Bijlage 1.2 De Aker Wildemanbuurt

Participatie Vertrouwen Zichtbaarheid & Communicatie Pleinen de Aker Wildemanbuurt

XXXXXX XXX XXXXXXXX XXXXX XXXXXXX XXXXXXXXX XXXXXXXXXX Culturele Antropologie en Ontwikkelingssociologie aan de VU te Amsterdam In opdracht van: De Gemeente Amsterdam Juni 2019 Begeleiders: XXXX XXX, Vrije Universiteit Amsterdam XXXX XXXXXXXXXX, Academie van de Stad

1

INHOUDSOPGAVE MANAGEMENT SUMMARY INLEIDING ZICHTBAARHEID COMMUNICATIE CONCLUSIE BIJLAGE 1 BIJLAGE 2 BIJLAGE 3 LITERATUURLIJST

3 4 5 7 11 12 16 18 21

2

MANAGEMENT SUMMARY De Academie van de Stad heeft in samenwerking met de gemeente Amsterdam de opdracht gegeven aan ons als studenten Culturele Antropologie een kwalitatief onderzoek uit te voeren. Het doel van dit onderzoek is het evalueren van eerdere participatieprojecten en het ontwikkelen van een adviesrapport met participatietools voor projecten in de toekomst. Deze evaluatie en participatietools zijn tot stand gekomen uit onderzoeken in de Wildemanbuurt en Pleinen de Aker. In de Wildemanbuurt en Pleinen de Aker hebben we de huidige situatie met betrekking tot burgerparticipatie onderzocht vanuit het perspectief van verschillende betrokkenen. Aan de hand van deze informatie hebben we participatietools ontwikkeld, welke kunnen worden gebruikt in de implementatie van aankomend participatiebeleid. We hebben ontdekt dat er een gebrek is aan communicatie tussen zowel de gemeente en de buurtbewoners, als bij de gemeentelijke ambtenaren onderling. Burgers zijn niet duidelijk op de hoogte gebracht van de plannen met betrekking tot participatieprojecten. Daarnaast was de gemeente niet zichtbaar voor de bewoners in de Wildemanbuurt, tenzij het tijd is voor verkiezingen. Het gebrek aan zichtbaarheid schaadt de vertrouwensrelatie van burger tot gemeente. In de Pleinen de Aker heeft de gemeente echter evenementen georganiseerd om de buurtbewoners te bereiken.

Deze tool speelde een grote rol bij het bereiken van bewoners en zorgde voor zichtbaarheid van de gemeente. In de Pleinen de Aker is er tijdens het aandragen van creatieve initiatieven sprake van afwachtende bureaucratie, dit zorgt voor een trage procedure van creatief proces tot uitvoering. Dit vermindert de motivatie om de stap tot deelname in creatieve processen te nemen. Voor een toename in burgerparticipatie is het belangrijk dat de gemeente meer evaluatief en innovatief is met betrekking tot zichtbaarheid en communicatie. Om de zichtbaarheid te verbeteren, adviseren wij de gemeente om haalbare acties te ondernemen die op korte termijn kunnen worden gerealiseerd. Buurtbijeenkomsten zijn als positief ervaren, om plannen van de gemeente kenbaar te maken raden we aan om door te gaan met het organiseren van buurtbijeenkomsten met de toevoeging van een gezellige sfeer. De toepassing van dit advies kan resulteren in een betere relatie tussen de gemeente en de buurtbewoners. Om de communicatie tussen bewoner en gemeente te verbeteren raden we aan gebruik te maken van straatleiders en participatief budgetteren. Straatleiders zijn de directe aanspreekpunten van de omgeving waarin mensen leven. Het aanstellen van gewone burgers als straatleiders helpt bewoners om de gemeente gemakkelijker te benaderen en dit zorgt ervoor dat participatie laagdrempeliger wordt.

Bewoners zullen sneller participeren als zij weten hóe zij kunnen participeren en waar zij terecht kunnen met vragen en ideeën. Daarnaast is het belangrijk dat gemeentelijke ambtenaren duidelijker geïnformeerd worden over welk participatieproject plaatsvindt, waar dit gebeurt en hoe het project vormgegeven is, dit zal het vermogen van implementatie en evaluatie verbeteren. Het is wenselijk dat de gemeente een budget beschikbaar stelt voor buurten en dat de invulling van dit budget wordt bepaald door de belanghebbenden in de desbetreffende buurt. De vormgeving van participatief budgetteren is terug te vinden in bijlage 2. Daarnaast raden we aan informatie te verspreiden via meerdere kanalen, in verschillende talen en op verschillende plaatsen. Tot slot, de overkoepelende oorzaak voor een lage mate van participatie is het gebrek aan vertrouwen in de gemeente vanuit bewoners en initiatiefnemers. De participatietools gericht op communicatie en zichtbaarheid zijn de concrete manieren om de vertrouwensrelatie tussen bewoner en gemeente te verbeteren. Wanneer de vertrouwensrelatie tussen bewoner en gemeente verbetert zal er een betere samenwerking tussen hen plaatsvinden, samenwerking vergroot de betrokkenheid en uiteindelijk participatie. Het aanpakken van de elementen zichtbaarheid en communicatie is een stap in de richting van een inclusief en participerend Amsterdam.

3

INLEIDING In de lente van 2008 is het nieuwe coalitieakkoord van start gegaan, een van de agendapunten is democratisering van de stad Amsterdam. Het uitgangspunt hierbij is dat buurtbewoners waardevolle ideeën hebben over hun buurt en dat deze ideeën gebruikt kunnen worden in het ontwikkelen van nieuw beleid. Het is dus zaak om de krachten van gemeente, bewoners en belanghebbenden te bundelen en een gezamenlijk beleid te creëren voor de stad (coalitieakkoord, 2018). Het is gewenst dat de eigenaarschap en zeggenschap van bewoners wordt vergroot door hen te betrekken in de beleidsvorming. Het kernteam participatieve democratie geeft vorm aan het democratiseringsproces door de participatieparagraaf, hierin worden tools aangedragen om burgerparticipatie te bevorderen. Ondanks de democratiseringsagenda hebben bewoners de afgelopen jaren ervaren dat de gemeente niet voldoende zichtbaar is. Daarnaast is er onduidelijkheid over lopende participatieprojecten bij zowel gemeenteambtenaren als buurtbewoners. Gemeenteambtenaren en buurtbewoners weten vaak niet wat er precies is uitgevoerd aan participatieprojecten en wie de relevante contactpersonen zijn. Ook hebben buurtbewoners het gevoel dat zij de afgelopen jaren onvoldoende gehoord zijn door de gemeente, dit zorgt voor wantrouwen ten opzichte van de gemeente en een teruggetrokken houding ten opzichte van participatie.

Om burgerparticipatie te bevorderen is het belangrijk te achterhalen hoe de vertrouwensrelatie tussen bewoner en gemeente verbeterd kan worden. Deze vraag verdelen we onder in sub vragen. Ten eerste, hoe kan de communicatie over participatietrajecten verbeterd worden? Dit betreft zowel de communicatie tussen gemeentelijke ambtenaren onderling, als de communicatie tussen buurtbewoners en gemeente. Ten tweede, hoe kan de gemeente zich zichtbaarder maken voor bewoners? En tot slot, hoe kunnen verschillende doelgroepen bereikt worden? Om een antwoord te geven op deze vragen hebben we participatietools ontwikkeld uit onderzoek in de Wildemanbuurt en Pleinen de Aker, aangevuld met literatuuronderzoek. Om de communicatie en de vertrouwensrelatie tussen de burger en gemeente te verbeteren kan het aanstellen van straatleiders uitkomst bieden. Straatleiders zijn bewoners die bepaalde straten of gebieden vertegenwoordigen in een specifieke buurt. Bewoners kunnen zich aanbieden en vervolgens gekozen worden door andere bewoners. De straatleiders kunnen namens hun buren met de gemeente communiceren, aanwezig zijn bij gemeentevergaderingen en plannen van de gemeente overbrengen. Op die manier worden de bewoners gestimuleerd om te participeren aangezien ze makkelijker een buurtgenoot aanspreken dan een gemeentelijke ambtenaar.

Dit komt zowel tegemoet aan de communicatiebehoefte als het verbeteren van de relatie tussen burger en gemeente. Daarnaast kan het opstellen van buurtbudgetten het vertrouwen naar de gemeente vergroten en bewoners meer het gevoel van eigenaarschap over hun buurt teruggeven. De buurtbudgetten worden samengesteld door de straatleiders in samenspraak met bewoners en betrokkenen zodat het budget wordt ingevuld namens de gehele buurt. Ook zijn aantrekkelijke buurtbijeenkomsten wenselijk, waarbij er een gezellige sfeer wordt gecreëerd. Op deze manier kunnen bewoners de plannen van de gemeente direct horen en de dialoog aangaan, op die manier komt dit tegemoet aan de behoefte van bewoners om gehoord te worden. Dit zal de vertrouwensrelatie tussen bewoner en gemeente wederom verstevigen. Daarnaast is het van belang om de bestaande participatieactiviteiten zo interactief mogelijk te maken en te houden, de waarde hiervan is dat het een laagdrempelige manier van participerend burgerschap betreft die voor iedereen toegankelijk is. Bewoners hechten waarde aan gesprekken met gemeenteambtenaren en vinden het prettig om zich een voorstelling te kunnen maken van de gemeenteplannen. Visualisatie van de plannen is hierbij een belangrijk aspect van participerend burgerschap. Het is van belang dat deze tools structureel en voor een langere tijd worden ingezet.

In Bijlage 1 is een toelichting van de respondenten te vinden, in Bijlage 2 een toelichting van de tool participatief budgetteren en in Bijlage 3 een toelichting van onderzoeksmethoden en een evaluatie van de Wildemanportretten. 4

ZICHTBAARHEID 1.

Zorg voor uitvoering van kleine acties

Hiermee bedoelen we dat als er bijvoorbeeld een vuilnisprobleem bekend is bij de gemeente, hier kleine acties op worden uitgevoerd. Bijvoorbeeld op korte termijn meerdere prullenbakken plaatsen of prullenbakken legen. Een ander voorbeeld: op het Joop Woortmanplein bankjes plaatsen voor ouders die toezicht houden op spelende kinderen. Waarom? Antropoloog: ‘Het algemene sentiment was: de gemeente doet niets voor ons’. Wanneer zichtbare veranderingen worden aangebracht in de leefomgeving van buurten zien de bewoners dat de gemeente voor hen klaarstaat. Dit kan de relatie tussen buurtbewoner en de gemeente versterken. Gemeenteambtenaar: ‘Ik ben heel erg voor participeren, dat is heel erg belangrijk, maar het helpt alleen als je je direct zichtbaar maakt.’ Deze ambtenaar vertelde ons dat om participatie te verbeteren een structurele investering in de relatie tussen burger en de gemeente nodig is. Zodat burgers -ook als het beleid wordt veranderd-, vertrouwen blijven houden in de gemeente.

Projectleider ingenieursbureau: ‘Het zou prettig zijn dat als wij meteen bij het begin van de ontwikkelingen van de gemeente plannen betrokken zouden worden, dat we dan ook meer kunnen nadenken over de wensen van de bewoners die op korte termijn goed uitvoerbaar kunnen zijn, zodat bewoners zich gehoord voelen.’ Kanttekening: Wanneer het niet mogelijk is om deze kleine acties uit te voeren, is het belangrijk dat de gemeente dit communiceert naar de buurtbewoners. Op deze manier hebben bewoners alsnog het gevoel dat de gemeente voor hen klaarstaat. Buurtbewoners weten immers niet dat er binnen de gemeente vergaderingen plaatsvinden over deze problemen. 2.

Organiseer buurtevenementen

Buurtevenementen kunnen worden georganiseerd door de gemeente in samenspraak met de bewoners, betrokken organisaties. Het is belangrijk dat er een budget beschikbaar is voor het creëren van een gezellige sfeer, met hapjes, drankjes en activiteiten. Daarnaast is het van belang dat naast bewoners, ook projectleiders, gemeenteambtenaren en vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties aanwezig zijn tijdens deze evenementen, zodat er een mogelijkheid wordt gecreëerd om de dialoog aan te gaan over de gemeenteplannen. Tijdens het buurtevenement presenteert de gemeente plannen aan de bezoekers. Waarom? Bewoners: Buurtbijeenkomsten zijn door verschillende bewoners rondom Pleinen de Aker als positief ervaren. Informatiemarkten en een tent met kinetisch zand om de buurt naar eigen wens vorm te kunnen geven werd als leuk en effectief ervaren. In de Wildemanbuurt gaven twee bewoners aan dat zij nog nooit direct contact gehad hebben met de gemeente en dat zij het fijn zouden vinden als zij dit wel hebben in de toekomst. Zij gaven aan graag gehoord te willen worden. Toen we twee vrouwen van ongeveer 40 jaar vroegen hoe ze dit voor zich zagen, vertelden ze enthousiast: een evenement met hapjes, drankjes en muziek waarin de gemeente hun plannen presenteert.

Ook zeiden twee jongens van ongeveer 20 jaar dat het hen leuk leek als er een evenement wordt georganiseerd wat gericht is op jongeren. Rondom de Pleinen de Aker wordt er vaak negatief gesproken over de gemeente omdat de gemeente zich niet zichtbaar maakt in de buurt. Wanneer we vroegen hoe de gemeente dit het beste zou kunnen aanpakken, werd aangegeven dat het prettig zou zijn om eens per week/maand/kwartaal een avond te organiseren waarbij bewoners hun vragen of ideeën aan de gemeente kunnen voorleggen. 5

Het is dan van belang dat er op zo’n avond een aantal gemeenteambtenaren en/of projectleiders aanwezig zijn om alle vragen te beantwoorden. Op die manier wordt de drempel voor contact via de gemeente en bewoners verlaagd. Gemeenteambtenaar: Het aantrekkelijk maken van buurtbijeenkomsten komt ook tegemoet aan de wens naar sociale cohesie vanuit een gemeentelijk ambtenaar. ‘Er is een sfeer ontstaan die gewoon niet goed is, dit moeten we oppakken met gebiedsteams, met bewonersavonden, met initiatieven en vooral veel ontmoeten. Proberen mensen uit hun huis krijgen en te ontmoeten in die buurt. Het is een hele grote opgave, dat is de moeilijkste.’ Aldus de gemeentelijk ambtenaar. Ingenieursbureau: Projectleiders vanuit een ingenieursbureau gaven aan dat met name rondom de projecten van pleinen de Aker, het stukje van participatief burgerschap al had plaatsgevonden voordat zij en hun diensten werden ingeschakeld. Sommige projectleiders zijn aanwezig geweest bij een enkele inspraakavond, maar hier hield het ook mee op. Er werd vanuit het ingenieursbureau aangegeven dat het waardevol zou kunnen zijn als zij actiever betrokken zouden worden bij de participatieactiviteiten al vanaf het begin van het organiseren van dergelijke activiteiten.

Kanttekening: Het is belangrijk dat de evenementen aansluiten op diverse bewonersgroepen in buurten zodat oud, jong en alles hiertussen kan deelnemen aan deze evenementen. Daarnaast is belangrijk dat de evenementen mede worden georganiseerd door betrokken organisaties in de buurt omdat de organisatie tijd en aandacht vergt. Wanneer gemeente en organisaties met elkaar samenwerken wordt de tijd die nodig is voor de organisatie gespreid over gemeente en organisaties. Ook de tool van straatleiders kan uitkomst bieden in het organiseren van buurtevenementen, dit wordt nader besproken in de volgende sectie: communicatie. Het ingenieursbureau geeft aan graag vanaf het begin betrokken te willen zijn, maar ze geven ook aan dat dit vaak niet mogelijk is door onvoldoende mankracht, budget of tijd. Een aantal projectleiders gaf aan dat ze het lastig vinden hier een middenweg in te kunnen vinden. 3.

Maak de gemeenteplannen visueel

De manieren die de gemeente hanteert om nieuwe plannen te presenteren variëren van een simpele informatiemarkt en een brief door de bus tot een 3D maquette en een tent waar in samenwerking met een kunstenaar door middel van kinetisch zand de bewoners hun ideale buurt kunnen vormgeven. Waarom? Bewoners: Rondom de Pleinen de Aker gaven bewoners aan dat de interactieve manier waarop de gemeente de plannen presenteert als positief worden ervaren. Visualisatie is een belangrijk aspect in het presenteren van de gemeenteplannen. Mensen ervaren het als lastig om zich de buurt voor te kunnen stellen als die alleen op tekstueel vlak gepresenteerd wordt. Wanneer er gebruik wordt gemaakt van diavoorstellingen met de toekomstplannen, 3D tekeningen of videomateriaal, wordt het voor de mensen tastbaarder en zal er minder tegengeluid zijn dan wanneer de plannen alleen worden aangekondigd via een brief. Kanttekening: Er moet gelet worden op originaliteit. De gemeente kan niet voor elk plan en voor elk project dezelfde tent met kinetisch zand gaan opzetten, bewoners hebben behoefte aan afwisseling van activiteiten om geprikkeld te blijven en actief te participeren op volgende momenten. Ook moet er gelet worden op de afweging tussen nut en noodzaak. Activiteiten moeten binnen een zo gering mogelijk budget vallen en toch een zo efficiënt mogelijk resultaat opleveren.

Zoals een projectleider al aangaf: ‘tijd is geld, en beide hebben we niet in overvloed.’

6

COMMUNICATIE 1.

Communiceer via straatleiders

Straatleiders zijn de ambassadeurs van verschillende straten in een buurt. Zij dienen als tussenpersoon tussen de gemeente, maatschappelijke organisaties en de bewoners. Straatleiders kunnen de behoeften en wensen van hun buren vertegenwoordigen in vergaderingen met de gemeente en kunnen plannen van de gemeente aan hun buren communiceren. Bewoners van een buurt kunnen zichzelf aanbieden als straatleider, vervolgens wordt de straatleider verkozen door medebewoners van de desbetreffende straat. Het communiceren via straat leiders is ontwikkeld als participatietool in de gemeente Almelo (van der Graaf, Nieborg, Oudenampsen, Wentink, 2006). Waarom? Straatleiders kunnen aansluiten op de leefwereld van hun buurtgenoten en kunnen daarmee op een passende manier communiceren met hen, zij leven immers met hen samen. De communicatieve functie van gebiedsmakelaars wordt deels in handen gelegd van straatleiders. Voor bewoners is er een lagere drempel om naar een mede buurtbewoner te stappen voor vragen dan naar de gemeente. Bewoners: Uit gesprekken met bewoners in de Wildemanbuurt is gebleken dat het burencontact tussen bewoners in deze buurt goed is en dat de goede burencontacten worden benut door de inzet van straatleiders. Het merendeel van de bewoners gaf aan dat zij niet op de hoogte waren van de plannen van de gemeente om participatie in hun wijk te bevorderen.

Zij wisten niet op welke manier zij zich kunnen inzetten voor hun buurt, wel gaven zij aan dat als ze hiervan op de hoogte zijn dat ze dan best hun steentje willen bijdragen in de buurt. Ook spreken niet alle bewoners Nederlands waardoor zij soms niet op de hoogte zijn van de ontwikkelingen in de buurt. In de buurten rondom pleinen de Aker was bij een groot deel van de bewoners ook niet duidelijk waar ze heen konden met ideeën of vragen, buiten de georganiseerde participatie momenten om. Ze gaven aan dat ze een paar jaar geleden wel een aantal keer enquêtes hebben ingevuld, maar dat ze tot op heden nog niet weten of daar ook echt mee aan de slag gegaan is. Gemeenteambtenaar: Uit meerdere interviews bleek dat ambtenaren niet volledig op de hoogte zijn van wat er aan participatietrajecten plaatsvindt. Toen we aan een gemeenteambtenaar vroegen wie er op de hoogte is van wat er precies in de buurt gebeurt, en wie er een direct aanspreekpunt is, kregen we het antwoord: ‘De gebiedsmensen ja ik hoop toch dat de mensen die in de gebieden bezig zijn, dat die er iedere dag zijn bij wijze van spreken. De gebiedscoördinator en mensen die met beheer en onderhoud te maken hebben, dat die iedere dag hun antenne uitsteken.’ Echter zijn de bewoners zich niet bewust van het bestaan van deze gebiedsteams. De gebiedsmakelaar vervult een belangrijke rol in deze aanwezigheid.

Op de website van de gemeente Amsterdam staat aangegeven dat bewoners contact kunnen opnemen met de gebiedsmakelaar voor vragen over hun buurt. Uit een interview bleek dat gebiedsmakelaars een volle agenda hebben, zelf hebben we de gebiedsmakelaar daarom ook helaas niet kunnen bereiken. Kanttekening Straatleider zijn brengt de nodige verantwoordelijkheden met zich mee, het is de vraag of mensen deze taak op zich willen nemen. Het aanbieden van een vergoeding zou hierop uitkomst bieden. Meerdere bewoners vertelden dat zij zich willen inzetten voor de buurt maar dat ze daar dan wel graag een vergoeding voor zouden willen ontvangen. 7

2.

Maak gebruik van participatief budgetteren

Participatief budgetteren is een systeem waarbij bewoners gezamenlijk invulling geven aan het budget dat beschikbaar is voor hun buurt. Er worden thematische buurtbijeenkomsten georganiseerd die toegankelijk zijn voor alle bewoners. Hierin worden verschillende thema’s besproken zoals leefomgeving, veiligheid, gezondheid etc. Tijdens deze bijeenkomsten worden de behoeften van bewoners met betrekking tot het invullen van budget vastgesteld. De straatleiders zijn verantwoordelijk voor het budgetvoorstel dat voortgekomen is uit deze bijeenkomst en dienen deze in bij de gemeente. De gemeente beoordeelt of het budgetvoorstel door kan gaan en welke aanpassingen er plaats moeten vinden. Dit model is succesvol gebleken in Porto Alegre (Aragones & Sanches-Pages, 2009), zie bijlage 2 voor gedetailleerde uitleg. In de Wildemanbuurt worden 4 thematische bijeenkomsten per jaar georganiseerd. Deze kunnen benut worden voor het participatief budgetteren. (Y. Cornelisse, persoonlijke communicatie, Waarom? Vanuit de gemeente is er het plan om buurtbudgetten op te stellen, participatief budgetteren geeft de bewoners inspraak in de invulling van deze budgetten. Dit zorgt ervoor dat bewoners weer eigenaars van hun eigen buurt worden. Daarnaast zorgt het participatief budgetteren voor een overzichtelijker en sneller proces in het omzetten van behoefte naar budget.

Bewoners: Meerdere bewoners gaven aan dat zij een buurtinitiatief willen starten of dat zij mee zouden doen aan initiatieven als deze zijn opgericht. Echter vertelden zij dat ze willen dat de gemeente hen hiervoor benaderd. Via het participatief budgetteren kunnen zij een voorstel doen voor het buurtinitiatief. Gemeenteambtenaar: ‘Er is wel door het huidige college een democratiseringsnota geschreven waarbij onder andere geschreven wordt over een buurtbudget, dus geef de buurt een budget. Dan moet je natuurlijk zorgen dat als je dat budget geeft niet nog 30 kanalen hebt om te checken of dat geld wel goed is uitgegeven, dan moet je ook het vertrouwen aan mensen geven dat ze dat geld uitgeven.’ Het participatief budgetteren kan het proces van buurtbudgetten opstellen vergemakkelijken. Er wordt een budget samengesteld door straat leiders in samenspraak met buurtbewoners. Dit zorgt ervoor dat initiatieven niet via ’30 kanalen’ binnenkomen maar dat er direct een voorstel kan worden gedaan, waar de gemeente vervolgens op kan reageren. Zowel gemeenteambtenaar als maatschappelijke organisatie spreken van een traag proces met betrekking tot het indienen van initiatieven ‘Er zijn hele simpele initiatieven, een boekenballetje, een sportverkiezing waar de bureaucratie het onmogelijk heeft gemaakt om door te zetten.

Het wordt niet betaald, of er is geen budget voor of er is dit of dat, ik word er af en toe ook wel moe van, ik word soms moe van mijn eigen organisatie.’ Maatschappelijke organisatie: ‘Tegenwoordig lopen dingen heel traag, daardoor verliezen de creatievelingen hun motivatie. We willen dat het coalitieakkoord uitgevoerd wordt waar in staat dat de initiatieven van de burgers gefaciliteerd moeten worden door de gemeente. Op deze manier kunnen we sneller handelen op hardnekkige problemen.’ Dit is een uitspraak van een woordvervoerder van een maatschappelijke organisatie die betrokken is in de Wildemanbuurt. Deze uitspraak laat zien dat er behoefte is aan een sneller proces van initiatief aandragen tot uitvoering. Kanttekening: De vormgeving van het participatief budgetteren is een arbeidsintensief proces. Als het proces eenmaal loopt, dan kan het juist de extra taken van de gemeente wegnemen. Dus op de langere termijn vergemakkelijkt en versnelt participatief budgetteren het participatieproces.

8

3.

Verspreid informatie via meerdere kanalen

Om verschillende doelgroepen in buurten te bereiken is het belangrijk dat communicatie op verschillende manieren wordt gecommuniceerd. Bijvoorbeeld via whatsapp, sms, e-mail, social media, via straatleiders en per post. Waarom? Gemeenteambtenaar: ‘De wildemanbuurt is een wijk waar mensen niet opendoen, niet op uitnodigingen ingaan en niet in de buurt komen behalve gewoon hun ding doen en dat geldt voor een grote groep laag geletterde allochtone gezinnen en voor de ouderen, mensen die de boodschappen en hun werk doen en dat het dat is. Ik denk dat de wil er wel is maar het echt omzetten in daden dat is toch een taak die wij dan samen met een aantal clubs moeten oppakken.’ Deze uitspraak geeft het belang van communicatie via meerdere kanalen aan, het communiceren via meerdere kanalen sluit aan op de voorkeuren van verschillende bewonersgroepen. Ook het communiceren via straatleider, het organiseren helpt om verschillende bewonersgroepen te bereiken. Verschillende communicatiekanalen bereiken verschillende doelgroepen, wanneer meerdere kanalen worden ingezet is de kans groter dat uiteindelijk ook de bewoners die niet opendoen bereikt worden. Bewoners: Jongeren tussen 18 en 20 jaar vertelden ons dat zij het liefst op de hoogte worden gebracht via social-media, whatsapp, sms of e-mail.

Een dame van ongeveer 30 en een dame van ongeveer 50 vertelden dat zij het liefst brieven ontvangen of dat ze het prettig vinden als er een tent of kraam in de buurt komt te staan waar de gemeente informatie verspreidt. Dit heeft de betreffende dame in een andere buurt gezien en dat vond ze ‘zeer praktisch’. 4.

Verspreid informatie in meerdere talen

Het is belangrijk dat een inventarisatie wordt gemaakt van de verschillende nationaliteiten in de betreffende stadsdelen en dat informatie rondom de gemeenteplannen in verschillende talen wordt aangeboden om zo de niet-usual suspects ook een stem te kunnen geven (Snel, 2015). Waarom?: Bewoners: In de Wildemanbuurt hebben we meerdere keren met vrouwen gesproken die de Nederlandse taal niet voldoende spraken. Zij zijn niet op de hoogte van de participatieplannen van de gemeente, wanneer informatie wordt aangeboden in verschillende talen kunnen ook deze vrouwen op de hoogte worden gebracht van wat de gemeente uitvoert in de buurt en dat zij bijvoorbeeld kunnen deelnemen aan buurtbijeenkomsten. 5.

Verspreid informatie op meerdere plekken

Het is gewenst dat informatie over plannen van de gemeente wordt gecommuniceerd naar zowel bewoners, projectleiders, initiatiefnemers als winkeliers. Het is belangrijk dat uitnodigingen van buurtbijeenkomsten naar deze verschillende partijen verspreid worden. Waarom? Winkeliers: Veel winkeliers bij met name het Ecuplein in de Aker, gaven aan soms niet op de hoogte te zijn van de plannen van de gemeente en dat ze het gevoel ervaren dat de gemeente geen rekening houdt met hun wensen en behoeften. Een voorbeeld hiervan: bevoorrading van winkels die vroeger via de voorkant verliep, moet nu gebeuren via de achterkant. Echter, de achterkant is een woonwijk waar vrachtwagens niet doorheen kunnen/mogen manoeuvreren waardoor bevoorrading nagenoeg onmogelijk is. Er is volgens de winkeliers niet gekeken naar de praktische zaken, en zij voelen zich daar nu de dupe van. De participatieactiviteiten die worden georganiseerd, zijn volgens een aantal winkeliers meer gericht op bewoners dan op de ondernemers. Ondernemers gaven aan andere behoeften te hebben ten opzichte van de bewoners en ze gaven aan dat het handig zou zijn 9

om de ondernemersgroep naar een aparte participatieavond te laten komen om zo de wensen en behoeften van deze groep ook te kunnen inventariseren. Kanttekening: een projectleider van het ingenieursbureau gaf aan juist het gevoel te hebben dat er vanuit de gemeente meer rekening is gehouden met de wensen van de ondernemers dan naar de wensen van de bewoners. Dit is opvallend en zou in een volgend onderzoek meer uitgediept kunnen worden.

10

CONCLUSIE Cruciaal voor het bevorderen van participatie is het verbeteren van de vertrouwensrelatie tussen bewoner en de gemeente. De tools gericht op communicatie en zichtbaarheid zorgen indirect voor het verbeteren van de vertrouwensrelatie, vergroten uiteindelijk de betrokkenheid vanuit bewoners. Wanneer bewoners zich betrokken voelen in hun buurt zullen zij sneller participeren.

Voer kleine zichtbare acties uit Organiseer buurtevenementen Maak gemeenteplannen visueel

Communiceer via straatleiders Participatief budgetteren Verspreidt informatie via meerdere kanalen in meerdere talen En op meerdere plekken

Zichtbaarheid

Communicatie

Vertrouwen

Betrokkenheid

Participatie

11

BIJLAGE 1 Specificatie respondenten 1. Jongeren (leeftijdscategorie 12 t/m 17 jaar) Pleinen de Aker: Jongeren zijn lastig te bereiken, over het algemeen kwamen de meningen van de jongeren overeen met de groep middelbare leeftijd, mede omdat de participatieactiviteiten goed worden ontvangen. De meesten gaven aan wel wat wensen te hebben, maar dat ze geen zin of tijd hebben om deel te nemen aan een inspraakavond. Online is deze groep dan wel meer actief dan de groep middelbare leeftijd. Wanneer op sociale media een verandering aangekondigd wordt, word hierop gereageerd, het wordt gedeeld en zodoende wordt ook het bereik van de gemeente vergroot. Een vraag die hierbij gesteld kan worden in een volgend onderzoek is hoe deze groep op een voor hun prettige manier betrokken kan worden bij een volgende vorm van burgerparticipatie. De Wildemanbuurt: Een groep jongeren van ongeveer 12 en 13 jaar waren aan het spelen in de speeltuin, zij gaven hun ontevredenheden aan over de buurt. Ze vertelden dat ze het liefst willen dat hun huis gesloopt wordt en dat het voor hun moeders onveilig is om in de speeltuin te zitten. 2.

Adolescenten en jongvolwassenen (leeftijdscategorie 18 t/m 25 jaar) Pleinen de Aker: De groep bewoners binnen deze leeftijdscategorie kent twee subcategorieën: Groep van 18 t/m 20 jaar, uit- of thuiswonend: deze groep geeft aan niet vaak deel te nemen aan inspraakavonden, mede omdat het vaak op tijdstippen is dat deze groep op school is of met vrienden hangt. Ze zouden het een goed idee vinden om via social media inspraak te geven, mede omdat ze naar eigen zeggen een overgroot deel van de tijd toch al op social media doorbrengen. Groep van 21 t/m 25 jaar, uit- of thuiswonend: deze groep is meer betrokken bij de participatieactiviteiten van de gemeente. Er wordt waarde gehecht aan activiteiten met een interactief karakter en beeldende vormen. De Wildemanbuurt: Groep van 18 t/m 23 jaar: In de Wildemanbuurt hebben we twee jongens tussen 18 en 20 jaar gesproken en een jongen van 23 jaar. De jongens tussen 18 en 20 jaar studeerden beide, zij vertelden dat het hen leuk leek als er een evenement wordt georganiseerd in de buurt waarbij ook jongeren kunnen deelnemen. Verder vertelden ze eigenlijk dat ze niet veel behoefte hebben aan participatie, ze zouden initiatieven willen nemen in hun buurt tegen een vergoeding. Zij zijn het best te bereiken via social media, sms of whatsapp. De buurt werd door hen als veilig ervaren.

We hebben een 23-jarige jongen gesproken, hij was toezichthouder bij een maatschappelijke organisatie in de Wildemanbuurt. Deze jongen was vervroegd gestopt met school en heeft via de gemeente zijn baan als toezichthouder gekregen, hij vertelde ons dat het deels de verantwoordelijkheid van jongeren zelf is om initiatief te nemen in maatschappij. Wel was het volgens hem wenselijk dat er een buurtregisseur aanwezig is om gesprekken aan te gaan met jongeren en hen te helpen. Ook zei hij dat het beter was om vriendelijke gesprekken aan te gaan met jongeren op straat. 3. Volwassenen met en zonder kinderen (leeftijdscategorie 25 t/m 40 jaar) Pleinen de Aker: Deze groep mensen hebben veel inspraak gehad in plannen van de gemeente. Deze mensen komen naar bewonersavonden, vullen enquêtes in en nemen actief deel aan participatieactiviteiten. De activiteiten die de gemeente organiseert, zoals een tent met kinetisch zand, of visualisaties van de plannen in 3D maquettes, een informatiemarkt of gesprekken op straat, worden positief ontvangen. 12

Mensen voelen zich gehoord en ze hebben het gevoel dat er iets gedaan wordt met hun input. Een paar gevallen gaven aan geen interesse te hebben in deelname aan participatietrajecten maar dat ze het wel goed vinden van de gemeente dat deze dit soort activiteiten organiseert. Een aantal anderen had geen goed woord over voor de daden van de gemeente want ‘’deze doet toch altijd wel wat het zelf wil’’. De Wildemanbuurt: Onder deze categorie hebben we een moeder van kleine kinderen gesproken, zij zat in de speeltuin. Ze vertelde ons dat ze het liefst zou willen verhuizen uit de buurt en dat zij haar kinderen niet alleen durft te laten spelen in de speeltuin, ze voelt zich niet veilig. Het gevoel van onveiligheid komt voort uit eerdere incidenten die zij in deze speeltuin heeft meegemaakt. Ze was wel op de hoogte van contactpersonen in de buurt maar heeft geen behoefte om te participeren omdat zij het liefst de buurt wil verlaten. Ook hebben we een vader van kleine kinderen gesproken in een andere speeltuin. Hij vertelde ons dat hij graag zou willen dat de gemeente eerder acties onderneemt op problemen die spelen in de wijk. Hij vertelde dat hij de gemeente heeft gebeld over bijvoorbeeld het vuilnisprobleem. Het duurt lang voordat dit probleem wordt aangepakt, terwijl het volgens hem niet zo moeilijk zou zijn om de vuilnisbakken wat vaker te legen of extra vuilnisbakken te plaatsen.

Daarnaast vindt hij dat de gemeente buurtbewoners te laat op de hoogte stelt van evenementen die rondom de buurt zullen plaatsvinden. Als voorbeeld noemde hij een marathon, de straten in de buurt werden afgesloten waardoor hij de buurt niet meer goed kon verlaten met de auto. Hij zou willen dat de gemeente hem hier eerder van op de hoogte stelt. Met betrekking tot participatie vertelde deze meneer dat hij het fijn zou vinden als er buurtbijeenkomsten plaats zouden vinden waarin verschillende thema’s en plannen besproken worden. Uitnodigingen zouden verstuurd moeten worden in de vorm van brieven, hij was niet goed op de hoogte van waar hij terecht kan met zijn vragen. Daardoor zou hij graag zien dat deze contactpersonen gecommuniceerd worden. 4. Volwassenen in de leeftijdscategorie 40 t/m 60 jaar Pleinen de Aker: Deze groep bewoners gaf aan veel waarde te hechten aan inspraak in de gemeente plannen, maar daarnaast werd aangegeven dat het als onprettig wordt ervaren dat er niet veel terugkoppeling plaatsvindt naar de bewoners wat betreft de ontwikkelingen van de plannen. Een briefje in de bus wordt vaak niet als voldoende ervaren, maar er wordt ook aangegeven dat mensen geen ander idee hebben voor meer betrokkenheid bij de plannen van de gemeente.

Voor een volgend onderzoek kan het daarom van belang zijn om te onderzoeken wat mensen nodig hebben om zich betrokken te blijven voelen bij ontwikkelingen van gemeente plannen en op welke efficiënte manieren er voldaan kan worden aan de participatie-wens van buurtbewoners in deze leeftijdscategorie. De Wildemanbuurt: Een man in deze categorie vertelde dat hij verschillende initiatieven zou willen ondernemen in de buurt, waaronder jongerenbegeleiding. Wel vindt hij dat hiervoor een vergoeding moet komen omdat het moeilijk is voor hem rond te komen als hij dit vrijwillig zou doen. Ook zijn er veel leegstaande gebouwen in de buurt, volgens hem gebruikt de gemeente deze niet voor de buurt. In deze leegstaande gebouwen zou bijvoorbeeld een ontmoetingsplek voor jongeren gemaakt kunnen worden. De gemeente betrekt de buurt niet bij de plannen voor deze leegstaande gebouwen. Deze man heeft geprobeerd toestemming te krijgen van de gemeente om deze gebouwen te gebruiken maar deze werden afgewezen. In een maatschappelijke organisatie vertelden twee vrouwen ons dat ze nog nooit met iemand van de gemeente gesproken hebben. Zij hebben nog nooit iemand van de gemeente aanwezig gezien bij deze organisatie. Ze vonden het fijn dat ze bij ons hun ervaringen kwijt konden, het gaf hen het idee dat ze gehoord werden. Toen we hen vroegen hoe zij denken dat de gemeente hen meer kan 13

betrekken in de buurt vertelden zij dat ze graag willen dat er een buurtevenement georganiseerd wordt. Ze vertelden enthousiast zij graag willen dat er een evenement wordt georganiseerd met hapjes, drankjes en muziek en dat hier de gemeente hun plannen kan presenteren. Verder hebben we nog verschillende vrouwen gesproken die op dit moment niet betrokken zijn in de buurt. Twee van de vrouwen spraken bijna geen Nederlands, de andere vrouw wist niet op welke manieren zij betrokken zou kunnen worden in de buurt. Als aan haar duidelijker wordt gecommuniceerd op welke manier ze kan participeren zou ze dit best willen doen. In een andere buurt zag ze dat de gemeente in tenten informatie verspreidden, dit leek haar ook een goed idee in haar buurt. 5. Ouderen (leeftijdscategorie 60 jaar en ouder) Pleinen de aker: Deze groep mensen wordt soms bewust uit het participatietraject weggelaten, omdat ze door mobiliteitsproblemen of psychologische omstandigheden niet in staat zijn om op korte termijn waardevolle input te geven aan de plannen. Deze mensen geven aan soms wel briefjes in de bus te vinden van de aankomende verbouwplannen van de gemeente, maar ze hechten geen waarde aan het bijwonen van een bewonersavond, omdat het simpelweg te veel moeite kost om de deur uit te gaan wanneer iemand aan huis gebonden is.

Anderen waren juist helemaal niet op de hoogte van de gemeente plannen, deze mensen voelden zich buitengesloten, omdat ze niets in de bus hadden gekregen of niet in staat waren om via bewonersavonden inspraak te geven. Ook zijn deze mensen vaak minder mobiel, waardoor ze minder naar buiten komen en minder contacten hebben met anderen, waardoor ze minder op de hoogte zijn van de ontwikkelingen. Taal kan ook een kritiekpunt zijn, mensen die de Nederlandse taal niet 100% beheersen vinden het ook lastig om hun wensen en behoeften te uiten. De vraag bij een volgend onderzoek moet daarom ook zijn hoe deze kwetsbare groep meer betrokken kan worden bij burgerparticipatie. De Wildemanbuurt: We hebben een 90 jarige man gesproken, hij woont in een seniorenflat. Hij vertelde ons dat er verschillende plekken zijn waar hij terecht kan voor een kop koffie. Ook gaf hij aan dat hij zich weleens eenzaam voelt maar dat er voor hem niet zo veel meer gedaan hoeft te worden. 6. Maatschappelijke organisaties (Wildemanbuurt): Onder maatschappelijke organisaties verstaan we organisaties die zich inzetten voor de buurt. We hebben twee betrokkenen van organisaties gesproken die een negatieve houding ten opzichte van de gemeente hebben. Een van deze betrokkenen wilde zelfs niets meer van de gemeente.

De ander vond dat bewoners tot klanten worden gereduceerd, ook vertelde deze persoon dat hij liever opdrachten van de gemeente krijgt dan subsidies. Volgens deze persoon is het belangrijk dat problemen in de buurt worden opgelost door bewoners zelf, de gemeente moet maatschappelijke organisaties de opdracht geven problemen op te lossen samen met de bewoners. Hierbij is het belangrijk dat de gemeente vertrouwen geeft aan bewoners en dat zij geen controle uitoefent op het proces van uitvoering maar kijkt naar de resultaten. Volgens een gemeenteambtenaar hebben twee andere organisaties wel een goede relatie met de gemeente maar dit komt mede doordat zij subsidies krijgen. 7. Gemeenteambtenaar (Wildemanbuurt): Wildemanbuurt: We hebben twee gemeenteambtenaren geïnterviewd, beide waren zij niet geheel op de hoogte van de lopende participatieprojecten. Een van hen was niet op de hoogte van wat er precies onder de democratiseringsagenda valt. Het is belangrijk dat de participatietrajecten voor langdurige en structurele verandering zorgen. Zodat de effecten van participatie niet verdwijnt als het beleid weer verandert. Een van de ambtenaren denkt dat er veel verbeterd kan worden in de communicatie tussen ambtenaren onderling en ambtenaren en bewoners. Tenslotte vertelde namen 14

ambtenaren aan dat gebiedsteams aanwezig waren om toezicht te houden in de buurt, echter is het niet duidelijk in hoeverre deze ook echt aanwezig waren in de buurt. 8. Projectleiders Ingenieursbureau (Pleinen de Aker): Deze groep respondenten is vooral verantwoordelijk voor de technische, economische en praktische kant van de projecten rondom de Pleinen de Aker. De respondenten die wij hebben mogen interviewen zijn/waren allemaal lid van het crum-team. Dit team was verantwoordelijk voor de invulling van de projecten op de Pleinen de Aker. Burgerparticipatie is niet hetgeen waar zij zich mee bezig houden, aangezien de processen van participatie al afgerond waren wanneer het ingenieursbureau werd betrokken bij de projecten. De projectleiders zijn wel bij een enkele inspraakavond geweest maar hebben weinig tot geen invloed kunnen uitoefenen op het gebied van burgerparticipatie. Dit betekent echter niet dat sommige respondenten geen mening hebben over de processen van burgerparticipatie. 9. Antropoloog (Pleinen de Aker): We hebben een antropoloog geïnterviewd die al eerder onderzoek heeft gedaan in de Wildemanbuurt. Volgens de antropoloog is het belangrijk dat de gemeente zich meer zichtbaar maakt voor de bewoners. Om zichtbaarheid te vergroten kan de gemeente kleine problemen oplossen die te zien zijn voor bewoners.

Bijvoorbeeld het plaatsen van extra prullenbakken, langskomen in de buurt, hogere hekken plaatsen bij de speeltuin etc. Op deze manier hebben bewoners meer het gevoel dat de gemeente voor hen klaar staat, dit zorgt ervoor dat bewoners meer openstaan voor participatie. Er zijn veel vergaderingen waarin verschillende partijen langs elkaar heen praten, dit bemoeilijkt het proces van actie uitvoeren en het zichtbaar zijn voor de bewoner.

15

BIJLAGE 2 Participatief budgetteren in Porto Alegre: In Porto Alegre vinden regionale en thematische bijeenkomsten plaats, tijdens deze bijeenkomsten wordt een raad samengesteld door de bewoners. De bijeenkomsten zijn volledig open en iedereen vanuit de betreffende buurt kan deelnemen. In deze bijeenkomsten worden resultaten van de geëvalueerd van wat er is uitgevoerd in de buurt. Aan de hand van deze evaluatie worden nieuwe prioriteiten en nieuwe voorkeuren geformuleerd. Tijdens deze bijeenkomsten wordt een forum van afgevaardigden en raadsleden geselecteerd die verantwoordelijk zullen zijn voor het samenstellen van het buurtbudget. Vooraf aan deze bijeenkomsten organiseren verschillende communities voorbereidende bijeenkomsten. Een van de belangrijkste doelen van deze bijeenkomsten is het discussiëren over de rol van de gemeente. De gemeente verantwoord de financiën van het voorgaande jaar en door de bewoners worden prioriteiten van het nieuwe budget vastgesteld. Het forum van gedelegeerde werkt als een intermediair tussen de raad van participatief budgetteren, council of participatory budgeting (COP), en de burgers. Zij controleren de implementatie van budgetten en communiceren dit naar de burgers. De gedelegeerde zijn leiders van de community organisaties, het nadeel hiervan is dat burgers die niet deelnemen aan deze ‘communities’ niet snel gekozen kunnen worden.

Daarom is het belangrijk alle buurtbewoners te bereiken en dat ook deze burgers de kans hebben zich aan te bieden. De COP is verkozen door verschillende unies en in de regionale en thematische bijeenkomsten (lastig om uit te voeren in de wildemanbuurt). Het is de taak van de COP om een gedetailleerd budget voorstel te doen aan de gemeente en te controleren of dit plan ook wordt uitgevoerd. Dit budget wordt voorgesteld aan het wetgevend orgaan, deze kan het budget goed of afkeuren. Er zijn 3 fases in het systeem: 1. Bewoners besluiten of zij deelnemen aan de bijeenkomsten waarin een budgetvoorstel wordt gemaakt. 2. Belangen van de bewoners worden vertaald door de afgevaardigden in een budgetvoorstel. Dit voorstel wordt gecommuniceerd naar de gemeente. 3. De gemeente bepaald of dit voorstel uitgevoerd wordt. De effecten in Porto Alegre: - Het gedrag van politici en ‘community leaders’ is verbeterd, er is minder sprake is cliëntelisme. - De bevolking is beter geïnformeerd over het gemeentelijk bestuur. - Er is een toename in grass-roots organisaties. - Door de vergrootte toezicht op de regering is er minder sprake van corruptie. (Ook omdat politici tegemoet willen komen aan de burger om herkozen te worden) - Betrokkenheid van bewoners is vergroot, na iedere bijeenkomst namen er meer bewoners deel.

- En erg belangrijk de groepen die voor het participatief budgetteren systeem weinig participeerde (waaronder bewoners met een lage economische positie) namen wel deel aan het participatief budgetteren systeem. Dit leidde tot een herverdeling van inkomens in de stad.

16

THEORIE Bewoners maken een kost-baten analyse of zij mee zullen doen aan de bijeenkomsten. Dit wil zeggen dat hoe meer het voorgaande beleid afwijkt van de wensen van de bewoners, hoe meer participatie er plaats zal vinden. Er valt immers meer te behalen. In dit systeem waren bewoners met een lage economische positie in het hoogste percentage aanwezig. (57%) Dit maakte dat de meest urgente problemen als eerst werden aangepakt. In latere stadia veranderde prioriteiten naar middenklasse behoeften omdat de basisbehoeften in eerdere fases waren vervuld. In deze fase vindt er meer conflict plaats tussen middenklasse en lage klasse behoeften. Voordeel van dit systeem: informatie vanuit bewoners wordt overgebracht naar bestuurlijk orgaan. Meer kans dat het beleid succesvol is. (Aragones & Sanches-Pages, 2009) Toepassing in Gemeente Amsterdam op basis van de Wildemanbuurt: Voorbereidende buurtbijeenkomst: In deze bijeenkomst wordt uitgelegd dat bewoners kunnen meebeslissen in de verdeling van het buurtbudget. In deze bijeenkomst kunnen bewoners van een buurt zich aanmelden als straat leiders, als er meerdere keuzes zijn wordt de straat leider verkozen door de bewoners van deze straat. Thematische bijeenkomst: Tijdens deze bijeenkomst stemmen bewoners voor de thema’s waarop budget beschikbaar gesteld moet worden volgens hen.

Op deze avond kunnen bewoners eventuele problemen aangeven die in de buurt spelen. Thematische bijeenkomsten worden 4 keer per jaar georganiseerd in de Wildemanbuurt deze kunnen benut worden voor het participatief budgetteren. (Y. Cornelisse, persoonlijke communicatie, 17 Juni 2019) Budgetvoorstel ontwerpen: De gebiedsmakelaar, medewerker van de gemeente, straat leiders en maatschappelijke organisaties komen bij elkaar om het uiteindelijke budget voorstel te ontwerpen. Budgetvoorstel indienen: Het budgetvoorstel wordt ingediend bij de relevante afdeling van de gemeente. Zij beslissen over goedkeuring, aanpassing of afkeuring van het budget.

17

BIJLAGE 3 Wildemanbuurt In deze bijlage geven we inzicht in de onderzoeksmethoden die gebruikt zijn voor dit adviesrapport. Daarna lichten we toe hoe de Wildemanportretten (Can, Patan, Smith en Sudarmanto, 2017) zijn ontvangen door ambtenaren en wat zij hier vervolgens mee doen. Onderzoeksmethoden: De methoden die we gebruikt hebben voor de totstandkoming van dit adviesrapport zijn (een poging tot) participerende observatie, observatie, semi-gestructureerde interviews, informele gesprekken en literatuuronderzoek. We hebben drie middagen en een avond in de buurt rondgelopen om gesprekken met bewoners te voeren en de buurt te observeren. In deze gesprekken hebben wij informatie verzameld om te achterhalen hoe bewoners meer zouden willen participeren en wat daar volgens hen voor nodig is. Daarnaast hebben we semi-gestructureerde interviews gevoerd met twee gemeenteambtenaren, een betrokkene van een maatschappelijke organisatie en een antropoloog die betrokken was bij de wildemanportretten. De vragen voor het interview met de ambtenaren waren gericht op het achterhalen van wat er nu plaatsvindt aan participatietrajecten, in hoeverre zij op de hoogte zijn van de participatietrajecten en wat er volgens ambtenaren nodig is om participatie te bevorderen.

Daarnaast hebben Met de antropoloog hebben we voornamelijk besproken wat er volgens haar nodig is om de participatie van bewoners te vergroten. De Wildemanportretten geven inzicht in de behoefte van bewoners met betrekking tot de rol van de gemeente en hun leefomgeving, dit adviesrapport is daarentegen gericht op het omzetten van de behoeften van bewoners, gemeenteambtenaren en maatschappelijke organisaties in concrete participatietools. Met de maatschappelijke organisatie hebben we wederom besproken hoe zij participatie op dit moment ervaren en wat er volgens hen nodig is om participatie te bevorderen. Tijdens de gesprekken, interviews en observaties zijn we erachter gekomen dat bewoners niet op de hoogte waren van hoe zij konden participeren en dan ambtenaren niet op de hoogte waren van wat er nou precies plaatsvindt aan participatie in buurten. We hebben literatuur gezocht die aansluit op dit probleem om een mogelijke aanbeveling aan te dragen, hier zijn de straatleiders en participatief budgetteren uit voort gekomen. We wilden participerende observatie uitvoeren tijdens de pizza-avond in de Beach, helaas kon dit niet doorgaan door een miscommunicatie. We hebben toch een observatie uit kunnen voeren in the Beach, zonder het participerende aspect. Om de privacy van de respondenten te waarborgen spreken we van ‘de gemeenteambtenaren’.

Evaluatie van de Wildemanportretten: ‘De wildemanportretten, daar was ik echt heel enthousiast over, omdat er door echt mensen in normaal Nederlands gezegd wordt van ja we zien de overheid niet of te weinig. En je hebt altijd mensen die vooraf al staan te applaudisseren als er negatief over de overheid wordt gepraat. Maar wat daar stond klonk heel reëel, klonk oprecht, dat doet wat met je omdat je denkt hier geloof ik in wat deze mensen zeggen, hier kan ik wat mee en ik denk ook wel dat het zo is want aan de ene kant doen we heel veel in zo’n buurt maar ik herken ook na de tijd 2008-9 dat het daarna weer even stil is geweest. Dat komt omdat je zo’n groot stadsdeel hebt, nu staat deze wijk echt volop in de 18

schijnwerpers. En we zullen wat moeten doen aan de drugsoverlast, de openbare ruimten, aan het ontmoeten van elkaar. We gaan ervan uit dat als jullie het onderzoek over 1.5-2 jaar nog een keer zouden doen dat het dan beter is.’ Aldus een gemeenteambtenaar, dit laat de positieve ontvangst van de antropologische portretten zien. Daarnaast werd het door de gemeenteambtenaar als positief ervaren dat er een andere onderzoeksmethode was toegepast dan een kwantitatieve: ‘Een van jullie vragen is wat vond je van het interview, ik vond het uitermate boeiend om te lezen wat echte mensen zeggen over die buurt. Want wat je veel hoort is een analyse op basis van materiaal wat er al is, op basis van cijfers dus dan krijg je veel cijfers, ook goed dit gaat dan over hoe de werkloosheid, gezondheid, sociaal-economische positie en opleiding van mensen is. Maar dit geeft ook nog inzicht in hoe mensen vanuit bepaalde categorieën, ouderen, jongeren en alleenstaande moeders denken over de buurt en wat er de afgelopen tijd in de buurt is gebeurd.’ Hoe worden de wildemanportretten gebruikt? De wildemanportretten waren een bron van informatie voor de vergaderingen die plaatsvinden tussen verschillende ambtenaren. ‘De vergaderingen worden voorbereid en dan is het noodzakelijk om vooraf te weten wat er moet gebeuren in een wijk.

Je hebt verschillende soorten onderzoeken en die portretten zijn in feite gemaakt als onderzoek om te kijken wat er in de buurt gebeurt en in dit geval is dit vooral gebeurt met interviews.’ Wat er concreet wordt gedaan met de informatie uit de wildemanportretten blijft onduidelijk. ‘Ik heb niet aan het onderzoek meegewerkt alleen ik moet er wel wat mee doen. Ik moet in ieder geval kijken hoe mensen denken over de buurt en wat er verandert kan worden in de buurt.’ Ook deze uitspraak sluit hierop aan: ‘Maar zo'n buurt als de wildemanbuurt is toch verwaarloosd, we hebben wel wat gedaan op het gebied van proberen een aantal mensen erbij te betrekken. Dit is te weinig gelukt, veel verschillende mensen, bijv. autochtone ouderen en allochtone gezinnen, die elkaar niet ontmoeten en langs elkaar heen leven.’ Acties die zijn ondernomen We hebben niet concreet gevraagd in hoeverre deze acties het gevolg zijn van de wildemanportretten maar dit is wat er op dit moment wordt gedaan in de wildemanbuurt. ‘Met betrekking tot de rattenplaag hebben we een aantal dingen opgezet zoals informatie in moskeeën, broodvergisters, het gaat voornamelijk over brood weggooien in de buurt. Dus dit is opgepakt door de gemeente.’ Uit een gesprek met een andere ambtenaar hebben we een document gekregen met de activiteiten die op dit moment plaatsvinden in de Wildemanbuurt. (Y.

Cornelisse, persoonlijke communicatie, 17 Juni 2019). De informatie uit de Wildemanportretten zijn als basis gebruikt voor het ontwerpen van activiteiten om de buurt op een integrale manier te verbeteren. Het volgende wordt op dit moment georganiseerd in de wildemanbuurt: ‘In de integrale aanpak is een centrale rol weggelegd voor de participatie van bewoners, ondernemers en communities. Er is bijvoorbeeld een bewoners-klankbordgroep opgericht die meepraten over verbeteringen voor de buurt. Ook worden er met regelmaat (in ieder geval 4x per jaar) themabijeenkomsten georganiseerd om bewoners te informeren en te betrekken over bepaalde thematiek. Deze bijeenkomsten kunnen over sociale thema’s gaan, zoals eenzaamheid of sporten, maar ook over fysieke ontwikkelingen, zoals herprofilering van straten of sloop- en nieuwbouw van woningen. Ook worden er thema’s besproken die zowel fysieke - als sociale aspecten bevatten, zoals verkeerd aanbieden van (grof)vuil en ongedierteoverlast.’ (Y. Cornelisse, persoonlijke communicatie, 17 Juni 2019) Daarnaast worden verschillende maatschappelijke organisaties betrokken in het bevorderen van de wildemanbuurt.

The Beach organiseert een eenzaamheidsmaaltijd, Bewoners en de lucas community zijn betrokken in het groener maken van de buurt door middel van Lucas groen, huis van de wijk ’t Blommetje faciliteert bewonersinitiatieven en Het Talent zet zich in voor pedagogische thema’s. Dit zijn de plannen vanuit de gemeente, in de buurt valt er nog winst te behalen op het bereiken van de bewoners. Tijden het onderzoek hebben we gezien dat de bewoners die wij hebben gesproken niet 19

op de hoogte waren van deze activiteiten. Ook zagen we dat tijdens de eenzaamheidsmaaltijd in the beach voornamelijk ‘witte’ ouderen aanwezig waren terwijl dbevolking in de wildemanbuurt bestaat uit verschillende nationaliteiten.

20

LITERATUURLIJST Aragonèsa, E. & Sánchez-Pagés, S. (2009). A theory of participatory democracy based on the real case of Porto Alegre. European economic review. 53, 56-72. Doi:10.1016/j.euroecorev.2008.09.006 Can, E., Patan, F., Smith, D., Sudarmanto, D. (2018). Portretten uit de Wildemanbuurt: Een onderzoek naar de wensen en behoeften van verschillende bewonersgroepen. Amsterdam: Gemeente Amsterdam. Coalitie Akkoord Amsterdam. (2018). Een nieuwe lente en een nieuw geluid. Geraadpleegd op https://assets.amsterdam.nl/publish/pages/703778/coalitieakkoord_amsterdam.pdf Graaf, van der P., Nieborg, S., Oudenampsen, D. & Wentink, M. (2006). Eindevaluatie onze buurt aan zet: Een thematische vergelijking van tien steden. Verwey-Jonker instituut: Utrecht. Snel, E. (2015). Actief burgerschap en leefbaarheid in twee Rotterdamse wijken. Erasmus University Rotterdam: Rotterdam.

21

22