Bijlage 1 2025.3.21 Zomer-Hitte-regeling daklozen Amsterdam.pdf

Zomer-Hitte-Regeling (ZHR): Amsterdamse regeling om dakloze mensen te ondersteunen tijdens hitte Versie: 21-3-2024

1. Doel Zomer-Hitte-Regeling De afspraken in de Zomer-Hitte-Regeling (ZHR) hebben als doel om dakloze mensen in de gemeente Amsterdam te ondersteunen tijdens extreme hitte. In dit protocol worden de afspraken beschreven tussen de gemeente Amsterdam, de GGD Amsterdam, De Regenboog Groep en verschillende veldwerkpartijen.

Figuur 1. Stroomdiagram Zomer-Hitte-Regeling

Maart 2025

1

2. Hitte en gezondheidsrisico’s Door klimaatverandering neemt het aantal warme en tropische dagen toe.1 Temperaturen van 40 graden of hoger worden steeds waarschijnlijker. Het aantal tropische dagen (maximumtemperatuur ≥ 30°C) in Nederland stijgt van gemiddeld 5 dagen nu naar 9 tot 13 dagen in 2050. Doordat Amsterdam versteend is, zal het hier nóg warmer worden. Dakloze mensen zijn extra kwetsbaar voor gezondheidsproblemen door hitte. Zij hebben vaak geen toegang tot een koele plek en zijn vaak afhankelijk van welzijnsorganisaties. Door chronische ziekten of het gebruik van drugs en alcohol is de impact van hitte op het lichaam groter. Het is daarom belangrijk om dakloze mensen tegen hittestress te beschermen en zo gezondheidsrisico’s te voorkomen. Gezondheidseffecten van hitte2 Vanwege het hoge risico op uitdroging en oververhitting is het voor dakloze mensen van groot belang om regelmatig verkoeling te zoeken, vooral tijdens de heetste momenten van de dag. Bij hogere temperaturen kunnen mensen klachten krijgen zoals benauwdheid en hoofdpijn. In ernstige gevallen kan het lichaam uitdrogen en oververhit raken. In het ergste geval kan dit leiden tot een hitteberoerte, wat levensgevaarlijk is. Hitte heeft daarmee directe gevolgen voor het aantal SEH-bezoeken en sterfgevallen onder dakloze mensen.3 Extreme hitte heeft ook een impact op de psychische gezondheid.

Hitte kan stress, somberheid of agressief gedrag veroorzaken. Bij psychiatrische aandoeningen, zoals een bipolaire stoornis of schizofrenie, kunnen psychische klachten door hitte verergeren. Hogere temperaturen worden in verband gebracht met meer agressie en geweld, een toename van gedwongen psychiatrische opnames en meer suïcidepogingen. Dit kan leiden tot onrust op straat. Veel dakloze mensen gebruiken medicijnen of andere middelen. Alcohol veroorzaakt extra vochtverlies en vermindert alertheid. Sommige drugs beïnvloeden de lichaamstemperatuur en verlagen de alertheid, waardoor mensen sneller oververhit raken zonder dit zelf in de gaten te hebben. Medicatie voor hartproblemen, hoge bloeddruk en psychische aandoeningen beïnvloedt de vochthuishouding en de temperatuurregulatie van het lichaam, wat het risico op gezondheidsproblemen bij hitte verder vergroot.

3. Het Amsterdams Hitteplan In 2024 is het Amsterdams Hitteplan vastgesteld.4 Het Amsterdams Hitteplan richt zich specifiek op het beperken van gezondheidsrisico’s bij Amsterdammers. Het maakt deel uit van een brede aanpak om Amsterdam beter voor te bereiden op de gevolgen van klimaatverandering en is een aanvulling op het Nationaal Hitteplan. Via het Amsterdamse Hitteplan worden mensen en zorg- en welzijnsprofessionals geïnformeerd en opgeroepen om maatregelen te nemen tegen de hitte. Aanbevelingen zijn onder andere: uit de zon blijven, binnenblijven of de schaduw opzoeken, voldoende water drinken en verkoeling zoeken, bijvoorbeeld door een douche te nemen. Binnen dit plan worden dak- en thuisloze mensen specifiek

1

KNMI - KNMI'23-klimaatscenario's

2

https://www.rivm.nl/ggd-richtlijn-mmk-hitte-gezondheid 10.1016/j.puhe.2024.08.008 en https://doi.org/10.2105/AJPH.2021.306557 4 Amsterdams Hitteplan 2024 - openresearch.amsterdam 3

Maart 2025

2

aangemerkt als risicogroep. Echter, dakloze mensen kunnen vaak niet aan deze oproep voldoen, omdat zij op straat verblijven. Daarom is het noodzakelijk om aanvullende maatregelen te treffen. In dit hitteprotocol wordt onder dakloze mensen verstaan: personen die dakloos zijn, of die in ontoereikende of instabiele huisvesting verblijven, waardoor zij overdag geen toegang hebben tot een woning of ervoor kiezen om in de buitenruimte te verblijven.

4. Afspraken Zomer-Hitte-Regeling Wanneer treedt de Zomer-Hitte-Regeling (ZHR) in werking? Het Amsterdams Hitteplan wordt geactiveerd op basis van de weersverwachting. Het KNMI en RIVM kondigen het Nationale Hitteplan af en geven een waarschuwing uit, waarna het Amsterdams Hitteplan in werking treedt, bijvoorbeeld wanneer er een grote kans is op een periode van minstens vier dagen met een maximumtemperatuur boven de 27 °C. Hierbij wordt ook rekening gehouden met andere factoren, zoals aanhoudende hitte, nachttemperatuur en luchtvochtigheid. De Zomer-Hitte-Regeling treedt tegelijkertijd met het Amsterdams Hitteplan in werking. In de afgelopen tien jaar waren er gemiddeld 6,2 hittegolfdagen per jaar, met een spreiding van 0 tot 23 dagen per jaar. Communicatie over instellen, wijzigen en beëindigen hitteprotocol De verantwoordelijkheid voor de ZHR ligt bij de GGD Amsterdam, de Gemeente Amsterdam en de Regenboog Groep. De afdeling Leefomgeving van de GGD Amsterdam kondigt het starten van de regeling aan, op basis van berichtgeving van het KNMI en RIVM. Het streven is om minimaal 48 uur van tevoren te informeren over de activatie en 24 uur van tevoren over de beëindiging. De afdeling Maatschappelijke en Geestelijke Gezondheidszorg (MGGZ) van de GGD informeert bij de afkondiging de partners, zoals de Regenboog Groep en verschillende veldwerkpartijen, over het starten van het ZHR.

MGGZ onderhoudt contact met deze partners over de te nemen maatregelen en verzamelt actief signalen gedurende de periode dat het hitteprotocol in werking is. Indien nodig worden ad-hoc aanpassingen geëvalueerd en doorgevoerd. Daarnaast stuurt de MGGZ een bericht aan alle partners die ook betrokken zijn bij de Winterkouderegeling. Zij worden gevraagd om: • Voorlichting te geven; • Extra alert te zijn op risicovol gedrag bij personen; • Waar mogelijk extra voorzieningen te treffen, zoals het uitdelen van water. Er is een folder voor professionals met informatie over hitte en de risico’s voor dak- en thuisloze mensen. Verruimen openingstijden inloophuizen De Regenboog Groep De Regenboog Groep beheert acht inloophuizen in de stad. Zie bijlage 2 voor een overzicht van de locaties. Mensen bezoeken de inloophuizen, ook als het warm is, voor een maaltijd, contact of een douche. Werknemers en vrijwilligers kennen de bezoekers goed en houden in de gaten hoe het met de bezoekers gaat. Bij afkondiging van de ZHR worden de openingstijden van de inloophuizen verruimd. Alle inloophuizen zijn dan minimaal open van 12.00 tot 18.00 uur. Ook de inloophuizen die normaal gesloten zijn, openen in deze periode hun deuren. Door de verruimde openingstijden kunnen meer bezoekers langere tijd verkoeling zoeken en hoeven zij minder ver te lopen in de hitte.

Door de langere openingstijden is er een grotere spreiding in het aantal bezoekers. Omdat de inloophuizen een spil vormen in het contact tussen instanties en dakloze mensen, verwachten we dat de inloophuizen ook juist ten tijde van hitte een belangrijke rol kunnen spelen in het signaleren van problemen en bieden van ondersteuning.

Maart 2025

3

Wanneer de ZHR wordt afgekondigd, zal De Regenboog Groep extra personeel inroosteren. De gemeente Amsterdam financiert deze extra inzet. Zie bijlage 3. De inloophuizen nemen waar mogelijk maatregelen om verkoeling te bieden, zoals: • Het verstrekken van extra water, waterijsjes en zonnebrandcrème; • Douchemogelijkheden; • Het aanbieden van passende kleding, zoals petjes en luchtige kleding; • Advies over het opbergen van zware spullen en winterkleding. Daarnaast wordt de StreetLife-app ingezet om gebruikers via een pushmelding te informeren over de hitte, de ruimere openingstijden van de inloophuizen en de locaties van openbare waterpunten. Inzet veldwerkpartijen Meerdere veldwerkpartijen zijn betrokken bij de ZHR: Veldwerk Amsterdam van Permens, MDGH, het HVO-Querido Mobiel Team, Dobre020 en de Gebruikersbus op wielen. Binnen hun reguliere werkzaamheden zoeken zij actief dakloze mensen op, die geen inloophuizen bezoeken. Tijdens hitte zullen zij met hen het gesprek aangaan over het belang van voldoende water drinken, verblijf in de schaduw en het potentiele risico van middelengebruik. Tevens zullen zij water uitdelen.

5. Potentiële toekomstige maatregelen De huidige ZHR is van toepassing bij verwachte kortdurende hittegolven in de nabije toekomst. Door klimaatverandering zullen de ernst en lengte van hittegolven toenemen. De huidige ZHR is niet toereikend om gezondheidsschade te voorkomen bij te verwachte extremere toekomstige hittescenario’s. Deze regeling is dus een eerste stap om mensen te beschermen tegen de hitte van nu. We verwachten daarom dat dit hitteprotocol in de toekomst zal moeten worden uitgebreid. Er kan dan worden gedacht aan het plaatsen van mobiele douches, het hittebestendig maken van de voorzieningen, koelzones inrichten in parken en het actief benaderen van mensen op straat om naar binnen te gaan. Buiten deze regeling om worden vanuit het Amsterdams Hitteplan en programma Klimaatadaptatie stappen gezet om de stad aan te passen aan extreme hitte. Deze maatregelen in de publieke ruimte gaan buiten de ZHR om.

6. Evaluatie en monitoring Het protocol wordt jaarlijks geëvalueerd in oktober vanuit de GGD Amsterdam en de gemeente Amsterdam, samen met de samenwerkingspartners in de stad. We evalueren de ervaringen met hitte, de gezondheidsklachten, de tijden waarop de inloophuizen open zijn geweest, en de voorzieningen. Vanuit deze evaluatie zal worden gekeken naar eventuele aanpassingen voor het komende jaar. Jaarrond worden de informatievoorziening, mailinglijsten en foldermateriaal up-to-date gehouden. De Regenboog Groep brengt in kaart of de inloophuizen hittebestendig zijn en welke werkzaamheden moeten worden uitgevoerd.

Maart 2025

4

Bijlage 1. Contactgegevens samenwerkingspartners

Instantie

Afdeling

Naam

Email

GGD Amsterdam

Leefomgeving

Jantine Röttgering

jrottering@ggd.amsterdam.nl

GGD Amsterdam

Leefomgeving

Remon Jonker

rjonker@ggd.amsterdam.nl

GGD Amsterdam

MGGZ

Simone Dering

sdering@ggd.amsterdam.nl

GGD Amsterdam

MGGZ

Albert Tiggeler

atiggeler@ggd.amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

JZD

Linda van Veen

linda.van.veen@amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

JZD

Stan Diederen

s.diederen@amsterdam.nl

De Regenboog Groep

Inloophuizen, Dobre020, Gebruikersruimte op wielen

Aukje Polder

apolder@deregenboog.org

Janneke van Loo

jvloo@deregenboog.org

De Regenboog Groep De Regenboog Groep

Facilitair manager

Michiel ten Cate

mtcate@deregenboog.org

MDHG

Beleidsadviseur

Leonie Brendel

leonie@mdhg.nl

Mohamed Bakayan

Mohamed.Bakayan@permens.nl

Joris de Heus

mobielteam@hvoquerido.nl

Veldwerk Amsterdam HVO-Querido

Maart 2025

Mobiel team

5

Bijlage 2. Locaties inloophuizen De Regenboog Groep Er zijn acht inloophuizen in Amsterdam die meedoen aan de ZHR. Van deze acht panden maken we bij vier panden concrete stappen om deze hittebestendig te maken. De Regenboog Groep en Gemeentelijk Vastgoed onderzoeken samen met de GGD Amsterdam wat de mogelijkheden zijn om de eigen panden te verbeteren. We hebben gezamenlijk de panden van de gemeente geschouwd. Met name bij de Princehof is hitte geïdentificeerd als knelpunt: de ventilatie en de temperatuur zijn hier niet toereikend. In een later stadium kunnen we onderzoeken of er mogelijkheden zouden zijn voor panden die van externe partijen zijn en wat hier voor nodig is. Er is hier nog geen financiële dekking voor. Naam locatie Adres

Openingstijden Eigenaar

Inschatting hittebestendig

Status

Princehof

Oudezijds Voorburgwal 165

Ma t/m vrij 10.30- 17.00

Gemeentelijk Vastgoed

Hoe is de temp in de zomer? Zeer Heet Ventilatiemogelijkheden? LBK systeem (niet toereikend) Zonnewering? Aanwezig Isolatie? Airco? Nee Omgeving groen en koel? Nee

Blaka Watra

Droogbak 1 c

Ma t/m zo 12.00-19.00

Gemeentelijk Vastgoed

Hoe is de temp in de zomer? Heet Ventilatiemogelijkheden? LBK systeem (niet toereikend) Zonnewering? Aanwezig Isolatie? Airco? Nee Omgeving groen en koel? Nee

Amoc Zuid

Stadhouderskade 159

Ma t/m zo 10.00-17.00

St. bouw en ontwikkeling De Regenboog.

Hoe is de temp in de zomer? Warm Ventilatiemogelijkheden? LBK systeem (niet toereikend) Zonnewering? Aanwezig Isolatie? Airco? Nee

Gemeentelijk Vastgoed onderzoekt de mogelijkheden om binnen bestaande programma’s of met duurzaamheidssubsidies het pand hittebestendig te maken. Er wordt onder andere gedacht aan de volgende maatregelen, deze zijn nog niet definitief: - Vervangen van het luchtbehandeling systeem - Verwijderen warme apparaten - Pilot Ice Cube - Onderzoek dak Gemeentelijk Vastgoed onderzoekt de mogelijkheden om binnen bestaande programma’s of met duurzaamheidssubsidies het pand hittebestendig te maken. Omdat het pand een rijksmonument is, zijn de mogelijkheden beperkter. Er wordt onder andere onderzoek gedaan naar het dak en technische mogelijkheden. De Regenboog Groep heeft zelf subsidies aangevraagd om deze twee panden te verduurzamen. Zomertemperatuur is hierin mee genomen. Waarschijnlijk wordt zomer ’25 gestart met de verbouwing van 1 van de 2 panden.

Maart 2025

6

Makom

Van Ostadestraat 153

Vrij t/m woe 12.30-18.30

St. bouw en ontwikkeling De Regenboog.

AMOC west

Transformatorweg 6

Ma t/m zo 9.00-16.00

Het Rijk in beheer van de gemeente

De Kloof

Kloverniersburgwal Ma t/m za 95 09.00-15.00

Vincentius Kerk

Zeeburg

Zeeburgerdijk 53

Do t/m di 9.30-16.30 (di tot 13.30)

De Alliantie

Oud West

Bilderdijkstraat 182

Woe t/m ma 8.30-15.00

Draijer Makelaars

Maart 2025

Omgeving groen en koel? Nee Hoe is de temp in de zomer? Warm, iets koeler dan de rest (zit achter de kerk) Ventilatiemogelijkheden? Ramen open zetten. Kleine LBK Zonnewering? Nee, maar geen directe zon Isolatie? Airco? Nee Omgeving groen en koel? Nee Hoe is de temp in de zomer? Redelijk Ventilatiemogelijkheden? LBK systeem. Zonnewering? Geen ramen Isolatie? Airco? Nee Omgeving groen en koel? Matig Hoe is de temp in de zomer? Warm Ventilatiemogelijkheden? LBK systeem (niet toereikend) Zonnewering? Zijn bijna geen ramen Isolatie? Airco? Nee Omgeving groen en koel? Nee, midden in de stad Hoe is de temp in de zomer? Heet Ventilatiemogelijkheden? Ramen open zetten. Afzuiger Zonnewering? Niet aanwezig Isolatie? Airco? Nee Omgeving groen en koel? Ja, redelijk Hoe is de temp in de zomer? Zeer Heet Ventilatiemogelijkheden? Nee, niet echt Zonnewering? Aan de binnenkant Isolatie? Airco? Nee Omgeving groen en koel? Nee

7

Gemeentelijk vastgoed legt contact met Rijksvastgoed om te bespreken wat de mogelijkheden zijn binnen het lopende contract.

De gemeente Amsterdam is niet de eigenaar van deze panden. De Kloof is een Rijksmonument. Vanuit de gemeente is nog geen contact gelegd met de eigenaren van de panden om te inventariseren wat de mogelijkheden zijn. De Regenboog Groep heeft zelf eerste contacten gelegd met eigenaren om te inventariseren wat mogelijkheden zijn en wat voor kosten dit meebrengt. Er is nog geen zicht op de haalbaarheid. De GGD Amsterdam zal mee denken over de mogelijkheden voor deze panden.

Bijlage 3. Financieel overzicht ZHR De verwachte kosten per jaar zijn €20.000. Dit is voor een gemiddelde van 8 dagen per jaar waarop de ZHR geactiveerd zal zijn. In werkelijkheid kunnen de kosten lager of hoger liggen, afhankelijk van het weer. Deze kosten bestaan uit drie componenten: -

-

Personeelskosten: €14.100 o Alle inloophuizen zijn dan ten minste open van 12.00-18.00 Materiaal: €2.500 o Hierin is een simpele maaltijd opgenomen op de locatie die extra open is o Kosten voor ijsjes en zonnebrand Onvoorzien: €2.900

Er worden geen overheadskosten berekend door de Regenboog Groep. Deze kosten zijn financieel gedekt vanuit het budget Winteropvang.

Maart 2025

8