtafstand wordt op basis van de situatie en het type netcomponent de omvang van het magneetveld preciezer in beeld gebracht met een berekening. Dit wordt eventueel gevolgd door metingen na realisatie. Welke stappen precies worden doorlopen is dus afhankelijk van de situatie en wordt in detail weergegeven in figuur 2, 3 en 4 van dit document.

Als er gevoelige bestemmingen liggen binnen de berekende magneetveldzone (waar de jaargemiddelde sterkte van het magneetveld hoger kan zijn dan 0,4 microtesla) onderzoekt de gemeente met de netbeheerders of er ruimtelijke aanpassingen mogelijk zijn om de gevoelige bestemmingen zoveel mogelijk te ontzien. Zoals het aanpassen van de ligging van apparatuur die het magneetveld veroorzaakt binnen de geselecteerde locatie, bijvoorbeeld weg van de buitenrand van de kavel. Of een verandering in de oriëntatie van de netcomponent. Als daarna nog steeds gevoelige bestemmingen binnen de magneetveldzone liggen, gaat de GGD met de bewoners in gesprek en geeft advies op maat.

Meer elektriciteit in Amsterdam De uitbreiding en verzwaring van het elektriciteitsnet heeft grote consequenties voor Amsterdam. De uitbreiding van het elektriciteitsnet heeft ruimte nodig, zowel boven als onder de grond. Een elektriciteitsstation heeft bijvoorbeeld een ruimtebeslag van circa 3.000 tot 8.000 vierkante meter. Er is ruimte nodig voor de voorzieningen zelf en eromheen om onderhouds- en herstelwerk uit te voeren. Door verschillende ontwikkelingen in de stad, waaronder woningbouw, is er steeds minder ruimte beschikbaar. Dit betekent dat de energie-infrastructuur dichter op onze woonomgeving komt te liggen en daarmee ook de magneetvelden van die energie-infrastructuur. Het wordt daarmee steeds lastiger om afstand te houden tot magneetvelden van een bepaalde sterkte. Een toekomstbestendig elektriciteitsnet met voldoende capaciteit is noodzakelijk voor de groei, het ondernemersklimaat en de verduurzaming van Amsterdam. De vraag naar elektriciteit neemt de komende jaren enorm toe en ook het aanbod van elektriciteit neemt toe doordat er steeds meer duurzame energie lokaal wordt opgewekt. In 2050 is de vraag naar elektriciteit in Amsterdam 3 tot

C2 - Internal Information

Gemeente Amsterdam

Datum 14 mei 2024 Pagina 4 van 15

4,5 keer hoger dan nu, zo bleek uit een scenariostudie van netbeheerders TenneT, Liander en de gemeente Amsterdam (Themastudie Elektriciteit Amsterdam 2.0). Om ook in de toekomst de energiezekerheid te kunnen waarborgen en de ontwikkelingen in de gemeente Amsterdam te kunnen faciliteren is het nodig dat stevig geïnvesteerd wordt in de verzwaring en verbetering van het elektriciteitsnet. Daarnaast wordt het slimmer verdelen van de beschikbare energie gestimuleerd, onder meer door het aantrekkelijk te maken om stroom te gebruiken op dalmomenten. In Amsterdam worden daarom tot 2035 30 nieuwe elektriciteitsstations aangelegd en 13 bestaande elektriciteitsstations verzwaard. Bij elk elektriciteitsstation, zowel de bestaande als de nieuwe, worden ook tientallen nieuwe kabelverbindingen gerealiseerd. Er moet honderden kilometers aan extra kabels de grond in. Er zullen zo’n 1200 nieuwe elektriciteitshuisjes (transformatorhuisjes) en ca. 1400 inpandige ruimtes gebouwd worden, een verdubbeling van het huidige aantal. Het ‘Ontwikkelingskader Elektriciteitsvoorziening Amsterdam 2035, (EVA 2035)’ (collegebesluit 8 maart 2022), schetst het vernieuwde elektriciteitsnet in grove lijnen; met afspraken en aanbevelingen voor de realisatie. De netstructuurvisie 2035 (Figuur 1), laat zien waar de nieuwe en uit te breiden hoogspanningsinfrastructuur moet komen.

Bij een beperkt aantal hoogspanningsstations zouden omwonenden in een verhoogd magneetveld terecht kunnen komen.

Figuur 1 De netstructuurvisie voor 20235 voor Amsterdam, met de locaties voor de geplande nieuwe en uit te breiden hoogspanning elektriciteitsstations.

C2 - Internal Information

Gemeente Amsterdam

Datum 14 mei 2024 Pagina 5 van 15

Elektromagnetische velden: onderzoek en voorzorgbeleid Overal waar stroom loopt ontstaan zowel elektrische als magnetische velden. Deze velden vind je bijvoorbeeld rondom de waterkoker, telefoon(oplader), elektromotor, inductiekookplaat, computerapparatuur, etc. En ook rondom de verschillende componenten van het elektriciteitsnet. Bij hogere frequenties (> dan 10 kilohertz) zijn het magnetisch en elektrisch veld aan elkaar gekoppeld en komen ze altijd samen voor. Daarom worden ze aangeduid als 'elektromagnetische velden'. Bij extreem lage frequenties (maximaal 10 kilohertz) zijn het magnetisch- en elektrisch veld niet aan elkaar gekoppeld. Deze laagfrequente velden ontstaan onder andere bij het elektriciteitsnet, dat een frequentie van 50 hertz heeft. Het laagfrequente elektrische veld wordt afgezwakt door het isolatiemateriaal om de elektriciteitskabels, muren en andere hindernissen, maar het laagfrequente magneetveld dringt daar wel doorheen. Rondom de componenten van het elektriciteitsnet hebben we het dus vooral over magneetvelden. De directe effecten die magneetvelden op het lichaam hebben, hangen af van de frequentie (in hertz) en de sterkte van de velden (in microtesla). Velden met relatief lage frequenties, zoals die van het elektriciteitsnet, kunnen ook bij kortdurende blootstelling zintuigen of zenuwen prikkelen als ze sterk genoeg zijn (meer dan 100 microtesla).

Dit kan leiden tot tintelingen, pijn en ongecontroleerd samentrekken van spieren. Wetenschappelijke organisaties hebben limieten opgesteld, waaronder deze effecten niet optreden. Door de Europese Unie zijn op basis daarvan aanbevolen blootstellingslimieten vastgelegd t.a.v. componenten van het elektriciteitsnet. De aanbevolen Europese blootstellingslimiet van 100 microtesla voor laagfrequente magneetvelden is voor de Nederlandse overheid richtinggevend en wordt in Nederland op voor het publiek toegankelijke plaatsen bij het elektriciteitsnet nergens overschreden. Wetenschappers onderzoeken daarnaast of langdurige blootstelling aan magneetvelden zwakker dan die limiet ook tot gezondheidseffecten kunnen leiden. Over mogelijke langetermijneffecten van blootstelling aan magneetvelden is minder wetenschappelijke overeenstemming dan over bovengenoemde directe effecten. Internationaal onderzoek sinds 1979 laat consistent zien dat bij kinderen die dichtbij bovengrondse hoogspanningslijnen wonen vaker leukemie voorkomt dan bij kinderen die er verder vanaf wonen. Het magneetveld dat ontstaat rond hoogspanningslijnen lijkt de meest voor de hand liggende oorzaak achter dit verband. Wetenschappelijk bewijs dat het magneetveld de oorzaak is van de leukemie is er echter niet. De Gezondheidsraad ziet wel aanwijzingen voor een oorzakelijk verband.

Gelukkig wonen er in totaal weinig kinderen dichtbij hoogspanningslijnen en blijft leukemie een zeer zeldzame aandoening, waardoor de totale impact op de volksgezondheid klein is vergeleken met andere onvrijwillige milieugezondheidsrisico’s, zoals het fijnstof in de buitenlucht, dat iedere Amsterdammer inademt. Voor kinderen is het risico om leukemie te krijgen in Nederland ongeveer 1 op 30.000. In een verhoogd magneetveld wordt dat mogelijk zo’n 2,5 keer hoger en neemt het toe tot 1 op 12.000.

C2 - Internal Information

Gemeente Amsterdam

Datum 14 mei 2024 Pagina 6 van 15

De aanwijzing dat er in de buurt van bovengrondse hoogspanningslijnen meer leukemie voorkomt bij kinderen leidde in Nederland, na advies van de Gezondheidsraad, in 2005 tot landelijk voorzorgbeleid1 om zoveel als redelijkerwijs mogelijk te voorkomen dat door de aanleg van nieuwe bovengrondse hoogspanningslijnen of bij de bouw van woningen, scholen of kinderopvangplaatsen nieuwe situaties ontstaan waarin kinderen langdurig verblijven in gebieden waarbinnen het jaargemiddelde magneetveld sterker kan zijn dan 0,4 microtesla. Verschil 100 microtesla blootstellingslimiet en 0,4 microtesla jaargemiddelde De aanbevolen blootstellingslimiet voor magneetvelden is 100 microtesla. Gedurende geen enkel moment in het jaar dient deze 100 microtesla te worden overschreden in de openbare ruimte. Een magneetveld met een jaargemiddelde sterkte van 0,4 microtesla is daarentegen een gemiddelde over het gehele jaar. Dat betekent dat er gedurende het jaar momenten zijn dat het magneetveld sterker is dan 0,4 microtesla (maar nooit meer dan 100 microtesla) en momenten dat het zwakker is dan 0,4 microtesla. Dit komt doordat de hoogte van het magneetveld direct samenhangt met het stroomverbruik en de elektriciteitsvraag niet constant is en op bepaalde momenten piekt. Gemiddeld over een jaar zal de sterkte van het magneetveld op deze plek ongeveer 0,4 microtesla zijn.

In een vervolgadvies van 2018 concludeert de Gezondheidsraad dat er geen bewijs is, maar wel aanwijzingen zijn voor een oorzakelijk verband tussen langdurige blootstelling aan een magneetveld met een jaargemiddelde boven 0,4 microtesla en een verhoogde kans op leukemie bij kinderen. De Gezondheidsraad geeft de staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat in overweging om het voorzorgbeleid uit te breiden naar alle componenten van het elektriciteitsnet waar mensen langdurig aan een magneetveld van meer dan 0,4 microtesla kunnen worden blootgesteld. In een advies van 2022 over volwassenen concludeert de Gezondheidsraad dat leukemie mogelijk ook vaker optreedt bij volwassenen die dichtbij hoogspanningslijnen wonen. De Gezondheidsraad beschouwt dit als een extra argument voor het bestaande voorzorgbeleid voor hoogspanningslijnen en de aanbevolen uitbreiding daarvan naar onder meer ondergrondse hoogspanningskabels en elektriciteitshuisjes. Het is ook een argument om het voorzorgbeleid uit te breiden naar alle mensen, en niet alleen kinderen tot 15 jaar.

Nieuw landelijk voorzorgbeleid Op 1 oktober 2019 heeft de toenmalige minister van Economische Zaken en Klimaat het advies ‘Voorzorgbeleid Hoogspanning en Gezondheid’ van de commissie Verdaas aan de Tweede Kamer gestuurd. Dit advies is tot stand gekomen met hulp van een begeleidingscommissie2. Hierin wordt 1

Zie https://www.infomil.nl/onderwerpen/ruimte/functies/bovengrondse/beleid/ en https://www.rivm.nl/documenten/beleidsadvies-vrom-2005-pdf-361-kb 2 Twee medewerkers van de GGD Amsterdam waren lid van de begeleidingscommissies van Verdaas en het advies van Lysias

C2 - Internal Information

Gemeente Amsterdam

Datum 14 mei 2024 Pagina 7 van 15

geconcludeerd dat voorzorgbeleid over magneetvelden niet noodzakelijk, maar wel wenselijk is, vooral om maatschappelijke onrust en disproportionele maatregelen te voorkomen. Geadviseerd wordt om geen onderscheid meer te maken tussen nieuwe en bestaande situaties, tussen hoogspanningslijnen en andere bronnen van magneetvelden en om de advieswaarde van 0,4 microtesla (jaargemiddeld) te schrappen. Deze advieswaarde wordt te vaak als harde norm gezien. Het schrappen van de advieswaarde zou moeten bijdragen aan een afweging per situatie, waarmee wordt geprobeerd het magneetveld te beperken, maar waarbij ook gekeken wordt naar de redelijkheid en proportionaliteit van de maatregelen. Lysias Advies heeft vervolgens de opdracht gekregen om maatregelen op te stellen die uitwerking geven aan het advies van Verdaas. Op 23 maart 2021 heeft de toenmalige minister van Economische Zaken en Klimaat op basis van het Lysias advies een brief aan de Tweede Kamer gestuurd met een voorstel tot herijking van het bestaande voorzorgbeleid, om standaard proportionele bronmaatregelen te nemen bij de bouw van nieuwe netcomponenten of wijziging van bestaande netcomponenten om de omvang van magneetvelden te beperken. Op 21 april 2023 is dit herijkte voorzorgbeleid voor magneetvelden rond het elektriciteitsnet in werking getreden.

De ministeries van Economische Zaken en Klimaat en Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu hebben hierover een beleidsadvies gestuurd aan het bevoegd gezag voor de ruimtelijke ordening (gemeenten, provincies en Rijk) en netbeheerders. Het nieuwe voorzorgbeleid bestaat in hoofdlijnen uit de volgende onderdelen: • De Europese richtlijnen betreffende magneetvelden blijven richtinggevend. De daarin aanbevolen limiet voor kortdurende blootstelling aan magneetvelden gerelateerd aan het elektriciteitsnet (van 50 hertz) bedraagt 100 microtesla. • Voor langdurige blootstelling moeten netbeheerders standaard zogenoemde proportionele maatregelen nemen bij nieuwe en gewijzigde netcomponenten om de omvang van het magneetveld te verkleinen. De geselecteerde bronmaatregelen staan beschreven in de bijlagen van het herijkte rijksvoorzorgbeleid. • Het bestaande rijksbeleid voor berekening van de jaargemiddelde magneetveldzone van 0,4 microtesla rond hoogspanningslijnen en het advies om gevoelige bestemmingen daar zoveel mogelijk buiten te houden, blijft bestaan. • Voor andere netcomponenten is er geen verplichting om de jaargemiddelde magneetveldzone te bepalen, danwel rekening te houden met de nabijheid van gevoelige bestemmingen.

Amsterdams beleid aanvullend op het landelijk beleid Bestaande Amsterdamse praktijk Naar aanleiding van het rijksvoorzorgbeleid voor magneetvelden bij hoogspanningslijnen in 2005 kwamen er op meerdere plekken in de stad vragen op bij bewoners over magneetvelden. Op advies

C2 - Internal Information

Gemeente Amsterdam

Datum 14 mei 2024 Pagina 8 van 15

van de GGD is toen als uitgangspunt genomen om zoveel als redelijkerwijs mogelijk te voorkomen dat kinderen langdurig verblijven in een magneetveld dat jaargemiddeld hoger is dan 0,4 microtesla. Dat advies is destijds niet uitgewerkt in formeel door het bestuur vastgesteld beleid, maar is in de praktijk voor nieuwe situaties bij bovengrondse en ondergrondse hoogspanningskabels en voor elektriciteitsstations in Amsterdam wel toegepast. Daarmee hield de Amsterdamse praktijk meer rekening met de mogelijke gezondheidsrisico’s van magneetvelden dan het landelijke voorzorgbeleid, want dat gold alleen voor bovengrondse hoogspanningslijnen. Nieuwe Amsterdamse werkwijze In de nieuwe werkwijze wordt de bestaande Amsterdamse praktijk verder uitgewerkt. Deze wordt met dit document officieel vastgelegd in beleid. Ook in de nieuwe werkwijze blijft Amsterdam uit voorzorg het uitgangspunt hanteren om voor alle netcomponenten zoveel als redelijkerwijs mogelijk te voorkomen dat mensen langdurig verblijven in een gebied waarbinnen het jaargemiddelde magneetveld hoger kan zijn dan 0,4 microtesla. Dit is een uitbreiding van het eerdere standpunt dat alleen was gericht op kinderen tot 15 jaar. De reden is dat er recente aanwijzingen zijn (zie boven, advies gezondheidsraad van 2022) dat ook volwassenen mogelijk een hogere kans hebben op leukemie.

Volgens het landelijke herijkte voorzorgbeleid (april 2023) moeten standaard proportionele bronmaatregelen genomen worden bij nieuwe netcomponenten of uitbreidingen van bestaande netcomponenten. Hoe groot het magneetveld is, hoeft vervolgens niet inzichtelijk gemaakt te worden. Amsterdam blijft wél in alle gevallen van nieuwe of te wijzigen situaties inzicht geven in het gebied rondom de netcomponent waarbinnen het jaargemiddelde magneetveld sterker dan 0,4 microtesla kan zijn. Afhankelijk van de situatie gebeurt dit met richtafstanden of berekeningen. Bij grote netcomponenten (elektriciteitsstations, hoogspanningslijnen en -kabels) wordt het magneetveld berekend wanneer zich gevoelige bestemmingen binnen de richtafstand bevinden. Bij kabels met een spanning van 20 kilovolt of lager is het magneetveld zo klein dat de richtafstand nul is. Hier zal het magneetveld dus niet berekend worden. Ook elektriciteitshuisjes hebben een spanning van 20 kilovolt of lager waardoor het magneetveld daar relatief klein is (maximale richtafstand is 4 meter). In elektriciteitshuisjes worden al standaard bronmaatregelen toegepast door de netbeheerder en bij de locatiekeuze wordt zoveel mogelijk rekening gehouden met gevoelige bestemmingen.

Binnen het elektriciteitshuisje zijn naast de standaard bronmaatregelen geen andere mogelijkheden om het magneetveld te beperken, maar wel kan het huisje ruimtelijk zo georiënteerd worden dat het magneetveld zoveel mogelijk van gevoelige bestemmingen af ligt. Vanwege het kleine magneetveld en de beperkte mogelijkheden om het magneetveld verder te beperken gebruiken we enkel de richtafstanden om het magneetveld inzichtelijk te maken. Als er na de standaard proportionele bronmaatregelen die de netbeheerder moet nemen om het magneetveld te verkleinen nog gevoelige bestemmingen binnen de magneetveldzone liggen, dan onderzoekt de gemeente samen met de netbeheerders mogelijkheden tot optimalisatie van de locatie. Zo proberen we te voorkomen dat de magneetveldzone over gevoelige bestemmingen valt.

C2 - Internal Information

Gemeente Amsterdam

Datum 14 mei 2024 Pagina 9 van 15

Mogelijke optimalisatiestappen zijn: 1. Andere oriëntatie van de netcomponent. Voor elektriciteitsstations en -huisjes geldt dat het magneetveld niet naar alle kanten toe even groot is, dus een andere oriëntatie kan ervoor zorgen dat gevoelige bestemmingen ontzien worden. 2. Aanpassing aan ligging van de netcomponent binnen de aangewezen locatie (bijvoorbeeld verder van de kavelgrens af). In de figuren hieronder staat per netcomponent en situatie de te volgen werkwijze toegelicht. Figuur 2: Werkwijze bij nieuwe of aan te passen elektriciteitsstations en bovengrondse hoogspanningslijnen en ondergrondse hoogspanningskabels.

1. Netbeheerder neemt de standaard proportionele maatregelen om de omvang van het magneetveld te beperken. 2. Nagaan of er gevoelige bestemmingen liggen binnen de richtafstand van het magneetveld voor de betreffende netcomponent (bijlage 1). Zo ja, naar stap 3, zo nee, naar stap 6. 3. Het magneetveld berekenen en nagaan of er gevoelige bestemmingen liggen binnen het berekende magneetveld. Zo ja, naar stap 4, zo nee, naar stap 6. 4. Nagaan of er optimalisatiestappen genomen kunnen worden om het magneetveld weg te houden van gevoelige bestemmingen. Vervolgens opnieuw nagaan of er gevoelige bestemmingen liggen binnen het magneetveld. Zo ja, naar stap 5. Zo nee, naar stap 6. 5. GGD zoekt met betrokken omwonenden naar maatwerkoplossingen. 6. Geen additionele maatregelen nodig, betrek de omwonenden bij de bouw van de netcomponent zoals gewoonlijk en informeer over EMV. Optioneel kan de gemeente metingen uitvoeren in overleg met betrokken omwonenden.

C2 - Internal Information

Gemeente Amsterdam

Datum 14 mei 2024 Pagina 10 van 15

Figuur 3: Werkwijze bij elektriciteitshuisjes

De werkwijze is beperkter dan bij de grotere netcomponenten hierboven. Elektriciteitshuisjes komen kant en klaar van de fabriek waar alle bronmaatregelen al genomen zijn. De Amsterdamse werkwijze omvat daarom de volgende 3 stappen: 1. Bij de plaatsing van nieuwe trafohuisjes proberen minimaal 4 meter afstand te houden tot gevoelige bestemmingenen. Als dat lukt, naar stap 3. Als dan niet lukt, naar stap 2 a. Voor inpandige trafo’s sluiten we aan bij de praktijkrichtlijn: Distributiestations voor elektrische energievoorziening op bijzondere locaties (NPR 8799:2014). Daarbij geldt dat zoveel als redelijkerwijs voorkomen moet worden dat ruimtes aangrenzend aan de traforuimtes een woon- of verblijfsfunctie hebben. 2. Daar waar mogelijk de ruimte zo oriënteren dat de grootste magneetvelden van gevoelige functie af ligt. Door naar stap 3. 3. Geen additionele maatregelen nodig, betrek de omwonenden bij de bouw van de netcomponent zoals gewoonlijk en informeer over EMV.

C2 - Internal Information

Gemeente Amsterdam

Datum 14 mei 2024 Pagina 11 van 15

Figuur 4: Werkwijze bij nieuwe woningen nabij bestaande netcomponenten

1. Nagaan of er gevoelige bestemmingen gepland zijn binnen de binnen de richtafstand van de betreffende netcomponent (zie bijlage 1). Zo ja, naar stap 2, zo nee, naar stap 6. 2. Het magneetveld laten berekenen door initiatiefnemer van het plan en weer nagaan of er gevoelige bestemmingen gepland zijn binnen het magneetveld. Zo ja, naar stap 3, zo nee, naar stap 6. Netbeheerder verstrekt benodigde gegevens aan de initiatiefnemer om berekening te kunnen uitvoeren. 3. Nagaan of het bouwplan aangepast kan worden zodat er zo min mogelijk gevoelige bestemmingen liggen binnen het magneetveld. Nog gevoelige bestemmingen binnen het magneetveld? Zo ja, stap 4, zo nee, stap 6. 4. Nagaan of er op kosten van initiatiefnemer proportionele bronmaatregelen genomen kunnen worden om het magneetveld te verkleinen. Vervolgens opnieuw nagaan of er gevoelige bestemmingen liggen binnen het magneetveld. Zo ja, stap 5, zo nee, stap 6. 5. Actieve communicatie richting nieuwe bewoners met informatie voorafgaand aan koop of huur. 6. Geen additionele maatregelen nodig.

C2 - Internal Information

Gemeente Amsterdam

Datum 14 mei 2024 Pagina 12 van 15

Informatie en participatie Het Rijksbeleid maakt de gemeente verantwoordelijk voor het informeren van inwoners over magneetvelden bij nieuwe situaties. Bij de aanleg van netcomponenten zal de gemeente transparant en open communiceren over de magneetvelden. Bij het aanleggen van een nieuwe netcomponent of het aanpassen van een bestaande netcomponent betrekt de betreffende netbeheerder, Liander of TenneT, in samenspraak met de gemeente, de omwonenden bij de ontwikkeling. Dit geldt voor alle componenten: hoogspanningslijnen, elektriciteitsstations en -huisjes en ondergrondse kabels. Naast informatie over elektromagnetische velden, worden omwonenden ook geïnformeerd over andere onderwerpen die een rol spelen, zoals geluid, veranderingen in de openbare ruimte en overlast tijdens de bouw. Daarbij gaat het om het komen tot een zo goed mogelijke ruimtelijke inpassing, het beperken van overlast en het ophalen van vragen en zorgen in de buurt. De gemeente zal samen met de experts van de GGD de communicatie over magneetvelden op zich nemen. De omwonenden die hierbij betrokken worden zijn minimaal de mensen die binnen de in bijlage 1 genoemde afstanden wonen.

Vaak zullen meer mensen geïnformeerd worden, omdat het betrekken van omwonenden in een ruimer gebied nodig is bij de bouw van een nieuw elektriciteitsstation of de aanpassing van een bestaand elektriciteitsstation als een beeldbepalend object in de omgeving. Vroegtijdig betrekken van omwonenden en goed verwachtingsmanagement over de aspecten waarop bewoners invloed kunnen hebben zijn essentieel. Hoewel we zoveel als redelijkerwijs mogelijk voorkomen dat er nieuwe woningen worden gepland binnen de magneetveldzone van een bestaande netcomponent, kan het gebeuren dat er wel woningen binnen de magneetveldzone komen te liggen. In dat geval krijgen aspirant-bewoners informatie over de aanwezigheid van het magneetveld en de mogelijke risico’s daarvan. Bewoners kunnen dan zelf bepalen of ze dit op de koop toe nemen wanneer ze daar gaan wonen. Voor koopwoningen wordt die informatie verstrekt via een kettingbeding dat verplicht wordt bij het verkopen van de woning. Voor huurwoningen maakt de gemeente afspraken met de verhuurder. Maatwerk: advisering en tegemoetkoming in verhuiskosten Maatwerk gebeurt met bewoners van woningen waar het jaargemiddelde magneetveld na berekening of metingen hoger kan zijn dan 0,4 microtesla. Naar verwachting betreft dit maximaal enkele honderden woningen die vooral nabij een beperkt aantal hoogspanningsstations liggen.

Hoewel we met de hiervoor beschreven werkwijze zoveel als redelijkerwijs mogelijk voorkomen dat er gevoelige bestemmingen binnen een magneetveld komen te liggen, kan het echter toch voorkomen. In dat geval is er dus maatwerk mogelijk. Deze maatwerkstappen worden hieronder beschreven. 1. Informeren en adviseren van bewoners door de GGD De GGD kan bewoners van woningen in een magneetveld persoonlijk of groepsgewijs uitleg geven over EMV en de risico’s voor de bewoners. Daarnaast kan geadviseerd worden over aanpassingen die in de woning gedaan kunnen worden om de blootstelling te beperken, zoals het wisselen van slaapkamers zodat bewoners op grotere afstand tot de netcomponent slapen.

C2 - Internal Information

Gemeente Amsterdam

Datum 14 mei 2024 Pagina 13 van 15

Het doen van metingen in de woning kan ook deel uitmaken van informeren en adviseren. In veel situaties is gebleken dat het persoonlijk informeren en adviseren van bewoners gewaardeerd wordt en veel zorgen kan wegnemen. De metingen geven de bewoners inzicht in de sterkte van het magneetveld op meerdere plekken in huis, wat helpt om risico’s in perspectief te plaatsen en mogelijke aanpassingen te inventariseren. Kosten: De GGD is actiehouder. Dit werk maakt al deel uit van de werkzaamheden van de GGD en leidt niet tot een additionele kostenpost. 2. Metingen/monitoring op buurtniveau Indien nodig kan een realistischere sterkte van het magneetveld bepaald worden met behulp van metingen (aangevuld met berekeningen). De standaard rekenwijze voor het bepalen van de magneetveldzone met een jaargemiddelde sterkte van 0,4 microtesla blijkt vaak een overschatting. Daarnaast helpen metingen en monitoring op buurtniveau om het verhaal minder theoretisch te maken. Kosten: Metingen worden op projectniveau in opdracht gegeven door het betreffende stadsdeel, en worden vanuit het projectbudget gefinancierd. Het bepalen van de magneetveldzone met een jaargemiddelde sterkte van 0,4 microtesla rondom een elektriciteitsstation kost circa € 7.500. 3. Tegemoetkoming verhuiskosten Met de tegemoetkoming verhuiskosten kunnen bewoners aanspraak maken op een verhuiskostenvergoeding vanuit de gemeente.

De vergoeding bedraagt €5000 per woning. De verhuiskostenvergoeding is alleen voor omwonenden met een woning binnen het jaargemiddelde magneetveld van 0,4 microtesla, die besluiten te verhuizen vanwege hun bezorgdheid om EMV, en bij wie de eerdergenoemde advisering en metingen onvoldoende verlichting boden. De verwachting is dat er zeer beperkt gebruik gemaakt zal worden van deze regeling. Op deze regeling kan pas aanspraak gemaakt worden nadat de vergunning voor het nieuwe of uit te breiden onderstation is verleend. Er zal geen sprake zijn van gedwongen verhuizingen of uitkoop. Onder tegemoetkoming verhuiskosten wordt verstaan: Een vergoeding om tegemoet te komen aan de extra kosten die gemoeid zijn met een verhuizing (zoals verhuizers, een verhuiscoach). De vergoeding bestaat uit een vast bedrag per woning, en is naar vrijheid te besteden door de inwoner van de woning. De gemeente Amsterdam is verantwoordelijk voor de tegemoetkoming verhuiskosten en draagt de kosten hiervoor. Naar verwachting komen er maximaal enkele honderden woningen binnen de magneetvelden van de nieuwe of uit te breiden netcomponenten te liggen. Verder verwachten we dat er een zeer klein deel van de bewoners van de woningen de noodzaak voelt om te verhuizen. Wij houden daarom rekening met 12 verhuizingen waarin de gemeente een tegemoetkoming in de verhuiskosten zou moeten verstrekken tot 2035.

C2 - Internal Information

Gemeente Amsterdam

Datum 14 mei 2024 Pagina 14 van 15

Kosten: De tegemoetkoming bedraagt €5.000 aan de bewoner van de woning. Daarnaast zijn er overige proces- en uitvoeringskosten voor de gemeente. In totaal gaan we daarom uit van circa € 10.000 per woning. Dit leidt naar verwachting tot een post van € 120.000 die gedekt wordt vanuit de post onvoorzien van het programma Elektriciteitsvoorziening Amsterdam. Er zal jaarlijks gemonitord worden of deze post nog toereikend is.

C2 - Internal Information

Gemeente Amsterdam

Datum 14 mei 2024 Pagina 15 van 15

Bijlage 1: Richtafstanden elektromagnetische velden per netcomponent Verschillende bronnen zijn geraadpleegd om tot deze richtafstanden te komen (zie tabel). Deze afstanden dienen enkel als eerste indicatie voor de magneetvelden van de verschillende netcomponenten. Buiten deze afstanden zal het jaargemiddelde magneetveld zwakker zijn dan 0,4 microtesla en hoeven er dus geen verdere stappen genomen te worden. Als zich gevoelige bestemmingen binnen de richtafstand bevinden worden de relevante stappen doorlopen. Berekeningen kunnen dan een preciezere omvang van het magneetveld geven, op basis van meer informatie over de netcomponent. Component

Soort

Afstand (meter)

Bron

Elektriciteitsstations

TenneT station met

65 m vanaf buitenmuur/hek

RIVM (2022)

50 m vanaf buitenmuur/hek

Lysias Advies,

3

hoogste spanning ≥ 110 kV Liander station met hoogste spanning ≥ 110 kV Liander station met

oktober 2020 25 m vanaf buitenmuur/hek

spanning tussen 50 kV en 110 kV Kabels

400 V –20 KV

0 m vanaf buitenste kabel

50 kV

10 m vanaf buitenste kabel

110 kV –380 kV

20 m vanaf buitenste kabel

Elektriciteitshuisjes

400V tot 20 kV

4 m vanaf buitenmuur

Bestaande

Hoogste spanning ≥ 110 kV

Op basis van netkaart

Hoogste spanning ≥ 110 kV

Op basis van berekening

RIVM

4

hoogspanningslijnen Nieuwe hoogspanningslijnen

3

Op basis van rapport Magneetvelden bij hoogspanningsstations en opstijgpunten (RIVM 2022) Voor bestaande bovengrondse hoogspanningslijnen zijn de indicatieve magneetveldzones berekend door het RIVM. Zie de netkaart van het RIVM: https://data.rivm.nl/apps/netkaart/ 4

C2 - Internal Information