Bestuurlijke reactie IV Opvang en Zelfbeheer.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 1 maart 2022 Zorg Simone Kukenheim Onderwijs, Jeugd, Zorg en Diversiteit; bestuurszaken.ojz@amsterdam.nl Bestuurlijke reactie op het initiatiefvoorstel ‘Meer ruimte voor zeggenschap en zelfbeheer in de maatschappelijke opvang’ van de leden Grooten en Roosma.

Geachte leden, Op 22 december 2022 hebben raadsleden Grooten en Roosma (GroenLinks) een initiatiefvoorstel ingediend getiteld ‘Meer ruimte voor zeggenschap en zelfbeheer in de maatschappelijke opvang’. Met dit voorstel wordt het college gevraagd om: 1. Projecten in zelfbeheer te stimuleren door hier vanuit beleid, en via subsidies en aanbestedingen meer ruimte voor te bieden en dit mee te nemen in de nieuwe inkoop MOBW die in 2022 van start gaat; 2. Een werkgroep met ambtenaren, vertegenwoordigers uit het veld en ervaringsdeskundigen in te richten die samen gaan (en blijven) werken aan:  Het in kaart brengen van kansen en knelpunten in het organiseren van zelfbeheerde opvang en het faciliteren van eigen regie en maatwerk (hierbij valt te denken aan: vrijheden en maatwerk, manier van ondersteuning door professionals, termijnen die gelden in de opvang);  Met uiteindelijke doel om een gemeentelijk doorbraakteam op te zetten met mandaat vanuit de wethouders Zorg en Wonen om oplossingen te bedenken en regels (al dan niet tijdelijk) aan te passen, en die aanspreekpunt zijn binnen de gemeente voor zelfbeheerde en zelfgeorganiseerde voorzieningen;  Hierbij ook te kijken naar goede voorbeelden in binnen- en buitenland; 3.

Hierbij aan te sluiten bij wat al in gang is gezet in het voorstel over woongroepen (‘Geef mensen eigen regie! Woongroepen in zelfbeheer voor mensen met een zorgvraag’.) dat in 2020 is aangenomen door de gemeenteraad, bij de plannen voor de totstandkoming van en de organisaties betrokken bij het Daklozenkantoor, bij het Amsterdamse Netwerk Ervaringskennis (ANE) en bij de initiatieven tot (bewoners)coöperaties van de Regenbooggroep, Leger des Heils, HVO-Querido en PerMens. Het college waardeert zeer het werk dat de indieners hebben verzet om dit voorstel te schrijven en de betrokkenheid bij dit onderwerp.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 1 maart 2022 Pagina 2 van 6

In dit algemene deel wordt ingegaan op de kern van het voorstel, bij de puntsgewijze reactie komen alle onderdelen aan de orde. Het college ziet het pleidooi voor het leveren van meer maatwerk binnen de maatschappelijke opvang, het maken van ruimte voor zelfbeheerde voorzieningen en het meer gebruik maken van wat mensen zelf willen, kunnen en vinden als de kern van het initiatiefvoorstel. Daarmee pas het initiatiefvoorstel in het beleid van de gemeente, zoals verwoord in het Beleidsprogramma Aanpak Dakloosheid 2021-2025 ‘Een nieuwe start, samen op weg naar perspectief’ (vastgesteld door de gemeenteraad op 8 juli 2021). Tegelijkertijd stelt het college voorop dat de uitwerking van hoe uitvoering kan worden gegeven aan de opgave van dit initiatiefvoorstel bij de aanbieders ligt. Meer maatwerk binnen de maatschappelijke opvang Een van de resultaten die we willen behalen bij speerpunt 3 ‘Goede ondersteuning op maat’ van het Beleidsprogramma Aanpak Dakloosheid is dat alle mensen die zich melden met dakloosheidproblematiek maatwerk aangeboden krijgen op het gebied van inkomen, werk en schuldhulpverlening. Er wordt ingezet op een breed en op maat ingericht ondersteuningstraject waarbij maatschappelijk en economisch herstel het doel is.

Hierbij gaat het om maatwerk van ondersteuning door hulpverleners, maar ook eigen inzet op de leefgebieden wonen, werk, inkomen, onderwijs en veiligheid is van belang. Het doel is dat mensen gegeven hun perspectief zo snel mogelijk, in een veilige omgeving, weer kunnen participeren. Meer gebruik maken van wat mensen willen, kunnen en vinden De roep om meer gebruik maken van wat mensen zelf willen, kunnen en vinden sluit aan bij een van de algemene uitgangspunten van het Beleidsprogramma, namelijk zelfregie. Zelfregie is het uitgangspuntpunt bij alle dienstverlening die geboden wordt binnen MO/BW. Onder zelfregie verstaan we dat cliënten zelf – in samenspraak met hun begeleiders - bepalen over hun ondersteuningstraject. Het is belangrijk dat cliënten zelfregie hebben, kunnen nemen en krijgen over hun eigen traject, omdat dit bijdraagt aan hun herstel. Aanbieders en cliënten hebben in 2018 in gezamenlijkheid drie leidende principes opgesteld voor het versterken van zelfregie en afgesproken deze toe te passen in ondersteuning die geboden en ontvangen wordt: 1. Focus op een duurzame relatie met een cliënt, in plaats van op gestandaardiseerde processen; 2. Focus op doen en ontwikkelen, in plaats van op praten en denken; 3. Meer focus op een ondersteunend sociaal netwerk, in plaats van op praktische woonvaardigheden.

Zelfregie wordt versterkt door te werken met een ondersteuningsplan. Dit ondersteuningsplan wordt samen met de cliënt opgesteld. Ook bij de ondersteuning vanuit de buurtteams wordt middels het ondersteuningsplan in samenspraak met de cliënt opgesteld. Bij het opstellen van dit ondersteuningsplan is het centraal stellen van de cliënt belangrijk voor het aansluiten bij de leefwereld van de cliënt en het ervaren en versterken van zelfregie. De cliënt is medeverantwoordelijk voor de realisatie van het ondersteuningsplan. Eigen inzet aan maatschappelijk herstel wordt hierin dan ook vastgelegd. Door de cliënt meer eigenaarschap te

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 1 maart 2022 Pagina 3 van 6

geven, verwachten we dat de cliënt op een duurzame wijze kan uitstromen, waardoor de kans op terugval in dakloosheid verkleint. Het werken met een ondersteuningsplan is al langer gemeengoed binnen MO/BW, maar is tegelijkertijd een punt dat terugkerende aandacht verdient van zowel beleidsmakers als uitvoerend professionals. We werken aan bewustwording voor dit punt door onder andere de inzet van ervaringsdeskundigen. Meer zelfbeheerde voorzieningen Maatwerk en zelfregie zijn dus belangrijke pijlers in het gemeentelijk beleid en dat geldt voor de hele MO/BW-keten. Zelfbeheer moet hiervan worden onderscheiden. Onder zelfbeheer in de maatschappelijke opvang verstaan we een vorm van maatschappelijke opvang waarbij cliënten zelf verantwoordelijkheid en zeggenschap hebben t.a.v. de voorziening en de ondersteuning. Zelfbeheer in de maatschappelijke opvang is daarmee als het ware de meest vergaande vorm om zelfregie en maatwerk vorm te geven. Het college is daarbij van mening dat cliënten kunnen groeien naar zelfbeheer, maar dat het niet voor iedereen (gelijk) een geschikte vorm is. Kijkend naar de doelgroep van MO/BW kan een beperkte groep de verantwoordelijkheid die hiervoor gevraagd wordt dragen en daarmee zeggenschap hebben. Zoals ook in het Beleidsprogramma is verwoord, ziet het college wel een toenemend draagvlak voor zelfbeheer.

Het beeld over hoe een (tijdelijke) woonlocatie in de MO/BW-keten eruit moet zien is aan verandering onderhevig. Er lopen op dit moment al verschillende trajecten. Zo wordt bijvoorbeeld op dit moment op verschillende plekken in de stad rondom bestaande infrastructuur het concept wooncirkels uitgewerkt. De stap van een intramurale voorziening naar een eigen woning kan immers groot zijn. De kern van het concept wooncirkels is dat er op gepaste afstand van de woning een inloopvoorziening is en 24-uurs nabijheid van professionals als steun voor omwonenden met ambulante ondersteuning. Vanuit de extra middelen die beschikbaar zijn gesteld vanuit het Rijk met het Landelijke Plan van Aanpak wordt onderzoek gedaan naar de ondersteuning van bewonerscorporaties. U bent hierover geïnformeerd in de raadsbrief van 3 november 2020 over de uitwerking Plan van Aanpak Dakloosheid Amsterdam. Ook is vanuit deze extra middelen Onder de Pannen uitgebreid naar jongvolwassenen. En op basis van de ervaring met JES is de betrokken aanbieder aan het kijken hoe ze (gedeeltelijk) zelfbeheer kunnen verbreden. Het initiatiefvoorstel daagt het college uit om alle lopende trajecten met elkaar te verbinden en om vanuit daar te kijken naar best practices, knelpunten en mogelijkheden voor oplossingen.

Per onderdeel van het voorstel treft u hier onder een reactie van het college aan: 1. Projecten in zelfbeheer te stimuleren door hier vanuit beleid, en via subsidies en aanbestedingen meer ruimte voor te bieden en dit mee te nemen in de nieuwe inkoop MOBW die in 2022 van start gaat.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 1 maart 2022 Pagina 4 van 6

Reactie: In de nieuwe procedure MOBW wordt op verschillende manieren ruimte geboden voor de ontwikkeling van woonvormen waar zelfbeheer en zelfregie meer centraal staan. Ten eerste door de wijze van bekostiging. Gecontracteerde partijen ontvangen een lump sum financiering waardoor er geen facturatie per cliënt meer is. Hierdoor hebben partijen de ruimte om binnen hun budget te ontwikkelen en te innoveren, ook en juist in nieuwe woonvormen. Ten tweede heeft het college het voornemen om als aparte ontwikkelopgave voor de nieuwe overeenkomsten op te nemen dat gecontracteerde partijen hun aanbod telkens blijven aanpassen aan de vraag. Hierin wordt expliciet benoemd dat gecontracteerde partijen komende jaren dienen te werken aan het ontwikkelen van zogenaamde tussenvoorzieningen: vormen van (gezamenlijk) wonen waar kwetsbare MOBW cliënten meer zelfregie en ook zelfbeheer hebben dan in een intramurale voorziening, maar wel in de nabijheid van een voorziening. Door ruimte te bieden in de overeenkomsten en door het formuleren van een ontwikkelopgave geeft het college de richting aan om komende jaren zelfbeheer en zelfregie te versterken.

Voor wooninitiatieven in zelfbeheer van en voor mensen met een zorgbehoefte wordt momenteel geëxperimenteerd met een collectiviteitssubsidie, op de wijze zoals aangegeven in de bestuurlijke reactie op het initiatiefvoorstel ‘Geef mensen eigen regie! Woongroepen in zelfbeheer voor mensen met een zorgvraag’. Het college beschouwt dit punt als ondersteuning van het voornemen van het college om in de aanstaande inkoopprocedure meer ruimte te bieden voor woonvormen met meer zelfregie en zelfbeheer. 2. Een werkgroep met ambtenaren, vertegenwoordigers uit het veld en ervaringsdeskundigen in te richten die samen gaan (en blijven) werken aan:  Het in kaart brengen van kansen en knelpunten in het organiseren van zelfbeheerde opvang en het faciliteren van eigen regie en maatwerk (hierbij valt te denken aan: vrijheden en maatwerk, manier van ondersteuning door professionals, termijnen die gelden in de opvang);  Met uiteindelijke doel om een gemeentelijk doorbraakteam op te zetten met mandaat vanuit de wethouders Zorg en Wonen om oplossingen te bedenken en regels (al dan niet tijdelijk) aan te passen, en die aanspreekpunt zijn binnen de gemeente voor zelfbeheerde en zelfgeorganiseerde voorzieningen;  Hierbij ook te kijken naar goede voorbeelden in binnen- en buitenland.

Reactie: Het college beschouwt als kern van dit punt de oproep tot het gezamenlijk in kaart brengen van kansen en knelpunten en het werken aan oplossingen voor belemmerende factoren, meer dan de vorm die gekozen wordt – een oproep waar het college graag aan beantwoordt. Het college ziet vooral mogelijkheden in het verbinden van al lopende trajecten zoals versterken zelfregie, bewonerscorporaties, bestaande initiatieven op het gebied van

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 1 maart 2022 Pagina 5 van 6

zelfbeheer in de opvang. Van daaruit kan ervaring met en inzichten over zelfbeheer worden gebundeld, kunnen kansen en knelpunten in kaart worden gebracht en kan gekeken worden naar best practices en mogelijkheden voor oplossingen. Het college is van mening dat dit een impuls kan geven aan het doorvoeren van zelfbeheer in de maatschappelijke opvang. Na de afronding van de inkoopprocedure zal de gemeente een expertisebijeenkomst initiëren met partijen die hebben ingeschreven op de ontwikkelopgave innovatieve woonvormen, met ervaringsdeskundigen en met ambtenaren. Uit de opbrengst van deze bijeenkomst moet blijken welk vervolgtraject gewenst is. Dat kan, zoals de indieners voorstellen, een aparte werkgroep zijn. De ontwikkeling van zelfbeheer kan mogelijk ook via bestaande gremia worden gevolgd en bevorderd. Het instellen van een doorbraakteam kan een vervolgstap zijn. Het college ziet een doorbraakteam echter niet als een doel op voorhand, maar als een instrument dat ingezet kan worden als uit de expertisebijeenkomst(en) de noodzaak daartoe blijkt. Gezien het bovenstaande adviseert het college de raad het voorstel van raadsleden Grooten en Roosma op dit punt over te nemen.

3. Hierbij aan te sluiten bij wat al in gang is gezet in het voorstel over woongroepen (‘Geef mensen eigen regie! Woongroepen in zelfbeheer voor mensen met een zorgvraag’.) dat in 2020 is aangenomen door de gemeenteraad, bij de plannen voor de totstandkoming van en de organisaties betrokken bij het Daklozenkantoor, bij het Amsterdamse Netwerk Ervaringskennis (ANE) en bij de initiatieven tot (bewoners)coöperaties van de Regenbooggroep, Leger des Heils, HVO-Querido en PerMens. Reactie: Het college ziet de samenhang van de ontwikkeling van zelfregie en zelfbeheer met de initiatieven die de indieners noemen en zal zeker de aansluiting zoeken. Gezien het bovenstaande adviseert het college de raad het voorstel van raadsleden Grooten en Roosma op dit punt over te nemen.

Conclusie Het bevorderen van zelfregie en zelfbeheer zijn belangrijke, veelbelovende ontwikkelingen in de maatschappelijke opvang. Het college ziet het initiatiefvoorstel ‘Meer ruimte voor zeggenschap en zelfbeheer in de maatschappelijke opvang’ als een aansporing om door te gaan op de ingeslagen weg en meer dan dat: om er met alle betrokken partijen nog harder aan te werken, belemmeringen op te sporen en daar oplossingen voor te vinden.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 1 maart 2022 Pagina 6 van 6

Gezien het bovenstaande adviseert het college de raad om met het initiatiefvoorstel in te stemmen. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Simone Kukenheim Wethouder Zorg

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl