Bijlage 01 - Veiligheidsanalyse Erotisch Centrum.pdf

24 februari 2025

Veiligheidsanalyse Erotisch Centrum Analyse van mogelijke risico’s en oplossingsrichtingen voor de sociale veiligheid rond de geplande locatie van het Erotisch Centrum

Directie Openbare Orde en Veiligheid

Gemeente Amsterdam Openbare Orde en Veiligheid

24 februari 2025

Veiligheidsanalyse Erotisch Centrum

1 Opzet

1.1 Aanleiding De gemeente onderzoekt de mogelijkheden voor de ontwikkeling van een Erotisch Centrum in de lus van de A10 aan de Europaboulevard. Met de projectnota neemt het college in het najaar van 2025 het besluit over de volgende stap van de ontwikkeling. Gezien de zorgen van bewoners en ondernemers over de impact van het Erotisch Centrum op de veiligheid in de omgeving is in dit stadium van de besluitvorming een aparte notitie over de mogelijke veiligheidsrisico’s opgesteld. Onderliggende notitie kan gezien worden als eerste aanzet voor een veiligheidsplan op hoofdlijnen: met welke risico’s moet bij de verdere ontwikkeling van het Erotisch Centrum rekening worden gehouden? In de investeringsnota en de daarop volgende fasen zal dit steeds verder worden uitgewerkt.

1.2 Onderzoeksvragen en scope Deze notitie richt zich op de mogelijke risico’s voor personenoverlast, criminaliteit en onveiligheidsbeleving, oftewel de sociale veiligheid. Onderwerpen als fysieke veiligheid, verkeersveiligheid en verkeers- en parkeerdrukte vallen dus buiten de scope. De onderzoeksvragen zijn: 1. Hoe is momenteel de veiligheidssituatie in de ruime omgeving van de geplande locatie van het Erotisch Centrum? 2. Wat zijn volgens bewoners, ondernemers en veiligheidspartners mogelijke risico’s op het gebied van personenoverlast en criminaliteit? 3. Wat zien veiligheidspartners en beleidsadviseurs als oplossingsrichtingen voor deze mogelijke risico’s? Deze notitie beoogt niet om een vergelijking te maken van de veiligheidssituatie in de omgeving van het Erotisch Centrum versus andere buurten in Amsterdam. Deze vergelijking is al gemaakt in eerdere fasen van de besluitvorming en heeft mede de keuze voor deze locatie bepaald. Deze notitie richt zich op de vraag hoe we bij de komst van een Erotisch Centrum op deze locatie de sociale veiligheid zoveel mogelijk kunnen waarborgen.

1.3 Methode Om zicht te krijgen op de huidige veiligheidssituatie zijn cijfermatige bronnen en veiligheidsprofessionals in het gebied geraadpleegd. Voor deze analyse is een selectie van buurten

2

Gemeente Amsterdam Openbare Orde en Veiligheid

24 februari 2025

Veiligheidsanalyse Erotisch Centrum

gekozen die zo goed mogelijk overeenkomt met het verspreidingsgebied: het gebied waarbinnen de uitnodiging voor participatie is gedaan.1 Voor deze buurten is gekeken naar politieregistraties, SIA-meldingen en de veiligheidsindexen. Op basis van deze cijfermatige bronnen en gesprekken met veiligheidsprofessionals in het gebied schetsen we een beeld van personenoverlast, criminaliteit en onveiligheidsbeleving op dit moment. De risico’s en oplossingsrichtingen zijn gebaseerd op verslaglegging van participatiebijeenkomsten (waarin de zorgen van bewoners, ondernemers en andere betrokkenen zijn weergegeven) en gesprekken met deskundigen: zowel veiligheidsprofessionals die werken in het gebied als adviseurs en veiligheidsprofessionals die ervaring hebben met prostitutiebeleid en horecabeleid. Deze professionals zijn apart gesproken en tot slot gezamenlijk in een focusgroep.

1 Het betreft de volgende buurten: Amstelpark, Beatrixpark, Buitenveldert-Oost-Midden, Buitenveldert-Zuidoost,

De Klenckebuurt, Kop Zuidas, RAI, Rijnbuurt-Midden, Rijnbuurt-West, Scheldebuurt-Midden, Scheldebuurt-Oost, Scheldebuurt-West, Veluwebuurt, Vivaldi, Wielingenbuurt, Zorgvlied, Zuidas-Noord.

3

Gemeente Amsterdam Openbare Orde en Veiligheid

24 februari 2025

Veiligheidsanalyse Erotisch Centrum

2 Bevindingen

2.1 Huidige veiligheidssituatie In dit deel schetsen we de huidige veiligheidssituatie, waarmee we antwoord geven op de eerste onderzoeksvraag. Voor deze analyse is het volgende gebied genomen:

In algemene zin is er in het gebied weinig sprake van veiligheidsproblematiek en overlast, zo blijkt uit cijfers2 en geven veiligheidsprofessionals in het gebied aan. Onderstaand bespreken we welke veiligheidsproblematiek er wel voorkomt. Het gebied is sterk in ontwikkeling en zal de komende jaren nog flink veranderen, onder meer door nieuwbouw. De veiligheidsindexen3 zijn beschikbaar op buurtcombinatieniveau. Voor deze analyse gaat het om vier buurtcombinaties: Buitenveldert-Oost, Scheldebuurt, Rijnbuurt en Zuidas/Prinses Irenebuurt e.o. De index geregistreerde criminaliteit ligt in Zuidas/Prinses Irenebuurt e.o. iets hoger (143) dan in andere buurten (Scheldebuurt en Buitenveldert-Oost 80, Rijnbuurt 100). Vooral de index voor high volume misdrijven ligt hier relatief hoog. De indexen voor ervaren overlast liggen op of onder het stedelijk gemiddelde: 62 in Buitenveldert-Oost, 73 in de Scheldebuurt, 87 in de Rijnbuurt en 101 in de Zuidas/Prinses Irenebuurt e.o. De algemene indruk is dat vooral het gebied ten noorden van de ring weinig veiligheidsproblematiek kent. Het Amstelpark is een rustig park, in de directe omgeving van de geplande locatie van het

2 Een ‘gemiddelde prevalentie’ van overlast en veiligheidsincidenten, zie

https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/12457556/1/09012f9780b7fd11?connection_type=1&connection_i d=7429511 3 Veiligheid in beeld | Website Onderzoek en Statistiek

4

Gemeente Amsterdam Openbare Orde en Veiligheid

24 februari 2025

Veiligheidsanalyse Erotisch Centrum

erotisch centrum zijn vooral bedrijven en hotels en verderop rustige woonwijken. Het gebied boven de ring is drukker, hier zijn onder andere de RAI en een aantal scholen gevestigd en is veel verkeer.

2.1.1 Criminaliteit Drugshandel In 2024 registreerde de politie 62 incidenten van drugshandel in dit gebied, waarbij het voornamelijk gaat om handel in harddrugs. Veruit de meeste van deze incidenten zijn geregistreerd aan de andere kant van de A10 dan de beoogde locatie van het erotisch centrum, namelijk in de Rivierenbuurt, Scheldebuurt, en in mindere mate de Zuidas. Veiligheidsprofessionals geven aan dat drugshandel in de hele stad aanwezig is en dus ook in dit gebied, ook al zijn vermoedens niet altijd hard te maken. Zo vindt in de Rivierenbuurt en de Zuidas volgens professionals drugshandel door koeriers plaats. Straatroof Straatroof komt voor in het gebied, vooral rondom station Zuid, de RAI en in het Beatrixpark. De politie registreerde vorig jaar 43 incidenten van straatroof in het gebied. Bij straatroven gaat het volgens veiligheidsprofessionals voornamelijk om jonge daders die andere jongeren beroven, waarbij daders gebruikmaken van fatbikes om zich uit de voeten te maken. Geweld De politie registreerde vorig jaar 135 incidenten van mishandeling in het gebied, voornamelijk eenvoudige mishandeling. Ernstiger geweld komt veel beperkter voor. In 2024 gaat het om 11 incidenten van zware mishandeling, 16 incidenten van openlijke geweldpleging en 5 incidenten van moord/doodslag.4 De geweldsincidenten vinden verspreid door het gebied plaats.

Illegale prostitutie Van de totale omvang van prostitutie in het niet-vergunde circuit (hierna: ‘illegale prostitutie’) is geen harde cijfermatige informatie beschikbaar. Zoals overal in de stad vindt illegale prostitutie juist buiten het zicht plaats. Via controles en handhaving krijgt de gemeente een deel in beeld. Veiligheidsprofessionals geven aan dat bij controles illegale prostitutie is aangetroffen in woningen en hotels in het gebied. Seksuele intimidatie en seksueel geweld Seksuele intimidatie en seksueel geweld komt zover bekend beperkt voor in het gebied. De politie registreerde 24 zedendelicten. De helft van deze registraties betreft aanranding met dwang/geweld/bedreiging. Daarnaast gaat het vooral om aanstootgevend gedrag (schennis van de eerbaarheid). Aanrandingen zijn meerdere keren geregistreerd bij station Zuid en verder incidenteel verspreid door het gebied. Aanstootgevend gedrag is een aantal keer geregistreerd in het Amstelpark. Veiligheidsprofessionals benoemen verder dat een aantal jaar geleden meerdere verkrachtingen hebben plaatsgevonden op de Amsteldijk.

4 Deze registraties betreffen zowel voltooide delicten als een ‘poging tot’.

5

Gemeente Amsterdam Openbare Orde en Veiligheid

24 februari 2025

Veiligheidsanalyse Erotisch Centrum

Zakkenrollerij en voertuigcriminaliteit In 2024 registreerde de politie 107 keer zakkenrollerij in het gebied. Ook veiligheidsprofessionals geven aan dat dit speelt. Veruit de meeste registraties van zakkenrollerij zijn in de buurt ZuidasNoord, veelal rondom station Zuid. Ook in de RAI-buurt wordt relatief veel zakkenrollerij geregistreerd, vooral rond het Europaplein. Voertuigcriminaliteit komt vaker voor. Zo registreerde de politie 531 incidenten van fietsendiefstal en 380 incidenten van diefstal uit/vanaf een personenauto. Ook veiligheidsprofessionals benoemen dat er veel auto-inbraken voorkomen in het gebied. Voertuigcriminaliteit vindt overal in het gebied plaats, maar er is een aantal duidelijke hotspots. Namelijk de RAI/Europaplein, rondom station Zuid en de Europaboulevard. Veiligheidsprofessionals geven aan dat auto-inbraken samenhangen met drukbezochte evenementen in de RAI. Auto-inbraken in het gebied worden veelal gepleegd door georganiseerde criminelen die precies weten wanneer er een evenement is.

2.1.2 Personenoverlast In 2024 kwamen er 386 meldingen van personenoverlast in het gebied binnen bij de gemeente. De meeste meldingen zijn aangemerkt als ‘overige overlast door personen’. Dit betreffen diverse meldingen, waaronder meldingen over (geluids)overlast door buren, jeugdoverlast, onbegrepen gedrag en mensen die slapen in de openbare ruimte. Daarnaast betreft een aanzienlijk deel van de meldingen overlast door ‘daklozen/bedelen’.

SIA-meldingen in de categorie ‘Overlast van en door personen of groepen’ in 2024 per buurt.

6

Gemeente Amsterdam Openbare Orde en Veiligheid

24 februari 2025

Veiligheidsanalyse Erotisch Centrum

SIA-meldingen in de categorie ‘Overlast van en door personen of groepen’ in 2024 per type overlast.

Jeugdoverlast Op basis van de meldingen en de gesprekken met veiligheidsprofessionals, lijkt jeugdoverlast beperkt voor te komen in het gebied. Wel is er een aantal aandachtspunten. In de buurt Kop Zuidas, direct aan de andere kant van de A10, zijn twee scholen voor voortgezet onderwijs gevestigd. Ook op grotere afstand van de geplande locatie is een aantal schoollocaties. De buurt Kop Zuidas en de RAI-buurt, evenals station RAI, vormen dan ook een knooppunt voor scholieren. Veiligheidsprofessionals zien dat scholieren rondhangen en blowen in de omliggende wijken en het winkelcentrum, wat overlast kan veroorzaken. Ook trekt het Mirandabad in de zomer veel jongeren aan. Soms gaat dit gepaard met overlast rondom het zwembad en op de route vanaf de stations. De jongeren die in het gebied komen hebben veelal geen binding met de wijk, maar komen ’s ochtends uit andere delen van de stad of van buiten de stad. Daardoor is ook geen ouderlijk toezicht aanwezig. Volgens professionals geeft dit een gevoel van anonimiteit, wat kan bijdragen aan overlastgevend gedrag. Daarnaast zijn er volgens professionals regelmatig incidenten tussen scholieren onderling. Zoals straatroof, vechtpartijen of afpersing.

Overlast dak- en thuislozen

SIA-meldingen in de categorie overlast door daklozen/bedelen in 2024.

7

Gemeente Amsterdam Openbare Orde en Veiligheid

24 februari 2025

Veiligheidsanalyse Erotisch Centrum

In 2024 kwamen er 115 meldingen binnen van overlast door ‘daklozen/bedelen’ in het gebied. Zoals op bovenstaande kaart te zien is, concentreert deze vorm van overlast zich enerzijds rondom de stations Zuid en RAI en anderzijds in het Beatrixpark. Rondom de stations gaat het veelal om meldingen van overlast door bedelen, in het Beatrixpark en bijvoorbeeld ook onder het viaduct aan de Amstel gaat het om mensen die slapen in de openbare ruimte. Veiligheidsprofessionals benoemen eveneens dat in het Beatrixpark regelmatig dak- en thuislozen overnachten in de openbare ruimte. Soms in meerdere tenten bij elkaar. Ook zijn er slapers in het nu nog groene gebied van de geplande locatie. In het Amstelpark is daarentegen weinig overlast, vermoedelijk doordat dit park ’s avonds wordt afgesloten. Daarnaast ervaren sommige bedrijven en hotels in het gebied overlast door dak- en thuislozen die gebruik van hun faciliteiten willen maken. Overeenkomstig het stedelijke beeld gaat het volgens professionals bij de dak- en thuislozen voornamelijk om mensen uit Oost-Europa. Naast overlast door slapen in de openbare ruimte kan het gaan om overlast door onbegrepen gedrag of middelengebruik. Daarnaast zien professionals dat de parkeerplaatsen aan de Europaboulevard soms door toeristen gebruikt worden om te overnachten.

Dit brengt overlast mee door wildplassen en -poepen, afval en soms ook geluidsoverlast. Met name rond de beide stations zijn relatief veel meldingen van overlast door bedelaars. Veiligheidsprofessionals geven aan dat bedelen vaak een georganiseerd karakter heeft en zich concentreert op drukbezochte locaties.

Overlast door toerisme, uitgaanspubliek en drukte In het gebied zijn meerdere hotels gevestigd. Veiligheidsprofessionals zien echter vrijwel geen overlast van toeristen of uitgaanspubliek in het gebied. Volgens professionals komt dit doordat het geen uitgaansgebied is en er, buiten de evenementen in de RAI en restaurants, weinig reden is voor bezoekers om in het gebied te verblijven. Het gebied fungeert meer als doorstroomlocatie. Wel geven professionals aan dat het gebied drukbezocht is en dit duidelijk merkbaar is in parkeeroverlast en verkeersdrukte.

2.1.3 Onveiligheidsbeleving De onveiligheidsbeleving-index is relatief laag in het gebied. Namelijk 101 (Buitenveldert-Oost), 78 (Scheldebuurt), 87 (Rijnbuurt) en 75 (Zuidas). Kijken we alleen naar de indicator of mensen zich wel eens onveilig voelen in hun buurt, dan is eveneens een positief beeld te zien. In 2023 voelde tussen de 9% en 15% van de bewoners in deze vier buurtcombinaties zich wel eens onveilig. Veiligheidsprofessionals geven aan dat de doorgang onder het viaduct van de A10 naar de RAI en Kop Zuidas door omwonenden als onveilig wordt ervaren. Dit komt mogelijk doordat het er relatief donker is en er weinig sociale controle is, bijvoorbeeld vanwege kavels die nog niet bebouwd zijn. Daarnaast benoemt men dat er in de directe omgeving van de geplande locatie weinig sociale controle is, doordat er weinig woningen en voorzieningen zijn. Zo is de kant van de Europaboulevard waar het erotisch centrum beoogd is erg anoniem. In algemene zin herkennen professionals het beeld dat bewoners zich relatief veilig voelen.

8

Gemeente Amsterdam Openbare Orde en Veiligheid

24 februari 2025

Veiligheidsanalyse Erotisch Centrum

2.2 Risico’s voor de toekomstige veiligheidssituatie In dit deel beschrijven we de mogelijke risico’s die bewoners, ondernemers en veiligheidspartners zien voor de sociale veiligheid. Voor elk risico beschrijven we kort het veronderstelde mechanisme: waarom zou dit risico optreden? Belangrijk om op te merken is dat het hier gaat om denkbare scenario’s. Dit wil nog niet zeggen dat dit ook in de praktijk zo zal uitpakken. Professionals geven aan dat veel afhankelijk is van de precieze invulling en vorm van het erotisch centrum. Gegeven de planfase waar het project zich in bevindt, is hierover op dit moment nog veel onduidelijk. De gevolgen voor de veiligheidssituatie zijn dan ook moeilijk te voorspellen. Alle branches waar veel geld in omgaat kunnen altijd een aanzuigende werking hebben op criminaliteit en er zijn altijd uitzonderingen. Daarom is het goed om met deze scenario’s rekening te houden in de voorzorgsmaatregelen, ook als het risico hierop beperkt is.

Risico 1: Drugshandel in de omgeving Verondersteld mechanisme: Het erotisch centrum trekt drugshandel aan, omdat dealers verwachten klanten te kunnen vinden onder de bezoekers. Dit heeft ook negatieve gevolgen voor jongeren in de omgeving. Doordat de nabijheid van drugscriminaliteit toeneemt, zou de kans toenemen dat jongeren hierbij betrokken raken. Aandachtslocaties: (routes vanaf) station Zuid en RAI. De meeste veiligheidsprofessionals herkennen het risico van drugshandel. Zij geven aan dat bezoekersstromen drugshandel kunnen aantrekken, omdat bezoekers een potentiële afzetmarkt zijn. Tegelijkertijd is dit risico afhankelijk van de uiteindelijke uitstraling van het erotisch centrum, de inrichting van de omgeving en welke bezoekers en bezoekersaantallen dit trekt. Straatdealers op de Wallen worden vooral getrokken door het constant hoge aantal (feest)toeristen in de openbare ruimte en verkopen vooral nepdope. Het Wallengebied kent een specifieke combinatie van voorzieningen en imago waar bij het erotisch centrum geen sprake van zal zijn (zie ook risico 6). Wel kan uitgaanspubliek interesse hebben in drugs. Dit zal dan eerder gaan om drugshandel op bestelling dan om straatdealen. Het risico dat jongeren door de nabijheid van het erotisch centrum betrokken raken bij criminaliteit herkennen de meeste professionals geheel niet.

De online leefwereld en andere factoren in het leven van jongeren zijn veel bepalender voor het al dan niet betrokken raken bij criminaliteit.

Risico 2: Illegale prostitutie in de omgeving Verondersteld mechanisme: Het erotisch centrum trekt illegale prostitutie5 aan, doordat sekswerkers of mensenhandelaren proberen klanten te werven onder de bezoekers. Bijvoorbeeld omdat ze niet 5 Prostitutie is een legaal beroep. Met illegale prostitutie wordt dan ook de vergunningplichtige maar niet-

vergunde prostitutie bedoeld.

9

Gemeente Amsterdam Openbare Orde en Veiligheid

24 februari 2025

Veiligheidsanalyse Erotisch Centrum

kunnen of willen huren in het erotisch centrum.6 Of omdat ze inspelen op een grotere of andere vraag dan het aanbod in het erotisch centrum. Dit zorgt voor een toename van illegale prostitutie in hotels of woningen in de omgeving. Evenals voor sekswerkers of mensenhandelaren die op straat klanten werven. Bovendien zijn er zorgen dat mensenhandelaren zich op jonge vrouwen in het gebied zullen richten, bijvoorbeeld op vrouwelijke leerlingen van nabijgelegen scholen. Aandachtslocaties: hotels en woningen in de omgeving, parkeerplaatsen langs de Europaboulevard, parken. Veiligheidsprofessionals geven aan dat in het algemeen altijd een kans bestaat op illegale prostitutie in hotels en woningen. Net als in de rest van de stad komt dit nu ook voor in het gebied, en er is altijd een markt voor sekswerk in het illegale circuit. De meeste veiligheidsprofessionals verwachten echter niet dat dit zal toenemen door de komst van een erotisch centrum. Niet uitgesloten is dat de komst van een erotisch centrum een dempend effect heeft op illegale prostitutie: door het erotisch centrum is er een groot aanbod van vergunde prostitutie, ook online, en dus meer concurrentie. Hierdoor kan het juist onaantrekkelijk worden om illegale prostitutie aan te bieden in de directe omgeving. Een risico op klantenwerving op straat door sekswerkers of mensenhandelaren lijkt zeer onwaarschijnlijk.

Tippelen valt op en er kan makkelijk op worden gehandhaafd. Straatprostitutie wordt in Amsterdam dan ook nauwelijks aangetroffen, ook niet in de bestaande raamprostitutiegebieden. Voor sekswerkers is het vele malen aantrekkelijker en efficiënter om klanten online te werven dan op straat. Professionals die ervaring hebben met de prostitutiesector (beleid, handhaving, toezicht) geven aan dat dit zeker ook geldt voor het illegale prostitutiecircuit: werving hiervoor gaat hoofdzakelijk online. Bijvoorbeeld via online sekssites of sociale media. Professionals hebben tot slot begrip voor de angst dat jonge vrouwen die zich in de buurt begeven slachtoffer worden van seksuele uitbuiting. Het is echter voor mensenhandelaren volstrekt onlogisch om specifiek in de buurt van een erotisch centrum vrouwen te zoeken om in de prostitutie te krijgen. De modus operandi van mensenhandelaren is niet om in de buurt van vergunde prostitutielocaties jonge vrouwen te ronselen. Daarbij vindt ronselen tegenwoordig overwegend online plaats. Mensenhandelaren richten zich op personen van wie zij kunnen vermoeden dat zij in kwetsbare omstandigheden verkeren, zoals armoede (in het land van herkomst), een licht verstandelijke beperking of problemen in de gezinssituatie. Dit neemt niet weg dat het, net zoals in de rest van de stad, van belang is om seksuele uitbuiting tegen te gaan.

Wat betreft het risico op uitbuiting van sekswerkers geldt dat dit veel minder voorkomt in de vergunde branche dan in het illegale circuit, omdat deze sector goed controleerbaar is met vergunningsvoorschriften, toezicht en handhaving.

6 Bijvoorbeeld om financiële redenen of omdat ze niet in Nederland mogen werken. Bij een meerderheid van de

controles op illegale, onvergunde prostitutie gaat het om mensen die niet in Nederland mogen werken, veelal ongedocumenteerden.

10

Gemeente Amsterdam Openbare Orde en Veiligheid

24 februari 2025

Veiligheidsanalyse Erotisch Centrum

Risico 3: Straatroof en zakkenrollerij in de omgeving Verondersteld mechanisme: Criminelen zien de bezoekers van het erotisch centrum en de sekswerkers als aantrekkelijk doelwit voor beroving, omdat zij grote hoeveelheden contant geld bij zich hebben en vaak alleen over straat lopen. Of simpelweg doordat toeristen gezien worden als makkelijke doelgroep om te beroven en de drukte toeneemt. Hierdoor nemen straatroof en zakkenrollerij in de omgeving toe. Aandachtslocaties: (routes vanaf) station Zuid en RAI. Professionals herkennen dit risico. Overal waar grotere groepen bezoekers zijn is er een kans op straatroof en zakkenrollerij. Klanten van sekswerkers betalen vaak contant, waardoor de sekswerkers grotere bedragen contant geld bij zich kunnen hebben. Wel beperken veel sekswerkers zelf de afstand die ze over straat moeten afleggen al door gebruik te maken van vaste taxichauffeurs, of ze kiezen ervoor samen te lopen. Zover bekend komt straatroof van sekswerkers niet vaak voor.

Risico 4: Seksuele intimidatie en seksueel geweld in de omgeving Verondersteld mechanisme: Het erotisch centrum trekt mannen die op zoek zijn naar seks en onder invloed zijn of raken van alcohol. Het erotisch centrum trekt een doelgroep die vrouwen ziet als lustobject en/of seksueel gefrustreerd is, waardoor seksuele intimidatie en seksueel geweld naar vrouwen in de omgeving toeneemt. Aandachtslocaties: Amstelpark en Beatrixpark. Professionals geven aan dat de doelgroep die sekswerkers bezoekt zeer divers is. De doelgerichte klant van sekswerkers is niet bezig met vrouwen op straat. De stap van een op seks gerichte mindset naar daadwerkelijk seksueel grensoverschrijdend gedrag is erg groot. Professionals zien het risico op seksuele intimidatie en seksueel geweld dan ook meer in de uitgaansfuncties dan in de sekswerkfuncties van het erotisch centrum. Dit risico is vergelijkbaar met het risico op seksuele intimidatie en geweld bij andere uitgaansgebieden en -locaties in de stad en hangt nauw samen met alcoholgebruik.

Risico 5: Onveiligheid voor sekswerkers binnen het erotisch centrum Verondersteld mechanisme: Sekswerkers zijn slachtoffer van seksuele uitbuiting of van beroving, geweld of ongepast gedrag door een klant. Veiligheidsprofessionals die ervaring hebben met de sekswerkbranche geven aan dat beroving, geweld of ongepast gedrag door klanten inderdaad van tijd tot tijd voorkomen. Veiligheidsrisico’s voor sekswerkers zijn er zowel binnen het erotisch centrum als dat sekswerkers buiten worden

11

Gemeente Amsterdam Openbare Orde en Veiligheid

24 februari 2025

Veiligheidsanalyse Erotisch Centrum

opgewacht. Bij conflicten tussen sekswerkers en klanten speelt vaak overmatig alcoholgebruik een rol. Wat betreft seksuele uitbuiting geven professionals aan dat uitbuiting in de vergunde prostitutie, zeker in vergelijking met de illegale prostitutiesector, vrij weinig lijkt voor te komen. Op de vergunde prostitutie is namelijk intensief toezicht (zie ook risico 2). De illegale prostitutiesector is dan ook aantrekkelijker voor mensenhandelaren.

Risico 6: Overlast van bezoekers en uitgaansgeweld Verondersteld mechanisme: Bezoekers van het erotisch centrum veroorzaken overlast in de omgeving, bijvoorbeeld omdat ze rondhangen of onder invloed zijn. Bijvoorbeeld geluidsoverlast, wildplassen, afval achterlaten, drugs- en alcoholgebruik en onzedelijk gedrag. Verder ontstaan er conflicten en gewelddadigheden tussen bezoekers van het erotisch centrum of tussen bezoekers en voorbijgangers, bijvoorbeeld doordat bezoekers onder invloed zijn. Aandachtslocaties: directe omgeving, Beatrixpark, Amstelpark, stations en viaducten. Voor veiligheidsprofessionals is dit risico moeilijk in te schatten en de meningen verschillen dan ook. Qua personenoverlast is het gebied nu erg rustig, waardoor bij extra bezoekersaantallen enige toename van overlast onvermijdelijk zal zijn. Maar de mate van overlast is sterk afhankelijk van de functies, uitstraling en bezoekersaantallen van het erotisch centrum. Professionals geven verder aan dat de overlast op de Wallen niet specifiek komt door de aanwezigheid van raamprostitutie. Deze overlast komt vooral door de specifieke combinatie van veel toeristische horeca, toeristenwinkels, sekstheaters, coffeeshops en raamprostitutie, de ligging van het gebied in het oude centrum van de stad en het imago van dit gebied.

In het erotisch centrum komt geen raamprostitutie die vanaf de openbare weg zichtbaar is, maar uitsluitend inpandige prostitutie. Het erotisch centrum wordt in de beoogde situatie door een grote weg gescheiden van woningen. Dit heeft als voordeel dat er een buffer is wat betreft (geluids)overlast, maar als nadeel dat er weinig sociale controle is. Verder zien professionals vooral risico’s op overlast van uitgaanspubliek in de late nachtelijke uren, wanneer alleen de politie als toezichthouder nog actief is.

Risico 7: Overlast van andere doelgroepen Verondersteld mechanisme: Het erotisch centrum trekt mensen aan die overlast veroorzaken. Namelijk jongeren, die het interessant of spannend vinden om bij het erotisch centrum te gaan kijken, of bedelaars die afkomen op de toegenomen bezoekersstromen. Aandachtslocaties: directe omgeving, Beatrixpark, Amstelpark, stations en viaducten.

12

Gemeente Amsterdam Openbare Orde en Veiligheid

24 februari 2025

Veiligheidsanalyse Erotisch Centrum

Bij het risico van jeugdoverlast zou het volgens professionals vooral in het begin spannend kunnen zijn om bij het erotisch centrum te gaan kijken, maar raken jongeren hier later op uitgekeken. Het risico op toename van overlast door bedelaars is sterk afhankelijk van hoeveel drukker het in het gebied wordt (zie ook risico 6).

Risico 8: Onveiligheidsgevoelens bij voorbijgangers Verondersteld mechanisme: Het erotisch centrum trekt bepaalde mensen aan (zie de hierboven beschreven risico’s), door wiens aanwezigheid voorbijgangers zich onveilig voelen. Vooral wanneer er weinig sociale controle is en in de avond en nacht. Aandachtslocaties: station RAI, viaducten, donkere plekken in de omgeving. Bij de voorgaande risico’s is de mogelijke aantrekkingskracht van het erotisch centrum op verschillende doelgroepen aan bod gekomen. Daarnaast zijn hoe de omgeving eruitziet en de mate van sociale controle in de omgeving volgens professionals van invloed op onveiligheidsgevoelens.

2.3 Oplossingsrichtingen De oplossingsrichtingen zijn verdeeld in vier actielijnen: de inrichting van het erotisch centrum, de exploitatie van het erotisch centrum, de inrichting van de omgeving en maatregelen in de omgeving. Onderstaande kunnen we zien als een overzicht van mogelijkheden om verder uit te werken en de daarbij tot dusver opgehaalde aandachtspunten en overwegingen.

2.3.1 Inrichting van het erotisch centrum Functies, programmering en uitstraling De effecten van het erotisch centrum hangen nauw samen met de functies en programmering. Dit bepaalt immers ook hoeveel en wat voor soort bezoekers het erotisch centrum aantrekt. De keuze voor inpandige sekswerkfuncties (geen ramen aan de straat) is o.a. gemaakt om kijktoerisme tegen te gaan en de combinatie met culturele programmering kan een meer divers publiek aantrekken. Maar veel over de functies en programmering is nog niet duidelijk. Hoeveel horecafuncties komen er en van welk type horeca? Welke culturele programmering komt er? Krijgt het erotisch centrum een open of gesloten uitstraling? Verschillende overwegingen zijn hierbij van belang. Zoals het niet aantrekken van kijk- of zuiptoerisme, maar ook dat andere functies het sekswerk niet in de weg staan. Zowel een gesloten als meer open uitstraling hebben voor- en nadelen. Een gesloten uitstraling kan een grimmige sfeer geven, een open uitstraling juist meer rumoer. Ook de risico’s van de combinatie met alcohol zijn een aandachtspunt. Inpandig particulier en professioneel toezicht Tijdens openingstijden dient er permanent beveiliging aanwezig te zijn die handhaaft op naleving van de huisregels door bezoekers. In de eerste plaats is dit de verantwoordelijkheid van de

13

Gemeente Amsterdam Openbare Orde en Veiligheid

24 februari 2025

Veiligheidsanalyse Erotisch Centrum

gebouwbeheerder en/of exploitanten van de verschillende functies. Waar nodig zal de gemeente handhaven, zoals zij dit overal in de stad doet (zie ook 2.3.4). Daarbij dienen er goede onderlinge afspraken gemaakt te worden over wie welke rol heeft bij het toezicht in het pand en handhaving op overlastgevend gedrag. Voor wat betreft de prostitutiefunctie geldt dat in de vergunning is vastgelegd dat er altijd een beheerder aanwezig moet zijn die direct reageert op noodmeldingen van sekswerkers. Daarnaast kan er een vaste post of spreekkamer in het pand worden ingericht voor veiligheidspartners (politie, VTH), waar sekswerkers ook terecht kunnen. Evenals een vaste post voor zorgpartners.

Alarmsysteem Alarmknoppen op elke sekswerkplek en een goed functionerend alarmsysteem zijn onderdeel van de vergunning voor een prostitutiebedrijf. Dit dient bij de bouw van het erotisch centrum meegenomen te worden. Betrek sekswerkers bij het ontwerp: zij weten waar een goed alarmsysteem aan moet voldoen en wat bijvoorbeeld een handige plek is voor een alarmknop. Trainingen aan sekswerkers Geef sekswerkers een actieve rol in de veiligheid van het erotisch centrum. Bijvoorbeeld door trainingen om collega’s te ondersteunen. Cameratoezicht Cameratoezicht bij de ingang(en) en in het gebouw. Toegang tot het erotisch centrum De wijze waarop bezoekers het erotisch centrum binnenkomen is van belang voor de veiligheid. Toegangscontrole kan het veiliger maken en beter mogelijk om op huisregels te handhaven. Een beperkt aantal ingangen geeft meer controle. Hierbij moet wel een goede afweging worden gemaakt tussen zicht/controle op bezoekers, privacy en toegankelijkheid. Zo geeft centrale toegangscontrole meer grip op bezoekers, terwijl een aparte ingang voor sekswerkbezoek voorziet in de behoefte aan discretie. Toegang uitsluitend na registratie geeft veel zicht op de bezoekers maar belemmert de privacy. Het gebied behandelen als een festivalterrein met toegangspoortjes geeft veel controle maar werpt ook een drempel op voor bezoek. Leeftijdscontrole is in elk geval nodig.

Een uitgangspunt kan zijn om te legitimeren maar bezoekers niet te registreren. Daarnaast kunnen technische mogelijkheden bekeken worden, zoals het gebruik van unieke codes om het gebouw binnen te komen. Denk daarbij ook aan mogelijkheden in de toekomst. Wachtrij De wachtrij binnen in het erotisch centrum plaatsen gaat overlast tegen, doordat bezoekers niet langere tijd op straat verblijven. De inzet van gastvrouwen/-heren bij de rijen en ingang(en) kan zorgen voor een aangename sfeer en het wachten aantrekkelijk maken, waardoor de kans op overlast ook afneemt. Parkeergelegenheid Een parkeergarage bij het erotisch centrum heeft veiligheidsvoordelen. Hierdoor hoeven minder sekswerkers en bezoekers over straat en is er beter zicht op bezoekers. Een parkeergarage voor

14

Gemeente Amsterdam Openbare Orde en Veiligheid

24 februari 2025

Veiligheidsanalyse Erotisch Centrum

bezoekers is waarschijnlijk geen mogelijkheid vanwege de gevolgen hiervan voor de mobiliteit in het gebied. Wel zou de optie voor een parkeergelegenheid alleen voor medewerkers (die bijvoorbeeld toegankelijk is met een toegangspas) onderzocht kunnen worden, zodat medewerkers veilig en apart van bezoekers naar en van hun werk kunnen komen.

Routing in het gebouw De routing in het gebouw, met name naar de sekswerkers, moet zowel veilig als bereikbaar zijn. Er is gekozen voor inpandig raamwerk om kijktoerisme zoveel mogelijk te voorkomen. Tegelijkertijd moeten sekswerkers wel bereikbaar zijn voor klanten. Pin- en afstortingsmogelijkheid Plaats een pinautomaat in het gebouw zodat bezoekers ter plekke geld kunnen opnemen. En faciliteer pinbetalingen aan sekswerkers. Zorg er daarbij voor dat de afschrijvingen discreet zijn geformuleerd. Faciliteer daarnaast een afstortingsmogelijkheid in het gebouw zodat sekswerkers contant betaalde verdiensten niet bij zich hoeven te hebben als ze het erotisch centrum verlaten. Een dergelijke afstortingsmogelijkheid kan niet door de exploitant gefaciliteerd worden. Openingstijden Zoals hierboven benoemd is vooral de mogelijkheid van overlast in de nachtelijke uren een risico omdat er dan minder handhaving en toezicht actief is. Dit kan worden meegewogen in de openingstijden van de horecafuncties in het erotisch centrum. Veel van deze punten kunnen als eisen worden gesteld in de exploitatievergunning. Deze punten moeten echter ook meegenomen worden in het ontwerp van het pand.

2.3.2 Exploitatie van het erotisch centrum De gemeente kan eisen stellen aan de exploitanten van het pand en beschikt over een aantal instrumenten om hierop te handhaven.

Veiligheidsplan en andere eisen exploitatievergunning Horecaondernemers dienen een veiligheidsplan te hebben. In dit plan beschrijft de ondernemer de maatregelen om overlast te voorkomen en de openbare orde en veiligheid rondom het bedrijf te waarborgen. Bijvoorbeeld rond beveiligingspersoneel, deurbeleid, cameratoezicht en de handelswijze bij incidenten in of rondom het bedrijf. Een dergelijk veiligheidsplan is vereist voor het krijgen van een exploitatievergunning. Vanzelfsprekend geldt deze eis dus ook voor de exploitanten van het erotisch centrum. Ook voor het verkrijgen van een prostitutie-exploitatievergunning gelden bepaalde eisen. Specifiek voor de exploitanten in het erotisch centrum moet bekeken worden of de bestaande formats voldoende aansluiten en welke aanvullende eisen gesteld moeten worden aan (het veiligheidsplan van) exploitanten in het erotisch centrum. Denk aan verplichting van training voor horecapersoneel omtrent het doorschenkverbod, gezien de verhoogde risico’s bij overmatig alcoholgebruik.

15

Gemeente Amsterdam Openbare Orde en Veiligheid

24 februari 2025

Veiligheidsanalyse Erotisch Centrum

Screening van exploitanten Het is van belang om strak toe te zien op de vergunningverlening en bijbehorende screening van exploitanten. Bij branches waarvoor een vergunningsplicht geldt is het mogelijk om voor elke exploitant de Bibob-screening toe te passen: zowel bij de vergunningverlening als tussentijds indien daartoe aanleiding is op basis van signalen. Daarnaast vindt standaard een BIO-screening plaats bij een nieuwe gronduitgifte en een Bibob-screening bij het verlenen van een bouwvergunning. Ook zullen de Van Traa-bepalingen bij dit project worden opgelegd aan de eigenaar. Deze maken het mogelijk om bij toekomstige kopers de Van Traa-screening toe te passen. Een verdere mogelijkheid is om de Van Traa-bepalingen die bij dit project zullen worden opgelegd aan de eigenaar ook van toepassing te laten zijn op toekomstige huurders van het pand. Bij exploitanten die via indeplaatsstelling of onderhuur een positie krijgen lijkt de gemeente vooralsnog geen screeningsmogelijkheid te hebben. Wel kunnen de gemeente en erfpachter om tafel gaan met de eerste huurders om hen bewust te maken van integriteitsrisico’s in deze gevallen en hen aanspreken op hun eigen zorgplicht. Selectie van exploitanten Welke exploitanten er in het erotisch centrum komen en hoe de relatie met gemeente en veiligheidspartners is, is belangrijk voor de veiligheidssituatie.

Het type horeca of onderneming bepaalt mede de uitstraling van het erotisch centrum. Zo kan bij de selectie van exploitanten mogelijk rekening worden gehouden met de mate waarin zij aansluiten op de gewenste uitstraling van het erotisch centrum en de mate van ervaring die zij hebben in de sekswerkbranche. Controles op de exploitatievergunning Na verlening van de vergunningen is het van belang hier regelmatig op te controleren. De gemeente (VTH) en de politie (nu prostitutieteam Burgwallen) voeren controles uit op zowel vergunde als onvergunde prostitutie. De komst van 100 sekswerkplekken in het erotisch centrum betekent dan ook dat de controles hierop moeten worden aangepast. Hiervoor is capaciteit nodig (zie ook organiseren van handhaving bij 2.3.4). Daarbij is goed om op te merken dat capaciteit bij vermindering van 100 ramen op de Wallen en realiseren van 100 sekswerkplekken in een erotisch centrum niet één op één inwisselbaar is.

2.3.3 Inrichting van de omgeving Gedragsexperts betrekken in ontwerpproces Er is veel kennis over de effecten van openbare ruimte op menselijk gedrag. Betrek experts op dit gebied bij het ontwerpproces. Wanneer voelt de openbare ruimte veilig? Hoe maak je het onaantrekkelijk voor criminelen? Hoe voorkom je dat het aantrekkelijk is om rond te hangen? Vervoer en kiss & ride-plekken Zeker voor sekswerkers maar ook voor bezoekers is het belangrijk veilige mogelijkheden te hebben om te arriveren en weg te gaan. Aandachtspunt daarbij is dat het openbaar vervoer op dit moment ’s nachts niet rijdt. Indien het erotisch centrum ’s nachts openblijft zijn alternatieven nodig. Onder 2.3.1. is de optie van parkeergelegenheid benoemd. Daarnaast zijn voldoende kiss & ride-plekken belangrijk. Deze dienen bovendien dichtbij de ingang te zijn, zodat bijvoorbeeld sekswerkers niet

16

Gemeente Amsterdam Openbare Orde en Veiligheid

24 februari 2025

Veiligheidsanalyse Erotisch Centrum

alsnog ver moeten lopen. Daarnaast kan de mogelijkheid voor een pendelbus of afspraken met vervoerders verkend worden.

Veilige looproutes voor bezoekers, sekswerkers en voorbijgangers Bij het ontwerp is van belang te kijken naar de looproutes – vanaf parkeergarages, ov of andere aankomstplekken – en deze zo veilig mogelijk in te richten. Denk aan oversteekpunten, verlichting en de doorgangen onder viaducten. Uitstraling van de omgeving Een dilemma is in hoeverre de omgeving van het erotisch centrum stil en daarmee anoniem moet blijven of dat juist meer ‘leven op straat’ wenselijk is. Meer voorzieningen zoals horeca kunnen drukte en overlast geven. Tegelijkertijd ontstaat hierdoor meer sociale controle wat kan bijdragen aan de veiligheid(sbeleving). Een mogelijkheid is onderscheid te maken tussen de directe kring om het erotisch centrum en de rest van de omgeving. De directe omgeving aantrekkelijk inrichten zodat er een aangename, levendige sfeer ontstaat. De rest van de omgeving juist stil houden en niet aantrekkelijk maken om te verblijven. Verlichting Verlichting van de toegangsroutes en omgeving van het erotisch centrum kan het voor criminelen en overlastgevende personen minder aantrekkelijk maken en bijdragen aan het veiligheidsgevoel. De verlichting van het gebouw en de omgeving zijn dan ook belangrijk onderdeel van het ontwerp.

Aandacht voor unheimische plekken Bij het ontwerp aandacht besteden aan tunnels en andere donkere plekken in de omgeving die als onveilig kunnen worden ervaren, deze zodanig inrichten dat gevoel van veiligheid vergroot wordt. Bij het ontwerp in elk geval geen nieuwe anonieme of donkere plekken creëren. Parken afschermen Bekijk de mogelijkheden om door inrichting van de openbare ruimte de toegang tot de beide parken voor bezoekers van het erotisch centrum te belemmeren.

2.3.4 Maatregelen in de omgeving Organiseren van toezicht en handhaving in de omgeving Toezicht en handhaving is in de hele stad een belangrijk middel om overlast en criminaliteit tegen te gaan. In het gebied is weinig sociale controle, wat betekent dat meer professioneel toezicht nodig is. Het erotisch centrum heeft gevolgen voor verschillende handhavende partijen. Als het gaat om overlast in de omgeving zijn de partners THOR, politie en SAOA. In het gebied is nu weinig inzet van deze partijen. Zo werkt THOR met een inzetgebied waar de omgeving van het erotisch centrum niet onder valt en zijn er twee koppels straatcoaches die stadsdeel Zuid bedienen vanuit de locatie in Oost. Voor de politie speelt mee dat de omgeving van de geplande locatie van het erotisch centrum valt onder twee basisteams. Deze inzet sluit aan bij de huidige veiligheidssituatie maar vermoedelijk niet op de nieuwe situatie: de komst van een nieuwe functie betekent ook meer benodigde capaciteit. Professionals delen de zorgen over de nu al schaarse capaciteit. De vraag is ook hoe dit

17

Gemeente Amsterdam Openbare Orde en Veiligheid

24 februari 2025

Veiligheidsanalyse Erotisch Centrum

zich komende jaren ontwikkelt. Het is belangrijk om in een vroeg stadium na te gaan hoe dit te organiseren en hoe voldoende capaciteit kan worden geregeld voor de benodigde controles en handhaving.

Investering in opbouw expertise en vertrouwensrelatie De vertrouwensrelatie met sekswerkers en exploitanten, maar bijvoorbeeld ook met hotels en andere ondernemers, is van groot belang voor handhavende partijen. Evenals kennis van en ervaring met de sekswerkbranche. Vooral in het begin vergt dit een grotere investering om de vertrouwensrelatie op te bouwen. Ook de ervaring en expertise van de sekswerkbranche die bij handhavende partijen in bijvoorbeeld het Wallengebied aanwezig is, zal rond het erotisch centrum moeten worden opgebouwd. Organiseren dat meldingen van sekswerkers gespecialiseerd worden opgepakt Voor sekswerkers op de Wallen is een speciaal mobiel telefoonnummer ingericht waardoor zij een korte lijn hebben met het prostitutieteam van de politie. Dit zorgt ervoor dat meldingen van onveilige situaties snel en effectief kunnen worden opgepakt en dat sekswerkers misstanden sneller melden. Het is van belang dat er voor sekswerkers in het erotisch centrum ook een goed vangnet is. Bijvoorbeeld een korte lijn, waarbij de melding opgepakt wordt door professionals met kennis van de sekswerkbranche. Dit kan zijn direct met de politie, maar kan ook via een zorgpartner lopen. Aanvullend toezicht: hosts en straatcoaches Naast het organiseren van het reguliere toezicht kan ook gekeken worden naar het organiseren van extra toezicht.

Op de Wallen en het Leidseplein worden hosts ingezet. Dit is een samenwerking met ondernemers die volgens professionals goed werkt. Een mogelijkheid is om exploitanten van het erotisch centrum te verplichten hosts in de omgeving in te zetten. Daarbij kan extra aandacht zijn voor de aandachtslocaties, zoals de looproutes naar stations en parkeergarages. Daarnaast bekijken of het mogelijk is een extra koppel straatcoaches in te zetten. Professionals geven aan dat het vooral in het begin van belang is te investeren in toezicht en handhaving. Wanneer de situatie zich heeft gevormd en de overlast meevalt, kan extra toezicht evt. worden afgeschaald.

Investeren in hotels in de omgeving De gemeente zet samen met ketenpartners en de hotelbranche al een aantal jaren in op voorlichting over het herkennen van illegale prostitutie en de maatregelen die genomen kunnen worden. Dat moet worden doorgezet. Cameratoezicht in de omgeving Cameratoezicht in de omgeving, op de routes van en naar het erotisch centrum en bijvoorbeeld de stations, zou een dempend effect kunnen hebben op criminaliteit en het veiligheidsgevoel vergroten. Tegelijkertijd is dit een forse inbreuk op de privacy van burgers. Dit betekent dat goed bekeken moet worden waar cameratoezicht proportioneel is. Daarnaast afspraken maken met vervoerders over (al aanwezig) cameratoezicht bij stations.

18

Gemeente Amsterdam Openbare Orde en Veiligheid

24 februari 2025

Veiligheidsanalyse Erotisch Centrum

Inzet op gebiedsverboden Strak inzetten op eventuele straatdealers en andere soorten overlast in het gebied door registreren en opleggen van gebiedsverboden door de burgemeester (Overlastwet). Indien sprake is van grote aantallen straatdealers en de overlast niet voldoende kan worden tegengegaan met de Overlastwet, dan kan op den duur ook een overlastgebied (o.b.v. de APV) worden aangewezen, zodat de politie 24-uursverboden kan opleggen. Alcoholverbodsgebied instellen Nagaan of het mogelijk en wenselijk is om een alcoholverbodsgebied in te stellen voor de directe omgeving van het erotisch centrum, zodat sancties kunnen worden opgelegd aan mensen die alcohol gebruiken in de openbare ruimte. Uitbreiden of aanscherpen beveiliging parken In het Amstelpark is beveiliging aanwezig en ’s nachts wordt het park afgesloten. Onderzoeken of dit volstaat of dat uitbreiding van beveiliging nodig is. Daarnaast bekijken van de noodzaak voor beveiliging van het Beatrixpark, Amsteldijk en Gijsbrecht van Aemstelpark. Voorkomen dat er nieuwe horeca en coffeeshops in de omgeving komen Nagaan wat er nodig is om te voorkomen dat nieuwe horeca of coffeeshops zich in de toekomst in de omgeving kunnen vestigen. Zodat dit ook niet gebeurt als er vraag ontstaat doordat er meer toeristen in het gebied zijn gekomen.

19