Bijlage 1. 2024 Raadsinformatiebrief afdoening motie 613 Rapportage drinkwater DEF 19 maart 2024.pdf

Raadsinformatiebrief Afdoening motie

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 19 maart 2024 Water Melanie van der Horst Bestuurlijke.zaken.amsterdam@waternet.nl

Onderwerp

Afdoening motie 613.23 van het lid Norbruis

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, In de vergadering van de gemeenteraad van 8 november 2023 heeft uw raad, bij de behandeling van het agendapunt over de Begroting, motie 613.23 van de leden Norbruis (D66), Noordzij (PvdA) en IJmker (GL) aangenomen. Daarin wordt het college gevraagd om jaarlijks een rapportage drinkwater op te stellen met in ieder geval: 1. De huidige capaciteit van de drinkwaterproductie in Amsterdam; 2. De verwachte drinkwatervraag op de korte termijn (5 jaar vooruit) en lange termijn (20 jaar); 3. De lopende onderzoeken, initiatieven en investeringen om de drinkwaterproductie te vergroten en in te zetten op efficiënter drinkwatergebruik (door huishoudelijk gebruik en de industrie). Het college geeft als volgt uitvoering aan de motie: Rapportage drinkwater Waternet stelt in navolging van de aangenomen motie 613.23 van het lid Norbruis in het vervolg een jaarlijkse rapportage drinkwater op voor de gemeente Amsterdam. In de rapportage worden diverse bestuurlijke onderwerpen behandeld, met daarin onder andere de onderwerpen zoals genoemd in de motie. De eerste rapportage is nog in de maak. Zodra deze gereed is wordt het u aangeboden. Het voorstel is om in de toekomst de rapportage standaard te koppelen aan de reguliere planning & control producten. Voor nu wordt de huidige stand van zaken hieronder beschreven.

Ad 1 Huidige capaciteit van de drinkwaterproductie De huidige reguliere productiecapaciteit is 95 miljoen m3 per jaar. Deze hoeveelheid kan het hele jaar door Waternet geproduceerd worden. De bovengrens van de productiecapaciteit is 101 miljoen m³ per jaar. Hierdoor kan de productiecapaciteit , indien nodig, tijdelijk opgevoerd worden. Meer dan de bovengrens kan niet jaarlijks geproduceerd worden onder andere vanwege vergunningen en het onderhoud aan de installaties. De onderstaande tabel geeft de drinkwaterproductie aan van de afgelopen vijf jaar. Na een daling in 2020 en 2021 vanwege de coronapandemie is de drinkwaterproductie in 2023 weer toegenomen

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 19 maart 2024 Pagina 2 van 9

tot boven het niveau van 2019. Tijdens corona is de vraag naar drinkwater in Amsterdam lager geweest, omdat veel mensen thuisbleven. In 2023 is zichtbaar dat de vraag naar drinkwater toeneemt. De reguliere productiecapaciteit is bijna bereikt. Tabel 1: De drinkwaterproductie in miljoen m3 per jaar (Mm3/jaar) van de afgelopen 5 jaar Jaar 2019 2020 2021 2022 2023

Mm3/jaar 93,3 92,8 91,2 92,6 94,8

Ad 2 Verwachte drinkwatervraag op korte en langere termijn Regelmatig stelt Waternet een prognose van de drinkwatervraag op. In onderstaand figuur wordt de prognose van drinkwater weergegeven vanaf 2024 tot 2050. De totaal benodigde productiecapaciteit bestaat uit de drinkwatervraag, de en gros leveringen1, productieverlies en een opslagpercentage (5%). Het opslagpercentage heeft betrekking op de reservecapaciteit van de productie om onverwachte vraagontwikkelingen op te kunnen vangen. Figuur 1: De prognose in miljoen m3 per jaar (Mm3/jaar) inclusief en gros, productieverlies en opslagpercentage (totaal benodigde productiecapaciteit)

Uitgaande van de basis prognose heeft Waternet in 2050 27 miljoen m3/jaar meer drinkwater nodig. Zie voor de te verwachte productiecapaciteit op korte en langere termijn Tabel 2.

1 En gros leveringen zijn onderlinge leveringen van grote hoeveelheden drinkwater tussen de drinkwaterbedrijven.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 19 maart 2024 Pagina 3 van 9

Tabel 2: De prognose in miljoen m3 per jaar (Mm3/jaar) inclusief en gros, productieverlies en opslagpercentage; ter vergelijking is ook de prognose uit 2019 opgenomen Werkelijk drinkwatergebruik 2023

94,8 94,8 94,8

Scenario

Prognose 2025

Prognose 2019 Basis Bovengrens Ondergrens

Prognose 2030

Prognose 2035

107 100 102 98

103 107 99

Prognose 2050 122

105 112 100

122 139 110

In de prognose is rekening gehouden dat het opslagpercentage van 5 % toeneemt naar 7,5 % in 2040 en naar 10 % in 2050. Dit opslagpercentage neemt toe om in de toekomst grotere fluctuaties in de drinkwatervraag als gevolg van onder andere klimaatverandering op te vangen. Het basisscenario wordt als maatgevend scenario genomen. Het basisscenario lijkt voor de korte tot middellange termijn het meest waarschijnlijk en realistisch. Door het opslagpercentage is reeds een marge opgenomen. Bovendien wordt de prognose jaarlijks getoetst en minimaal elke 4 jaar geactualiseerd. Voor de langere termijn is het goed om de bovengrens als ‘worst case’ te blijven volgen, te toetsen en daar eventueel op in te spelen. Ad 3 Lopende onderzoeken, initiatieven en investeringen Op dit moment heeft Waternet voldoende productiecapaciteit tot 2030. Maar voor 2050 rekenen wij 25% hogere drinkwatervraag. Om dat te realiseren is behoefte aan extra bronnen en zuiveringscapaciteit. Dit is ook gedeeld in de Toekomstvisie Drinkwater 2050, die is vastgesteld door uw raad op 2 december 2021. In de Toekomstvisie is opgenomen dat Waternet nader onderzoek gaat doen naar het vergroten van de drinkwaterproductie en naar besparingsmogelijkheden, met het doel om een voldoende hoeveelheid drinkwater en met de juiste kwaliteit voor iedereen te blijven waarborgen.

Hieronder wordt een toelichting gegeven op de uitbreiding van de productiecapaciteit voor de korte (< 5 jaar), de middellange (5 – 10 jaar) en de langere termijn (> 10 jaar). Een overzicht van de uitbreidingen worden via een infographic gepresenteerd (bijlage 1). Korte termijn (< 5 jaar) Met een verruiming van de onttrekkingsvergunning voor de Amsterdamse Waterleidingduinen kan de productiecapaciteit uitgebreid worden met 5 miljoen m3/jaar. In 2023 is de vergunningsaanvraag voorbereid en afgestemd met de relevante omgevingspartijen. De aanvraag voor de vergunning is in januari 2024 ingediend. Dat betekent dat de productiecapaciteit, zodra de vergunning verleend is, in 2024 uitgebreid kan worden met 5 miljoen m3/jaar. Naar verwachting is de uitbreiding in 2025 operationeel. Op 20 september 2023 is de kredietaanvraag voor de bouw van extra langzame zandfilters (LZF) voor de productielocatie Weesperkarspel goedgekeurd door uw raad. In de eerste helft van 2024

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 19 maart 2024 Pagina 4 van 9

wordt het project aanbesteed. Volgens de huidige planning betekent dat een uitbreiding van de productiecapaciteit van 6 miljoen m3/jaar in 2028. De vraag naar drinkwater in Amsterdam en omstreken stijgt door economische groei, klimaatverandering en de nieuwbouwplannen. Warme en lange droge perioden zorgen dat de consumptie van drinkwater toeneemt. Amsterdam Noord loopt bij geen uitbreidingen van de drinkwatervoorziening het risico dat na 2030 de waterdruk afneemt tot onder het wettelijk minimum. Om dat te voorkomen is Waternet samen met PWN een onderzoek gestart om de leveringszekerheid in Amsterdam Noord tijdig zeker te stellen. Waternet gaat voorlopig jaarlijks circa 1 miljoen m³ drinkwater afnemen van PWN in Oostzaan. De distributienetten worden aan elkaar gekoppeld. De verwachting is dat de levering van PWN aan Waternet in 2029 operationeel is. De levering kan in de toekomst uitgebreid tot een maximum van 5 miljoen m³/jaar. Daar is nader onderzoek voor nodig. Indien het maximum van 5 miljoen m3/jaar niet benut wordt, wordt de levering van Waternet vanuit productielocatie Leiduin aan PWN conform de leveringsovereenkomst in mindering gebracht. In Figuur 2 is de toename van de reguliere productiecapaciteit te zien bij realisatie van de korte termijn uitbreidingsmaatregelen. De reguliere productiecapaciteit komt met de korte termijn maatregelen uit op 111 miljoen m3/jaar.

Figuur 2: Weergave van de korte termijn uitbreidingsmaatregelen in miljoen m3 per jaar (Mm3/jaar)

In Tabel 3 is de ontwikkeling te zien van de reguliere en maatgevende productiecapaciteit in miljoen m3/jaar na realisatie van de korte termijn uitbreidingsmaatregelen en ten opzichte van de basisprognose.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 19 maart 2024 Pagina 5 van 9

Tabel 3: De reguliere en maatgevende productiecapaciteit in miljoen m3 per jaar (Mm3/jaar) na realisatie van de korte termijn uitbreidingsmaatregelen en ten opzichte van de basisprognose Productiecapaciteit

2024 AWD

2028 LZF

2029 En gros

2030 En gros

2031 En gros

2032 En gros

2033 En gros

Basisprognose Regulier Maatgevend

101 100 106

102 106 -*

102 107 -

103 108 -

103 109 -

104 110 -

104 111 -

*Met de capaciteitsuitbreiding van de LZF op de productielocatie Weesperkarspel wordt de huidige beperking opgeheven. Een eventueel nieuwe maatgevende capaciteit wordt na realisatie opnieuw bepaald.

Middellange termijn (5 – 10 jaar) Voor de middellange termijn worden twee varianten uit het Programma Toekomstig Drinkwater Amsterdam uitgewerkt (TDWA). Variant 1 wordt nu uitgewerkt omdat het een aantrekkelijke uitbreidingsinitiatief is die technisch haalbaar en uitvoerbaar is. De variant betreft een extra onttrekking uit het Amsterdam-Rijnkanaal in combinatie met een aanvullende zuivering met membraanfiltratie op de vestiging Weesperkarspel. In 2024 wordt gestart met de voorbereiding voor de bouw van een proefinstallatie, zodat in 2025 en 2026 de onderzoeken op pilot-schaal uitgevoerd kunnen worden. Deze variant levert circa 8 miljoen m³ drinkwater per jaar op. Variant 2 is voor de langere termijn en wordt hieronder toegelicht. Langere termijn (> 10 jaar) Voor de langere termijn zijn Temmen brakke kwel, WAAG en TDWA-fase 2 interessante uitbreidingsinitiatieven. • WAAG staat voor Water, Aanvoer en Aanvulling in ’t Gooi. In dit programma onderzoeken PWN, Vitens en Waternet gezamenlijk verschillende alternatieven om in 2035 voldoende drinkwater te kunnen produceren. Er wordt onderzocht wat de mate van aantrekkelijkheid is voor een robuuste, gezamenlijke drinkwaterproductie door inzet van oppervlaktewater (Gooi en/of Eemmeer) en grondwater in het Gooi. In 2023 is de verkenningsfase afgerond.

De drinkwaterbedrijven hebben ingestemd om een 2-jarige vervolgfase in te gaan voor aanvullende onderzoeken. De capaciteit voor Waternet is circa 8 miljoen m³ drinkwater per jaar. • Bij het project Temmen brakke kwel gaat het om een mogelijke uitbreiding van de productiecapaciteit door het onttrekken van brak kwelwater uit de Horstermeerpolder. Naar verwachting kan eind februari 2024 de proefinstallatie in werking worden gezet. Eind 2025 worden de resultaten van de pilot verwacht en wordt onder andere duidelijk wat de productiecapaciteit kan worden. De capaciteit is geschat op circa 3 tot 5 miljoen m³ drinkwater per jaar. Met name voor de reststroom moet een oplossing gezocht worden. Het project is een gezamenlijk initiatief tussen de gemeente Amsterdam en het waterschap Amstel Gooi en Vecht. • TDWA-fase 2 betreft is een variant om de zuivering op Loenderveen aan te passen. Deze variant levert ook circa 8 miljoen m³ per jaar op. Er wordt voorrang gegeven aan TDWA-

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 19 maart 2024 Pagina 6 van 9

fase 1 waardoor deze later in de tijd gepland is. Variant 2 dient nader gedefinieerd te worden. Al deze maatregelen kunnen zijn van meerwaarde voor een betere balans in de productiecapaciteit van de locaties Leiduin en Weesperkarspel, de brondiversificatie, het creëren van voorraden en de natuurlijke omgeving. In Figuur 3 is de toename van de reguliere productiecapaciteit te zien na realisatie van alle uitbreidingsmaatregelen tot 2050. Mocht de boven prognose realiteit worden dan zijn alle uitbreidingsmaatregelen nodig. Figuur 3: De reguliere capaciteit na realisatie van alle uitbreidingsmaatregelen in miljoen m3 per jaar (Mm3/jaar)

Uitbreidingen leidingnet Op de langere termijn zijn ook uitbreidingen in het leidingnet nodig. Dit wordt uitgewerkt in de studie Blauwdruk primair distributienet. In deze studie wordt invulling gegeven hoe de extra 27 miljoen m3/jaar drinkwater in de stad verdeeld wordt. Omdat Weesperkarspel meer gaat produceren gaat de verdeling van het drinkwater in de stad gewijzigd worden. Uit de Blauwdruk blijkt dat er op strategische plekken minimaal 20 km aan nieuwe verbindingen gemaakt moeten worden. Een aantal van deze nieuwe tracés worden op dit moment op haalbaarheid getoetst. Dit gaat dan om de zogeheten no-regret maatregelen. Naast de nieuwe tracés zal ook circa 100 km de diameter van leidingen vergoot moeten worden. Alle vervangingen en vergrotingen worden zo veel mogelijk geprogrammeerd met Stadsregie in samenwerking met andere partijen in de ondergrond. Voor een aantal routes is het mogelijk dat deze niet kunnen wachten op andere opgaves. Waternet kan voor deze opgaves genoodzaakt zijn om een meer leidende rol in te nemen in de programmering van werkzaamheden of een project als

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 19 maart 2024 Pagina 7 van 9

eigen werk uit te voeren. Dat kan leiden tot meer regie van Waternet en mogelijk meer kosten. De vergrotingen zullen in principe plaatsvinden op de middellange tot langere termijn. Investeringen Voor de uitbreidingen zijn forse investeringen nodig. In Tabel 4 staan de investeringen voor de korte, middellange en langere termijn weergegeven. De investeringen betreffen de uitbreidingen in zowel de productie als in het leidingnet. De vergrotingen van het leidingnet worden in principe, vanwege de samenhang met de vervangingsopgave, betaald uit de reguliere investeringen. De investeringen voor nieuwe aanleg komen bovenop de vervangingsinvesteringen. De investeringen voor de korte termijn zijn opgenomen in het meerjaren investeringsplan en de voorjaarsnota van de gemeente. Middellange- en langere termijn investeringen zijn nog niet opgenomen in de voorjaarsnota (programmeren 5 jaar vooruit). Op de middellange en langere termijn zijn veel investeringen nodig om de extra hoeveelheden drinkwater te produceren. De investeringen zouden het huidige investeringsplafond kunnen overstijgen. De precieze omvang van de investeringen wordt nog onderzocht. Door groei van de stad zijn er drinkwaterleidingen nodig met een grotere diameter, er moet immers meer water door de stad gedistribueerd worden.

Voor de levering van drinkwater, waaronder de leidingen en de benodigde uitbreidingen, worden drinkwatertarieven in rekening gebracht bij de gebruikers. Bij capaciteitsuitbreiding kan het zo zijn dat het drinkwatertarief stijgt. Tabel 4: Investeringen in miljoen euro (€) voor de uitbreidingen op de korte, middellange en langere termijn voor zowel de productie als het leidingnet

Investering

Korte termijn < 5 jaar 78 (+/- 10%)

Middellange termijn

Langere termijn

5-10 jaar

> 10 jaar

265 (+/-50%)

> 600

Efficiënter drinkwatergebruik Waterbesparing en het gebruik van effluent voor industriewater zijn maatregelen om het drinkwatergebruik te temperen. Ten aanzien van waterbesparing wordt momenteel door het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat een nationaal plan voor drinkwaterbesparing ontwikkeld om deze gezamenlijke inspanning te coördineren. VEWIN, de koepelorganisatie van drinkwaterbedrijven coördineert de mogelijkheden van activiteiten voor de drinkwaterbedrijven. Alle drinkwaterbedrijven (inclusief Waternet) zijn momenteel actief bezig met waterbesparingsinitiatieven. KWR Research Institute en mede gefinancierd door Top Sector Water onderzoekt met de Gemeente Amsterdam, Waternet en met diverse private partijen naar innovaties op gebied van circulair watergebruik. Op het nieuwbouwproject Mannoury van Aedes Real Estate in Amsterdam West ligt het innovatieproject Urban Photosynthesis2. Dit is een integraal project om het appartementencomplex klimaatadaptief te maken en het watergebruik te verduurzamen. Drie functies worden gecombineerd: vergroening, waterhergebruik en energieopwekking. Het 2

https://www.tkiwatertechnologie.nl/projecten/urban-photosynthesis-drie-functies-op-een-dak/ en https://vimeo.com/730971056

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 19 maart 2024 Pagina 8 van 9

douchewater wordt opgevangen en hergebruikt voor de irrigatie van het blauw-groene dak dat zonder waterstress voor continue verkoeling zorgt. Daardoor hebben de bovengelegen zonnepanelen een hoger energierendement en wordt de biodiversiteit vergroot. In mei 2022 is een bestuursopdracht voor de industriewatertaak in Westpoort aan Waternet gegeven door het college van B&W. De aanleiding hiervoor is de groeiende vraag naar industriewater en de beperkte beschikbare capaciteit van het industriewatersysteem. Uit onderzoek van Waternet en het waterschap blijkt dat het effluent van de rioolwaterzuiveringsinstallatie van Amsterdam-West geschikt is als bron voor industriewater. Door het effluent te gebruiken voor industriewater kan drinkwater ‘vrijgespeeld’ en ingezet worden om de toenemende vraag naar drinkwater te temperen. In mei/juni 2024 wordt u nader geïnformeerd over de voortgang van efficiënt drinkwatergebruik. Mogelijk heeft u interesse in meer uitleg over bovenstaande informatie. Dat kan in een technische sessie. Graag nodig ik u uit voor een rondleiding op de productielocatie Weesperkarspel. Daar kunt u de bereiding van drinkwater zien.

Het college beschouwt de motie hiermee als afgehandeld.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders,

Melanie van der Horst Wethouder Water

Bijlagen 1. Infographic (zie volgende pagina)

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 19 maart 2024 Pagina 9 van 9

Bijlage 1: Infographic met de drinkwaterontwikkelingen Figuur 4: Visuele weergave van de diverse maatregelen voor uitbreiding van de productiecapaciteit en efficiënter watergebruik

De maatregelen voor uitbreiding voor de productiecapaciteit en efficiënter watergebruik betreffen de nummers: 1 Uitbreiding AWD en productie Leiduin (+ 5 Mm3/jaar) 2 Industriewaterlevering Westpoort 4 Uitbreiding en gros van PWN aan Waternet (+ 5 Mm3/jaar) 5 Uitbreiding LZF productiecapaciteit Weesperkarspel (+ 6 Mm3/jaar) 6 Uitbreiding WAAG (+ 8 Mm3/jaar) 7 Uitbreiding Temmen brakke kwel Horstermeerpolder (+ circa 6 Mm3/jaar) 9 Uitbreiding TDWA (+ 8 Mm3/jaar in fase 1 en 8 Mm3/jaar in fase 2) 12 Waterbesparing drinkwater

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl