Bestuurlijke reactie IV Onze stad ons geld.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 7 januari 2025 Democratisering Rutger Groot Wassink Stedelijk Team Participatie (participatie@amsterdam.nl) Bestuurlijke reactie op het initiatiefvoorstel ‘Onze stad, ons geld’ van het lid Broersen

Geachte leden van de gemeenteraad, Op 20 november 2024 heeft raadslid Broersen (Volt) een initiatiefvoorstel ingediend getiteld ‘Onze stad, ons geld’. Met dit voorstel wordt het college gevraagd om: 1. Op stadsbreed niveau aan de slag te gaan met participatief begroten en voorbeeld te nemen aan de beschreven 6 fases in dit voorstel; a. Fase 1 - Idealisatie en co-constructie. b. Fase 2 - Projectvoorstellen indienen voor preselectie. c. Fase 3 - Co-constructie tussen verschillende projectvoorstellen en proces van officiële indiening. d. Fase 4 - Technische evaluatie aan de hand van afgesproken criteria. e. Fase 5 - Promotie van projecten. Online en persoonlijk stemmen staat open voor alle Amsterdammers. Winnende projecten worden aangekondigd en toegevoegd aan de begroting van het volgende fiscale jaar en wordt ingestemd door de gemeenteraad. f. Fase 6 - De uitvoering van projecten begint en Amsterdammers kunnen de voortgang volgen. 2. Hierbij de volgende uitgangspunten in acht te nemen zoals omschreven in dit voorstel; a. Budget b. Inclusiviteit en toegankelijkheid c. Cocreatie d. Haalbaarheid en criteria e. Grootstedelijk karakter van projecten f. Diversiteit en representativiteit (Geloot burgerpanel) g. Transparantie en verantwoording h. Evaluatie 3.

Hiervoor € 7 miljoen beschikbaar te stellen, inclusief ambtelijke inzet, procesondersteuning, vergoedingen voor deelnemers en facilitaire kosten; 4. Dit te financieren uit de verwachte € 20 miljoen extra inkomsten uit de toeristenbelasting over 2024, door € 7 miljoen bij de voorjaarsnota 2025 te bestemmen voor stadsbreed participatief begroten.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 7 januari 2025 Pagina 2 van 7

Het college wil zijn waardering uitspreken voor de uitgebreidheid van het initiatiefvoorstel, het werk dat de indiener heeft verzet om dit voorstel te schrijven en uw betrokkenheid bij dit onderwerp. Het college reageert eerst in het algemeen op het voorstel, om vervolgens aandachtspunten mee te geven voor de voorgestelde inrichtingsvoorstellen en de onderdelen die budget en financiering betreffen. Algemene reactie op voorstel participatief begroten Het college wordt verzocht: 1. Op stadsbreed niveau aan de slag te gaan met participatief begroten en voorbeeld te nemen aan de beschreven 6 fases in dit voorstel; a. Fase 1 - Idealisatie en co-constructie. b. Fase 2 - Projectvoorstellen indienen voor preselectie. c. Fase 3 - Co-constructie tussen verschillende projectvoorstellen en proces van officiële indiening. d. Fase 4 - Technische evaluatie aan de hand van afgesproken criteria. e. Fase 5 - Promotie van projecten. Online en persoonlijk stemmen staat open voor alle Amsterdammers. Winnende projecten worden aangekondigd en toegevoegd aan de begroting van het volgende fiscale jaar en wordt ingestemd door de gemeenteraad. f. Fase 6 - De uitvoering van projecten begint en Amsterdammers kunnen de voortgang volgen. 2. Hierbij de volgende uitgangspunten in acht te nemen zoals omschreven in dit voorstel; a. Budget b. Inclusiviteit en toegankelijkheid c. Cocreatie d.

Haalbaarheid en criteria e. Grootstedelijk karakter van projecten f. Diversiteit en representativiteit (Geloot burgerpanel) g. Transparantie en verantwoording h. Evaluatie Vergroten democratische ervaring Het college is het eens met de indiener dat participatief begroten, als onderdeel van een bredere responsieve aanpak van de gemeente, een waardevol en mooi instrument is om bewoners te laten ervaren dat zij daadwerkelijk invloed kunnen uitoefenen op wat er in hun straat, buurt en stad gebeurt. De stedelijke evaluatie van buurtbudgetten geeft ook aan dat Amsterdammers die hebben deelgenomen overwegend positief zijn. Het is precies vanwege het belang van deze democratische ervaring, dat het college met buurtbudgetten, de nieuwe referendumverordening, stadsdeelpanels en burgerberaden, stevig inzet op een mix van democratische instrumenten waarmee bewoners kunnen meepraten en meebeslissen. Het college heeft het voorstel dan ook met veel belangstelling gelezen en staat positief tegenover het initiatief van de indiener om de discussie in de raad te voeren over de invoering van een stadsbreed participatief begroten proces.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 7 januari 2025 Pagina 3 van 7

Het college leest in het voorstel twee belangrijke ambities: 1. Het opschalen van participatief begroten in Amsterdam naar stedelijk niveau, door de huidige buurtbudgetten in de stadsdelen uit te breiden met een proces waarin bewoners plannen kunnen indienen voor en stemmen op onderwerpen die stadsbreed spelen. 2. Het vergroten van inclusiviteit en de mogelijkheid om met elkaar voorstellen te ontwikkelen. Het voorstel beschrijft een uitgebreid proces naar voorbeeld van Parijs. Bewoners kunnen in workshops hulp krijgen bij het uitwerken van hun ideeën en ook samen met anderen plannen maken. Parijs organiseert allerlei bijeenkomsten waarin mensen elkaar kunnen ontmoeten en kunnen samenwerken met (buurt)organisaties en ambtenaren. Ook een gelote groep bewoners doet mee om ervoor te zorgen dat de deelnemers een diverse groep vormen. Het initiatiefvoorstel doet een aantal algemene voorstellen voor synchronisatie van de buurtbudgetten met het stadsbreed proces, waarbij het mogelijk is zowel lokale plannen als stadsbrede voorstellen in te dienen. Het college is het eens met de indiener dat een stadsbreed proces kansen biedt om met plannen van Amsterdammers nog meer impact te maken in de stad. Het initiatiefvoorstel noemt ook het voorbeeld van de stad Parijs waarbij in de afgelopen jaren, 0p initiatief van Parijzenaren, in de stad extra voorzieningen voor daklozen zijn ingericht.

In 2024 is in Parijs gewerkt aan een speelplekkenplan. Dit plan heeft tot doel kinderen binnen loopafstand van 15 minuten van hun huis, toegang te geven tot een ingerichte speelvoorziening. In Parijs wordt bovendien bij de lokale voorstellen uit de arrondissementen (vergelijkbaar met onze stadsdelen) meteen gekeken naar hoe deze kunnen worden gebundeld en uitgebreid naar de hele stad. Het college steunt het argument van de indiener dat dialoog en samenwerking belangrijk zijn bij het ontwikkelen van voorstellen die kwalitatief goed en breed gedragen zijn. Het college kan zich ook vinden in de uitgangspunten voor inclusiviteit, toegankelijkheid en transparantie. Het initiatiefvoorstel voorziet daarnaast in een aantal interessante vernieuwende procesvoorstellen. Het college vindt het interessant om te verkennen wat de ervaringen zijn in Parijs en andere steden, met zowel de wijze van co- constructie van voorstellen als inzet van gelote deelnemers. Zo zet New York bijvoorbeeld gelote wijkraden in bij de selectie van voorstellen. In de Belgische steden Sint-Niklaas en Gent verdelen gelote jongeren en of wijkpanels een bepaald budget. De indiener stelt voor om een verdere selectie van plannen te laten plaatsvinden door gemengde comités van bewoners, ambtenaren en bestuurders, zowel op stadsdeel als stedelijk niveau. Zoals dat ook in Parijs gebeurt.

Het college staat kritisch tegenover de rol van politici in een dergelijk comité. Het principe van participatief begroten is nu juist dat bewoners (en niet politici) directe zeggenschap hebben over welke plannen worden uitgevoerd. Verder zou het college zich nog niet willen verbinden aan het voorstel om maximaal op tien plannen te kunnen stemmen: vijf stedelijke en vijf op stadsdeelniveau. Dat zou op dit moment te veel ingrijpen in de huidige werkwijze van de buurtbudgetten. Een van de belangrijkste voorspellers van grotere en daarmee ook inclusievere deelname aan participatief begroten, is simpelweg dat meer Amsterdammers ervan weten. Zo blijkt onder meer

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 7 januari 2025 Pagina 4 van 7

uit een recent onderzoek naar participatief begroten in Europese steden1. Daarom waardeert het college voorstellen voor het deels of geheel synchroniseren van buurtbudgetten met een stadsbreed proces. Een gelijktijdige, stadsbrede campagne voor de fase waarin inwoners ideeën kunnen indienen of alleen al het samenvoegen van alle buurtbudgetten op één online platform, zoals in Parijs ook gedaan is, kan de zichtbaarheid van buurtbudgetten helpen vergroten. Gefaseerde invoering Het college juicht een gesprek in de raad over de invoering van stadsbreed begroten toe. Het college wil ook graag benoemen dat het risico’s ziet om een dergelijk veelomvattend organisatorisch uitdagend proces, boven op de buurtbudgetten, in één keer in te voeren, zoals het initiatiefvoorstel ‘Onze stad, ons geld’ lijkt voor te stellen. Zo pleit het initiatiefvoorstel voor het indienen van plannen op uiteenlopende stadsbrede thema’s. Dit betekent dat veel directies en stadsdelen betrokken zullen zijn bij de workshops en eerste beoordeling, bij de uitwerking van plannen, de technische beoordeling en uitvoering van gekozen projecten. De ambities ten aanzien van het samen ontwikkelen van voorstellen, met bijeenkomsten door de hele stad, met betrokkenheid van uiteenlopende partijen ook in de selectiefase, vragen om zorgvuldig procesontwerp en zorgvuldige begeleiding.

Deze kennis hebben we inmiddels van burgerberaden en stadsdeelpanels. Het feit dat voorstellen op uiteenlopende thema’s kunnen worden ingediend stelt bovendien extra eisen aan het deliberatief proces, om uiteindelijk te komen tot goede en kwalitatieve voorstellen. Een dergelijk stadsbreed begroot proces vraagt, kortom, om zorgvuldig procesontwerp en organisatie.2 Het Parijse model, met een gelaagd systeem op niveau van stad en arrondissementen, is best complex. Het college zou kritisch willen kijken hoe het proces zo optimaal mogelijk ingericht kan worden. Daarbij zou het college ook willen verkennen om eens in de twee jaar stadsbreed te begroten, in plaats van elk jaar. Verder hebben we in Amsterdam in de buurtbudgetten en burgerberaden al ervaring met processen waarbij we streven naar inclusiviteit, samenwerking bij het maken van plannen en transparantie. Het college vindt het belangrijk om ook lessen uit deze praktijken mee te nemen bij het uitwerken van een stedelijk proces. Alles overwegende adviseert het college de raad het gesprek over het initiatiefvoorstel te voeren langs de lijnen van gefaseerde invoering en meerjarenperspectief. Vergelijkbare succesvolle processen in buitenlandse steden, kenmerken zich door een trapsgewijze introductie in een aantal jaar.

Ook le Budget Participatif in Parijs werd in een aantal jaar geïntroduceerd en wordt nog elk jaar aangepast op basis van geleerde lessen. Zo begon Parijs in 2014 als eerste stap met het stemmen op een tiental gemeentelijke projecten. Een gefaseerde introductie van stadsbreed begroten biedt mogelijkheden om al lerende toe te werken naar een eigen Amsterdams model. Dit is noodzakelijk om een passende manier van werken te kunnen ontwikkelen en in te richten. Op het moment dat er keuzes voor uitbreiding van 1

Blok, S., & Groom, W. (2024). Handbook of EU Participatory Budgeting: the next steps towards engagement. 2 Navraag bij Parijs wijst uit dat het stedelijk team bestaat uit 7 fte bovenop de lokale teams in de arrondissementen en dat 300 ambtenaren betrokken zijn bij de uitvoering van de projecten.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 7 januari 2025 Pagina 5 van 7

het proces moeten worden gemaakt, kun je zo steeds zorgvuldige afwegingen maken: over democratische doelstellingen en ambities, proceskosten en waarborgen voor een goede uitvoering van de gekozen plannen. Synchronisatie met buurtbudgetten Een dergelijk gefaseerde aanpak biedt ook ruimte om te verkennen of en op welke wijze we het huidige proces van de buurtbudgetten zinvol kunnen afstemmen op een nieuw in te richten stedelijk proces. Begin volgend jaar ga ik met de portefeuillehouders Democratisering verder in gesprek over de doorontwikkeling van de buurtbudgetten. Daarbij komt een aantal onderwerpen aan de orde, die in het licht van dit initiatiefvoorstel relevant zijn: • Verschillende periodes en fases. De stadsdelen doorlopen op dit moment verschillende periodes van plan indienen, stemmen en uitvoeren van gekozen plannen. Meerdere stadsdelen kiezen buurten of gebieden om gefaseerd aan de slag te gaan, ook om piekbelasting van de organisatie bij de haalbaarheidstoetsen zoveel mogelijk te spreiden; • Maatwerk versus vereenvoudiging van de huidige modellen. De huidige buurtbudgetten in Amsterdam kennen drie manieren waarop het proces is ingericht (procesmodellen). Zes stadsdelen en Weesp werken met het A-, of B-model of een combinatie ervan. In deze modellen wordt al dan niet met deliberatieve werkvormen toegewerkt naar plannen en kiezen van/ stemmen op deze plannen.

Deze modellen volgen het participatief begroten zoals in Parijs wordt toegepast. West werkt ook met een variant van B waarbij bewoners initiatieven indienen die vervolgens door een adviesgroep met bewoners worden beoordeeld. In Zuidoost wordt gewerkt met model C waarbij community building centraal staat. Bewonerscollectieven in dit model ontvangen per buurt een geldbedrag, waarmee ze samen met de buurt plannen kunnen maken en uitvoeren; • Proceskosten versus budget voor uitvoering van gekozen plannen. We kijken op dit moment naar de huidige capaciteitsinzet van ambtenaren bij buurtbudgetten en hoe deze inzet geoptimaliseerd kan worden. De stedelijke evaluatie buurtbudgetten doet daarbij tegelijkertijd aanbevelingen op het gebied van inclusiviteit, ondersteuning voor deelnemers, ontmoeting en dialoog onder deelnemers, die juist om meer of een andere capaciteitsinzet vragen. Tot slot is het hier relevant om te noemen dat we bij buurtbudgetten een trend zien naar een meer buurt/ gebiedsgerichte aanpak. Dit zodat grotere buurten niet de overhand krijgen bij het bepalen welke plannen worden uitgevoerd en er ruimte is voor specifieke groepen/ kwetsbare buurten. We zien ook dat begroten op wijkniveau andere, bijvoorbeeld meer sociale, plannen voortbrengt. Hoe lokaler de plannen, hoe concreter ervaart men hoe deze plannen bijdragen aan de verbetering van buurten of straten.

Het kunnen realiseren van verandering in de directe omgeving is een belangrijke motivatie om mee te doen aan participatief begroten, weten we uit internationale studies. In een gecombineerd model van buurtbudgetten en stadsbreed begroten is het daarom belangrijk om ook juist een lokale inbedding te behouden. Voorstel voor aanpassing initiatiefvoorstel Het bovenstaande in acht nemend, geeft het college de indiener in overweging om een voorstel uit te werken voor mogelijkheden van een geleidelijke invoering van een Amsterdams model voor

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 7 januari 2025 Pagina 6 van 7

stadsbreed begroten, in aanloop naar de volgende bestuursperiode. Dit plan zou de volgende onderdelen kunnen bevatten: • Een meerjarenprogramma en begroting; • Uitgangspunten zoals in het initiatiefvoorstel beschreven ten aanzien van inclusiviteit, deliberatie, toegankelijkheid en transparantie; • Een voorstel voor gefaseerde introductie stadsbreed begroten op basis van pilots met verschillende procesonderdelen; • In samenhang daarmee, een met de portefeuillehouders Democratisering uitgewerkt voorstel voor doorontwikkeling van buurtbudgetten in de volgende coalitieperiode: o Inclusief een inventarisatie van scenario's voor een goede samenhang en eventuele synchronisatie van buurtbudgetten en het onderbrengen van de buurtbudgetten op één online platform; • Een lerende aanpak, met aandacht voor een goede uitvoering van zowel het proces zelf als de uitvoering van de plannen. Bij de uiteindelijke keuzes voor een procesontwerp zullen ook praktische uitvoerbaarheid en proceskosten in relatie tot democratische ambities moeten worden afgewogen.

Indien uw raad positief staat tegenover de voorstellen geformuleerd in het initiatiefvoorstel en deze reactie, verken ik graag, in samenwerking met de portefeuillehouders Democratisering, hoe bijvoorbeeld in lopende buurtbudgetprocessen in 2025/2026 al ervaring opgedaan kan worden met een of meer genoemde onderdelen uit het voorstel, waar een volgend college, indien gewenst, op kan doorbouwen. Ik ben daarbij benieuwd aan welke concrete experimenten/pilots de raad denkt en prioriteit zou willen geven. Gezien het bovenstaande adviseert het college de raad het initiatiefvoorstel van raadslid Broersen op een aantal punten gewijzigd over te nemen. Beschikbaar budget Het college wordt verzocht om: 3. Hiervoor € 7 miljoen beschikbaar te stellen, inclusief ambtelijke inzet, procesondersteuning, vergoedingen voor deelnemers en facilitaire kosten; Op korte termijn invoering (2025) van het voorgestelde stadsbrede proces lijkt het college niet realistisch. Invoering van een stadsbreed proces vraagt een groot bestuurlijk commitment. Het is in 2026 aan de nieuwgekozen gemeenteraad om te bepalen of en hoe zij wenst in te zetten op doorontwikkeling van de buurtbudgetten en stadsbreed participatief begroten.

Ook bij een gefaseerde aanpak met een eventuele pilot(s) in 2025/2026 is de doorlooptijd van het gehele proces van participatief begroten dusdanig lang, dat middelen die vrijgemaakt worden bij de besluitvorming over de voorjaarsnota 2025 waarschijnlijk niet in 2025 ingezet kunnen worden. Met de introductie van eventuele pilots in 2025 zullen wel proceskosten gemoeid zijn. Gezien het bovenstaande adviseert het college de raad het voorstel van raadslid Broersen op dit punt niet over te nemen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 7 januari 2025 Pagina 7 van 7

Dekking initiatiefvoorstel Het college wordt verzocht om: 4. Dit te financieren uit de verwachte € 20 miljoen extra inkomsten uit de toeristenbelasting over 2024, door € 7 miljoen bij de voorjaarsnota 2025 te bestemmen voor stadsbreed participatief begroten. Het college waardeert het feit dat het initiatiefvoorstel een dekkingsvoorstel bevat. De inkomsten uit de toeristenbelasting over 2024 zijn ingezet om de gemeentebegroting voor 2025 sluitend te maken en zijn daarmee reeds geoormerkt. Gezien het bovenstaande adviseert het college de raad het voorstel van raadslid Broersen op dit punt niet over te nemen. Tot slot Het college staat positief ten opzichte van het introduceren van een stadsbreed participatief begroot proces, maar wil ervoor waken dat het met te grote haast wordt ingevoerd. Het college neemt het initiatiefvoorstel graag over als de indiener het initiatiefvoorstel herformuleert conform de in deze brief gedane suggesties. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Rutger Groot Wassink Wethouder Democratisering

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl