Bijlage 1.3 Reflectie op rapport Onderbouwing meerwaarde samenwerking watertaken.pdf

Reflectie op Eindrapport ‘Onderbouwing meerwaarde samenwerking watertaken gemeente Amsterdam en waterschap AGV’ Commissie ‘Validatie meerwaarde samenwerking watertaken gemeente Amsterdam en waterschap AGV’ Reflectie d.d. 6 september 2021

Introductie

De betrokken partners hebben elkaar nodig om de opgaven zoals benoemd in hoofdstuk 3 van het Eindrapport het hoofd te bieden. Bij de dialoog over de toekomstige governance hopen wij dat u de gegroeide meerwaarde van Waternet als vertrekpunt neemt. Voor u ligt de reflectie van de Commissie ‘Validatie meerwaarde samenwerking watertaken gemeente Amsterdam en waterschap AGV’. De reflectie heeft betrekking op het Eindrapport ‘Onderbouwing meerwaarde samenwerking watertaken gemeente Amsterdam en waterschap AGV’, versie 8 juli 2021. De Commissie heeft op verzoek van het BOGO 3 vragen beantwoord. De antwoorden vindt u op de volgende pagina’s. In de bijlagen vindt u meer informatie over o.a. de scope en de inrichting van de Commissie. Deze reflectie is openbaar als het BOGO daartoe besluit.

2

Vraag 1: Wat vindt de Commissie van de kwaliteit van de beantwoording van de deelvragen door Waternet? Levert dit een voldoende onderbouwd en geloofwaardig beeld op over de meerwaarde van de samenwerking in de afgelopen periode? – 1 De Commissie vindt de kwaliteit van de beantwoording van de deelvragen door Waternet goed. Het Eindrapport levert een goed onderbouwd en geloofwaardig beeld op over de meerwaarde van de samenwerking in de afgelopen periode. De Commissie herkent zich in het positieve beeld over de gerealiseerde resultaten. De Commissie beoordeelt het als een sterk punt dat de onderbouwingen overwegend zijn gebaseerd op objectieve, cijfermatige data (benchmarks e.d.). Waternet heeft zich ingespannen om beschikbare informatiebronnen te ontsluiten en daar een helder beeld van te geven. Naast de objectieve onderbouwingen, zijn de bereikte innovaties en onderzoeksresultaten beschrijvenderwijs opgenomen in het Eindrapport. De Commissie ziet een indrukwekkende lijst, die de meerwaarde van Waternet onderschrijft.

3

Vraag 1: Wat vindt de Commissie van de kwaliteit van de beantwoording van de deelvragen door Waternet? Levert dit een voldoende onderbouwd en geloofwaardig beeld op over de meerwaarde van de samenwerking in de afgelopen periode? – 2

Het valt de commissie tevens op dat: • in het Eindrapport een indrukwekkende lijst van toepassingen van innovaties is opgenomen. Waternet is heel succesvol in het als een van de eersten toepassen van deze innovaties, die veelal met/door derden zijn ontwikkeld (bladzijden 29-30, 32-33); • in het Eindrapport geen melding wordt gemaakt van de toegenomen betrokkenheid van burgers. Waternet is binnen de drinkwatersector voorloper met betrekking tot het toepassen van citizen science (bladzijde 12); • in het Eindrapport geen onderscheid wordt gemaakt tussen noodzakelijke investeringen en mogelijke ‘bovenwettelijke’ investeringen (bladzijde 22);

• in het Eindrapport niet is opgenomen welk deel van stijging van de watersysteemheffing wordt veroorzaakt door de bijdragen aan het HWBP (bladzijde 21); • in het Eindrapport niets is opgenomen over de kwestie rondom IT veiligheid; ILT Onderzoeksrapport Stichting Waternet d.d. 31 maart 2021; • een rommelig vergelijkingskader wordt gebruikt betreffende de leveringszekerheid en de waterkwaliteit drinkwater. Voor drinkwater wordt gemiddeld over 2012, 2015 en 2019, voor riolering wordt alleen het jaar 2012 gebruikt en voor het afvalwater/watersysteem wordt gewerkt met de jaarreeks 2015…2020 (bladzijde 41); • er een veelheid aan kaders en aanleidingen is, die leiden tot een discussie over de governance van Waternet.

4

Vraag 2: Kan de Commissie zich vinden in de conclusies die in het Eindrapport zijn getrokken? – 1

De Commissie onderschrijft de conclusies, maar merkt daarbij op dat ze geen recht doen aan de empirische rijkdom van en vele voorbeelden uit het rapport zelf. Daar zouden de conclusies aan overtuigingskracht kunnen winnen. Wie alleen de conclusies zou lezen, mist deze rijkdom en doet zichzelf tekort. De Commissie constateert dat daardoor tevens de aansluiting ontbreekt tussen het gelaagde en gedeelde beeld van het rapport en de conclusies.

5

Vraag 2: Kan de Commissie zich vinden in de conclusies die in het Eindrapport zijn getrokken? – 2

De Commissie geeft de observatie mee dat na de conclusies (paragraaf 8.1) nog een aantal paragrafen volgt over trends, toekomstperspectief en opgaven (paragrafen 8.2 e.v.). Deze paragrafen blijven abstract en staan verder af van de kern van het rapport. De Commissie steunt de uitspraken in paragraaf 8.4, waar wordt aangegeven dat de opgaven vragen om sector-overstijgend en adaptief te gaan werken, als samenwerkende en responsieve overheid.

6

Vraag 3: Welke aanvullende reflecties kan de Commissie vanuit haar ervaring en expertise in het kader meegeven aan de bestuurlijke opdrachtgevers? – 1 De Commissie maakt na lezing van het Eindrapport een aantal aanvullende reflecties. Een weergave daarvan is hieronder opgenomen. De Commissie heeft niet de intentie uitputtend te zijn. Keuze governancemodel De Commissie adviseert de bewezen doelmatige, efficiënte en effectieve manier van werken van Waternet leidend te laten zijn bij de keuze voor een aangepaste governance. De Commissie ziet een mogelijke valkuil ontstaan als korte termijn financiële uitdagingen van de gemeente Amsterdam worden opgelost door het veranderen van de governance van Waternet. Op een doelmatige en efficiënte manier een maatschappelijke taak vervullen moet leidend zijn voor de keuze voor een governancestructuur.

7

Vraag 3: Welke aanvullende reflecties kan de Commissie vanuit haar ervaring en expertise in het kader meegeven aan de bestuurlijke opdrachtgevers? – 2 Periodieke evaluatie en bijstelling van afspraken In de huidige samenwerking ziet de Commissie dat niet is voorzien in een periodieke evaluatie en bijstelling van de initieel gemaakte afspraken. De Commissie adviseert om gestructureerd vorm te geven op welke wijze periodiek geëvalueerd gaat worden in welke mate Waternet de gemaakte afspraken nakomt en in hoeverre deze afspraken bijstelling nodig hebben door ontwikkelingen in de samenwerking en in de omgeving. De Commissie adviseert om de periode tussen de evaluaties niet te kort te maken, eerder 4 tot 6 jaar dan 2 jaar. Deze periode is in de ogen van de Commissie nodig om enerzijds de organisatie voldoende tijd te geven voor het kunnen realiseren van de doelstellingen en anderzijds de evaluatie voldoende uitgebreid vorm te kunnen geven zonder te grote belasting te vormen voor de organisatie. De Commissie geeft ter overweging mee dat er meerdere organisaties zijn die maatschappelijke diensten verrichten voor publieke aandeelhouders en dat deze organisaties kunnen worden benaderd om kennis en ervaringen te delen. Een voorbeeld van een dergelijke organisatie is ROVA N.V. 8

Vraag 3: Welke aanvullende reflecties kan de Commissie vanuit haar ervaring en expertise in het kader meegeven aan de bestuurlijke opdrachtgevers? – 3 Scope van de opdracht van Waternet De Commissie adviseert Waternet om zeer zorgvuldig af te wegen welke werkzaamheden binnen de opdracht van de samenwerking uitgevoerd kunnen worden. De scope van de opdracht aan Waternet wordt steeds breder. De Commissie is van mening dat er een kantelpunt is, waarna de scope te breed kan worden en de innovatieve en operationele meerwaarde van Waternet onder druk kan komen te staan. De slagkracht, het goede en het innovatieve van Waternet dient naar de mening van de Commissie te worden behouden. Om die reden moet het toevoegen van nieuwe activiteiten een bewust genomen besluit zijn, waarin deze afwegingen worden betrokken. De breedte van de opdracht zou een belangrijk onderdeel van de hiervoor genoemde periodieke evaluatie moeten uitmaken.

9

Vraag 3: Welke aanvullende reflecties kan de Commissie vanuit haar ervaring en expertise in het kader meegeven aan de bestuurlijke opdrachtgevers? – 4 Bestuurlijk eigenaarschap Waternet heeft recht op bestuurlijk eigenaarschap vanuit de opdrachtgevers van de samenwerking. Door het periodiek afleggen van verantwoording aan de opdrachtgevers, ontstaan kaders waarbinnen partijen hun rol kunnen pakken en behouden. Binnen deze kaders maakt Waternet de eigen afwegingen, die periodiek worden geëvalueerd.

10

Vraag 3: Welke aanvullende reflecties kan de Commissie vanuit haar ervaring en expertise in het kader meegeven aan de bestuurlijke opdrachtgevers? – 5 Veranderingen in governance De Commissie adviseert Waternet, de gemeente Amsterdam en waterschap AGV in de overwegingen mee te nemen dat elk governancemodel sterke kanten en aandachtspunten met zich mee brengt. De Commissie adviseert om periodiek stil te staan bij het gekozen governancemodel en bewust te besluiten met dit model door te gaan of het aan te passen. Dit geeft een helder beeld op de vooren nadelen en de kans om de nadelen te mitigeren. Het denken over governance en over governancemodellen is de laatste tien jaar erg veranderd binnen Nederland en heeft een relatie met de veranderende omgeving en de opgaven waar we voor staan. Het governancemodel van Waternet is niet eerder geëvalueerd, waardoor de governance niet is aangepast op de veranderingen in het denken over governance.

11

Afsluitend

De Commissie heeft zich een voldoende compleet beeld kunnen vormen van het Eindrapport om antwoord te kunnen geven op de gestelde vragen in de opdracht. De Commissie is congruent in haar afwegingen en in haar oordeel. De Commissie is van oordeel dat Waternet een mooi vehikel is, dat ingericht is om juist vanuit de samenwerking tussen partijen te werken. De Commissie hoopt dat de opdrachtgevers bij de dialoog over de toekomstige governance de gegroeide meerwaarde van Waternet als vertrekpunt nemen. De betrokken partners hebben elkaar nodig om de opgaven zoals benoemd in hoofdstuk 3 van het Eindrapport het hoofd te bieden.

12

Bijlage – 1 Scope van de Commissie • Op verzoek van het BOGO Governance Waternet is een Commissie ‘Validatie meerwaarde samenwerking watertaken gemeente Amsterdam en waterschap AGV’ samengesteld. De Commissie is verzocht op korte termijn haar opdracht uit te voeren. • De Commissie is samengesteld uit drie leden, met voldoende kennis van en ervaring met Waternet en haar bestuurlijke omgeving. • De Commissie voert geen eigenstandig onderzoek uit, doch geeft een onafhankelijke reflectie op het Eindrapport “Onderbouwing meerwaarde samenwerking watertaken gemeente Amsterdam en waterschap AGV” d.d. 8 juli 2021. • Het werk dat ten grondslag ligt aan het Eindrapport wordt niet door de Commissie opnieuw gedaan, de Commissie reflecteert op het Eindrapport vanuit de eigen expertise, ervaring en kritisch vermogen. De Commissie gaat ervan uit de dat citaties in het Eindrapport correct zijn, alsook dat de berekeningen goed zijn uitgevoerd. • Deze onafhankelijke reflectie wordt door de directie Waternet aangeboden aan het BOGO als externe validatie van het Eindrapport. Het BOGO kan de onafhankelijke reflectie meenemen in haar overwegingen voor nader onderzoek of nadere duiding en uitwerking van governance varianten. Leden van de Commissie De Commissieleden zijn gevraagd op grond van hun rijke ervaring in het waterdomein.

De Commissie bestaat uit drie personen, in de tabel is tevens hun achtergrond en rol in de Commissie aangegeven. Voor alle leden van de Commissie geldt dat zij zowel onafhankelijk als onpartijdig hun werk doen. De belangrijkste afhankelijkheidsrelaties met Waternet zijn bekend verondersteld en worden voor de volledigheid kort benoemd.

Naam, hoofdfuncties

Rol binnen de Commissie

Relatie met Waternet

Co Verdaas, voorzitter, dijkgraaf Waterschap Rivierenland, hoogleraar Gebiedsontwikkeling TU Delft/SKG

bestuurlijke achtergrond waterschapssector, wetenschappelijke achtergrond gebiedsontwikkeling

dijkgraaf van een collega waterschap

Ria Doedel, lid, sectordirecteur Drinkwaterproductie PWN a.i., interim manager

bestuurlijke achtergrond drinkwatersector, bestuurlijke ervaring met waterketenbedrijven WML/WBL

vml directeur van WML, collega drinkwaterbedrijf. vml directeur a.i. van PWN, medeaandeelhouder van WRK

Jos Boere, lid, plv. directeur KWH/KWR, directeur Allied Waters

invalshoek innovatie en onderzoek

plv.directeur van een deelneming van Waternet (5,13% rechtstreeks en 2,88% via WRK) 13

Bijlage – 2 Opdracht van de Commissie De Commissie valideert het Eindrapport 'Onderbouwing meerwaarde samenwerking watertaken gemeente Amsterdam en waterschap AGV' d.d. 8 juli 2021. De Commissie reviewt het Eindrapport op een aantal aspecten: is de redeneerlijn in het Eindrapport navolgbaar, zijn de aannames valide, zijn de inzichten/conclusies voldoende onderbouwd, missen er zaken, et cetera. De Commissie richt zich daarbij in ieder geval op de volgende vragen: 1. Wat vindt de Commissie van de kwaliteit van de beantwoording van de deelvragen door Waternet? Levert dit een voldoende onderbouwd en geloofwaardig beeld op over de meerwaarde van de samenwerking in de afgelopen periode? 2. Kan de Commissie zich vinden in de conclusies die in het eindrapport zijn getrokken? 3. Welke aanvullende reflecties kan de Commissie vanuit haar ervaring en expertise in het kader meegeven aan de bestuurlijke opdrachtgevers? Het proces De drie Commissieleden hebben allereerst het Eindrapport individueel beoordeeld. Dit om onderlinge beïnvloeding in de oordeelsvorming te voorkomen. De Commissieleden hebben hun bevindingen beknopt vastgelegd, in steekwoorden. In een bijeenkomst op 25 augustus 2021 hebben de Commissieleden hun bevindingen met elkaar gedeeld en is helder geworden op welke punten deze congruent, aanvullend of contrair zijn.

In dialoog is de Commissie tot een afweging gekomen waar ‘common ground’ is gevonden en op welke wijze daarover wordt gerapporteerd. Het product Het resultaat is een beknopte ‘lees-presentatie’, waarbij de eventuele kritische reflectie wordt gedeeld. Anders gezegd: het resultaat is geen integrale review van het volledige Eindrapport. Tijdlijn De Commissie hanteert half september als deadline voor zichzelf. Mocht eind augustus het beeld binnen de Commissie congruent zijn, dan zal eerder worden gerapporteerd. 14