BIJLAGE 1 Afwegingskader Doelgroepen Autoverkeer.pdf
Tekst van het document
Afwegingskader Doelgroepen Autoverkeer | Deel 3 | Hoofdinzichten
Inzicht 4
57
Een alternatief wordt als onhaalbaar ervaren
Het alternatief is niet altijd voorhanden
In veel situaties voelt men zich afhankelijk van de auto. In professionele sectoren komt dat, omdat men grote spullen of kwetsbare personen vervoert, het voertuig dient als gereedschapskist of er moeten meerdere werklocaties binnen korte tijd worden bezocht. Voor individuen wordt dat veelal gedreven doordat zij de auto nodig hebben om bij hun werk te komen en om zaken met elkaar te kunnen combineren, zoals mantelzorg, zorg voor de kinderen en werk. Hierdoor heeft men het gevoel afhankelijk te zijn van de auto. Zonder auto is er niet genoeg flexibiliteit.
Veel mensen voelen zich om diverse redenen afhankelijk van de auto. Wanneer het alternatief (nog) niet beschikbaar is, maar de auto wel verder wordt ontmoedigd, leidt dit tot onbegrip, onvrede en stress.
“Woon-werkverkeer is voor mij niet mogelijk met het openbaar vervoer want ik begin ’s morgens om 5 uur. Dan is er geen OV.”
“Mijn vader is zeer slecht ter been. Als we iets leuks willen doen, dan moet ik hem kunnen meenemen in de auto, en voor de deur kunnen afzetten.”
Een alternatief bestaat nog onvoldoende “Kunnen opladen bij een gehandicaptenparkeerplaats is nog niet vanzelfsprekend.”
Gebrek aan alternatieven veroorzaakt onvrede
P
Men verwacht van de gemeente een alternatief wanneer het gemeentebeleid sterk is gefocust op het verminderen van autogebruik, of autobezit onmogelijk wordt gemaakt. Mensen wachten op verbeterd openbaar vervoer en betaalbare vormen van deelmobiliteit. Het huidige gebrek aan gelijkwaardige en redelijke alternatieven zorgt bij Amsterdammers die zich in het dagelijks leven autoafhankelijk voelen voor veel onbegrip, onvrede, gevoelens van onrechtvaardigheid en stress.
In sommige sectoren ontbreekt nog een haalbaar alternatief om de gevraagde transitie te maken. Zo is er bijvoorbeeld geen laadinfrastructuur op gehandicapten parkeerplaatsen, zijn elektrische rolstoelbussen nog niet beschikbaar en bestaan er nog geen elektrische vetputzuigers.
“Ik ben verbijsterd dat er 3 P+R’s zijn verdwenen.”
“We zitten hier nu heel lang te kletsen, maar als we de auto strenger behandelen, dan moet je het OV beter maken. Dan los je heel veel op. En als het OV echt goed en betrouwbaar werkt, dan vinden mensen het ook niet erg om dat te gebruiken.”
Afwegingskader Doelgroepen Autoverkeer | Deel 3 | Hoofdinzichten
Inzicht 5
58
Mobiliteitsbeleid wordt als ingewikkeld ervaren
Mobiliteitsbeleid wordt als complex en oneerlijk ervaren
Er zijn veel regels voor het gebruik van de openbare ruimte, aangevuld met tal van uitzonderingen die elkaar soms zelfs tegenspreken. Ontwikkelingen in nieuwe vormen van mobiliteit volgen elkaar snel op. Dit maakt het lastig om een duidelijk beeld te krijgen van wat waar wel of niet mag. Procedures voor het verkrijgen van vergunningen of ontheffingen worden vaak als traag en ondoorzichtig ervaren.
Mobiliteitsbeleid wordt als complex en ondoorzichtig ervaren, waarbij procedures traag zijn. Goed gedrag wordt niet beloond, en tegen partijen die de regels bewust omzeilen wordt te beperkt opgetreden.
“We experimenteren met kleinere wagens, we geven ruim baan aan elektrisch. Het stoort dat je er niks voor terugkrijgt.”
‘Onrechtvaardige’ handhaving leidt tot verontwaardiging en wangedrag Men ervaart een onrechtvaardige balans in hoe er wordt gehandhaafd op rechten en regels. Er wordt in hun ogen te streng gehandhaafd op mensen die bepaalde rechten hebben en daar flexibel mee omgaan, terwijl er te beperkt wordt gehandhaafd op misbruik. Dit geldt voor de logistiek maar bijvoorbeeld ook voor het gebruik van een gehandicapten parkeerkaart. Hierbij geldt wel dat een beperking niet altijd zichtbaar is. Bovendien zijn sommige vergunningen duurder dan de boetes, wat illegaal gedrag in de hand werkt. Dit leidt tot oneerlijke concurrentie, waarbij bedrijven die zich wél aan de regels houden benadeeld worden door partijen die de regels omzeilen.
“Voor bakfietsen, scooters, kleine elektrische voertuigen is er onduidelijk heid. En zijn er verschillende regels. Mag je wel of niet over een fietspad, en en waar mag je het voertuig neerzetten? Heb je een ontheffing nodig?”
Men ervaart niet dat goed gedrag wordt beloond We zien dat de markt innovatieve oplossingen biedt die verder gaan dan het minimale om bij te dragen aan de doelen van de gemeente. Door een gebrek aan beloningen is het echter onaantrekkelijk om deze inspanningen vol te houden. Voor bedrijven is het vaak lonend om zich te beperken tot de minimale vereisten.
“En ondertussen heb ik het gevoel dat er op echt misbruik van een gehandicaptenparkeerkaart nauwelijks wordt gehandhaafd.”
“In sommige gevallen is het voor ons efficiënter en kostenbesparender om een boete te krijgen in plaats van de extra reistijd te incasseren.”
Afwegingskader Doelgroepen Autoverkeer | Deel 3 | Hoofdinzichten
Inzicht 6
Mobiliteits profielen
12
60
Wat is een mobiliteitsprofiel? Aan de hand van de data uit de verschillende verdiepende gesprekken met de stakeholders zijn er vijf mobiliteitsprofielen tot stand gekomen. Een mobiliteitsprofiel beschrijft de behoeften en gedragingen van een doelgroep in een specifieke context. Eén persoon kan in verschillende situaties verschillende profielen aannemen. Zo kan een ambulancedienstverlener tijdens de ene rit met spoed reageren op een noodsituatie, terwijl diezelfde persoon later op de dag een kwetsbare patiënt vervoert, en daarna een woon-werkrit maakt om naar huis te gaan. De context bepaalt welke mobiliteitsbehoeften op dat moment centraal staan. De behoeften worden grafisch weergegeven in een radardiagram. Deze visuele weergave helpt om in één oogopslag inzicht te krijgen in zowel de aard als de intensiteit van de mobiliteitsbehoeften binnen een profiel.
Aard van de behoeften Het mobiliteitsprofiel bestaat uit zes behoeften met betrekking tot autogebruik, opgedeeld in drie dimensies:
belang van voorspelbare reistijd
behoud van routine
De rit • Belang van korte reistijd: de mate waarin het belangrijk is om de bestemming zo snel mogelijk te bereiken, bijvoorbeeld in het geval van spoedritten waarbij elke seconde telt. • Belang van voorspelbare reistijd: de mate waarin het belangrijk is dat de reistijd consistent en betrouwbaar is. Voor sommige doelgroepen kunnen (onverwachte) vertragingen in een rit tot grote problemen leiden.
Het verblijf • Belang van dichtbij kunnen komen: de noodzaak om met het voertuig zo dicht mogelijk bij de bestemming te komen. Voor sommige doelgroepen is het cruciaal om ‘voor de deur’ te kunnen komen, bijvoorbeeld om directe zorg te verlenen of zware materialen af te leveren. • Belang van langer kunnen verblijven: de mogelijkheid om langere tijd op de bestemming te blijven zonder daar veel lasten van te ervaren. Dit hoeft niet te betekenen dat het voertuig dichtbij staat, maar wel dat het ongestoord kan blijven staan gedurende de activiteit op locatie.
De flexibiliteit
belang van korte reistijd
belang van dichtbij kunnen komen
behoud van voertuig
belang van langer kunnen verblijven
• Gebonden aan een routine: de mate waarin men te maken heeft met vaste patronen in ritmes, reistijden en/of routes. Voor sommige doelgroepen kunnen veranderingen in tijdstippen of routes hun dagelijkse structuur verstoren, en is dat geen of een zeer bewerkelijke optie. • Gebonden aan een voertuig: de mate waarin men een sterke voorkeur voor of afhankelijkheid van een specifiek vervoermiddel ervaart, bijvoorbeeld omdat het voertuig ook het werktuig is, of omdat de spullen die worden vervoerd lastig in een kleiner voertuig vervoerd kunnen worden.
Afwegingskader Doelgroepen Autoverkeer | Deel 3 | Mobiliteitsprofielen
Leeswijzer mobiliteitsprofielen
61 Afwegingskader Doelgroepen Autoverkeer | Deel 3 | Mobiliteitsprofielen
Intensiteit van het behoefteprofiel Naarmate een behoefte belangrijker wordt gevonden, kleurt die as verder naar buiten toe in. Een profiel met een groot gekleurd oppervlak duidt dus op: • een sterke behoefte-intensiteit (hoe belangrijk iets is voor de doelgroep), • én meerdere behoeften tegelijk (veel verschillende dingen zijn belangrijk).
Sommige profielen hebben een donker en een lichter gekleurd oppervlak. Dat duidt erop dat er binnen het profiel verschillen worden ervaren in behoefte-intensiteit. Afhankelijk van het type dienstverlening kan een doelgroep gemiddeld een uur (in bijvoorbeeld het geval van thuiszorg) of een hele dag (in het geval van complexe servicelogistiek) in de buurt van hun bestemming moeten verblijven.
› Grof afval inzameling in Weesp. Fotograaf: Tom Feenstra
62 Afwegingskader Doelgroepen Autoverkeer | Deel 3 | Mobiliteitsprofielen
Overzicht mobiliteitsprofielen De behoeften en gedragingen van doelgroepen zijn gelaagd en soms is er meer overlap tussen verschillende groepen dan binnen een enkele doelgroep. Daarom hebben we vijf mobiliteitsprofielen opgesteld die overeenkomsten hebben in behoeften en gedrag, ongeacht voertuigkenmerken, persoonskenmerken of reisdoel.
Acute ritten Niet planbare spoedritten waarbij men zo snel mogelijk op locatie moet zijn om een dienst te verlenen, of iets of iemand moet brengen of halen. Voorbeelden: brandweer, politie, ambulance, reparatie van gesprongen leiding, verloskundige of kraamzorg naar een bevalling, transport van bloed of organen.
Geplande dienstverlening Van tevoren te plannen ritten, waarbij men enige tijd op locatie moet zijn om een dienst te verlenen. Voorbeelden: de glazenwasser, groenbeheer, een ambulance of brandweer zonder spoed, kraamzorg zonder spoed.
Woon-werk ritten Ritten vanuit of naar plekken die slecht ontsloten zijn met OV, veel langere reistijd hebben met het OV, buiten dienstregeling van het OV, en/of waar personeel schaars is. Ook vrijwilligerswerk en mantelzorg vallen hieronder. Voorbeelden: beveiligers, medewerkers van apotheken, havengebied, gemeentelijke dienstverlening, kinderopvang of basisschool.
Halen en brengen (groot of kwetsbaar)
Halen en brengen (klein of mobiel)
Ophalen of brengen van kwetsbare mensen of grote goederen op bestemming, waarbij de rit van tevoren te plannen is.
Ophalen of brengen van mobiele mensen en kleine goederen nabij bestemming, waarbij de rit van tevoren te plannen is.
Voorbeelden: bevoorrading van winkels, leerlingenvervoer, levering van een kunstwerk, touringcar of taxi met kwetsbare groepen, ophalen van afval.
Voorbeelden: pakketbezorgers, taxi naar het museum, touringcar met toeristen.
63
Acute ritten omvat ritten die niet vooraf kunnen worden ingepland en waarbij met spoed naar een locatie moet worden gereden om een dienst te verlenen, of mensen of goederen te brengen of op te halen. Dit type mobiliteit is cruciaal in situaties waarin elke seconde telt, zoals medische noodgevallen, technische storingen met maatschappelijke impact of andere urgente incidenten.
belang van voorspelbaarheid
gebonden aan routine
Zo kort mogelijke reistijd De primaire behoefte binnen dit profiel is snelheid. Dit betekent dat men gedurende acute ritten niet alleen snel moeten kunnen rijden, maar ook minimale vertragingen door verkeersdrukte, -maatregelen of infrastructuur moet ondervinden. Aanrijtijden zijn in veel gevallen vastgelegd in de wet.
Zo dicht mogelijk bij de bestemming kunnen komen Het is van belang dat het voertuig zo dicht mogelijk bij de bestemming kan komen. Dit verkort niet alleen de reactietijd, maar zorgt er ook voor dat personeel en materieel direct beschikbaar zijn, en mensen of materiaal zo snel mogelijk kunnen worden in- en uitgeladen. Eenmaal ter plaatse moet het voertuig gedurende de benodigde tijd kunnen blijven staan, om de vereiste handelingen zonder onderbrekingen uit te voeren.
Het vervoermiddel kunnen gebruiken dat de dienst vervult Voor acute ritten wordt vaak gebruikgemaakt van speciaal uitgeruste en herkenbare voertuigen. Denk hierbij aan brandweerwagens, ambulances of politieauto’s met zwaailichten en sirenes. Voorbeelden: acute servicelogistiek zoals het repareren van een gaslek, de brandweer, politie, ambulance, incidentmanagement vanuit de Verkeerscentrale en vervoerbedrijven (NS & ProRail), spoedzorg, zoals verloskundige en kraamzorg bij een bevalling, mobiele eenheidsvervoer, pechhulpverlening, salvage.
belang van reistijd
belang van nabijheid bij bestemming
gebonden aan vervoermiddel
belang van langer kunnen verblijven
Afwegingskader Doelgroepen Autoverkeer | Deel 3 | Mobiliteitsprofielen
Acute ritten
64
Geplande dienstverlening omvat diensten die op locatie worden uitgevoerd, maar die doorgaans vooraf kunnen worden ingepland, zoals thuiszorg, groenonderhoud en installatiewerkzaamheden. Hoewel de dienstverlening niet acuut is, vereist ze een gestructureerde en efficiënte aanpak om een betrouwbare service te garanderen.
belang belang vanvan voorspelbaarheid voorspelbaarheid
gebonden gebondenaan aan routine routine
Voorspelbaarheid van de rit Voor dienstverleners met dit profiel is een korte reistijd wenselijk, maar voorspelbaarheid van de rit belangrijker. Het vermogen om afspraken na te komen, zonder onvoorziene vertragingen, draagt bij aan de kwaliteit en betrouwbaarheid van de dienstverlening. Files, wegafsluitingen of parkeerproblemen kunnen een negatieve invloed hebben op de planning en het aantal klanten of locaties dat per dag bediend kan worden.
Gebonden aan een vaste planning en volgorde
belang van belang van reistijd reistijd
belang van belang van nabijheid nabijheid bijbij bestemming bestemming
Deze dienstverlening is sterk gebonden aan een planning met afspraken op vaste tijdstippen en in een bepaalde volgorde. Beperkte flexibiliteit maakt uitstel of wijziging van vertrektijd of route lastig, wat kan leiden tot inefficiënties en hogere kosten.
Langer kunnen verblijven Eenmaal op bestemming moet de dienstverlener voldoende tijd hebben om de afgesproken werkzaam heden uit te voeren. De exacte verblijfsduur hangt af van de aard van de dienst, variërend van tientallen minuten tot meerdere uren. Hoe dichter het voertuig bij de bestemming geparkeerd kan worden, hoe efficiënter de dienstverlening verloopt, vooral in het geval het voertuig ook als gereedschapskist dient. Voorbeelden: reguliere servicelogistiek zoals het repareren van een lekkage, uitvoeren van onderhoud, schoonmaak werkzaamheden, installeren van een nieuwe badkamer, de glazenwasser, kraamzorg of een ambulance zonder spoed.
gebonden aan gebonden aan vervoermiddel vervoermiddel
belang van belang van verblijven langer kunnen langer kunnen verblijven
Afwegingskader Doelgroepen Autoverkeer | Deel 3 | Mobiliteitsprofielen
Geplande dienstverlening
65
Hoewel veel woon-werkritten vervangen kunnen worden door duurzamer en gezonder vervoer, geldt dat nog niet voor alle beroepen. Sommige werknemers reizen naar locaties die slecht bereikbaar zijn met het OV of werken buiten de reguliere dienstregeling. Bij personeelstekorten is het cruciaal dat de bereikbaarheid niet verder wordt beperkt. Dit geldt bijvoorbeeld voor zorgpersoneel met nachtdiensten, voor wie OV geen optie is of onveilig voelt. Ook medewerkers van bereikbare locaties, zoals kinder dagverblijven, vallen in deze categorie, omdat zij vaak buiten de stad wonen en geconfronteerd worden met hoge parkeerkosten. Naast betaald werk vallen vrijwilligerswerk en mantelzorg hier ook onder.
belang belang vanvan voorspelbaarheid voorspelbaarheid
gebonden gebondenaan aan routine routine
Belang van langer kunnen verblijven Voor deze groep is het essentieel om zonder hoge kosten gedurende hun werkdag of dienst te kunnen parkeren. Nabijheid van de werkplek is minder cruciaal; een plek ‘in de buurt’ volstaat vaak.
belang van belang van reistijd reistijd
belang van belang van nabijheid nabijheid bijbij bestemming bestemming
Gebonden aan routine Veel beroepen in deze categorie vereisen fysieke aan wezigheid en kennen strikte en vaste werktijden, zoals schooltijden en nachtdiensten. Hierdoor is reizen op een ander moment geen optie.
Voorspelbaarheid van de reistijd Voorspelbaarheid van de reistijd is in de meeste gevallen belangrijker dan de duur van de rit, omdat het werknemers in staat stelt hun reis goed te plannen en op tijd op hun bestemming aan te komen. Voorbeelden: medewerkers van apotheken, havengebied, gemeentelijke dienstverlening, kinderopvang of basisscholen, beveiligers of medewerkers van vervoerbedrijf met nachtdienst, vrijwilligers, mantelzorg.
gebonden aan gebonden aan vervoermiddel vervoermiddel
belang van belang van verblijven langer kunnen langer kunnen verblijven
Afwegingskader Doelgroepen Autoverkeer | Deel 3 | Mobiliteitsprofielen
Woon-werkritten
66
Het leveren van goederen en het halen/brengen van mensen leidt tot dezelfde mobiliteitsbehoeften. Onderscheid is nodig tussen grote/kwetsbare goederen en kwetsbare mensen enerzijds (dit profiel) en kleine goederen en mobiele mensen anderzijds (volgende profiel). Onder de eerste categorie vallen bijvoorbeeld palletladingen, schilderijen, groepen kinderen of personen met beperkte mobiliteit.
belang belang vanvan voorspelbaarheid voorspelbaarheid
gebonden gebondenaan aan routine routine
Zo dicht mogelijk bij bestemming kunnen komen Nabijheid tot de bestemming is essentieel voor dit profiel. Dit komt doordat mensen of objecten vaak niet over langere afstanden kunnen verplaatsen of verplaatst kunnen worden zonder ongemak of risico’s. Het vervoeren van zware of kwetsbare goederen over de stoep kan onveilig zijn voor de omgeving en schade aan de levering veroorzaken.
belang van belang van reistijd reistijd
belang van belang van nabijheid nabijheid bijbij bestemming bestemming
Gebonden aan vervoermiddel Dit type rit vereist vaak gespecialiseerde voertuigen. Denk aan een rolstoelbus voor gehandicaptenvervoer, een touringcar voor een schoolklas of een vrachtwagen voor omvangrijke ladingen. Alternatieve vervoerwijzen zijn vaak niet praktisch of haalbaar.
Belang van voorspelbaarheid en routine Voorspelbaarheid speelt een grote rol, aangezien leveringen meestal op vaste tijdstippen en in specifieke volgorde plaatsvinden. Een betrouwbare reistijd zorgt ervoor dat afspraken met ontvangers worden nagekomen en voorkomt vertraging in de keten. Voorbeelden: leveringen van kunstwerken aan musea, de bevoorrading van grote supermarkten, waardetransport, afvaltransport, leerlingenvervoer, taxi met kwetsbare inzittende(n).
gebonden aan gebonden aan vervoermiddel vervoermiddel
belang van belang van verblijven langer kunnen langer kunnen verblijven
Afwegingskader Doelgroepen Autoverkeer | Deel 3 | Mobiliteitsprofielen
Halen en brengen (groot of kwetsbaar)
67
Het leveren van goederen en het halen/brengen van mensen leidt tot dezelfde mobiliteitsbehoeften. Onderscheid is nodig tussen grote/kwetsbare goederen en kwetsbare mensen enerzijds (vorige profiel) en kleine/wendbare goederen en mobiele mensen anderzijds (dit profiel). In deze laatste categorie vallen bijvoorbeeld taxi- en touringcarritten voor mobiele toeristen en Amsterdammers, pakketbezorgingen en de thuislevering van boodschappen.
belang belang vanvan voorspelbaarheid voorspelbaarheid
gebonden gebondenaan aan routine routine
Voorspelbaarheid van reistijd en naleven van planning van belang Voor deze ritten is voorspelbaarheid essentieel om nauwkeurig in te schatten hoe laat een voertuig op bestemming aankomt en om planningen efficiënt te kunnen naleven. Hoewel leveringen vaak een vaste volgorde hebben, is er meer ruimte voor flexibiliteit dan bij grote of kwetsbare transporten. Afwijkingen in reistijd beïnvloeden vooral de efficiëntie van de bedrijfsvoering.
belang van belang van reistijd reistijd
belang van belang van nabijheid nabijheid bijbij bestemming bestemming
Korte reistijd, nabijheid van bestemming en gebruik auto ten behoeve van efficiency Een korte reistijd en de mogelijkheid om dicht bij de bestemming te komen, dragen bij aan de efficiëntie van transportbedrijven, zoals touringcaroperators, taxibedrijven, bezorgdiensten, en Amsterdammers, maar zijn minder cruciaal dan bij transporten van grote of kwetsbare ladingen. Daarnaast is men in deze categorie minder gebonden aan een specifiek voertuigtype, waardoor alternatieve vervoersopties vaak mogelijk zijn. Voorbeelden: taxi voor bezoekers van het centrum, touringcar voor toeristen, consumentenpakketjes, thuisbezorging van boodschappen, kleine leveringen aan bedrijven.
gebonden aan gebonden aan vervoermiddel vervoermiddel
belang van belang van verblijven langer kunnen langer kunnen verblijven
Afwegingskader Doelgroepen Autoverkeer | Deel 3 | Mobiliteitsprofielen
Halen en brengen (klein of mobiel)
68
Wie
Acute ritten
Geplande dienstverlening
Woon-werkritten
Halen en brengen (groot of kwetsbaar)
Halen en brengen (klein of mobiel)
Veiligheidsdiensten
Gemeentelijke dienstverlening
Pedagogische beroepen
Zorg- en welzijnsberoepen
Taxi’s
Incidentmanagement en pechhulpverlening
Buitengemeentelijke dienstverlening
Zorg- en welzijnsberoepen
Mensen met een beperking
Deelauto’s
Leveringen van goederen (met spoed)
Service- en installatietechniek
Veiligheidsberoepen
Mensen met een zorgindicatie
Spoedzorg
Leerlingen- en zorgvervoer Taxi (die kwetsbaren vervoert)
Handelings perspectief
Behoeften
Waarom helpen
Levering van goederen Vervult een vitale functie
Vervult een vitale functie
Zorgt anders voor onveilige situaties
Zorgt anders voor onveilige situaties
Vervult een vitale functie en er is schaarste
Vervult een vitale functie
Minder ruimtegebruik
Is kwetsbaar of helpt kwetsbaren Zorgt anders voor onveilige situaties
Korte reistijd
Voorspelbare reistijd
Dichtbij bestemming kunnen verblijven
Voorspelbare reistijd
Voorspelbare reistijd
Dichtbij bestemming kunnen verblijven
Dichtbij bestemming kunnen verblijven
Nabij bestemming kunnen komen
Behouden van voertuig
Behouden van voertuig
Behouden van voertuig
Lijnbusbaanbeleid
Intelligente toegang
Maatschappelijke parkeervergunning
Intelligente toegang
Intelligente toegang
RVV ontheffing
Parkeernormering
RVV ontheffing
RVV ontheffing
Langer kunnen verblijven
Afwegingskader Doelgroepen Autoverkeer | Deel 3 | Mobiliteitsprofielen
Mobiliteitsprofielen en handelingsperspectief
Begrippen en data
13
70
Groei stad = groei autoverkeer?
In dit hoofdstuk wordt dieper ingegaan op verschillende data. Hieronder voor de volledigheid duiding over een aantal termen.
Amsterdam is een stad die groeit. Sinds 2015 is het inwonertal met 10 procent gestegen en het aantal banen met 22 procent. Dit is nog exclusief de toetreding van Weesp in 2022. De hoeveelheid verkeer groeit mee. Sinds 2015 is de hoeveelheid gemotoriseerd verkeer met ongeveer 7 procent toegenomen. Daarbij heeft Corona – met als gevolg blijvend meer thuiswerken – dempend gewerkt.
Doelgroep Een verzameling autoverplaatsingen met gemeenschappelijke kenmerken. Dit kan gaan om voertuigkenmerken (zoals brandstof soort, gewicht, taxi, touringcar), groepskenmerken (denk aan bewoner, bezoeker, beroepsgroep, inkomensklasse en personen met een handicap) en verplaatsingskenmerken (denk aan reismotief, rittijdstip en mate van spoed). Elke autoverplaatsing is een combinatie van deze drie typen kenmerken.
Verkeer groeit mee met de stad De procentuele groei van de hoeveelheid gemotoriseerd verkeer in relatie tot het aantal inwoners en banen in Amsterdam (exclusief Weesp). Index 2015 = 100.
Gemotoriseerd verkeer1 Hieronder vallen rijdende of parkerende personenauto’s (inclusief taxi’s), bedrijfsmotorvoertuigen (bestelauto’s, vrachtauto’s, landbouw voertuigen, speciale voertuigen, bussen), motorfietsen en voertuigen met een bromfietskenteken. Op rails rijdende voertuigen en fietsen met trapondersteuning vallen hier niet onder.
Banen
Inwoners
Gemotoriseerd verkeer
125 120 115 110 105 100
Corona
95 90 85 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023
1 Dit is de definitie die het CBS hanteert.
Afwegingskader Doelgroepen Autoverkeer | Deel 3 | Begrippen en data
Helderheid over begrippen
71
Om effectief doelgroepenbeleid te kunnen voeren is het belangrijk om inzicht te hebben in de omvang van de verschillende doelgroepen. Ongeveer driekwart van het gemotoriseerd verkeer in Amsterdam is particulier. Dat zijn bewoners of bezoekers die veelal met hun eigen auto of leaseauto vanuit, naar of binnen Amsterdam rijden. Een kwart van het verkeer is zakelijk, waaronder taxi, logistiek en busvervoer.
De omvang van de doelgroepen verschilt per locatie. Naarmate we dichterbij het centrum komen, neemt het aandeel taxi sterk toe. Ook zien we daar meer buitenlandse bezoekers.
Omvang verschillende doelgroepen
Verdeling doelgroepen per gebied
Verdeling voertuigtypen in Amsterdam (bron: V&OR op basis van passages bij 250 kentekencamera’s, data mei 2023)
Verdeling voertuigtypen per gebied (bron: V&OR op basis van passages bij 250 kentekencamera’s, data mei 2023)
1%
1%
2%
10%
12%
1%
1%
1%
1%
1%
9%
1%
10%
5% 2% 47%
26%
8% 2% 42%
33%
1% 1%
3%
5% 1%
10%
1%
12%
0%
2%
1%
12%
10% 24%
31%
3% 36% 3% 28%
6% 27%
3%
74%
33%
35%
34% 28% 20%
38%
Overig Bus Vrachtauto Bestelauto Buitenlandse bezoeker Nederlandse bezoeker Amsterdammer Particulier Zakelijk
Buiten de A10
Taxi
A10
Tussen S100 en A10
S100
Overig Bus Vrachtauto Bestelauto Buitenlandse bezoeker Nederlandse bezoeker Amsterdammer
Stadshart Taxi
Afwegingskader Doelgroepen Autoverkeer | Deel 3 | Begrippen en data
Hoe groot zijn de doelgroepen?
72
Waar gebruiken Amsterdammers de auto voor?
Automobilisten komen om diverse redenen naar Amsterdam. Ruim 40 procent daarvan is werkgerelateerd, waarvan het grootste deel woon-werkverkeer. Ongeveer 20 procent van het autobezoek komt hier met een recreatieve reden. Circa 10 procent van de bezoekers komt met de auto naar Amsterdam om een persoon of goederen af te halen of te brengen. De rest komt hier om te winkelen, onderwijs te volgen of om een andere reden. In totaal maken Nederlandse bezoekers een kleine 40 procent uit van het gemotoriseerde verkeer in Amsterdam.
Ongeveer een derde van het gemotoriseerde verkeer in Amsterdam is een personenauto van een Amsterdammer. Ruim 20 procent van het autogebruik door Amsterdammers is werkgerelateerd.
Reden autogebruik in Amsterdam door bezoekers
Reden autogebruik Amsterdammers
Verplaatsingskenmerken van Nederlandse bezoekers die met de auto komen (bron: ODiN, data 2022 en 2023)
Verplaatsingskenmerken van Amsterdammers die de auto gebruiken (bron: ODiN, data 2022 en 2023)
3% 3%
3% 3% 18% 12%
13% 34% Recreatief
2%
Werk
6%
3%
10%
8%
Werk
2%
10%
Recreatief 4%
5% 8%
3%
14%
4% 3% 2%
8%
Woon-werk Zakelijk Beroepsmatig Afhalen/brengen personen Afhalen/brengen goederen Onderwijs Winkelen Visite Sport/hobby Overig vrije tijd Diensten Overig
18%
Woon-werk Zakelijk Beroepsmatig Afhalen/brengen personen Afhalen/brengen goederen Onderwijs Winkelen Visite Touren Sport/hobby Overig vrije tijd Diensten Overig
Afwegingskader Doelgroepen Autoverkeer | Deel 3 | Begrippen en data
Wat is de reden van het bezoek met de auto?
73
Aandeel autogebruik per gebied
Centrum
Noord
West
Nieuw-West
Zuid
Oost
Zuidoost
Weesp
Overig MRA
Overig Nederland
Percentage autogebruik per verplaatsing tussen twee gebieden door Amsterdammers en Nederlandse bezoekers bij elkaar opgeteld (bron: ODiN, data 2022 en 2023)
Centrum
1
10
3
9
5
3
12
36
27
34
Noord
10
20
14
38
23
47
59
67
58
46
West
3
14
5
10
11
17
30
53
51
49
Nieuw-West
9
38
10
19
24
23
46
44
59
59
Zuid
5
23
11
24
8
22
28
46
43
47
Oost
3
47
17
23
22
11
38
43
44
51
Zuidoost
12
59
30
46
28
38
18
59
55
49
Weesp
36
67
53
44
46
43
59
30
70
57
Overig MRA
27
58
51
59
43
44
55
70
38
66
Overig Nederland 34
46
49
59
47
51
49
57
66
41
Meer dan helft van de autoverplaatsingen door Amsterdammers is binnenstedelijk. Dat wil zeggen dat zowel aankomst als vertrekpunt in Amsterdam liggen.
Autogebruik verschilt per gebied Het autogebruik in Amsterdam is laag in vergelijking met andere steden2. Wel zijn er grote verschillen tussen gebieden. Van alle verplaatsingen binnen stadsdeel Centrum wordt slechts 1 procent met een personenauto afgelegd. Binnen stadsdeel Noord is dit 20 procent en binnen Weesp zelfs 30 procent. Ook binnen Zuidoost en Nieuw-West is het aandeel van de auto relatief groot. Als we kijken naar verplaatsingen tussen stadsdelen dan zien we de auto in de meeste gevallen dominanter worden. Het aandeel autogebruik wordt groter naarmate de afstanden toenemen. Een kwart van de verplaatsingen tussen stadsdeel Centrum en de rest van de Metropoolregio Amsterdam (MRA) is met de auto. Tussen stadsdeel West en de rest van de MRA is dit bijna 50 procent en vanuit Weesp is dit zelfs 70 procent. De verschillen tussen gebieden hebben meerdere oorzaken, zoals de nabijheid van voorzieningen, de kwaliteit van het openbaar vervoer, demografische kenmerken en mobiliteitsbeleid.
2 Van alle verplaatsingen met een bestemming in Amsterdam vindt 23% met de auto plaats. Bij verplaatsingen met bestemming Utrecht of Den Haag is dit 29% en naar Rotterdam vindt 35% van alle verplaatsingen met de auto plaats. Bron: ODiN, data 2022 en 2023.
Afwegingskader Doelgroepen Autoverkeer | Deel 3 | Begrippen en data
Dat is duidelijk minder dan bij de bezoekers. Het recreatieve autogebruik is bij Amsterdammers met bijna 40 procent juist een stuk hoger dan bij bezoekers. Ook winkelen is een vrij grote categorie bij bewoners (bijna 20 procent). Hieronder vallen ook ritten naar de supermarkt, de bouwmarkt of het tuincentrum. Ruim 10 procent van de autoritten door Amsterdammers is bedoeld om personen of goederen op te halen of weg te brengen.
Inzichten per sessie
Bijlage
1
75
Op basis van de sessie met logistieke partijen herkennen we vier mobiliteitsprofielen:
De logistieke sector kent verschillende profielen
Afspraken met klanten zijn leidend voor de bedrijfsvoering
Onder de noemer ‘logistiek’ vallen veel verschillende partijen, met heel verschillende behoeftes. We spreken hier zowel over bouwbedrijven, pakketbezorgers, bevoorrading van supermarkten en meer. Veel van deze bedrijven verschillen onderling meer dan dat ze verschillen van andere doelgroepen.
Logistieke bedrijven zijn gebonden aan contractuele afspraken met klanten. In combinatie met regelgeving zoals venstertijden maakt dit het werk complex.
Een grote stad betekent veel logistiek Acute dienstverlening: noodreparaties bij gesprongen leidingen of instorten van kademuren
Geplande dienstverlening: loodgieter, dakdekker, bouwlogistiek, groenbeheer
Halen en brengen (groot of kwetsbaar): transport van zaken zoals dure schilderijen tot zware palletwagens vol levensmiddelen
Halen en brengen (klein of mobiel):
Amsterdam kent een groeiende vraag naar logistiek door de toenemende bevolking, horeca en consumptie. Dit leidt tot meer logistieke bewegingen, waar niet altijd de ruimte voor is. Hoewel logistiek soms als nadelig wordt gezien, verwacht men wel volle supermarkten, tijdige leveringen en snelle reparaties.
Maatregelen ten behoeve van leefbaarheid zorgen soms voor meer logistieke bewegingen Maatregelen voor een duurzamere stad, zoals voertuig vereisten, maximale belading en venstertijden, leiden vaak tot meer logistieke bewegingen om aan de grote vraag te voldoen.
“We worden door venstertijden gepusht om veel vrachtwagens de weg op te sturen: meer voertuigen die minder vervoeren per voertuig.”
pakketjes thuis, bevoorrading horeca
“Wisselen van de route is nog niet zo gemak kelijk, omdat de wagen in een bepaalde volgorde is ingeladen. Je kunt dit tijdens de rit niet gemakkelijk veranderen. 2 klanten lukt wellicht nog, maar dat is niet eenvoudig, onderschat het niet.”
“Wij hebben zelden de sleutel – winkels gaan later open waardoor onze tijdsvensters krapper worden. Vaak moeten we meerdere keren de winkelstraat inrijden omdat de ene om 10:00 open is en de ander pas 10:30.”
Onduidelijkheid over wet en regelgeving Gebrek aan overzicht, tegenstrijdig beleid en onduidelijkheid over vergunningen veroorzaken frustraties. Hoge vergunningskosten en lage pakkans stimuleren de 'wet van de brutaalste’.
“Lossen duurt zo lang als het duurt. Soms 5 minuten soms een half uur. Hier heel strikte tijden aan hangen heeft geen zin.”
Minder flexibel dan verwacht Voor veel logistieke partijen is het belangrijk om de rit in een vaste volgorde te rijden in verband met hoe de wagen is ingeladen. Hierdoor is flexibiliteit in de volgorde vaak niet mogelijk.
Afwegingskader Doelgroepen Autoverkeer | Bijlage 1 | Inzichten per sessie
1 Logistieke partijen
76
Op basis van de sessie met culturele bestemmingen herkennen we vier mobiliteitsprofielen in deze groep:
Geen zorgen over bereikbaarheid tijdens reguliere tijden Men heeft weinig werk aan en zorgen over de bereikbaarheid van individuele bezoekers van binnen en buiten Amsterdam, of personeel dat op reguliere tijden werkt en in Amsterdam woont of in de buurt van OV.
“De directie komt ook gewoon met de trein hoor.”
Geplande dienstverlening: schoonmaak, opbouw van een tentoonstelling, onderhoud aan gebouw
Woon-werkritten: beveiligers en regulier personeel dat buiten dienstregeling of vanuit slecht ontsloten gebieden reist
Halen en brengen (groot of kwetsbaar): afleveren van kunst, afzetten en ophalen van kwetsbare bezoekers
Halen en brengen (klein of mobiel): leveren van kleine bevoorrading, zoals kantoorartikelen
Zorgen over bereikbaarheid buiten reguliere werktijden Men maakt zich zorgen over de bereikbaarheid van hun instelling voor personeel dat 1) reist buiten tijden dat OV rijdt, 2) vanuit gebieden met beperkte tot geen aansluiting op het OV-netwerk, of 3) zich niet op alle momenten veilig voelt in het OV.
“Neem bijvoorbeeld een Museumnacht, dan staan er alleen al 25 auto’s van mensen die werken voor het Joods Historisch Kwartier.”
Aandacht voor de kwetsbare bezoeker Voor de bereikbaarheid van kwetsbare bezoekers die individueel of in groepen reizen, is meer aandacht. Al ligt de focus van toegankelijkheid nog te veel op het moment dat zij het museum binnen zijn. Halteerplekken worden voor deze bezoekers niet altijd als veilig ervaren.
Gebrek aan aantrekkelijk alternatief Men ervaart op dit moment niet dat het alternatief (aanbod en prijs van het OV en P+R’s) voor bezoekers beter wordt.
Logistieke stromen ondervinden problemen Een museum kent veel verschillende logistieke stromen (schoonmaak, catering, techniek, kunst, onderhoud) die essentieel zijn. Deze partijen ervaren het ook nu al als steeds moeilijker vanwege de drukte in het verkeer, het gebrek aan laad- en losplekken, terecht of onterecht bezette laad- en losplekken en beperkende venstertijden.
“Kunsttransport heeft hele specifieke eisen. Je moet tot 3 meter van de deur komen. Deze voorwaarden staan vast.”
Grote afhankelijkheid van VIP en corporate groepen Men is weinig bezig met de bereikbaarheid van hun instelling voor VIP en corporate doelgroepen, maar vrezen grote problemen als zij niet meer met de auto zouden kunnen komen, vanwege de financiële afhankelijkheid van deze doelgroep.
“Bezoekers van een galadiner zijn in principe gewoon goed ter been, maar in rokkostuum niet altijd bereid ver te lopen. En zij zijn gewoon een belangrijke inkomstenbron.”
Vrees voor afname Men voelt het risico dat door afname in toegankelijkheid, bereikbaarheid of betaalbaarheid van mobiliteit bepaalde groepen niet meer naar hun instellingen zullen komen.
Afwegingskader Doelgroepen Autoverkeer | Bijlage 1 | Inzichten per sessie
2 Culturele bestemmingen
77
Op basis van de sessie met zorginstellingen herkennen we vier mobiliteitsprofielen in deze groep:
Belang van reistijd hangt af van het type zorg Spoedzorg is niet planbaar en acuut, en een korte reistijd is voor deze ritten het allerbelangrijkst. Reguliere en ambulante zorg is planbaar en niet acuut. Voor dit type zorg is voorspelbaarheid het belangrijkst.
Verloskundigen en kraamzorg geen acute zorg in verkeerswetgeving Acute ritten: verloskundige en kraamzorg naar een bevalling, reanimatie op locatie, bloedtransport met spoed, transport in ambulance naar het ziekenhuis
Geplande dienstverlening: kraamzorg, gehandicaptenzorg, behandelingen aan huis
Woon-werkritten:
Verloskundigen worden binnen verkeerswetgeving niet erkend als acute zorgverleners, terwijl dit in de medische wet- en regelgeving wel is vastgelegd. Aanwezigheid van kraamzorg borgt de veiligheid van thuisbevallingen en kent een maximale contractuele aanrijtijd.
Reistijd van belang voor de keten, contracten of wet In planbare zorg kunnen vertragingen elkaar opvolgen. Wanneer de ene schakel enkele minuten vertraagt, kan de hele keten vastlopen. Daarnaast kunnen er juridische eisen of contractuele afspraken met de zorgverzekeraar gelden, die ervoor zorgen dat een handeling binnen een bepaalde periode of plek moet gebeuren.
verpleegkundigen, apotheek, zorgmedewerkers
Halen en brengen (groot of kwetsbaar): dagbestedingsvervoer, ritten van en naar ziekenhuis
“Hoe langer die window wordt, hoe problematischer. Vooral in de winter. Want je gaat vragen dat mensen eigenlijk met jasje en tasje bij de voordeur gaan zitten...”
Zorgen over bereikbaarheid personeel Men maakt zich zorgen over de bereikbaarheid van hun instelling voor personeel, als gevolg van de slechte bereikbaarheid met het OV, betaalbaarheid van het OV, ervaren veiligheid in het OV en hoge parkeerkosten.
“Het inkomen van deze groep is niet heel hoog, en OV is duur, dus dat is niet altijd een goed alternatief.”
Bereikbaarheid heeft invloed op aanbod en kosten zorg Langere reistijden hebben invloed op de efficiency van zorg in de stad. Dit heeft implicaties voor de kosten. Slechtere bereikbaarheid leidt daarnaast tot personeelstekorten en in sommige gevallen een vermindering in aanbod.
“Als je bijvoorbeeld verwarde mensen mee moet nemen, is het niet fijn en veilig om daar lange afstanden mee af te moeten leggen.”
Werkbaarheid van vergunning en ontheffingen Er zijn veel vergunningen en ontheffingen mogelijk, maar ze zijn niet altijd even makkelijk te gebruiken of leiden in sommige gevallen tot hoge kosten.
Belang van voor de deur kunnen komen Voor de deur kunnen komen is voor een deel van de zorgsector essentieel. Langere afstanden kunnen onveilige situaties opleveren voor de patiënt, verzorger of omgeving.
“Maar eigenlijk willen we ook liever niet over die trambaan, want dan moet je een cursus doen die €1500,- en 3 dagen tijd kost. Dat kan eigenlijk helemaal niet.”
Afwegingskader Doelgroepen Autoverkeer | Bijlage 1 | Inzichten per sessie
3 Zorginstellingen
78
Op basis van de sessie met de nooden hulpdiensten herkennen we drie mobiliteitsprofielen in deze groep:
Acute ritten: brandweer naar een brand, kraamzorg en verloskundige naar een bevalling, reanimatie op locatie, transport in ambulance naar het ziekenhuis
Nood- en hulpdiensten kennen verschillende profielen Binnen politie, ambulance, brandweer en reddingsbrigade bestaan diverse typen ritten. Soms gaat het om acute hulpverlening met herkenbare voertuigen, soms om geplande ritten zonder spoed, al dan niet met onherkenbare voertuigen.
“Wij hebben heel veel verschillende mobiliteitsstromen, waaronder bijvoorbeeld ook de recherche of heimelijke dienst.”
Verkeersdrukte, de inrichting van de openbare ruimte, verkeersmaatregelen en wegafsluitingen kunnen allen tot vertraging leiden.
“Drempels zijn de nieuwe palen.”
“Door al die afsluitingen is het niet makkelijk om van het ene stadsdeel naar het andere te komen.”
Impact van centralisatie van de zorg Belang van reistijd en voorspelbaarheid
per ambulance vervoeren van patiënten naar ander ziekenhuis, recherche
Bij spoed is reistijd cruciaal, maar ook voorspelbaarheid speelt een rol in de samenwerking tussen hulpdiensten. Bij geplande ritten is vooral voorspelbaarheid van belang vanwege planning en afstemming.
Woon-werkritten:
Belang van voor de deur kunnen komen
medewerkers van de brandweer, ambulance, politie en vrijwilligers van de reddingsbrigade die zwemles geven
Voor spoedritten en ritten waarbij het voertuig als hulpmiddel dient, is het essentieel om voor de deur te kunnen komen. Er wordt daarbij vooral rekening gehouden met elkaar en met de handelingen die zij zelf moeten verrichten. Voor “Ik sta altijd gepland werk, is nabijheid vooraan in de file” voldoende.
Geplande dienstverlening:
Impact van verkeer en maatregelen
“Iedere seconde telt.”
Verschil tussen flexibele en vaste standplaatsen De brandweer vertrekt altijd vanuit de kazerne, terwijl politieen ambulancevoertuigen zich over de stad verspreiden om sneller ter plaatse te kunnen zijn. Door wegafsluitingen in de stad is deze spreiding nog belangrijker geworden.
Het feit dat specialistische zorg steeds meer in specifieke ziekenhuizen wordt gedaan, beïnvloedt het mobiliteits gedrag van ambulances.
“Je rijdt soms een ziekenhuis voorbij waar je vroeger terecht kon. Dat is gek. En dat heeft ook invloed op het aantal en de duur van ritten.”
Piekdrukte door dubbele bezetting Door het werken met overdrachten heeft men te maken met momenten van piekbelasting op parkeerplaatsen op locaties.
Zorgen over bereikbaarheid van werk voor personeel Er zijn zorgen over de bereikbaarheid van standplaatsen voor personeel, zeker voor wie buiten reguliere werktijden reist, vanuit slecht bereikbare gebieden komt of zich onveilig voelt in het OV. Dit geldt ook voor vrijwilligers van bijvoorbeeld de reddingsbrigade, die afhaken zodra reizen te duur of lastig wordt.
Afwegingskader Doelgroepen Autoverkeer | Bijlage 1 | Inzichten per sessie
4 Veiligheidsdiensten
79
Op basis van de sessie met de gemeentelijke dienstverleners herkennen we vier mobiliteits profielen in deze groep:
Acute ritten: incident- en tunnelmanagement verkeersleiding, calamiteiten diensten van Waternet
Geplande dienstverlening: onderhoud van de openbare ruimte en groen door Stadswerken en Waternet
Woon-werkritten: medewerkers van werflocaties aan de randen van de stad, verkeersleiding, vroege schoonmaakdiensten
Halen en brengen (groot of kwetsbaar): ophalen van afval
Verschillende werkprocessen en mobiliteitsbehoeften De gemeentelijke dienstverlening kent uiteenlopende werkzaamheden, waaronder het reageren op calamiteiten, afvoeren van afval en onderhouden van de openbare ruimte. Deze vragen om verschillende vormen van autogebruik.
“De verkeersleiding heeft ook nooddiensten. Die zijn incidentgedreven. Bijvoorbeeld tunnelmanagement”
Reistijd beïnvloedt de bedrijfsvoering Het belang van reistijd is in de meeste gevallen bepalend voor de efficiency van de bedrijfsvoering, maar wordt in enkele gevallen ook gedreven door wettelijke verplichtingen.
“Wanneer de reistijd hoog is, kan dat betekenen dat er extra auto’s of personeel ingezet moet worden om aan de vraag te voldoen.”
Gevolgen van minder efficiënte bedrijfsvoering Minder efficiënte bedrijfsvoering leidt tot zorgen, zeker wanneer werk toeneemt, kosten niet mee kunnen groeien of personeel schaars is. CAO-afspraken beperken bovendien de flexibiliteit.
Belang van voor de deur kunnen komen Voor sommige taken is voor de deur kunnen komen essentieel, bijvoorbeeld vanwege grote of zware materialen of voertuigen die als gereedschap dienen. Wanneer dat minder nodig is, blijft nabijheid belangrijk om de efficiëntie hoog te houden.
“Soms is het zelfs nodig om met meerdere voertuigen te komen om de veiligheid van de werknemers te borgen.”
Zorgen over bereikbaarheid van werk voor personeel Personeel is in sommige situaties aangewezen op de auto, omdat de locaties slecht bereikbaar zijn met OV, starttijden buiten de dienstregeling vallen, of personeel gegarandeerd op bestemming moet kunnen aankomen. Dit bemoeilijkt het vinden van personeel.
Goed gedrag loont niet altijd Hoewel dat in de meeste gevallen wel gebeurt, loont het niet altijd om een RVV-ontheffing aan te vragen.
”Soms is het voor ons efficiënter en kosten besparender om een boete te krijgen in plaats van de extra reistijd te incasseren.”
Gebruik van alternatieve voertuigen “We moeten ons ervan bewust zijn dat met een groeiende stad ook het werk van de gemeentelijke dienstverlening groeit.”
Er wordt geëxperimenteerd met alternatieve vervoermiddelen zoals scooters, fietsen en motoren. Of dit haalbaar is, hangt af van de aard van het werk. Andere opties, zoals vervoer over water, zijn vaak nog te duur of omslachtig.
Afwegingskader Doelgroepen Autoverkeer | Bijlage 1 | Inzichten per sessie
5 Gemeentelijke dienstverlening
80
Op basis van de sessie met touringcar bedrijven herkennen we twee mobiliteitsprofielen in deze groep:
Halen en brengen (groot of kwetsbaar): georganiseerde ritten met kinderen, ouderen (zoals de Museumplusbus) of mensen met een beperking
Halen en brengen (klein of mobiel): georganiseerde ritten voor toeristen, bedrijfsuitjes, pendelbussen
Uitzondering: hop-on hop-off bussen en pendelbussen vallen niet binnen de gedefinieerde profielen, maar lijken qua behoeften en belangen meer op openbaar vervoer.
Meer dan massatoerisme
Werken met reistijdbuffers en bufferzones
De discussie over touringcars werd lange tijd gedomineerd door massatoerisme, terwijl ze ook een efficiënte vervoersvorm zijn. Binnen de sector bestaan verschillende profielen met uiteenlopende behoeften.
Om voorspelbaarheid te waarborgen werkt men met reistijdmarges, wat ook uitdagingen oplevert. Valt de reistijd mee en ontbreekt een nabijgelegen bufferzone, dan is de chauffeur genoodzaakt rondjes te rijden of te lang op een halteerplek te blijven staan. Bufferplekken zijn daarom essentieel voor het goed functioneren van halteerplekken. Goede regulering en handhaving van halteerplekken is daarnaast belangrijk, zodat deze beschikbaar blijven voor doelmatig en rechtmatig gebruik.
De touringcarsector kent verschillende profielen Touringcars worden gebruikt voor zowel ongeregeld vervoer (afgehuurde groepsritten voor scholieren, ouderen, mensen met een beperking, zakelijke groepen en toeristen), als geregeld vervoer, dat meer op openbaar vervoer lijkt. Daarnaast beïnvloedt de samenstelling van de passagiers het mobiliteitsgedrag.
Belang van voor de deur kunnen verblijven De noodzaak om dicht bij de bestemming te kunnen stoppen, hangt af van de passagiers. Voor ouderen, kinderen en mensen met een beperking is dit essentieel, terwijl toeristen vaak alternatieven hebben.
Belang van voorspelbaarheid en reistijd Een voorspelbare reisduur is essentieel voor een efficiënte bedrijfsvoering en betrouwbare service. Bij kwetsbare groepen, zoals ouderen en kinderen, kan een langere reistijd extra impact hebben, bijvoorbeeld door vaste tijden van medicatie-inname.
“Wij maken het mogelijk dat onze gasten 3 of meer bestemmingen op een dag kunnen bezoeken.”
“Ondanks de ontheffingen, zijn er op sommige plekken gewoon geen halteer plekken in de buurt, waardoor we bepaalde groepen, zoals sommige verzorgingshuizen niet meer kunnen bedienen.”
Inzicht in werkzaamheden en plannen Goede en tijdige communicatie over werkzaamheden en de beschikbaarheid van halteerplekken is cruciaal voor een voorspelbare planning en efficiënte bedrijfsvoering.
“Als we een groep ouderen vervoeren, en het duurt te lang, dan zijn ze te laat voor het avondeten of krijgen ze hun medicatie niet op tijd.”
Gebrek aan alternatief De sector heeft weinig flexibiliteit in voertuigkeuze. Elektrische bussen brengen extra uitdagingen, zoals beperkte laadinfrastructuur en geen toegang tot zwaarverkeerzones. Daarnaast bepaalt de grootte van een organisatie mede de diversiteit van de vloot en daarmee de inzetbaarheid van voertuigen.
Afwegingskader Doelgroepen Autoverkeer | Bijlage 1 | Inzichten per sessie
6 Touringcarbedrijven
81
Op basis van de sessie met de taxipartijen herkennen we twee mobiliteitsprofielen in deze groep: Halen en brengen (groot of kwetsbaar): mensen met een slechte gezondheid of die slecht ter been zijn en daarom de taxi kiezen
Halen en brengen (klein of mobiel): toeristen, uitgaanspubliek, woon-werk-taxi verkeer, incidentele ritten van Amsterdammers
Taxi’s als efficiënte mobiliteitsoplossing
Gevolgen voor chauffeurs
Traditioneel werden taxi’s gezien als een vorm van privévervoer, maar binnen het STOMP-model vallen ze onder ‘mobility-as-a-service’. Doordat meerdere personen een taxi op dezelfde dag gebruiken, vervullen ze een efficiënte rol in het vervoeren van diverse groepen, waaronder kwetsbare mensen die geen gebruik kunnen maken van fiets of OV. Hierdoor zijn er minder auto’s nodig dan bij privévervoer.
Door de ontwikkelingen in de markt zijn er grotere prijskwaliteitverschillen ontstaan in de taximarkt, staan werkomstandigheden en inkomsten van chauffeurs onder druk, wat negatieve gevolgen kan hebben voor de kwaliteit van de rit, het welzijn van chauffeurs en de verkeersveiligheid.
Uitdagingen in navigatie en routeplanning De huidige navigatiesystemen in taxi’s zijn vaak niet op de hoogte van actuele wegwerkzaamheden of nieuwe verkeersregels. Dit leidt tot frustratie bij zowel chauffeurs als passagiers. Betere communicatie van dergelijke veranderingen kan onnodige kilometers voorkomen en kan taxi’s via betere routes leiden.
Impact op traditionele taxi-aanbieders Voor een Toegelaten Taxiorganisatie (TTO) en haar chauffeurs wordt het uitdagender om klanten en chauffeurs te werven en er voldoende inkomen uit te halen. De TTO’s en chauffeurs moeten voldoen aan aanvullende kwaliteits normen en eisen die door de gemeente gesteld worden zoals een minimumaantal chauffeurs en voertuigen. Daartegenover staat o.a. dat TTO’s gebruik kunnen maken van de taxistandplaatsen die op goede locaties liggen, dichtbij de klanten (zoals CS en Leidseplein).
Gebrek aan stilsta-mogelijkheden “We rekenen met de kortste route, niet met de beste. Vaak gaat dat dwars door de binnenstad, niet over de ring.”
Onevenwichtige marktwerking Het aantal chauffeurs dat rijdt via platformgebaseerde taxidiensten is de afgelopen jaren flink gegroeid. Dit kan ervoor zorgen dat er gedurende de dag en week momenten zijn waarop het aanbod aan taxi’s de vraag overstijgt.
“Wij kunnen niet met volumebeleid spelen, het is gewoon een liberale markt, je haalt je taxipas, gaat naar RentaCab, douwt je kaart erin en rijdt een taxi.”
Het overaanbod leidt tot veel lege kilometers. Meer (gratis, legale en veilige) stilstaanplaatsen voor taxi’s kunnen bijdragen aan het welzijn van chauffeurs en de stedelijke doelen rondom uitstoot en verkeersdrukte ondersteunen.
Afwegingskader Doelgroepen Autoverkeer | Bijlage 1 | Inzichten per sessie
7 Taxisector
82
Op basis van onderzoek naar vervoersarmoede1 en het onderzoek naar ervaren autoafhankelijkheid2 herkennen we twee mobiliteits profielen in deze groep:
Halen en brengen (groot of kwetsbaar): verzorgers van mensen met een beperking of zorgindicatie.
Woon-werkritten3: mensen met een beperking of zorgindicatie, ouderen.
Belang van reistijd
Gebiedsinrichting bepaalt bereikbaarheid
Hoe belangrijk reistijd is, hangt af van iemands fysieke en mentale belastbaarheid. Voor mensen met een ernstige beperking is een korte reistijd vaak cruciaal, terwijl dit voor mensen met een lichte beperking minder speelt.
Voor kwetsbare bewoners is de inrichting van een gebied cruciaal voor de bereikbaarheid. Problemen variëren van systemische ontoegankelijkheid in nieuwe wijken tot obstakels onderweg (bijv. drempels) of op bestemming (bijv. een garage waar geen rolstoelbus in kan). In sommige stadsdelen leidt slechte toegankelijkheid ertoe dat bestemmingen onbereikbaar zijn.
“Hoe langer je in de auto zit, hoe vervelender... Incontinentie kan hierbij ook spelen, wat bij een lange rit lastig kan zijn.”
Belang van voorspelbaarheid De mate van voorspelbaarheid kan zowel impact hebben op de individuele beleving, als op de bedrijfsvoering van zorginstellingen. Wanneer men geen afspraak heeft, is de voorspelbaarheid minder belangrijk, omdat men toch al de tijd neemt voor de reis.
Beperkingen in flexibiliteit Door de vaste routines bij dagbestedingen en de beperkte psychologische weerbaarheid van mensen met een beperking, hecht deze groep veel waarde aan vaste patronen en routines.
Noodzaak van direct voor de deur kunnen komen Sommige mensen moeten altijd voor de deur worden afgezet. Voor anderen is dit situationeel en afhankelijk van de beperking en huidige toestand. Wat meespeelt in de noodzaak om het voertuig nabij de bestemming te kunnen laten staan is de aanwezige begeleiding op locatie, en de nabijheid van een parkeerplek. 1 Vervoersarmoede vs. vervoersongemakken – DRO – Emma Schalkers & Dorine van Meeuwen 2 Ervaren autoafhankelijkheid in de stad – Team Onderzoek en Kennis V&OR 3 Woon-werkritten, maar ook ritten naar familie en vrienden of recreatieve doeleinden
“Er zijn situaties, waarin je als ouder alleen bent en je je kind niet alleen kan achterlaten.”
Welvaartskloof tussen kopen en huren Gevoel van onrecht over verschil tussen (sociale) huurders en kopers: kopers hebben vaker de beschikking over een eigen parkeerplaats dan sociale huurders. Bij nieuwbouw krijgt men standaard geen parkeervergunning, waardoor de mogelijkheid op autotoegang enorm verschilt. Dit zorgt voor een gevoel van onrechtvaardigheid: mensen met het minste geld voor het alternatief kunnen juist geen auto meer bezitten door deze maatregelen.
Gebrek aan alternatief OV wordt als steeds minder toegankelijk ervaren en elektrisch vervoer is niet altijd haalbaar door ontbrekende infrastructuur.
“De afstanden tot haltes worden alleen maar groter en je moet vaker overstappen.”
Onevenwichtige handhaving Er is frustratie over een onrechtvaardige balans in handhaving: er wordt te streng gehandhaafd op mensen die bepaalde rechten hebben en daar flexibel mee omgaan, terwijl er te beperkt wordt gehandhaafd op misbruik.
“Het gaat niet om ‘the last mile’, maar om ‘the last meter’.”
Afwegingskader Doelgroepen Autoverkeer | Bijlage 1 | Inzichten per sessie
8 Kwetsbare bewoners
83
Op basis van de sessie met onderwijsinstellingen herkennen we drie mobiliteitsprofielen in deze groep: Geplande dienstverlening: afvalwerking, schoonmaak
Woon-werkritten: medewerkers van kinderopvang, primair onderwijs, secundair onderwijs en praktisch onderwijs, en in mindere mate medewerkers van hogescholen en universiteiten
Halen en brengen (groot of kwetsbaar): vervoer van leerlingen per touringcar, bevoorrading
Woningmarkt beïnvloedt reisgedrag
Flexibiliteit in werktijden en mobiliteit
Door hoge huren en beperkt woningaanbod wonen studenten vaker thuis, waardoor zij afhankelijk zijn van OV of de auto. Ook docenten vinden moeilijker woonruimte in Amsterdam, wat leidt tot een groeiend aantal docenten dat buiten de stad woont, wat in sommige gevallen leidt tot (veel) langere reistijden met het OV.
Binnen het onderwijs verschillen de mogelijkheden voor flexibele werktijden. Kinderopvang, primair en voortgezet onderwijs hebben vaste werktijden, terwijl universiteiten en hogescholen meer vrijheid ervaren. Praktisch onderwijs zit hier tussenin, en is o.a. door stagebezoeken minder flexibel dan universiteiten.
Redenen voor beperkingen in flexibiliteit
Zorgen over bereikbaarheid personeel
De beperkingen in flexibiliteit hebben verschillende redenen. Online onderwijs is geen volwaardig alternatief voor primair en voortgezet onderwijs. Het onderwijs werkt in vaste routines, en lesuren aanpassen heeft impact op ouders. Daarnaast beperken de beschikbaarheid van gebouwen en personeel de spreiding van onderwijs en mobiliteit.
Instellingen maken zich zorgen over de bereikbaarheid voor personeel dat reist vanuit gebieden met slechte OV-verbindingen, in sommige gevallen vóór reguliere OV-tijden vertrekt of zich niet altijd veilig voelt in het OV.
Beperkt belang van direct voor de deur kunnen komen
“Ik heb veel jonge leraren. En iedereen tussen de 28 en de 40, die een 1e of 2e kind krijgt, gaat de stad uit.”
“Op een kinderdagverblijf start je vroeg. Dan is er nog helemaal geen OV en de auto rijdt dan wel heel lekker door.”
Invloed op personeelskrapte en onderwijsaanbod Lange reistijden en beter bereikbaar werk elders beïnvloeden de beschikbaarheid van docenten en daarmee de onderwijskwaliteit.
Effecten van het feit dat kinderopvang commercieel is De kinderopvang wordt gezien als een commerciële instelling, waardoor zij geen recht hebben op bepaalde regelingen. Zij betalen daardoor hoge parkeerkosten die worden doorberekend in het tarief.
Voor scholen is bevoorrading, afvalverwerking en leerlingenvervoer cruciaal, net als touringcars voor schooluitjes. Deze partijen moeten voor de deur kunnen komen. Voor personeel volstaat parkeren in de buurt, en voor ouders is het niet nodig of wenselijk om met de auto direct voor de deur te komen.
“Op een gegeven moment kiest men echt voor die school in Almere, en dan hebben wij een probleem.”
“Als ik maar ergens op loopbare afstand van die school kan staan, dan is het prima.”
Afwegingskader Doelgroepen Autoverkeer | Bijlage 1 | Inzichten per sessie
9 Onderwijsinstellingen
84
Op basis van de sessie met partijen die in de openbare ruimte werken, herkennen we vier mobiliteits profielen in deze groep:
Planbaarheid van werk in de openbare ruimte Het merendeel van het werk in de openbare ruimte is planbaar, met uitzondering van acute dienstverlening zoals, gaslekken, storing aan telefoonmasten of de Wegenwacht.
Reistijd als factor voor efficiëntie De reistijd heeft directe invloed op de efficiëntie van de bedrijfsvoering. In sommige gevallen speelt een wettelijke verplichting of maatschappelijke impact een rol bij de snelheid waarmee werkzaamheden moeten worden uitgevoerd.
Acute ritten: wegenwacht (reistijd wel minder kritisch dan anderen met dit profiel)
Geplande dienstverlening: monteurs die storingen aan huis oplossen, aannemers die storingen op locatie en gepland werk uitvoeren, projectmanagers, beheerders en opzichters die op locatie moeten zijn
“Onze toezichthouders moeten veel projecten zien, als dat langer duurt, kunnen zij minder zien en verlies je effectiviteit.”
Halen en brengen (klein of mobiel): leveren van kleine materialen
Voor de deur kunnen komen is in sommige situaties essentieel in verband met de grootte van materialen die worden geleverd (profiel: grote en kwetsbare leveringen), of het voertuig dat het gereedschap is (Wegenwacht). Voor kleinere leveringen en geplande dienstverlening is het handig en beïnvloedt het met name de efficiency, vanwege de auto die als gereedschapskist dient.
“De monteur heeft alles in zijn auto zitten. In de meeste gevallen hoeven we niet voor de deur te staan. Maar het is wel belangrijk dat je in de buurt kan staan. Iemand moet weleens terug naar zijn auto om iets te halen, en als die auto verder weg staat, duurt het langer en kost het meer.”
Gebruik van alternatieve voertuigen Voorspelbaarheid als voorwaarde voor betrouwbaarheid Een voorspelbare reistijd is cruciaal voor dienstverleners om afspraken met klanten na te komen. Dit draagt direct bij aan de betrouwbaarheid en klanttevredenheid.
Halen en brengen (groot of kwetsbaar): bergingsvoertuig die kapotte auto moet ophalen, leveren van brandstof en grote materialen (zoals leidingen)
Belang van voor de deur kunnen komen
“Het is voor ons heel belangrijk dat we betrouwbaar zijn en dat onze monteurs de afspraken met klanten binnen het afgesproken tijdslot nakomen.”
Wanneer de omstandigheden het toelaten, wordt geëxperimenteerd met andere vervoermiddelen. De haalbaarheid hiervan hangt af van het aantal ritten op een dag, de afstand tussen opdrachten, de noodzaak om materialen mee te nemen en de weersomstandigheden.
“We hebben proeven met bakfietsen gedaan, maar dat was niks. Monteurs waren alleen maar heen en weer aan het pendelen tussen de centrale en klanten.”
Kosten van verblijven Andere economische factoren die impact hebben op de bedrijfsvoering van partijen die in de openbare ruimte werken zijn de hoge parkeerkosten die o.a. monteurs moeten betalen en de mate waarin werk gebundeld kan worden.
Afwegingskader Doelgroepen Autoverkeer | Bijlage 1 | Inzichten per sessie
10 Partijen die werken in de openbare ruimte
85
Op basis van de sessie met de VBOA (Verenigde Bizzen en Ondernemers verenigingen Amsterdam), zien we de volgende mobiliteitsprofielen: Geplande dienstverlening: servicemonteurs en eigen leveringen aan huis.
Woon-werkritten: eigen personeel, artiesten die komen optreden, beveiligingspersoneel.
Halen en brengen (groot of kwetsbaar): leveringen aan winkels en horeca, maar ook vervoer van mensen in de LHBTIQA+ gemeenschap.
Halen en brengen (klein of mobiel): pakketten, kleinere leveringen.
De klant verwacht ontzorgd te worden
Belang van voor de deur kunnen komen
Klanten stemmen met hun voeten. Als iets te moeilijk wordt gemaakt, kiezen ze voor een andere locatie. Dit is terug te zien bij mensen die een goede dienstverlening verwachten. Een matige bereikbaarheid is dan een reden om niet meer te komen.
Voor de deur kunnen komen is bij leveranties vaak essentieel. Voor klanten zijn er vaak wel alternatieven. Maar klanten zijn ook verschillend: de ene klant is bereid iets meer moeite te doen, de andere klant verwacht directe dienstverlening. Vooral bij expats die wat te besteden hebben, is te zien dat ze snel voor andere gebieden kiezen als de bereikbaarheid per OV of fiets te wensen overlaat.