bijl Rabobank - Tech als motor voor brede welvaart in metropoolregio Amsterdam

Tech als motor voor brede welvaart in de Metropoolregio Amsterdam Op weg naar duurzaam verdienvermogen

10-03-2025

Tech als motor voor brede welvaart in de MRA Op weg naar duurzaam verdienvermogen

Inhoud Samenvatting

3

Inleiding: de MRA staat nog steeds op een tweesprong

4

De regio Amsterdam is belangrijk voor het verdienvermogen van Nederland

4

Productiviteitsgroei in de regio Amsterdam

4

Groot-Amsterdam ontwikkelt zich tot tech-regio

5

Economische groei geeft te weinig impuls aan de brede welvaart

6

“De wereld kijkt naar de Metropoolregio Amsterdam”

7

Duurzaam verdienvermogen en shared values

7

Hoe komen we tot duurzaam verdienvermogen in de MRA?

8

Een beeld uit de interviews

8

Een beeld uit de dialoogtafels

8

Hoe gebruiken we de unieke kracht van tech-bedrijven ten behoeve van brede welvaart?

8

Wat moeten bedrijven en overheid doen om te komen tot een ecosysteem van gedeelde waarden?9 Hoe komen we tot concrete acties?

Urgentie: kom tot collectieve impact

11

Bijlagen

12

Bijlage 1. Groot-Amsterdam en de Metropoolregio Amsterdam

12

Bijlage 2. Groot-Amsterdam: economische groei en specialisatie

13

Bijlage 3. Scorebord voor technologie-indicatoren

14

Bijlage 4. Geïnterviewden en deelnemers aan de dialoogtafels

15

Colofon

Pagina 2/17

10

Versie 28-01-2025 | Coöperatieve Rabobank UA gevestigd te Amsterdam +30046259

17

Tech als motor voor brede welvaart in de MRA – op weg naar duurzaam verdienvermogen

Samenvatting •

•

• •

•

•

•

De regio Amsterdam is de productiefste regio van Nederland, met een belangrijke bijdrage aan het nationale verdienvermogen; de regio is verantwoordelijk voor bijna een kwart van de economische groei van Nederland tussen 1995 en 2023. De afgelopen decennia heeft de regio zich als kennis- en tech-regio ontwikkeld door een zeer hoge specialisatie van banen in technologische en kennisintensieve sectoren. De regio Amsterdam heeft ongeveer 20% van alle kennisintensieve dienstenbanen van Nederland en het bedrijfsleven loopt er voorop in de adoptie en het op de markt brengen van technologieën en innovaties. In 2022 constateerden we dat de Metropoolregio Amsterdam op een tweesprong staat. De smalle welvaart (economische groei) is niet in balans met de brede welvaart. Anno 2025 is deze constatering nóg actueler. Europa en Nederland staan voor de opgave om een nieuw plan voor duurzame welvaart en concurrentievermogen te ontwikkelen. Daarin spelen regio’s als de Metropoolregio Amsterdam (MRA) een cruciale rol: in deze regio komen de agenda’s rond productiviteit, (sleutel)technologieën én brede welvaart samen. De voornaamste opgave is om duurzaam verdienvermogen te creëren, waarbij overheden en vooral bedrijven naast economische ook maatschappelijke waarde creëren in de regio.

Juist deze technologische en kennisintensieve sectoren kunnen daaraan een grote bijdrage leveren: met nieuwe producten en diensten, hun rol in de waardeketen en door een (innovatie-)ecosysteem in de regio te bouwen. In interviews en dialoogtafels met bestuurders en bedrijven hebben we, naast bovenstaande bevindingen (uit ons empirisch onderzoek) de opgave besproken ‘hoe duurzaam verdienvermogen te creëren’. Hieruit komt naar voren dat het bedrijfsleven (te) weinig georganiseerd is en daardoor te weinig een gesprekspartner is voor de overheid. Bovendien wordt het bedrijfsleven onvoldoende betrokken bij de maatschappelijke vraagstukken van de MRA. Bij de overheid is ook te weinig bekend wat het bedrijfsleven al doet en nog meer zou kunnen doen voor de brede welvaart in de regio. Ook de relatie met de Haagse beleidsdepartementen kan beter. Voor een toekomstig duurzaam verdienvermogen in de MRA is volgens de deelnemers aan de dialogen daarom het volgende belangrijk : 1. Er moet een gezamenlijke narratief komen, met een gemeenschappelijke agenda: overheid, onderwijs én bedrijven komen hierin echt samen en stemmen hun wederzijds versterkende activiteiten af en definiëren samen hun inzet en bijdragen aan de collectieve waarden. 2. Hierbij hoort een gedeeld meetsysteem om de voortgang en impact ervan te meten.1 3.

Dit vergt vertrouwen tussen overheden, bedrijven en onderwijs, om samen te werken aan gemeenschappelijke doelstellingen en echt elkaars taal te spreken. 4. Wat maakt dat het uiteindelijk een governance-vraagstuk is waarbij partijen(en) mandaat hebben om middelen te mobiliseren en beleid op brede welvaart te bevorderen.

Kortom, er is een duidelijke oproep om met een gemeenschappelijke agenda (van bedrijven en overheden) te komen, met daarin concrete acties om duurzame welvaart én concurrentievermogen te ontwikkelen. De Metropoolregio Amsterdam is daarvoor onmisbaar.” (voor duurzame welvaart in de regio, Nederland en Europa, red) De tweesprong is daarbij een metafoor voor de te maken keuzes. Uit de interviews en dialogen komt naar voren dat er stappen op deze nieuwe weg van duurzaam verdienvermogen zijn gezet. Maar om echt de weg vooruit te vinden kan de MRA zich veel meer onderscheiden als regio van technologie, innovatie en kennis, waarin bedrijven niet enkel profiteren van de unieke kwaliteiten van de MRA, maar daar ook in de brede zin aan bijdragen. Met een overheid die deze bedrijven ondersteunt, zodat een ondernemend, innovatief ecosysteem ontstaat. In ons onderzoek komt naar voren dat er veel draagvlak is om dit gezamenlijk te laten oppakken door Bureau MRA en de Amsterdam Economic Board.2 1 2

Pagina 3/17

Een zogenoemde digital twin kan bijvoorbeeld simulaties op brede welvaart doen. Dit sluit aan bij de focus op duurzame en verantwoorde technologie en AI (Amsterdam Economic Board).

Versie 28-01-2025 | Coöperatieve Rabobank UA gevestigd te Amsterdam +30046259

Tech als motor voor brede welvaart in de MRA – op weg naar duurzaam verdienvermogen

Inleiding: de MRA staat nog steeds op een tweesprong De regio Amsterdam is belangrijk voor het verdienvermogen van Nederland De economie van de regio Amsterdam (Groot-Amsterdam) groeide de afgelopen drie decennia fors en aanzienlijk harder dan de Nederlandse economie.3 Sinds 1995 groeide de economie landelijk met 74%, terwijl de economie van de regio Amsterdam met 148% toenam (zie figuur 6 in bijlage 2). Groot-Amsterdam is daarmee verantwoordelijk voor bijna een kwart (23%) van de economische groei in Nederland tussen 1995 en 2023 en over de periode 2010-2023 voor zelfs bijna een derde (31%). Geen enkele andere regio groeide sinds 1995 sneller. Alleen Brainport Eindhoven kan het groeitempo van Groot-Amsterdam bijhouden.

Productiviteitsgroei in de regio Amsterdam De (regionale) economie kan groeien door een toename in werkgelegenheid en/of door een stijging van de arbeidsproductiviteit.4 Groot-Amsterdam weet beide factoren te combineren: de werkgelegenheid én de arbeidsproductiviteit zijn de afgelopen drie decennia aanzienlijk gegroeid. Hierdoor heeft Groot-Amsterdam momenteel de hoogste arbeidsproductiviteit van alle Nederlandse regio’s. Samen met Brainport Eindhoven is zij de enige regio die in het afgelopen decennium meer werkgelegenheid heeft gecreëerd in hoogproductieve sectoren. Dit is tegen de nationale trend in. Daarin is juist een verschuiving te zien van hoog- naar laagproductieve banen, wat de afkalvende productiviteitsgroei van de Nederlandse economie voor een belangrijk deel verklaart. We zien dat de productiviteit in de meeste sectoren in de MRA (een stuk) hoger is dan in dezelfde sectoren elders in het land (zie figuur 1). Het zijn vooral de kennisintensieve dienstensectoren die veel toegevoegde waarde creëren: informatie- en communicatietechnologie, specialistische zakelijke diensten (advieskantoren, onderzoek en ontwikkeling, et cetera) en de financiële diensten. Figuur 1: Arbeidsproductiviteit is in de meeste sectoren hoger in de regio Amsterdam dan in Nederland Arbeidsproductiviteit 2022

200 175 150 125 100 75 50

25 0

Nederland

Groot-Amsterdam

Bron: CBS, bewerking RaboResearch 2025

3

We presenteren in dit hoofdstuk cijfers over het COROP-gebied Groot-Amsterdam (zie voor uitleg bijlage 1) In deze studie gebruiken we de termen arbeidsproductiviteit en productiviteit door elkaar en betekenen ze hetzelfde. We meten arbeidsproductiviteit als toegevoegde waarde per gewerkt uur in constante prijzen (2021). 4

Pagina 4/17

Versie 28-01-2025 | Coöperatieve Rabobank UA gevestigd te Amsterdam +30046259

Tech als motor voor brede welvaart in de MRA – op weg naar duurzaam verdienvermogen

Tussen 2010 en 2022 groeide de productiviteit in Groot-Amsterdam met ruim 18%, tegenover 8% landelijk. Figuur 2 toont de bijdrage van de sectoren aan de productiviteitsgroei in deze periode. De sectoren zakelijke dienstverlening (7,9 procentpunt), handel (5,1 procentpunt), ICT (2,7 procentpunt) en financiële dienstverlening (1,0 procentpunt) hebben het meest bijgedragen aan deze productiviteitsgroei in GrootAmsterdam.

Groei arbeidsproductiviteit 2010 - 2022 (%)

Figuur 2: Uitsplitsing arbeidsproductiviteitsgroei 2010 – 2022 voor Groot-Amsterdam

20.0

15.0

10.0

5.0

7.9

Zakelijke dienstverlening

5.1

Handel

2.7

ICT Financiële dienstverlening Bouw Overige sectoren Industrie

0.0

-5.0

Bron: CBS, bewerking RaboResearch 2025

Groot-Amsterdam ontwikkelt zich tot tech-regio Groot-Amsterdam heeft een duidelijk economisch profiel, met specialisaties in de ICT, zakelijke dienstverlening, logistiek en horeca. Bovendien zijn dit de sectoren waarin de werkgelegenheid het hardst groeit (zie bijlage 2). Als we fijnmaziger kijken naar de specialisaties op het niveau van sub-sectoren, dan zien we vooral specialisaties in de luchtvaart, financiële instellingen en reisbemiddeling. Dit zijn allemaal bedrijven of sectoren die sterk leunen op hoogwaardige technologieën. Groot-Amsterdam ontpopt zich dus steeds meer als tech-regio. Om te beoordelen of Groot-Amsterdam daadwerkelijk excelleert in tech, hebben we verschillende indicatoren verzameld die inzicht geven in de technologische oriëntatie van de regio. Figuur 3 laat zien dat GrootAmsterdam hoog scoort op bijna alle tech-indicatoren. De regio investeert relatief veel in research & development (R&D) en is goed gepositioneerd in sleuteltechnologieën, waaronder cyberveiligheid, AI en (opto)mechatronica. Hoewel de regio gemiddeld scoort op het gebied van patenten, blinkt Groot-Amsterdam uit in het aantal banen in kennisintensieve sectoren (20% van alle kennisintensieve banen bevindt zich in deze regio), de adoptie van nieuwe technologieën op de arbeidsmarkt en de introductie van nieuwe technologieën op de markt (zie box 1).

Groot-Amsterdam is vaak (bijna)koploper in Nederland.

Pagina 5/17

Versie 28-01-2025 | Coöperatieve Rabobank UA gevestigd te Amsterdam +30046259

Tech als motor voor brede welvaart in de MRA – op weg naar duurzaam verdienvermogen

Figuur 3: Groot-Amsterdam scoort hoog op tech-indicatoren

Score

1

0 R&D uitgaven

Patenten

Koploper

Sleuteltechnologieën

Achterblijver

Banen in Adoptie van hightech en technologieën kennisintensieve en innovaties sectoren

Nederland

Lancering van technologieën en innovaties

Groot-Amsterdam

Bron: CBS, RVO, LISA, RaboResearch, Balland en Boschma (zie bijlage 3 voor een verdere toelichting)

Economische groei geeft te weinig impuls aan de brede welvaart Hoewel de economie in Groot-Amsterdam fors groeide met een tempo dat dubbel zo hoog lag als dat van heel Nederland, vertaalde deze groei zich niet in een evenredige toename van de brede welvaart (zie figuur 4). Tussen 2013 en 2023 steeg de brede welvaart in Groot-Amsterdam weliswaar, maar niet sneller dan het landelijk gemiddelde. En dat terwijl de brede welvaart in Groot-Amsterdam al relatief laag was (en is) ten opzichte van andere Nederlandse regio’s. Figuur 4: Ontwikkeling BWI en bbp per capita, vergelijking Groot-Amsterdam en Nederland 135

Groot-Amsterdam - bbp per capita

Index, 2013 = 100

130 125

120 Nederland - bbp per capita

115

110 Groot-Amsterdam - BWI Nederland - BWI

105

100 2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

Bron: CBS, Rabobank, Universiteit Utrecht Noot: in de figuur zie je de ontwikkeling sinds 2013. Omdat de Brede Welvaartsindicator-score (BWI) van GrootAmsterdam in 2013 beneden het Nederlandse gemiddelde lag en de figuur laat zien dat ze de Nederlandse ontwikkeling niet overstijgt, is de score in 2023 nog steeds ondergemiddeld.

Pagina 6/17

Versie 28-01-2025 | Coöperatieve Rabobank UA gevestigd te Amsterdam +30046259

Tech als motor voor brede welvaart in de MRA – op weg naar duurzaam verdienvermogen

“De wereld kijkt naar de Metropoolregio Amsterdam” In 2022 constateerden we dat de Metropoolregio Amsterdam op een tweesprong staat. De brede welvaart is niet in balans met de smalle welvaart (economische groei). De duiding destijds was dat MRA voor de keuze staat om door te gaan op de oude weg, of een nieuwe weg in te slaan waarin de economie (als middel) meer koerst op het kompas van de brede welvaart (het doel). De gepresenteerde data in de voorgaande paragrafen onderschrijven dat dit nog steeds zeer actueel is. Anno 2025 is het vraagstuk van de tweesprong misschien nog wel actueler dan in 2022. Het geopolitieke landschap is veranderd en Europa staat voor de opgave om een nieuw plan voor duurzame welvaart en concurrentievermogen te ontwikkelen. Het rapport ‘De toekomst van het Europese concurrentievermogen’ van Mario Draghi koppelt nadrukkelijk de productiviteits- en concurrentiekracht-agenda aan duurzaamheid en brede welvaart. Hoewel Nederland een van de meest productieve economieën ter wereld is, staat ook ons land voor deze opgave.5 En dan kijkt men, niet verwonderlijk, ook naar regio’s als de MRA.6 De Europese, nationale en regionale agenda’s komen hier samen rond productiviteit, (sleutel)technologieën7 en duurzaam verdienvermogen dat bijdraagt aan brede welvaart.

Duurzaam verdienvermogen en shared values Vertrekkend vanuit de gepresenteerde verdieping en feiten gaat de vraag van de tweesprong dus over hoe de MRA duurzaam verdienvermogen genereert. Hierbij creëren publieke en private partijen in de regio samen gedeelde waarden (zie box).

Shared values In 2011 introduceerde Porter & Kramer (2011) het begrip ‘shared values’ vanuit het uitgangspunt dat de concurrentiekracht van een bedrijf én de vitaliteit van de leefomgeving nauw met elkaar zijn verweven. Een bedrijf heeft een vitale bedrijfsomgeving en gemeenschap nodig, niet alleen als markt voor zijn producten, maar ook omdat het publieke en private voorzieningen uit de omgeving nodig heeft om competitief te kunnen opereren. Tegelijkertijd heeft een gemeenschap succesvolle bedrijven nodig voor banen en welvaartskansen voor haar burgers. Volgens Porter & Kramer betekent deze onderlinge afhankelijkheid dat overheidsbeleid dat de productiviteit en concurrentiekracht van bedrijven uitholt contraproductief is, vooral in een wereldeconomie waarin faciliteiten en banen gemakkelijk naar elders kunnen verhuizen. Andersom geldt hetzelfde: bedrijven die parasiteren op hun omgeving ondermijnen op termijn zichzelf. Kortom, de omgeving van een bedrijf is cruciaal voor de productiviteit en innovatie van een bedrijf en bedrijven voegen meer waarden toe dan alleen bedrijfswinst. Zeker dat laatste is cruciaal. Dit gaat volgens Porter en Kramer verder dan maatschappelijk verantwoord ondernemen. Het gaat over het creëren van positieve impact door middel van de kernactiviteiten van een bedrijf.

Het vereist volgens hen dus een fundamentele herziening van hoe bedrijven waarde creëren en hoe ze hun rol in de samenleving zien. Dit is het kernidee van ‘shared values’: bedrijven kunnen economische waarden creëren door maatschappelijke waarden te creëren. Er zijn drie verschillende manieren om dit te doen: door producten en markten opnieuw te bedenken, door de productiviteit in de waardeketen te herordenen en door ondersteunende industriële clusters of ecosystemen in de regio van het bedrijf op te bouwen.

5

Zie ook Jaarbericht Staat van het MKB 2024 en State of Dutch Tech Report 2025 In dit rapport ligt de focus op de Metropoolregio Amsterdam. Maar het vraagstuk is relevant voor meer regio’s. Zie bijvoorbeeld de reactie van Brabantse gedeputeerde Van Gruijthuijsen en de rol van Brainport. 7 Zie Voorrang tien cruciale technologieën voor economie, maatschappij en veiligheid. 6

Pagina 7/17

Versie 28-01-2025 | Coöperatieve Rabobank UA gevestigd te Amsterdam +30046259

Tech als motor voor brede welvaart in de MRA – op weg naar duurzaam verdienvermogen

Hoe komen we tot duurzaam verdienvermogen in de MRA? Een beeld uit de interviews In de periode mei 2024 – oktober 2024 spraken we met ruim dertig mensen uit de MRA (zie bijlage 4). We stelden ze de vraag: welke andere ruimtelijke en economische keuzes zijn er de afgelopen drie jaar gemaakt om publieke en private keuzes meer te laten koersen op de brede welvaart? Een belangrijke eerste bevinding is dat ‘brede welvaart’ de laatste jaren in het beleid centraal is komen te staan. Een voorbeeld is de MRA Agenda 2025-2028 die de ambities voor de toekomst van de MRA aangeeft en waarbij een andere, brede welvaart de leidraad is voor het denk- en doekader. “Dat vraagt anders denken en doen. Het is onvermijdelijk dat wij als regio keuzes maken, want niet alles kan en niet alles kan tegelijk” (p.3). In de MRA Agenda staat verder: “We moeten niet alleen ‘duurzame dingen doen’, maar vooral dingen duurzaam doen” (p.11). Het gaat daarbij om drie pijlers, de MRA als: 1) de meest inventieve regio van Europa, met de best opgeleide bevolking; 2) een regio voor iedereen, naar de menselijke maat; 3) een duurzaam verbonden regio” (p.7). Tegelijkertijd komt uit de interviews naar voren dat hoewel brede welvaart nadrukkelijker op het vizier staat (‘we weten beter wat de opgaven zijn’), dit nog niet leidt tot echt andere ruimtelijke en economische keuzes.

De geïnterviewden dragen daarvoor vier belangrijke redenen aan: (1) Het bedrijfsleven is (te) weinig georganiseerd (is erg gefragmenteerd) en is daardoor te weinig een gesprekspartner voor de overheid. Bovendien is vooral het grotere bedrijfsleven in de regio Amsterdam nog (te) weinig bezig met het creëren van collectieve waarden en de ontwikkeling van de regio; (2) Het bedrijfsleven wordt ook weinig betrokken bij de maatschappelijke vraagstukken van de MRA. In de interviews gaat het ook wel over de ‘kloof’ tussen overheid en het bedrijfsleven; (3) Veel gemeenten kijken nog vooral binnen de eigen grenzen en er is nog relatief weinig bovengemeentelijke samenwerking; (4) De relatie met ‘Den Haag’ kan sterker, en dat is nodig: veel vraagstukken in de MRA vragen om samenwerking met nationale beleidsmakers.

Een beeld uit de dialoogtafels In de periode december 2024 – februari 2025 spraken we met bestuurders en bedrijven in drie dialogen (zie bijlage 4). Centrale vragen in deze gesprekken waren: “Hoe gebruiken we de unieke kracht van de techbedrijven in de MRA ten behoeve van brede welvaart?” en “Wat moeten bedrijven en overheid samen doen om tot een ecosysteem van gedeelde waarden te komen?”.

Hoe gebruiken we de unieke kracht van tech-bedrijven ten behoeve van brede welvaart? Uit de dialoogtafels komt sterk naar voren dat dit begint bij het creëren van een gezamenlijk strategisch belang tussen overheid en bedrijfsleven. Hierbij dient de nadruk te liggen op wederzijds begrip. Deelnemers aan de dialogen geven aan dat de belangen van overheid en bedrijven vaak helemaal niet tegengesteld zijn. Een langetermijnvisie op het niveau van de MRA kan hier een onderdeel van zijn, zodat duidelijke keuzes kunnen

Pagina 8/17

Versie 28-01-2025 | Coöperatieve Rabobank UA gevestigd te Amsterdam +30046259

Tech als motor voor brede welvaart in de MRA – op weg naar duurzaam verdienvermogen

worden gemaakt. Als mooi recent voorbeeld dient het Nieuw Amsterdams Verbond.8 Maar het gaat óók over hoe de verdiencapaciteit van de regio Amsterdam kan worden versterkt/vergroot, zodat daarmee ook sociale en ecologische waarden worden gecreëerd. Er moet sprake zijn van een gezamenlijke investeringsagenda. Op dit moment wordt het bedrijfsleven te weinig betrokken in deze agendavorming, hoewel er gezamenlijke belangen zijn. In de dialogen komt naar voren dat hier kan worden aangesloten op de MRA Agenda “Samen kiezen voor Brede Welvaart” en Tech Radar - Innovatie van de gemeente Amsterdam. Deelnemers vinden dat de tech-sector hier ook de hand in eigen boezem moet steken. Zij hebben het onder meer over een negatief imago:

“Tech-bedrijven zitten alleen voor zichzelf in de MRA, en zijn er voor een beperkte groep werkenden. Ze hebben bijvoorbeeld een negatieve invloed op de woningmarkt” Ze heeft de opdracht om een narratief te maken dat het negatieve imago ombuigt naar een positieve bijdrage aan de MRA. Deelnemers zeggen ook dat de overheid technologie meer moet gaan begrijpen:

“Als je technologie niet begrijpt, zie je de toekomst niet” De tech-sector koppelen aan duurzaam verdienvermogen in de context van brede welvaart is een kans, gezien het creatieve en innovatieve karakter van de MRA, zo stellen de dialoogdeelnemers. Een mooi voorbeeld is wat de Amsterdam Economic Board doet in het programma Innovatieve regio. Dat programma richt zich op ‘resilient society’; hoe te zorgen voor een robuuste IT infrastructuur? en op het versterken van het technologieprofiel van de regio; hoe de Amsterdamse regio sterker op de kaart te zetten op het gebied van tech en AI. Aangegeven wordt dat het stimuleren van tech-bedrijven om meer technologische oplossingen te ontwikkelen die bijdragen aan de brede welvaart in de MRA belangrijk is. Voorbeelden zijn: digitalisering in onderwijs, zorg of mobiliteit. De deelnemers geven aan dat het daarbij gaat om niet alleen winst-gedreven programma’s. Zo is bijvoorbeeld de aandacht voor de rol van technologie in het onderwijs belangrijk om de kansengelijkheid te verbeteren. Net zoals de samenwerking tussen de onderwijs- en kennisinstellingen (MBO/HBO/WO), waarbij talent aan de uitdagingen/opgaven van brede welvaart wordt gekoppeld.

Wat moeten bedrijven en overheid doen om te komen tot een ecosysteem van gedeelde waarden? De deelnemers aan de dialogen geven aan dat er momenteel een zwakke verbinding bestaat tussen de overheid en bedrijven in het algemeen en tech-bedrijven in het bijzonder en dat hierin verbetering nodig is. Een deel van de kracht van de MRA is de pluriformiteit, diversiteit en heterogeniteit in het bedrijfsleven, maar daarmee is de organisatiekracht versnipperd. Bedrijven komen weinig uit zichzelf in beweging om maatschappelijk bij te dragen en de regio te versterken. Er is een sterke behoefte aan een duidelijke regie op een gemeenschappelijk belang.

“Er is inspanning nodig om elkaar te snappen, te begrijpen en elkaars taal te spreken” Tenslotte komt in de dialoog naar voren dat de MRA de kracht van de pluriformiteit van de regio moet benutten om het economische ecosysteem te ontwikkelen. Dat betekent de functionele samenhang tussen bedrijven onderling en tussen bedrijven en andere instellingen versterken. Tech-bedrijven zouden een sterkere interactie en verwevenheid met het midden- en kleinbedrijf kunnen hebben in hun innovatieprocessen. Er moet een focus komen waarin tech-bedrijven aan de opgaven van de brede welvaart bijdragen. Zodat tech8

Doel van het Nieuw Amsterdams Verbond is om vanuit een gedeeld gevoel van verantwoordelijkheid voor de toekomst van Amsterdam, daar in de stad waar de brede welvaart achterblijft, extra middelen/menskracht/kennis en netwerken in te zetten om gezamenlijk de leefbaarheid in de breedste zin van het woord te versterken (p.2). Pagina 9/17

Versie 28-01-2025 | Coöperatieve Rabobank UA gevestigd te Amsterdam +30046259

Tech als motor voor brede welvaart in de MRA – op weg naar duurzaam verdienvermogen

bedrijven op terreinen als digitale infrastructuur, AI, cybersecurity en data de brug slaan naar hoe deze technologie kan worden ingezet voor brede welvaart: dus bijvoorbeeld AI-toepassingen inzetten in de zorg of ter ondersteuning van de energietransitie et cetera. Ook het onderwijs heeft een belangrijke rol, want het neemt maatschappelijke dilemma’s mee en vormt een brug naar het bedrijfsleven. Tot slot kunnen techbedrijven een positieve rol spelen bij een weerbare maatschappij, wat weer een urgent en belangrijk thema is om (brede)welvaart in de toekomst te borgen.

Hoe komen we tot concrete acties? In de dialoogsessies kwam tenslotte de vraag aan de orde ‘hoe tot acties te komen’. Een belangrijke gemene deler voor deze doorvertaling zijn de aanbevelingen in het recente Draghi-rapport, gericht op het versterken van de toekomstige Europese concurrentiekracht (ook hier wordt gesproken over duurzame concurrentiekracht en economische veiligheid). Tech-bedrijven en regio’s spelen daarin een grote rol om innovatie en productiviteit te genereren. Een actie kan zijn, naar analogie van Draghi, om aan te sluiten bij de nieuwe Clean Industrial Deal om competitieve industrieën en kwaliteitsbanen te bevorderen. Deelnemers geven aan dat het vanuit deze aanbevelingen niet gek is om juist naar de MRA te kijken (“Tech is een deel van de oplossing en MRA heeft een tech-profiel”). Belangrijke thema’s zijn dan bijvoorbeeld om via digitalisering en technologie het onderwijs en de zorg productiever te maken. Daarbij helpt het, zo zeggen de deelnemers, om inzichtelijk te maken wat er allemaal al gebeurt in de regio’s gebaseerd op verschillende samenwerkingen. Want er is al heel veel gaande, maar dit wordt te weinig gedeeld. Voorbeelden zijn: o Innovation Districts | I amsterdam als podium voor bijvoorbeeld tech-bedrijven die samen met kennisinstellingen iets op de markt brengen.

Dit is een goed voorbeeld om zaken te versnellen; o Over Codam - Codam Coding College; o Green TechCampus MRA: samenwerken aan versnelling van de energietransitie - Provincie Noord-Holland. Green Tech is hierbij de overkoepelende organisatie die de tech-campus Noord-Holland aanjaagt om de provincie technischer, duurzamer en groener te krijgen; o TechValley-NH - Next Generation Machine Engineering; o Tumo: een gratis internationaal naschools programma. Tieners leren er vaardigheden op het snijvlak van design en technologie. Een samenwerking tussen de gemeente A’dam, OBA, Miro en Adyen. o Cupola XS o Techport Home - Techport - Samen op weg naar de eerste groene industriezone van Nederland Het is belangrijk om dergelijke initiatieven onderdeel te maken van het grotere ecosysteem, vooral de initiatieven die onderwijs en bedrijven aan elkaar verbinden. Daarnaast vinden de deelnemers dat het MKB meer in contact moet komen met tech-bedrijven om productiever, groener of meer circulair te worden. Het kan ook helpen om een aantal innovatiedistricten onder één koepel te vangen en netwerkbijeenkomsten te organiseren om de behoeften van tech-bedrijven op te halen en in te vullen, zoals financiering, opschaling en toegang tot marktpartijen. Een aanbeveling uit de dialoog is om op projectniveau vooral bottom-up te beginnen en niet te veel topdown.

Begin klein en laat zien welke projecten werken, zodat deze kunnen worden opgeschaald. Bijvoorbeeld: een beloningssysteem van fast track-certificering voor bedrijven die AI inzetten voor compliance en duurzaamheid, of wanneer technologie aantoonbaar wordt ingezet om stedelijke problemen op te lossen (bijvoorbeeld met snellere vergunningen, belastingvoordeel en subsidies).

Pagina 10/17

Versie 28-01-2025 | Coöperatieve Rabobank UA gevestigd te Amsterdam +30046259

Tech als motor voor brede welvaart in de MRA – op weg naar duurzaam verdienvermogen

Urgentie: kom tot collectieve impact Uit onze analyses, de interviews en de dialoogtafels komt naar voren dat het belangrijk is dat de Metropoolregio Amsterdam de economische ontwikkeling meer laat koersen op gedeelde waarden, waarmee de economie bij kan dragen aan brede welvaart. Dit is een collectieve verantwoordelijkheid van bedrijven en overheid. Vijf elementen zijn hiervoor belangrijk: 1. 2. 3. 4. 5.

Pagina 11/17

Een gemeenschappelijke agenda: die helpt om de inspanningen van de spelers op elkaar af te stemmen en hun inzet te definiëren. Een gedeeld meetsysteem: een systeem om de voortgang en impact te meten. Prioriteit en focus bij wederzijds versterkende activiteiten: activiteiten die elkaar aanvullen en versterken. Constante communicatie: die bouwt vertrouwen op en zorgt voor gemeenschappelijke doelstellingen. Toegewijde ondersteuning: een apart, onafhankelijk gefinancierd team dat publiekelijk draagvlak opbouwt, beleid bevordert en middelen mobiliseert.

Versie 28-01-2025 | Coöperatieve Rabobank UA gevestigd te Amsterdam +30046259

Tech als motor voor brede welvaart in de MRA – op weg naar duurzaam verdienvermogen

Bijlagen Bijlage 1. Groot-Amsterdam en de Metropoolregio Amsterdam Ons onderzoek heeft betrekking op de Metropoolregio Amsterdam (MRA). Deze regio kent een specifieke afbakening. De personen die we hebben geïnterviewd en die hebben deelgenomen aan de dialogen komen uit deze hele regio. Ten behoeve van het onderzoek hebben we de empirische gegevens verzameld op het niveau van COROP-gebieden. Groot-Amsterdam is een van de COROP-gebieden van de MRA en economisch de grootste. Figuur 5 laat zien dat Amsterdam als een magneet fungeert voor alle omliggende regio’s: veel mensen pendelen voor hun werk naar Amsterdam. In onze studie de Metropoolregio Amsterdam staat op een tweesprong (2022) zijn gegevens over alle COROPgebieden deelregio’s van de MRA opgenomen. We presenteren in de huidige studie vooral gegevens over Groot-Amsterdam. Groot-Amsterdam heeft ook het sterkste tech-profiel. Dat laat onverlet dat ook de andere deelgebieden van economische waarde zijn en tech-bedrijven hebben die belangrijk zijn voor de hele MRA. Bovendien geldt, zoals in het rapport over de tweesprong is benadrukt, dat oplossingen voor problemen in de individuele gemeenten van de MRA worden gevonden op de grotere schaal van de MRA. Het uitgangspunt: het geheel is meer dan de som der delen. Figuur 5: Pendelstromen in Groot-Amsterdam en MRA

Noot: de figuur toont het woon-werkverkeer van en naar de gemeente Amsterdam (met een ondergrens van 5000 bewegingen). Bron: CBS, bewerking RaboResearch 2025 Pagina 12/17

Versie 28-01-2025 | Coöperatieve Rabobank UA gevestigd te Amsterdam +30046259

Tech als motor voor brede welvaart in de MRA – op weg naar duurzaam verdienvermogen

Bijlage 2. Groot-Amsterdam: economische groei en specialisatie Figuur 6: De economie van Groot-Amsterdam groeit twee keer zo snel als die van Nederland

Bron: CBS, bewerking RaboResearch 2025

Figuur 7: Groot-Amsterdam is gespecialiseerd in ICT en zakelijke dienstverlening Groot-Amsterdam

Banenontwikkeling 1996 - 2023

350%

300% 250% 200% 150% 100% 50% 0% -50% -100% 0.0 0.5 ← Sector ondervertegenwoordigd Landbouw Energie Handel ICT Overige zakelijke dienstverlening Zorg

1.0 Locatiequotiënt Delfstoffen Water en afval Vervoer en opslag Financiële dienstverlening Overheid Cultuur, sport en recreatie

Bron: LISA, bewerking RaboResearch 2025

Pagina 13/17

Versie 28-01-2025 | Coöperatieve Rabobank UA gevestigd te Amsterdam +30046259

1.5 2.0 Sector oververtegenwoordigd → Industrie Bouw Horeca Zakelijke dienstverlening Onderwijs

Tech als motor voor brede welvaart in de MRA – op weg naar duurzaam verdienvermogen

Tabel 1: Locatiequotiënt (specialisatiegraad) voor sub-sectoren in Groot-Amsterdam, top 15 Rank Sector

2010

2011 2012

2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023

1 Luchtvaart

9,3

9,1

9,1

9,0

8,9

8,7

8,4

8,4

8,4

8,3

8,2

8,3

8,4

8,4

2 Financiële instellingen (geen verzekeringen , pensioenfonds)

2,8

2,8

2,8

2,7

2,9

3,1

3,2

3,4

3,5

3,7

3,7

3,6

3,7

3,6

3 Reisbemiddeling, reisorganisatie, toeristische informatie

1,7

1,9

1,8

2,0

1,7

1,7

2,2

2,4

2,4

3,3

3,2

3,3

3,4

3,4

4 Productie en distributie van films en televisieprogramma's

3,2

3,1

3,1

3,0

3,1

3,1

3,1

3,1

3,1

3,0

2,9

2,9

2,8

2,7

5 Uitgeverijen

2,7

2,6

2,5

2,5

2,5

2,4

2,5

2,6

2,6

2,6

2,6

2,6

2,6

2,6

6 Dienstverlenende activiteiten op het gebied van informatie

2,1

2,1

2,1

1,9

2,2

2,4

2,1

2,3

2,5

2,4

2,4

2,4

2,4

2,3

7 Loterijen en kansspelen

2,0

2,0

2,1

2,1

1,4

2,0

2,0

2,1

2,0

2,0

2,1

2,2

2,2

2,2

8 Beveiliging en opsporing

2,0

2,2

2,1

2,2

2,5

2,4

2,4

2,4

2,6

2,4

2,3

2,3

2,3

2,2

9 Kunst

2,6

2,5

2,5

2,5

2,5

2,5

2,4

2,4

2,3

2,2

2,2

2,3

2,2

2,2

10 Reclame en marktonderzoek

2,2

2,1

2,1

2,0

2,0

2,0

2,0

1,9

2,0

2,0

2,0

2,0

2,0

2,0

11 Industrieel ontwerp en vormgeving, fotografie, vertaling

2,4

2,4

2,3

2,2

2,2

2,2

2,0

2,0

2,0

2,0

1,9

1,9

1,9

1,9

12 Holdings (geen financiële), interne concerndiensten

2,0

2,0

2,0

2,0

1,9

1,9

2,0

2,0

1,9

1,9

1,8

1,9

1,8

1,8

13 Afvalwaterinzameling en -behandeling

2,4

2,4

2,3

2,3

2,1

2,2

2,2

2,1

1,7

1,7

1,7

1,7

1,7

1,7

14 Dienstverl. activiteiten op het gebied van informatietechn.

1,2

1,2

1,2

1,3

1,2

1,5

1,6

1,6

1,6

1,6

1,6

1,6

1,6

1,6

15 Vervaardiging van kleding

1,1

1,2

1,4

1,3

1,2

1,5

1,6

1,5

1,6

1,6

1,6

1,7

1,7

1,6

Noot: de locatiequotiënt meet hoe gespecialiseerd een regio is in een bepaalde sector. Als het aandeel banen in een sector op regionaal niveau hoger is dan het nationale aandeel banen, dan is de score hoger dan 1 (oververtegenwoordiging). Andersom: bij een lager aandeel in de regio is de locatiequotiënt lager dan 1 (ondervertegenwoordiging). Bron: LISA, bewerking RaboResearch 2025

Bijlage 3. Scorebord voor technologie-indicatoren Om te kijken hoe technologie-georiënteerd Groot-Amsterdam is, nemen we een aantal kernindicatoren onder de loep. Deze cijfers zetten we voor Groot-Amsterdam, of in sommige gevallen Noord-Holland, af tegen Nederland als geheel of andere Nederlandse regio’s. Om gebieden te vergelijken, normaliseren we de indicatoren met de min-max-methode.

Pagina 14/17

•

R&D-uitgaven (CBS): uitgaven aan research & development (R&D) per arbeidsjaar. Hierbij nemen we het gemiddelde over de periode 2019 – 2022. De cijfers gaan over de regio Groot-Amsterdam.

•

Patenten (RVO): aantal uitgegeven patenten per 100.000 inwoners. De cijfers gaan over de regio GrootAmsterdam.

•

Sleuteltechnologieën (Balland & Boschma): sleuteltechnologieën worden geacht een bijdrage te leveren aan een verscheidenheid aan beleidsdoelstellingen, zoals de versterking van de concurrentiekracht van Nederland, de bescherming van de nationale veiligheid, en het aanpakken van maatschappelijke uitdagingen, zoals de groene transitie (MinEZK, 2024). Hieronder vallen: optische systemen & geïntegreerde fotonica, quantum, procestechnologie, biomoleculaire & celtechnologie, beeldvormingstechnologie, (opto)mechatronica, kunstmatige intelligentie & datawetenschap, energiematerialen, halfgeleiders en cyberveiligheid. We gebruiken de data uit het artikel van Balland & Boschma en vertalen deze in een locatiequotiënt (zie tabel 2). De cijfers gaan over de provincie NoordHolland.

•

Banen in hoogtechnologische en kennisintensieve sectoren (LISA en OECD): aandeel werknemers in hoogtechnologische (hightech) en kennisintensieve sectoren in het jaar 2023. We gebruiken LISA-data over banen en hanteren de definitie van Eurostat om te classificeren welke banen worden beschouwd als hightech en kennisintensief. De cijfers gaan over de regio Groot-Amsterdam.

•

Adoptie van technologieën en innovaties (RaboResearch): op basis van een enquête onder ruim 10.000 Nederlanders. We hebben de vraag gesteld in hoeverre technologie en innovatie een rol spelen bij de invulling van hun werk. De cijfers gaan over de regio Groot-Amsterdam. We hebben regionaal gewogen op de volgende kenmerken: geslacht, leeftijdsgroep, opleidingsniveau.

Versie 28-01-2025 | Coöperatieve Rabobank UA gevestigd te Amsterdam +30046259

Tech als motor voor brede welvaart in de MRA – op weg naar duurzaam verdienvermogen

•

Lancering van technologieën en innovaties (RaboResearch): op basis van een enquête onder ruim 1.500 Nederlandse bedrijven. We hebben aan bedrijven gevraagd of ze de afgelopen drie jaar 1) verbeterde interne processen, 2) kwalitatief verbeterde producten en/of diensten, en 3) nieuwe producten en/of diensten hebben geïntroduceerd. De cijfers gaan over de provincie Noord-Holland.

Tabel 2. Locatiequotiënt voor sleuteltechnologieën in Nederlandse provincies Kunstmatige intelligentie & datawetenschap

(Opto)mechatronica

Beeldvormingstechnologie

Cyberveiligheid

Optische systemen & geïntegreerde fotonica

Halfgeleiders

Biomoleculaire & celtechnologie

Quantum

Procestechnologie waaronder Energiematerialen proces-intensificat ie

Groningen Friesland

0.56 0.97

0.76 1.01

0.72 0.92

0.34 1.12

0.74 0.59

0.74 0.55

0.90 0.97

1.62 0.85

1.33 1.27

0.71 1.56

Drenthe Overijssel

0.82 0.92

0.85 0.53

0.83 0.80

1.07 1.03

0.03 1.89

0.59 1.14

0.14 0.70

1.81 0.55

1.61 0.86

0.49 1.94

Gelderland

0.56

0.37

0.36

0.43

0.64

0.57

0.42

1.75

1.71

0.83

flevoland Utrecht

0.66 0.58

0.36 0.66

0.59 0.68

0.39 0.56

1.42 0.85

2.25 0.53

1.49 1.03

0.90 1.53

0.85 1.29

0.83 0.93

Noord-Holland Zuid-Holland

1.66 0.83

1.95 0.73

1.60 0.95

2.00 0.58

0.67 0.78

0.61 1.37

0.70 1.73

0.90 1.04

0.67 0.84

0.73 1.03

Zeeland Noord-Brabant

0.77 2.07

0.45 2.29

0.65 2.25

0.57 2.03

1.62 1.66

1.16 1.24

0.94 1.55

0.53 0.11

1.06 0.05

2.08 0.33

Limburg

0.45

0.35

0.32

0.55

1.28

1.47

0.81

0.89

1.40

1.44

Bron: Balland & Boschma (2024), bewerking RaboResearch 2025 Tabel 3. Aandeel werknemers in kennisintensieve sectoren en aandeel en rang in Nederland

Bron: LISA, bewerking RaboResearch 2025

Bijlage 4. Geïnterviewden en deelnemers aan de dialoogtafels Tabel 4: Geïnterviewden en deelnemers aan de dialoogtafels

Pagina 15/17

Naam

Organisatie

Functie

Ad Wijnhout

AW Groep

Directeur

Annelies Osinga

Tech Campus Haarlemmermeer

Kwartiermaker

Arthur van Dijk

Provincie NH

Commissaris van de Koning

Bart Krull

Amsterdam Economic Board

Coalitiemanager

Corinne Vigreux

Tom Tom

CEO

Dana Hakman

Young on Board

Voorzitter

Dirk Tuip

H20 Esports campus

Oprichter

Dorien Lathouwers

RomInWest

Business developer

Edwin Herrie

KPMG

Partner

Edwin van der Meer

BovenIJ

Directeur

Emiel Reiding

MRA Bureau

Directeur

Esther Rommel

Provincie NH

Gedeputeerde

Femke Halsema

Amsterdam Economic Board

Voorzitter

Geert Wissink

Universiteit van Amsterdam

Zakelijk directeur

Ger Baron

Gemeente Amsterdam

Chief Technology Officer

Gerty Holla

Amsterdam Economic Board

Coalitiemanager

Haico Spijkerboer

VNO-NCW MRA

Directeur

Hans Honig

Deloitte

Directeur

Versie 28-01-2025 | Coöperatieve Rabobank UA gevestigd te Amsterdam +30046259

Tech als motor voor brede welvaart in de MRA – op weg naar duurzaam verdienvermogen

Pagina 16/17

Hans Witteveen

Stibbe

Directeur

Hasib Moukaddim

Windesheim

Directeur

Hein van der Loo

Gemeente Almere

Burgemeester

Ilknur Dönmez

Gemeente Amsterdam

Directeur

Janet Nieboer

RomInWest

Directeur

Jeroen Verwoort

Gemeente Velsen

Wethouder

Jessica Peters-Hondelink

Amsterdam Economic Board

Directeur

Joost Reimert

Preneurz

Partner

Jopie Nooren

HvA

voorzitter

Jordi Hompes

Xomnia

Directeur

Kees Noorman

Oram

Directeur

Koen Overtoom

Port of Amsterdam

Directeur

Maarten de Gruyter

Boelens de Gruyter

Directeur

Marco van der Werf

Bit Academy

Founder

Maurice Hoogeveen

Booking.com

Hoofd Public Affairs

Mike Rijkers

Cupola XS

Founder

Paul Riemens

RAI

Directeur

Paul van Engelen

Alliander

Regio Lead Noord Holland en Amsterdam

Pelle Menke

Amsterdam Economic Board

Programmamanager

Pien de Ruig

Stamps

Mede oprichter

Reinier van Dantzig

Gemeente Amsterdam

Wethouder

Rintse van der Werf

SkillLab

Director of Business

Ronald Huikeshoven

Gebiedsontwikkelaar AM

Directeur

Ronald Schmidt

Cordaan

Directeur

Ruben Nieuwenhuis

TechGrounds

Co Founder

Sandra Verweij

TechValley

Programmamanager

Saskia Bosnie

Amsterdam Economic Board

Programmamanager

Stephanie Onclin

Gemeente Zaanstad

Wethouder

Ted van 't Hek

Van 't Hek

Directeur

Theo Koster

Techport

Relatiemanager bedrijven

Tibert Verhagen

Universiteit van Amsterdam

Lector

Tjapko Poppens

Gemeente Amstelveen

Burgemeester

Victor Frequin

Gemeente Ouder-Amstel

Wethouder

Viktor Bos

TechGrounds

Managing Director

Versie 28-01-2025 | Coöperatieve Rabobank UA gevestigd te Amsterdam +30046259

Tech als motor voor brede welvaart in de MRA – op weg naar duurzaam verdienvermogen

Colofon RaboResearch Nederland www.rabobank.nl/kennis

Otto Raspe Floris Jan Sander Mark van Kampen

Hoofd RaboResearch RISE Regionaal-econoom Sectorspecialist TMT Rabobank

Met medewerking van: Erik Versnel en David Zuilhof van Rabobank Metropoolregio Amsterdam

Contact RaboResearch: Otto Raspe (otto.raspe@rabobank.nl) Contact Rabobank: Erik Versnel

© 2025 – All rights reserved Disclaimer: https://www.rabobank.nl/disclaimer

Pagina 17/17

Versie 28-01-2025 | Coöperatieve Rabobank UA gevestigd te Amsterdam +30046259