Bestuurlijke reactie rapport KOM Zorgen voor dakloze gezinnen

Aan:

Behandeld door

Mevrouw Tuzgöl-Broekhoven 26 september 2025 Opvang, Jeugd (zorg), Volkshuisvesting Rutger Groot Wassink, Marjolein Moorman en Zita Pels bestuurszaken.ojz@amsterdam.nl, bestuurzaken.wonen@amsterdam.nl

Onderwerp

Bestuurlijke reactie rapport ‘Zorgen voor dakloze gezinnen in Amsterdam’

Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s):

Geachte mevrouw Tuzgöl-Broekhoven, Hartelijk dank voor uw rapport van 10 september jl. en voor uw inzet om de kwetsbare situatie van dakloze ouders en hun kinderen onder de aandacht te brengen. Wij geven in deze brief een reactie op uw rapport, waarbij wij ook laten zien op welke wijze wij uw aanbevelingen een plek willen geven in ons beleid. Het rapport laat zien dat kinderen van dakloze ouders door het gebrek aan veilige huisvesting op meerdere levensgebieden in de knel komen of dreigen te komen. Het ontbreken van een stabiel dak boven het hoofd veroorzaakt veel stress. Voor gezinnen die dak- en thuisloos zijn, kan een instabiele woonsituatie verstrekkende gevolgen hebben, zowel voor de ouders als – in het bijzonder – voor de kinderen. Kinderen lopen hierdoor het risico psychische en gedragsproblemen te ontwikkelen en later een verhoogd risico op kwetsbaarheid hebben. Wij herkennen en betreuren deze situatie en zien vaak dat ouders die zelf als kind dakloos waren, later opnieuw in een vergelijkbare positie terechtkomen. Dit willen we uiteraard voorkomen. Dakloosheid van gezinnen is een urgent en complex probleem dat alleen effectief kan worden aangepakt door samen op te trekken met partners en andere betrokken partijen. Wij delen uw zorgen en onderschrijven dat de rechten van het kind te allen tijde geborgd moeten zijn.

Kinderen hebben recht op een veilige en stabiele leefsituatie om zich optimaal te kunnen ontwikkelen. De gemeente Amsterdam hecht groot belang aan het zo goed mogelijk ondersteunen van gezinnen die (dreigend) dakloos zijn. Helaas neemt het aantal dakloze gezinnen in Amsterdam al jaren toe. Steeds meer gezinnen vragen hulp bij de gemeente voor wonen en onderdak, omdat zij in instabiele en soms schrijnende woonomstandigheden verkeren. Juist door deze signalen heeft het college in 2024, ter uitvoering van motie1 532 van de leden Abdi (PvdA), van der Veen (GL), Aslami (D66), Krom (PvdD) onderzoek gedaan naar dak- en thuisloze gezinnen in Amsterdam. Het rapport van dit onderzoek is op 16 mei 2025 met een Raadsinformatiebrief (zie bijlage 2) aangeboden aan de gemeenteraad. Dit onderzoeksrapport geeft nieuwe inzichten en oplossingsrichtingen die kunnen helpen bij het verhelpen van deze complexe problematiek. Om een zo volledig mogelijk beeld van de situatie te krijgen, heeft Amsterdam ook deelgenomen aan de ETHOS-telling in april 2025. Deze telling kijkt niet alleen naar mensen zonder huisvesting, maar ook naar personen die tijdelijk verblijven in bijvoorbeeld een auto, vakantiewoning, of bij familie, vrienden en kennissen. Ook mensen met dreigende huisuitzetting worden meegeteld. De

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 26 september 2025 Pagina 2 van 6

uitkomsten van de ETHOS-telling worden zodra deze worden gepubliceerd grondig bestudeerd door het college. Samen met u en andere betrokken partijen wordt verkend hoe het beleid rond dakloze gezinnen in Amsterdam verder aangescherpt kan worden. De resultaten worden op 8 oktober 2025 openbaar gemaakt. Rapport “Zorgen voor daklozen gezinnen in Amsterdam” Uw rapport laat zien hoe de gemeente Amsterdam zich inzet om dakloosheid te voorkomen en dat wij, door bijvoorbeeld noodopvang aan gezinnen te bieden, in veel opzichten meer doen dan andere gemeenten. Tegelijkertijd blijkt uit het rapport dat het aantal kinderen dat in instabiele situaties leeft, lijkt toe te nemen. Dit komt deels doordat gezinnen zelf niet tijdig om hulp vragen of niet weten waar zij terechtkunnen. Daarnaast wordt de huisvestingsproblematiek, ook wanneer gezinnen wel in beeld zijn, niet altijd tijdig door instanties gesignaleerd. Vaak is de situatie dan al geëscaleerd: er is sprake van onveiligheid, schulden of mentale problemen, en gezinnen kunnen niet meer terugvallen op hun eigen netwerk. U geeft aan dat door de versnippering in de keten onvoldoende zicht bestaat op het welzijn van kinderen. Ook geeft u aan dat een kinderrechtentoets, waarin de rechten van kinderen centraal staan, nog onvoldoende wordt toegepast door professionals.

Volgens u leidt deze woningnood ertoe dat in de praktijk niet altijd of niet tijdig wordt onderzocht wat nodig is om kinderen veilig en gezond te laten opgroeien. Door deze belangen in specifieke situaties zichtbaar te maken, kan de gemeente breder kijken naar wat nodig is — of dat nu een woning binnen of buiten Amsterdam is, of een andere creatieve woonoplossing die ‘kinderrechtenproof’ is. Door dit nu na te laten, laat de gemeente volgens de Kinderombudsman belangrijke kansen liggen. Wij erkennen dat de schaarste ons dwingt tot lastige keuzes en gaan daarom graag met u in gesprek om van uw visie te leren: hoe kunnen wij in tijden van grote woning- en opvangschaarste concreet handelen in het belang van het kind? U geeft terecht aan dat de gemeente Amsterdam het woonprobleem van deze gezinnen niet alleen kan oplossen. Het Rijk moet meer doen om de rechten van kinderen te waarborgen die geen binding hebben met de gemeente waar zij opvang krijgen. Op dit moment valt een steeds grotere groep gezinnen buiten de boot en leeft onder omstandigheden die in strijd zijn met het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind, waaraan Nederland zich heeft gecommitteerd. Wij onderschrijven dit volledig en zetten ons actief in om dit via onze lobby onder de aandacht van het Rijk te brengen. Aanbevelingen U doet de volgende aanbevelingen: 1.

Pas een Kinderrechtentoets toe: stel de belangen van kinderen centraal; 2. Zet in op preventie door (grond)oorzaken van dakloosheid te onderzoeken en aan te pakken; 3. Zet in op preventie door beter gebruik te maken van de bestaande woningvoorraad; 4. Herzie de ketenaanpak binnen uitvoering en beleid; 5. Houd kinderen in het vizier en zorg voor adequate begeleiding; 6. Verbeter de opvangketen; 7. Zet in op landelijke oplossingen voor gezinnen zonder binding.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 26 september 2025 Pagina 3 van 6

Wij herkennen en delen de signalen en uw zorgen. Op basis van de aanbevelingen uit het gemeentelijk rapport Onderzoek naar dak- en thuisloze gezinnen (zie bijlage 2) dat in mei 2025 naar de gemeenteraad is gestuurd met een raadsinformatiebrief (zie bijlage 3), werken we aan een tal van oplossingsrichtingen. Deze sluiten ook aan op uw aanbevelingen. Op elke aanbeveling vanuit uw rapport zullen wij kort reflecteren: 1. Pas een Kinderrechtentoets toe: stel de belangen van kinderen centraal Net als u vinden wij het van groot belang dat de belangen van kinderen altijd vooropstaan bij beleids- en uitvoeringsbeslissingen. Dit uitgangspunt is verankerd in de Amsterdamse jeugdvisie en wordt bij de Centrale Toegang van de GGD Amsterdam ook in de praktijk toegepast. Wij erkennen dat er altijd ruimte is om het belang van het kind nog sterker te verankeren in beleid en uitvoering. Tegelijkertijd kampt Amsterdam met een groot tekort aan (gezins)woningen. Veel gezinnen vinden daardoor moeilijk een passende woning. Zo’n 70% van de aanvragen voor een urgentieverklaring betreft situaties waarin kinderen betrokken zijn. De wachttijd voor een sociale huurwoning bedraagt gemiddeld bijna tien jaar en voor gezinnen vaak nog langer. Door deze schaarste komt ook de capaciteit van de (nood)opvang voor gezinnen onder druk te staan, omdat de uitstroom naar een eigen woning stokt.

Schaarste brengt ons voor moeilijke keuzes en wij gaan graag met u in gesprek om van uw visie te leren. Voor een structurele verbetering in huisvesting is de steun en inzet van het Rijk echter noodzakelijk. 2. Zet in op preventie door (grond)oorzaken van dakloosheid te onderzoeken en aan te pakken Wij onderschrijven uw aanbeveling. Op basis van de tweede aanbeveling uit het gemeentelijk rapport (preventie en vroegsignalering, zie bijlage 4) werken wij dit concreet uit. Daarbij richten we ons op: - het vroegtijdig signaleren van risicogezinnen, - het versterken van realistische verwachtingen bij gezinnen over huisvesting, - en het actief tegengaan van misinformatie. U wijst in het rapport ook op bekende knelpunten bij routes naar dakloosheid en adviseert onder meer huisuitzettingen van gezinnen te voorkomen als er geen zicht is op passende herhuisvesting. Waar mogelijk voorkomen wij huisuitzettingen van gezinnen met minderjarige kinderen. Woningcorporaties zetten gezinnen niet meer om puur financiële redenen uit; aantallen zijn de afgelopen jaren sterk gedaald en komen nog maar incidenteel voor. In alle gevallen wordt een schuldhulptraject aangeboden. Bij woonfraude of gevaarlijke situaties treden gemeente en corporaties wel op, maar bieden het gezin altijd tijd en ondersteuning om dakloosheid te voorkomen.

Jaarlijks bespreken we alle ontruimingen samen met corporaties en buurtteams. Ook wordt dit elk kwartaal actief gemonitord.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 26 september 2025 Pagina 4 van 6

3. Zet in op preventie door beter gebruik te maken van de bestaande woningvoorraad Wij onderschrijven deze aanbeveling volledig. Betere ondersteuning bij inwoning— waaronder het financieel aantrekkelijk te maken om een kamer te verhuren voor bijvoorbeeld hospita’s—kan de stress bij zowel nieuwe als bestaande inwoonsituaties aanzienlijk verminderen. Met nieuwe campagnes en lobbyactiviteiten richting het Rijk blijven wij inwoning stimuleren, inclusief hospitaverhuur, ook binnen de private sector. Uw aanbeveling om maatwerk toe te passen bij de kostendelersnorm is al onderdeel van ons beleid: wanneer dakloosheid kan worden voorkomen, wordt de kostendelersnorm niet toegepast. Samen met de corporaties onderzoeken wij momenteel welke aanpassingen nodig zijn om de bestaande tijdelijke woonvoorzieningen voor alleenstaanden ook toegankelijk te maken voor gezinnen. Vanuit het Doorstroomoffensief en de vierde aanbeveling uit het gemeentelijk rapport (tijdelijke woonoplossingen, zie bijlage 4) werken wij dit momenteel verder uit. 4. Herzie de ketenaanpak binnen uitvoering en beleid Eén integrale ketenaanpak waarbij gezinnen één regiehouder krijgen, die hen door alle fasen begeleidt, zien wij zelf als een belangrijke oplossingsrichting. We werken hieraan vanuit de derde aanbeveling uit het gemeentelijk rapport (zie bijlage 4). 5.

Houd kinderen in het vizier en zorg voor adequate begeleiding Wij zien net als de Kinderombudsman het belang om bij alle hulp- en ondersteuningsvragen deze in samenhang op te pakken en de kinderen hierbij niet uit het oog te verliezen. Het is essentieel dat zij naar school kunnen en zo snel mogelijk een veilige en stabiele woonplek krijgen of dit nu binnen of buiten Amsterdam is. 6. Verbeter de opvangketen In Amsterdam besteden wij bijna 10 miljoen euro per jaar aan opvangvoorzieningen en hotels voor economisch dakloze gezinnen en de vraag blijft toenemen. Het is dan ook onze ambitie om de opvangketen verder te optimaliseren. De Kinderombudsman adviseert om ‘wonen’ en ‘zorg’ van elkaar te scheiden en aparte voorzieningen te creëren voor gezinnen die voornamelijk een woonprobleem hebben. Onder aansturing van de GGD Amsterdam onderzoeken wij, voortbouwend op de vijfde aanbeveling uit het gemeentelijk rapport (zie bijlage 4), hoe we dit in de praktijk kunnen brengen. 7.

Zet in op landelijke oplossingen voor gezinnen zonder binding Landelijke oplossingen zijn dringend nodig voor gezinnen zonder regiobinding. Samen met de andere G4-gemeenten hebben wij dit recent in een brief onder de aandacht gebracht van de Tweede Kamer, ter voorbereiding op hun overleg met staatssecretaris Pouw-Verweij over de voortgang van de nationale aanpak dakloosheid (zie bijlage 5).

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 26 september 2025 Pagina 5 van 6

In deze brief roepen wij het Rijk op om meer verantwoordelijkheid te nemen voor gezinnen zonder binding en met ons in gesprek te treden over oplossingen. Wij blijven deze oproep herhaaldelijk benadrukken. Conclusie In deze bestuurlijke reactie laten wij zien dat wij de signalen uit het rapport ‘Zorgen voor dakloze gezinnen in Amsterdam’ herkennen. De woningnood in Amsterdam heeft een ingrijpende impact op gezinnen met een (dringende) woonvraag. Er is behoefte aan structurele oplossingen, zowel voor de preventie van dakloosheid als voor de uitstroom uit de (nood)opvang. Minderjarige kinderen moeten hierbij meer dan nu centraal staan, aangezien langdurige onzekerheid schadelijke effecten heeft op hun welzijn en ontwikkeling. Amsterdam zet zich actief in voor verbeteringen, maar de omvang van deze problematiek kan niet zelfstandig worden opgelost. Wij blijven het Rijk oproepen om te investeren in huisvesting, zodat samengewerkt kan worden aan duurzame oplossingen die gezinnen zekerheid en perspectief bieden. Wij nodigen u van harte uit om dit ook vooral samen met ons te blijven doen.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Rutger Groot Wassink,

Marjolein Moorman,

Zita Pels,

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 26 september 2025 Pagina 6 van 6

Bijlagen 1. Rapport van de Kinderombudsman ‘Zorgen voor dakloze gezinnen in Amsterdam’ en aanbiedbrief rapport d.d. 10 september 2025; 2. Rapport van de gemeente Onderzoek dakloze gezinnen d.d. april 2025; 3. Raadsinformatiebrief Onderzoek dakloze gezinnen d.d. 26 mei 2025; 4. Concrete uitwerking van de oplossingsrichtingen d.d. april 2025; 5. G4 oproep aan de Tweede Kamer: Zorg voor landelijk beleid opvang en duurzame huisvesting dakloze gezinnen d.d. september 2025.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl