bijlage 0. Raadsinformatiebrief Evaluatie Kansenaanpak PO en VO DEF (2).pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 8 juni 2021 Onderwijs Marjolein Moorman Directie OJZD bestuurszaken.ojzd@amsterdam.nl Evaluaties Kansenaanpak Primair Onderwijs 2019-2020 en Voortgezet Onderwijs 2019-2020 en de afhandeling van motie 006 d.d. 20 januari 2021 van raadslid Van Velthuijzen (BIJ1) inzake de ‘Inzet van de klassenassistent inzake kansenongelijkheidsbestrijding’.

Geachte leden van de gemeenteraad, Het bestrijden van onderwijsachterstanden en het tegengaan van kansenongelijkheid is een prioriteit van het college. Het vraagt op scholen extra inzet om alle kinderen, ongeacht achtergrond en thuissituatie, de beste kansen te bieden om een maximaal schoolresultaat te behalen. Het college werkt op verschillende manieren aan het bevorderen van kansengelijkheid en investeert daar waar dit het hardst nodig is. De Kansenaanpak Primair Onderwijs (PO) en Voortgezet Onderwijs (VO) zijn belangrijke pijlers van de inzet op kansengelijkheid in het onderwijs. Het college zet hiermee in op het tegengaan van leerachterstanden bij leerlingen die daar op basis van hun startpositie een risico op lopen. Dit gebeurt onder meer door het organiseren van verlengde leertijd, extra begeleiding en het vergroten van de ouderbetrokkenheid. Door deze extra individuele ondersteuning draagt het college bij aan goed onderwijs in Amsterdam. De uitvoering van de Kansenaanpakken wordt, aanvullend op de verantwoordingen waarin alle scholen rapporteren over de uitvoering, resultaten en de uitgegeven subsidie, jaarlijks gemonitord door de Universiteit van Amsterdam (UvA), het Kohnstamm Instituut en OIS Amsterdam.

In deze brief lichten wij de belangrijkste uitkomsten toe van de evaluaties Kansenaanpak PO en kansenaanpak VO 2019-2020 en gaan wij in op de wijze waarop we met de aanbevelingen aan de slag zijn gegaan. Omdat de problematiek op de scholen varieert en de Kansenaanpak PO en VO scholen de ruimte biedt om leerlingen maatwerk te bieden, is de diversiteit aan interventies groot. Interventies van de scholen zijn daardoor slechts op kleine schaal met elkaar te vergelijken. De evaluaties geven ons een eerste inzicht in de best practices en opbrengsten van de interventies. Hieronder kort de resultaten van de verantwoording én de evaluatie.

Evaluatie Kansenaanpak PO 2019-2020 De evaluatie is een verdiepingsslag op de verantwoordingen waarbij de UvA de uitvoering van bepaalde onderdelen verder analyseert. De eerste evaluatie Kansenaanpak PO voor het schooljaar 2018-2019 is uitgevoerd door de UvA. U heeft deze ontvangen op 28 augustus 2020.1 De UVAevaluatie voor het schooljaar 2019-2020 bestaat uit een inhoudsevaluatie (beschrijving van subsidieaanvragen), een procesevaluatie (analyse van de uitvoering op 9 scholen) en een 1

Voortgangsbrief kansengelijkheid in het onderwijs, bijlage 3 (d.d. 28 augustus 2020)

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 8 juni 2021 Pagina 2 van 6

productevaluatie (geeft inzicht in opbrengsten van de interventies op basis van een digitale enquête onder alle deelnemende scholen). De belangrijkste resultaten en inzichten uit de monitor 2019-2020  De 183 deelnemende scholen hebben voornamelijk extra ingezet op woordenschat, begrijpend en technisch lezen, ouderbetrokkenheid en rekenen. Daarnaast is aandacht besteed aan motivatie, zelfvertrouwen en sociaal-emotionele ontwikkeling van de leerlingen.  75% van de scholen heeft verlengde leertijd ingezet, vaak in de vorm van een leerlab en een schakelklas. Op het gebied van zelfvertrouwen en sociaal-emotionele ontwikkeling van de leerlingen zijn goede resultaten geboekt. Met de verlengde leertijd lukt het scholen beter om te differentiëren en te werken in kleine groepjes. Dit draagt indirect bij aan beter onderwijs.  Ongeveer 85% van de gerapporteerde scholen zet in op taal. Iets minder dan de helft van deze scholen werkt daarbij specifiek aan woordenschat. Dit gebeurt op verschillende manieren: door bijv. inzet van woordenschatcoördinatoren, het aanschaffen van nieuw materiaal of door extra instructie van onderwijsassistenten of groepsleerkrachten. Scholen zijn voornamelijk enthousiast over de implementatie van de methode’ LOGO 3000’ en de cursus ‘Met Woorden in de Weer’. Deze methodes integreren het vergroten van de woordenschat in de reguliere lessen.

 Circa 64% van de gerapporteerde scholen heeft ingezet op lezen. De meest genoemde interventies zijn: het inzetten van een onderwijsassistent en/of externe specialist. Scholen geven aan dat de leesvaardigheid en het leesplezier bij leerlingen is verhoogd en dat de deskundigheid bij leerkrachten is toegenomen. De scholen benoemen nadrukkelijk het succes met leesinterventies die al meerdere jaar lopen.  Ongeveer 45% van de scholen werkt actief aan ouderbetrokkenheid. Ouderbetrokkenheid werd in de periode van thuisonderwijs belangrijker dan ooit. Verschillende scholen hebben met de ingezette interventies beter inzicht gekregen in de thuissituatie van hun leerlingen. Aanbevelingen Uit de evaluatie volgen onder meer de volgende aanbevelingen voor de gemeente Amsterdam:  Ga met schoolbesturen en scholen in gesprek over de lage respons op de productevaluatie (33%), maar heb dit jaar begrip voor de problemen van scholen door de coronacrisis, ook bij het evalueren van de opbrengsten.  Organiseer naast de kennisdelingsbijeenkomst andere vormen van kennisuitwisseling, om scholen zoveel mogelijk op de hoogte te stellen van best practices. Verantwoording Kansenaanpak PO 2019-2020 In het schooljaar 2019-2020 hebben 183 PO-scholen een maatwerkplan Kansenaanpak voor verlengde leertijd en ouderbetrokkenheid ingediend inclusief een begroting van de activiteiten.

In alle maatwerkplannen maakten de scholen een analyse van hun school(populatie), sterke en zwakke punten, benodigde aanvullende activiteiten op het schoolplan en hun lange termijn doelen. De plannen zijn beoordeeld. Op basis van de beoordeling werd subsidie toegekend. Alle 183 scholen hebben de plannen uitgevoerd, zij het in een deel van het schooljaar op afstand. De meerderheid van de verlengde leertijd werd ingezet voor taal, rekenen en ouderbetrokkenheid. En bij sommige scholen is er aandacht voor deskundigheidsbevordering. De plannen zijn aan het eind van het schooljaar inhoudelijk en financieel beoordeeld op doelmatigheid en rechtmatigheid. Ondanks de onderbreking van onderwijs door corona is het veel scholen gelukt om de verlengde leertijd en ouderactiviteiten (soms op afstand) door te zetten. De verantwoording is afgesloten met een respons van 100%. In bijlage 2 treft u een ‘factsheet verantwoordingen kansenaanpak PO’ dat inzage geeft in de uitvoering en resultaten zoals de scholen dit in hun subsidieverantwoording aan de gemeente hebben teruggekoppeld.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 8 juni 2021 Pagina 3 van 6

Tussenevaluatie Kansenaanpak VO 2019-2020 Inleiding Ook de Kansenaanpak VO wordt jaarlijks geëvalueerd. Bijgevoegd is de tussenevaluatie van de Kansenaanpak VO over schooljaar 2019-2020, de eerste evaluatie sinds de start (bijlage 3). De evaluatie is uitgevoerd door het Kohnstamm Instituut en OIS. Dit is gedaan door een analyse van de verantwoordingsformulieren die door alle scholen zijn ingevuld en door interviews met 15 scholen. Bij de evaluatie staan twee onderzoeksvragen centraal: 1. Hoe dragen de interventies van scholen bij aan de ambities van de Kansenaanpak VO? 2. Hoe evalueren scholen hun interventies? De helft van de 32 scholen heeft de plannen volledig uitgevoerd, de andere helft heeft dit grotendeels gedaan. De maatregelen rondom COVID-19 worden genoemd als de belangrijkste reden waarom het niet gelukt is de plannen volledig uit te voeren. Bijvoorbeeld scholen zijn overgegaan naar extra ondersteuning op afstand of interventies om ouders te betrekken zijn onvoldoende tot uitvoering gekomen. Eén school heeft het plan niet uitgevoerd, doordat de school niet tijdig personeel kon vinden. Scholen hebben in de laatste maanden van dit schooljaar door COVID-19 ook niet altijd hun geplande wijze van monitoring kunnen aanhouden. In veel gevallen zijn eindmetingen (resultaten) voor dit jaar, bijvoorbeeld over op- en afstroom, niet beschikbaar gekomen.

Scholen hebben dit deels door inzet van kwalitatieve metingen proberen te ondervangen. Resultaten en inzichten uit de monitor en evaluatie 2019-2020 Ondanks de invloed van COVID-19 zagen de onderzoekers een aantal belangrijke resultaten en inzichten:  In totaal hebben bijna 7.500 leerlingen extra aandacht gekregen middels de subsidie. Deze leerlingen kregen gemiddeld 2,4 uur extra onderwijstijd per week. Dit zijn doorgaans leerlingen die een bepaalde interventie nodig hebben op basis van hun sociaaleconomische milieu en beheersing van de Nederlandse taal.  Interventies die zijn ingezet, zijn heel divers en vaak zijn er meerdere soorten interventies per school die elkaar versterken. Het zwaartepunt van de inzet van scholen ligt bij de cognitieve ontwikkeling van leerlingen. Bijna alle scholen hebben ingezet op extra lessen gericht op versterking van de cognitieve vaardigheden van leerlingen, met extra taalonderwijs, ondersteuning bij studievaardigheden of bijles en extra rekenonderwijs. Zo leverde High Dosis Tutoring betere rekenvaardigheden op. En leerlingen hebben een hogere leesmotivatie door de start van een leesclub.  Ook besteedde het merendeel van de scholen aandacht aan sociaal-emotionele vaardigheden. Dit gebeurde in de vorm van coaching, ondersteuning bij studievaardigheden en het versterken van zelfvertrouwen en/of sociale vaardigheden.

Zo hebben Talentklassen voor meer zelfvertrouwen gezorgd bij leerlingen.  Daarnaast zetten enkele scholen in op ouderbetrokkenheid. Dit leverde intensievere communicatie op met de ouders en een verbetering van de relatie tussen ouders en school. Hierdoor kunnen ouders hun kinderen naar verwachting ook beter ondersteunen in het onderwijs. Bij inzet op ouderparticipatie constateerden scholen een hogere opkomst bij ouderavonden en een actievere ouderraad.  Een aantal scholen heeft gekozen om ook ruimte te maken om het schoolteam te professionaliseren, bijvoorbeeld ten behoeve van de sociaal-emotionele ontwikkeling van

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief





Datum 8 juni 2021 Pagina 4 van 6

leerlingen. Een school heeft zo docenten gecoacht tijdens gesprekken met leerlingen, zodat de professionalisering een bijdrage levert aan het verbeteren van het onderwijs en hiermee ook direct ten goede komt van de leerlingen. Op basis van de interviews is de conclusie dat de interventies van de scholen hebben bijgedragen aan de ambities van de Kansenaanpak VO, namelijk: het verhogen van taalen rekenvaardigheden en meer aandacht binnen het team voor het belang van taalonderwijs dragen bij aan de ambitie het tegengaan van onderwijsachterstanden; aandacht voor de thuisbetrokkenheid en verhoging van de ouderparticipatie dragen bij aan de ambitie vergroten van ouderbetrokkenheid; en betere schoolresultaten en een hogere motivatie leiden tot resultaten op de ambitie het bevorderen van opstroom en voorkomen van afstroom. De Kansenaanpak heeft er mede voor gezorgd dat kansengelijkheid hoog op de agenda staat in het vo en daarbuiten. Op scholen is door het inzetten van de subsidie meer aandacht gekomen voor kansengelijkheid onder leerlingen, onder ouders en binnen het team. En daarbuiten bij vervolgonderwijs, de arbeidsmarkt en in de maatschappij.

Aanbevelingen Uit de evaluatie volgen hieronder de belangrijkste aanbevelingen voor de gemeente Amsterdam:  Een advies voor de gemeente is om samen met scholen te onderzoeken hoe de geplande interventies zodanig aangepast kunnen worden dat ze ook bij thuisonderwijs optimaal ingezet kunnen worden, waarbij ook de monitoring plaats kan vinden.  Bekijk als gemeente de mogelijkheid van een meerjarige subsidie indien de interventie voortgezet zou moeten worden, Scholen gaven aan dat er niet altijd voldoende tijd was om de interventie succesvol uit te voeren binnen een schooljaar.  De gemeente zou de timing van de verantwoording kunnen aanpassen, zodat de resultaten beter gemeten/getoetst kunnen worden.  Zorg dat er voldoende tijd is in de voorbereiding van de interventies om met de scholen in gesprek te gaan over de manier van monitoren en ondersteun hen hierin indien wenselijk. Doorontwikkeling van de Kansenaanpakken; kleinschalig effectonderzoek en blijvende ondersteuning aan scholen Het college is positief over de inzet en uitvoering van de maatwerkplannen door scholen ondanks COVID-19. Scholen konden snel schakelen naar de nieuwe situatie en zij hebben hun interventies (grotendeels) kunnen uitvoeren. Het laat daarmee zien wat het belang is van deze extra inzet voor hun leerlingen. De evaluaties laten ook zien dat de Kansenaanpakken waardevol zijn voor de Amsterdamse scholen.

Het college waardeert dat ondanks de coronacrisis én het lerarentekort verschillende scholen positieve resultaten melden voor hun leerlingen op cognitief en sociaal emotioneel niveau. Verschillende scholen geven bijvoorbeeld aan betere leesvaardigheid en meer leesplezier te zien bij hun leerlingen. De evaluatie biedt ook aanknopingspunten om de Kansenaanpak PO en VO verder te ontwikkelen en te versterken. Het college onderschrijft de aanbevelingen in beide evaluaties die benoemd zijn en neemt deze mee in de verdere uitvoering. De deelname van po-scholen aan de UvA evaluatie van de interventies, in aanvulling op de verplichte verantwoordingen, blijft extra aandacht vragen. Hiervoor is het college in gesprek gegaan met de scholen en schoolbesturen over de deelname aan de productevaluatie. De scholen en schoolbesturen onderschrijven het belang hiervan. De communicatie over de monitoring en deelname aan de productevaluatie zal daarom vroegtijdig

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 8 juni 2021 Pagina 5 van 6

starten zoals aanbevolen. De schoolbesturen hebben hun medewerking toegezegd om een hogere deelname te bevorderen. Het college vindt het belangrijk om de opbrengsten en de effectiviteit van interventies goed te monitoren. Daarom wordt in lijn met de wens van uw raad de evaluatie Kansenaanpak PO 20202021 uitgebreid met een effectonderzoek. De monitoring van de effectiviteit is complex omdat uiteenlopende factoren een rol spelen bij het inlopen van onderwijsachterstanden. Zowel in de klas als daarbuiten. Op een beperkt aantal scholen (20-25) voeren we naast een kwalitatieve evaluatie ook een kwantitatieve evaluatie uit. Zo kunnen we de effectiviteit van het beleid beter inzichtelijk maken. De UvA houdt rekening met een verlengde looptijd van het effectenonderzoek (2022) vanwege de gevolgen van de coronacrisis. Daarnaast blijven we in gesprek met de scholen om na te denken hoe geplande interventies aangepast kunnen worden, wanneer de school beperkt wordt door het geven van thuisonderwijs in periodes van ‘lock down’. Dit geldt voor de uitvoering als ook voor de monitoring van de interventies. Gedurende het schooljaar zijn aanpassingen op de interventies door veel scholen al gedaan en biedt het meerjarige karakter van de Kansenaanpakken daar flexibiliteit voor scholen.

We blijven tevens in samenwerking met de UvA en OIS scholen ondersteunen bij het monitoren van de ingezette interventies, ook als de uitvoering is aangepast door de digitale leeromgeving. Met als doel de kwaliteit van de plannen en de uitvoering te kunnen waarborgen. Hier besteedt het college gedurende het gehele proces aandacht aan, te beginnen bij de periode van de aanvraag, waarbij communicatie met de scholen plaatsvindt over het aanscherpen van de aanvraag. Ook bij de tussentijdse evaluatiegesprekken, de verantwoording en bij de door de gemeente georganiseerde kennisdelingssessies is dit onderwerp van gesprek en leren scholen van elkaar. De aanbevelingen voor de scholen uit bijgaande evaluaties bespreken we ook op deze momenten met de scholen, naast de digitale verspreiding van de rapportages. Het stimuleren en faciliteren van kennisdeling is een andere belangrijke pijler voor het college binnen de Kansenaanpakken. We organiseren bijeenkomsten en zorgen er op verschillende manieren voor dat best practices en ervaringen actief worden gedeeld. Hiermee wil het college bijdragen aan de uitvoering goede effectieve interventies door scholen, en daarmee aan de kwaliteit van het onderwijs in het algemeen. Bijvoorbeeld op social media platforms, via de Amsterdamse Klas, maar ook met rapportages met concrete tips en handvatten.

Verder wordt een samenvatting van de evaluatie van de Kansenaanpak PO en een factsheet en infographic van de evaluatie van de Kansenaanpak VO verspreid onder de scholen als inspiratiedocument. Uitvoering motie 006 d.d. 20 januari 2021 van raadslid Veldhuyzen (Bij1) Op 20 januari 2021 heeft raadslid Veldhuyzen (Bij1) een motie ingediend over de inzet van de klassenassistent bij het bestrijden van kansenongelijkheid. Het raadslid verzoekt in vervolgonderzoek de rol van de klassenassistent uitgebreider toe te lichten en de resultaten van dit onderzoek mee te nemen in kennisuitwisseling programma’s. Het college voert de motie uit in de volgende monitoring van de Kansenaanpak PO. Hierin zal explicieter worden ingegaan op de rol van de onderwijsassistent en de verschillende manieren waarop de onderwijsassistent wordt ingezet. Het college onderschrijft de behoefte om de succesfactoren van de inzet van onderwijsassistenten in relatie tot kansengelijkheid beter inzichtelijk te maken. Het college concludeert dat hiermee de motie is afgehandeld.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 8 juni 2021 Pagina 6 van 6

Tot slot Ook in de komende jaren blijft het college zich inzetten voor het bevorderen van kansengelijkheid in het onderwijs door de extra’s te bieden die juist voor deze leerlingen het verschil kunnen maken in hun onderwijsloopbaan. Het college blijft daarbij scherp op de aandacht voor de doorlopende monitoring en uitvoering van de interventies in nauwe samenwerking met het onderwijs. Met als doel door de gemeentelijke investeringen bij te dragen aan goed aan kwalitatief onderwijs, in het bijzonder voor de leerlingen en scholieren die dit het hardste nodig hebben. Via de voortgangsbrief Kansengelijkheid Onderwijs informeren we u na het zomerreces over de voortgang op het gehele onderwijsprogramma. Hierin informeren wij u onder meer over de nieuwst ontwikkelingen in de vroegschoolse educatie, de PIEK-aanpak en projecten als High Dosage Tutoring. Ook besteden we extra aandacht aan de inzet vanuit het Nationaal Programma Onderwijs in relatie tot het Amsterdamse onderwijsprogramma, en gaan we in op actuele thema’s zoals schoolverschillen en het nog beter in beeld brengen van de effecten van onze gemeentelijke inzet. Zo zorgen we ervoor dat deze programma’s elkaar aanvullen en blijvend kunnen versterken. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van Amsterdam,

Marjolein Moorman, Wethouder Onderwijs, Armoede en inburgering

Bijlagen 1. Evaluatie (a) en samenvatting (b) Kansenaanpak Primair Onderwijs 2019-2020, Universiteit van Amsterdam. 2. Factsheet verantwoordingen subsidie Kansenaanpak PO 2019-2020 3. Evaluatie Kansenaanpak Voortgezet Onderwijs 2019-2020, Kohnstamm Instituut en Onderwijs, Informatie en Statistiek 4. Factsheet evaluatie Kansenaanpak Voortgezet Onderwijs 2019-2020

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl