Bestuurlijke reactie op initiatiefvoorstel Martens straatintimidatie.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 6 maart 2023 Openbare Orde en Veiligheid Femke Halsema Actiecentrum Veiligheid en Zorg (secretariaatacvz@amsterdam.nl) Aankondiging campagne “Stop seksuele intimidatie” en bestuurlijke reactie op het initiatiefvoorstel ‘Stop Straatintimidatie’ van het lid Martens

Geachte leden van de gemeenteraad, Op 8 maart is het internationale vrouwendag. Een dag waarop we extra aandacht hebben voor gelijke rechten, vrijheid en zelfbeschikking van vrouwen. De mogelijkheden van meisjes en vrouwen om eigen keuzes te maken en jezelf te zijn, zijn in Nederland nog nooit zo groot geweest als vandaag de dag. Tegelijk staat die zelfbeschikking onder grote druk. Vrouwen die hun leven in eigen hand nemen, mannen die emoties tonen of personen die zich anders identificeren dan als een van de uitersten van het sekse- of genderspectrum, krijgen de volle laag. Net als schrijvers, kunstenaars en activisten die zich uitspreken tegen seksisme, intimidatie en vrouwenhaat. Als meisjes en vrouwen ongelijk worden behandeld, geobjectiveerd en vernederd en geweld tegen hen als normaal of acceptabel wordt gezien, wordt een belangrijke grens overschreden. Het is onacceptabel als meisjes worden aangesproken op de manier waarop zij zich kleden of gedragen, als zij worden exposed, bedreigd en uitgestoten. Als mannen en jongens zich gedragen alsof ze het recht hebben zich vrouwen toe te eigenen. Het intimideren, op straat of online, zet een bijl aan de wortel van onze pluralistische samenleving en van het zelfbeschikkingsrecht van meisjes en vrouwen.

Van alle gesprekken die ik de afgelopen jaren als burgemeester voerde in de stad, blijven mij de verhalen van meisjes en jonge vrouwen die ik hoorde op scholen, op meidenwerklocaties of bij vrouwenorganisaties misschien wel het meeste bij. Uit eerste hand hoor ik dan wat zij meemaken als zij op straat lopen, als zij online gaan of als ze gewoon op school of werk zijn. Verhalen over seksuele intimidatie, shaming, exposing, afpersing met privébeelden, misbruik en uitbuiting. Die verhalen raken mij diep. Als vrouw, als mens en als burgemeester. In deze brief kondig ik een publiekscampagne aan: “Stop seksuele intimidatie”, die in de week van 8 maart 2023 in de hele de stad te zien zal zijn. Deze campagne onderstreept dat seksuele intimidatie niet acceptabel is en doet een appel op Amsterdammers om seksuele intimidatie tegen vrouwen een halt toe te roepen.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 6 maart 2023 Pagina 2 van 5

Daarnaast reageer ik op het initiatiefvoorstel van het lid Martens (VVD) getiteld ‘Stop Straatintimidatie’. Zij staat net als het college van B&W voor de vrijheid en veiligheid van Amsterdamse vrouwen en zij legt met haar voorstel een vinger op de zere plek: straatintimidatie komt in Amsterdam nog te vaak voor en dit is onacceptabel. Initiatiefvoorstel ‘Stop Straatintimidatie’ Met het lanceren van de campagne “Stop seksuele intimidatie” op 8 maart 2023 geef ik ook direct uitvoering aan het eerste punt van het initiatiefvoorstel van het lid Martens (VVD). Op 8 december 2022 diende zij een voorstel in getiteld ‘Stop straatintimidatie’. Met dit voorstel wordt het college gevraagd om: 1. Een bewustwordingscampagne tegen straatintimidatie te ontwikkelen en deze stadsbreed uit te rollen, bijvoorbeeld met een online filmpje in navolging van de Britse campagne #IsThisOK? 2. Een pilot ‘straatintimidatie vrije zone’ op te zetten bij een hotspot voor straatintimidatie in de stad, door: i. een app of WhatsApp-nummer te ontwikkelen waar mensen melding kunnen doen als zij worden lastiggevallen op straat; ii. ervoor te zorgen dat een melding in deze app of via dit WhatsAppnummer wordt opgepakt door politie of handhaving en dat de data uit deze app/dit WhatsApp-nummer kan worden gebruikt voor het aanscherpen van de aanpak tegen straatintimidatie; iii.

deze ‘zone’ zichtbaar te maken in de openbare ruimte via borden, stickers en/of andere bewegwijzering; iv. politie, handhaving, buurtcentra, scholen en andere relevante instellingen te betrekken bij de bekendmaking en ontwikkeling van de ‘vrije zone’ Per onderdeel van het voorstel treft u hieronder de reactie van het college aan. 1. Een bewustwordingscampagne tegen straatintimidatie te ontwikkelen en deze stadsbreed uit te rollen, bijvoorbeeld met een online filmpje in navolging van de Britse campagne #IsThisOK? Het college onderschrijft het belang van bewustwording over (seksuele) straatintimidatie onder Amsterdammers. Dit is immers een probleem dat ons allen raakt; zowel slachtoffers, plegers als omstanders. Uit de nieuwste cijfers van Onderzoek, Informatie en Statistiek (OIS) die vandaag gepubliceerd worden1 blijkt dat 51% van de vrouwen de afgelopen 12 maanden geconfronteerd werden met intimidatie op straat (en 32% van de mannen). Dit was 47% in 2020, 51% in 2018 en 59% in 2016. Van de vrouwen tussen 15 en 34 jaar was dat in 2022 zelfs 72%. Deze cijfers blijven verontrustend hoog.

1

Het volledige onderzoek is hier te downloaden. Een samenvatting wordt als bijlage bijgevoegd bij deze brief.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 6 maart 2023 Pagina 3 van 5

Het college geeft direct uitvoering aan dit voorstel, met de campagne “Stop seksuele intimidatie” die in de week van Internationale Vrouwendag 2023 in de stad te zien zal zijn. Voor de campagne kijken we naar verschillende aansprekende campagnes uit het verleden, ook uit Engeland. Interessant element uit de genoemde Britse campagne #IsThisOK - die bestaat uit indrukwekkende video’s, waarin ervaringen van vrouwen en meisjes in hun dagelijks leven worden belicht en aan andere mensen wordt gevraagd: is dit oké? – is dat de campagne mannen en jongens aanspreekt op hun verantwoordelijkheid. We kijken daarnaast naar voorbeeldcampagnes uit andere wereldsteden en van de Europese Raad. Gezien het bovenstaande adviseert het college de raad het voorstel van raadslid Martens op dit punt over te nemen. 2. Een pilot ‘straatintimidatie vrije zone’ op te zetten bij een hotspot voor straatintimidatie in de stad. Een verbod op straatintimidatie was in Amsterdam in 2017 korte tijd in de APV opgenomen. Dit verbod hield echter juridisch geen stand omdat het door de rechter werd gezien als inbreuk op vrijheid van meningsuiting. Het gerechtshof oordeelde dat een dergelijk verbod alleen op landelijk niveau gerealiseerd kan worden. Hierop is het artikel in 2021 weer uit de APV geschrapt.

Er is op dit moment geen juridische grondslag voor een pilot met een ‘straatintimidatie-vrije zone’: straatintimidatie is op dit moment niet strafbaar.2 Deze realiteit maakt het voorstel juridisch en praktisch onuitvoerbaar.3 Er is wel een wetsartikel in voorbereiding dat straatintimidatie landelijk verbiedt. Dit artikel treedt naar verwachting in 2024 in werking.4 De handhaafbaarheid ervan zal echter een uitdaging vormen, onder meer vanwege de bewijslast. In de korte periode dat er in Amsterdam een wel juridische basis was voor handhaving is gebleken dat succesvolle vervolging van straatintimidatie zeer moeilijk was. Een constatering van de verboden gedraging door een opsporingsambtenaar of politiefunctionaris is daarvoor nodig. En straatintimidatie vindt natuurlijk zelden waarneembaar plaats in hun nabijheid. Met de andere G4-gemeenten en de VNG wordt opgetrokken om te zorgen dat de verwachte wetgeving rond straatintimidatie daadwerkelijk als effectief middel kan worden ingezet.

2

Zie ook de beantwoording schriftelijke vragen lid Martens inzake straatintimidatie schering en inslag (dd. 16 maart 2022) 3 Zie ook de ervaring in de gemeente Rotterdam: Raadsbrief Evaluatie aanpak straatintimidatie 20172019. Gemeente Rotterdam, 12 januari 2021 4 Website Tweede Kamer, wetsvoorstel Seksuele Misdrijven

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 6 maart 2023 Pagina 4 van 5

Een laatste reden om het tweede voorstel te ontraden is dat het college straatintimidatie ziet als een stadsbreed probleem. Straatintimidatie is ongewenst in de gehele stad, en is niet alleen in een aangewezen zone. Een zone aanwijzen en deze markeren met stickers, borden en bewegwijzering (zoals voorgesteld in punt 2.iii van het initiatiefvoorstel) geeft een verkeerd signaal af over de toelaatbaarheid van straatintimidatie in andere delen van de stad. Samenvattend: hoewel het college de gedachte achter dit voorstel kan invoelen, kunnen we vanwege met name de juridische en praktische onuitvoerbaarheid niet anders dan de raad adviseren het voorstel op dit tweede punt niet over te nemen. Plegers aanpakken en slachtoffers helpen De campagne “Stop seksuele intimidatie” is onderdeel van een breder offensief gericht op (potentiële) plegers van seksuele (straat)intimidatie en grensoverschrijdend gedrag. Op dit moment bereid ik samen met onze partnerorganisaties, ervaringsdeskundigen en experts voor wat er de komende jaren moet gebeuren om daderschap van seksuele intimidatie en seksueel geweld tegen te gaan. De campagne is hiervoor het startsein. Dit voorjaar presenteer ik de daaropvolgende plannen aan de raad.

U ontvangt dan ook de meerjarenvisie van het college om bewustwording rond het thema seksuele intimidatie (op straat en online) en seksueel geweld te vergroten en de hulp aan en ondersteuning van slachtoffers verder te verbeteren. Resultaten tot dusver en innovaties De afgelopen drie jaar zijn er verschillende innovaties ontwikkeld vanuit het programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG). Zo is de ROSA-aanpak opgezet, die nu in zeven stadsdelen zorgt voor goede samenwerking tussen stadsdeel, politie en (lokale) zorgpartijen rond meisjes en jonge vrouwen in kwetsbare omstandigheden over wie ernstige zorgen over zijn. Waar signalen eerst niet bij elkaar kwamen en meisjes niet opgemerkt werden, gebeurt dat nu wel. Een integrale persoonsgerichte regie-aanpak voor jonge vrouwen met complexe problematiek hoort daarbij en heeft tot nu rond de 30 jonge vrouwen geholpen. Deze aanpak wordt de komende jaren verder uitgebreid. Dit is slechts één voorbeeld van de opbrengst van het programma tot dusver. De voortgangsrapportage 2022 van het programma SISG vindt u als bijlage bij deze brief. Onderdeel van de innovatieve plannen voor de komende jaren is in elk geval nog dit jaar de opening van een fysieke locatie waar slachtoffers van seksueel geweld onder één dak psychische, medische én strafrechtelijke hulp en expertise kunnen vinden.

Hiermee wordt tegemoet gekomen aan een nadrukkelijke behoefte onder professionele partijen en slachtoffers voor directe hulp op het juiste moment en integraal maatwerk. Het college heeft in het coalitieakkoord voor de periode 2023-2026 extra middelen vrijgemaakt voor de aanpak van seksuele intimidatie en seksueel geweld in de stad. Voor de bestendiging van de ROSA-aanpak zijn de komende jaren aanvullende middelen nodig. De onderbouwing hiervan zal ik bij de Voorjaarsnota 2023 aan uw raad voorleggen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 6 maart 2023 Pagina 5 van 5

Tot slot We mogen verworvenheden op het gebied van zelfbeschikking van meisjes en vrouwen niet verliezen. Ik wil met deze campagne een stevig signaal afgeven dat er voor vrouwenhaat, intimidatie en seksisme in Amsterdam geen plaats is. Samen met alle welwillende Amsterdammers bewaken we de vrijheid, tolerantie en diversiteit die onze stad zo bijzonder maakt. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Femke Halsema burgemeester

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl